Postpozicinių vietininkų sistema Chylinskio Naujojo Testamento vertime

ACTA LINGUISTICA LITHUANICA XLIX (2003), 33 -49 System postpozycyjnych przypadków miejscownika w przekładzie Nowego Testamentu Chylińskiego GINA KAVALIŪNAITĖ Instytut Języka Litewskiego Artykuł dotyczy struktury systemu przypadków miejscownika w języku starolitewskim, odzwierciedlonej w przekładzie Nowego Testamentu Chylińskiego. Twierdzi się, że tradycyjne opisy litewskiego systemu przypadków lokalnych powinny zostać zrewidowane pod kilkoma istotnymi względami. Jak wykazano we wcześniejszych publikacjach, inessivus i adessivus nie pozostają w opozycji pod względem znaczenia przypadka, a ich rozkład zależy od kategorialnych właściwości frazy nominalnej (żywotności i indywiduacji). Podsystem przypadków latywnych również nie wykazuje opozycji między przypadkiem wewnętrznym (illativus) a zewnętrznym (allativus). Tylko illativus jest pod tym względem nacechowany; allativus jest w istocie ogólnym przypadkiem latywnym, nienacechowanym względem opozycji „wewnętrzny: zewnętrzny”. System przypadków lokalnych jest zatem w istocie trójczłonowy: składa się z jednego przypadka lokatywnego z dwoma wariantami (inessivus dla rzeczowników nieżywotnych i adessivus dla żywotnych) oraz dwóch przypadków latywnych, z których jeden jest dodatkowo nacechowany jako illativus. W artykule kontynuowane są badania nad użyciem przypadków miejscownika w języku Chylińskiego, których pierwsze wyniki opublikowano we wcześniejszych publikacjach (Kavaliūnaitė 2001, 2002). Przede wszystkim zbadano użycie inesivu i adesiwu (Kavaliūnaitė 2001). Badanie potwierdziło przypuszczenia Zigmasa Zinkevičiusa (1982) i Wojciecha Smoczyńskiego (2001) dotyczące związku adesiwu z kategorią żywotności, a charakter tego związku został doprecyzowany. W wymienionym artykule wykazano, że adesyw i inessyw są używane zgodnie z hierarchią żywotności sformułowaną przez Silversteina, a relację między tymi przypadkami określa komplementarna dystrybucja zdeterminowana cechami semantycznymi. W późniejszej publikacji (Kavaliūnaitė 2002) omówiono użycie przypadków latiwnych — ilatywu i alatywu —. Stwierdzono, że również w systemie przypadków latiwnych żywotność ma pewne znaczenie, jednak alatyw pełni funkcje, które nie są bezpośrednio związane z żywotnością. W niniejszym artykule uściśla się wcześniej sformułowane wnioski i formułuje ogólne cechy struktury systemu przypadków miejscownikowych. Jak ustalono wcześniej, o użyciu inessywu i adessywu decyduje pozycja rzeczownika lub jego pronominalnego odpowiednika w hierarchii żywotności. Rzeczowniki oznaczające przedmioty nieożywione (miejsca itp.) mają wyłącznie formę inessywu, natomiast formę adessywu — wyłącznie rzeczowniki oznaczające istoty żywe lub inne wyrażenia nominalne zajmujące wysoką pozycję w hierarchii żywotności (szerzej na ten temat i o hierarchii żywotności por. Kavaliūnaitė 2001). Ponieważ użycie form przypadków jest uwarunkowane kategorialnymi właściwościami wyrażenia nominalnego, między tymi formami przypadków nie występuje opozycja semantyki przypadka. Powstaje pytanie, czy podobne czynniki determinują również użycie odpowiednich przypadków latiwnych — ilatywu i alatywu —. Z 34 | GINA KAVALIŪNAITĖ na pierwszy rzut oka wydaje się, że związek z żywotnością istnieje: używane są wyłącznie iliatywy rzeczowników niemających cechy żywotności. Poniżej przedstawiono dane statystyczne ukazujące rozkład iliatywu i aliatywu. Aby można go było porównać z rozkładem inesivu i adesywu, przede wszystkim powtórzono tabelę z wcześniejszego artykułu, pokazującą, jak adesyw wiąże się z częściami mowy i ich podkategoriami (por. Kavaliūnaitė 2001: 99): TABELA 1. CZĘSTOTLIWOŚĆ UŻYCIA ADESYWU W CHNT WEDŁUG CZĘŚCI MOWY I ICH PODKATEGORII Kategoria Poświadczone formy Adesyw zaimków pierwszej osoby lp. manimp (44x), lm.musimp (21x) Adesyw zaimków drugiej osoby tavimp (21x), lm. jusimp (59x) Adesyw zaimka zwrotnego savimpi (61x) Adesyw nazw własnych Kristusiep (65x), Viešpatiep (55x), Jėzusiep (47x), Diewiep (44x), Tėviep (11x), Sunumpi (4x), Simoniep (4x) itd., łącznie 177 adesywów nazw własnych Adesyw zaimków wskazujących i zaimków trzeciej osoby jampi, tampi, kitampi (90x) Adesyw zaimków względnych kuriampi, kampi (23x) Adesyw nazw osób Zmogumpi (8x) Adesyw przymiotników gwampi (1x), tikrampi (1x), iSmintingampi (1x) Adesywów nazw istot żywych (niebędących ludźmi) i przedmiotów nieożywionych brak Łącznie 307 Mówiąc o zależności formy miejscownika od kategorialnych właściwości rzeczownika, należy podkreślić, że w przekładzie CHNT prawie nie używa się miejscowników części mowy zajmujących wysokie miejsce w hierarchii żywotności; nie ma ani jednego miejscownika liczby pojedynczej zaimków 1. i 2. osoby, zajmujących najwyższe miejsce w hierarchii żywotności. Spośród kilku tysięcy miejscowników występujących w CHNT tylko 17 to nazwy istot żywych, 14 z nich to miejscowniki liczby mno- SYSTEM MIEJSCOWNIKÓW POSTPOZYCYJNYCH CHYLIŃSKIEGO | 35 giej, zajmujące niskie miejsce na skali hierarchii indywidualności (o tych wyjątkowych przypadkach szerzej zob. Kavaliūnaitė 2001: 101-103). Nie ma ani jednego miejscownika nazwy osobowej ani zaimków aš, tu, leksemów Dievas, Tėvas, Jėzus, Kristus itp. TABELA 2. UŻYCIE MIEJSCOWNIKA CHNT WEDŁUG CZĘŚCI MOWY I ICH SUBKATEGORII Kategorija Paliudytos formos Iš viso Miejscowniki nazw przedmiotów nieożywionych 1234x lp., 383x lm. 1617x Miejscowniki zaimków wskazujących i zaimków trzeciej osoby aname (45x lp., 27x lm.), jame (1x), 216x joj (7x), jose (28x), tame (77x), tose (22x), šiame (6x), šiose (1x), tokiame (2x) Miejscowniki nazw miejscowości 142x 142x Miejscowniki zaimków uogólniających cielame (9x), kozname (5x), 114x koznoje (3x), niekame (1x), tillame (2x l. poj., 2x l. mn.), visoj (26x), visose (41x), visokiame (25x) Inessivy zaimków pytajnych i względnych katroj (6x), kitame (1x), kitoj (3x), 76x kokiame (3x), kokioj (2x), kuriame (38x), kurioje (19x), nekuriame (2x l. poj., 2x l. mn.) Inessivy przymiotników 47x l. poj., 20x l. mn. 67x Inessivy liczebników 52x 52x Inessivy nazw istot żywych Ix l. poj., 15x l. mn. 16x Inessivy imiesłowów 11x 11x Inessiv zaimka wskazującego paciame (1x) Ix 1. i 2. osoby zaimków nie ma Łącznie 2312 36 | GINA KAVALIŪNAITĖ W tabelach 3 i 4 powtórzymy odpowiednio pogrupowane dane ilustrujące użycie iliatywu i aliatywu (Kavaliūnaitė 2002: 84-86): TABELA 3. CHNT UŻYCIE ILIATYWU WEDŁUG CZĘŚCI MOWY I ICH SUBKATEGORII Iliatywy nazw przedmiotów nieżywotnych 611x 611x Iliatywy nazw własnych (nazw miejscowości) 212x 212x Iliatywy Kategorija Paliudytos formos Iš viso przymiotników 22x 22x Iliatywy zaimków wskazujących i zaimków osobowych 3. osoby jan (9x), juosna (3x), anan (1x), 15x Sian (1x), tokian 1x Iliatywy liczebników 11x 11x Iliatywy zaimków pytajnych i względnych kurian (5x). kuriosna (1x), 9x katrian (2x), katriosna (1x) Iliatywy zaimków nieokreślonych kitan (4x), nekurion (1x), 7x nekuriosne (1x), cielon (1x) Iliatywy imiesłowów 2x 2x Iliatywy zaimków dzierżawczych savon (1x) ix Iliatywy nazw osób žmogun (1x) 1x Iliatywy nazw istot żywych (niebędących osobami) brak — Iliatywy zaimków zwrotnych oraz zaimków osobowych 1. i 2. osoby brak łącznie IS 891x SYSTEMA PRZYIMKOWYCH PRZYPADKÓW MIEJSCOWNIKOWYCH CHYLIŃSKIEGO | 37 TABELA 4: CHNT UŻYCIE ALIATYWU WEDŁUG CZĘŚCI MOWY I ICH SUBKATEGORII Aliatywy zaimków wskazujących i zaimków osobowych 3. Kategorija Paliudytos formos Iš viso osoby Jop (344x), josp (33x), jump (305x), 736x anop (11x), top (23x), tosp (2x), tump (16x), topgi (1x), tokiop (1x) Aliatywy nazw przedmiotów nieżywotnych 327x 327x Aliatywy nazw własnych (imion i nazwisk) 235x 235x Aliatywy nazw osób 164x 164x Aliatywy zaimków osobowych 2. osoby tavęsp (20x), jūsump (99x) 119x Aliatywy zaimka zwrotnego savęsp (57x) 57x Aliatywy zaimków osobowych 1. osoby manęsp (40x), mūsump (7x) 47x Aliatywy zaimków nieokreślonych kitop (9x), kitump (14x), visop (2x), 41x visump (7x), cielop (2x), nekuriosp (2x), nekuriump (2x), niekop (3x) Aliatywy przymiotników 37x 37x Aliatywy zaimków względnych kuriop (12x), kuriump (2x), 24x kop (8x), katrop (2x) Aliatywy imiesłowów 16x 16x Aliatywy liczebników 10x 10x Aliatywy zaimków dzierżawczych savump (1x), saviskiump (1x), 3x tavump (1x) Aliatywy nazw istot żywych (nie osób) 2x 2x W sumie 1818x 38 | GINA KAVALIŪNAITĖ Dane te częściowo odpowiadają tym, które uzyskano, porównując użycie adesu i inesywu. Iliatywy zaimków osobowych 1. i 2. osoby, zajmujących wysoką pozycję w hierarchii żywotności, nie są poświadczone. Iliatywy rzeczowników oznaczających istoty żywe również nie są poświadczone: odnotowano tu tylko jeden wyjątek — iliatiw człogun (o nim zob. Kavaliūnaitė 2002: 95). Z drugiej strony rzuca się w oczy jedna wyraźna różnica: stosunkowo duża liczba alatywów nazw przedmiotów nieożywionych (inanimata) (327). Jak widać z tabeli 1, adesiwy takich rzeczowników nie są poświadczone. Znaczenie tej różnicy zostanie omówione w dalszej części niniejszego artykułu. Z tabel wynika, że kategoria żywotności ma znaczenie dla rozkładu miejscowników wewnętrznych i zewnętrznych. To, że rzeczowniki oznaczające istoty żywe (animata) nie mają ilatiwu, wskazuje, iż użycie ilatiwu, podobnie jak ines ywu, wiąże się z cechą rzeczownika [-żywy]. Ponieważ adesyw wiąże się z oznaczeniem [+ żywy], oczekiwalibyśmy, że również aliatyw będzie podobnie oznaczony. Jednak takie ograniczenie nie jest właściwe aliatywowi. Można zatem oczekiwać przypadków, w których jeden rzeczownik będzie miał zarówno formy ilatiwu, jak i aliatywu. W rzeczywistości takich przypadków jest niemało. W tekście CHNT poświadczone są następujące formy: garbėn i garbėsp: LK 9,26 CHNT ateyo garben [awo, ir (garben) Tewa, ir Bwentu Anjelu STB wanneer hy komen [al in /ijne heerlickheyt /ende [in de heerlickheyt) des Vaders /ende der heylige Engelen GpDB gdy przydžie w chwale [wey /y w Ojcowikiey /y swigtych Anjotow JN 11,4 CHNT liga n’elt /mertie[- p, bet garbe [p Diewo STB Dele kranckheyt en is niet tot der doot | maer ter heerlickheyt Godts GpDB Ta choroba nie jelt na smierc | ale dla chwaly Božey karalystén ir karalystésp: LK 18,24 CHNT Kaypo nepigiey tie kuriey turi turtus ieyo Karaliften Diewo STB Hoe [waerlick [ullen de gene die goet hebben in het Koninckrijcke Godts ingaen GDB Idkoj trudno či co mdjg pienigdse /wnidg do krole [twa Bojego Arp 1,3 CHNT ir bekatba —kalb<ed- >amac ape dayktuo prigulinciuc —kurie pryguli karalifte/p Diewo STB ende [prekende van de dingen /die het Koninckrijcke Godts aengaen GDB y mowigc o kroleftwie Božym medzian ir medZiop: Rz 11, 24 CHNT STB Jeygu neo tujen [...] eli [...] prief prygimima giaran aliwoc Median i[odyntac: Bo jeśli [...] zostaliście [...] wszczepieni wbrew naturze w dobrą oliwkę SYSTEMA POSTPOZYCYJNYCH MIEJSCOWNIKÓW CHYLIŃSKIEGO | 39 GDB ŁK 17.6 CHNT STB GDB a prapultiesp: Łk 8.31 CHNT STB Ende odejs¢ w GDB Zyvatan ir Zyvatosp: IJN 3,14 CHNT STB GDB 2KOR 2,16 CHNT STB Den GDB Abowiem jellis ty[...] pr3ečiwko przyrodzeniu jeltes wBežepieny w dobrą oliwę tarytumbite top figoc-lauka med3siop: JiiPaknik, ir ifilodynk Mariofe, 6 paktaulitu julu ghy [oudet tegen de fen moerbe fieboom [eggen /Wort ontwortelt / ende in de jee geplant: ende hy [oude u gehoorfaem 3ijn wlad3 šię w mor3u; ultuchdtoby was Prafe tada ghi kad nelieptu jemo eyt prapultyn afgront henen te varen priepasc Bet meojen nefme if tu kurie r3eklibyscie temu drjewu lesney figi: Wyrwi sig 3 kor3enia- /a prapultin ir atfitraukia prapultiep, bet if tu kurie tyki ujtureimop 3ywata derve | maer van de gene die gelooven tot behoudinge der 3iele ale 3 tych [y baden hem /dat hy haer niet gebieden en [oude in den GDB Tedy go prosili /aby im nie ro3kazowat z tamtąd ktor3y wier3g ku pozy/kdniu dufle HEeBR 10,39 CHNT STB Maer wy en 3ijn niet van de gene /die haer ontrecken ten verZynom jog perejom if} [merties jywatan, jog milim brolus weten dat overgegaen Lec3 my nie jelte[my 3 tych ktor3y šię 3chranidjg ku jginieniu: Wy / wy 3ijn uyt doot het de leven in dewijle wy de / broeders lief hebben My wiemy želmy pr3eniesieni 3 šmierči do jywotd /iš mitujemy bračią Tiemuo tiela kwapu Smertiec smertie[- p, bet aniemuc kwapu zywato, zywatop eenen reuck des levens defen wel eenen reuck des doots ter doot; maer genen ten leven Tymči wonnoscig Smierci na šmierč /dle onym wonnoščią 3ywota ku jywotowi Są przypadki, gdy wybór przynajmniej na pierwszy rzut oka wydaje się zależny od tego, czy rzeczownik oznacza istotę żywą, czy rzecz martwą. Takim przykładem jest słowo bažnyčia, które może oznaczać albo budynek, albo wspólnotę wiernych. Gdy ma się na myśli budynek, używa się illatiwu, a gdy tym słowem zwraca się do wiernych — aliatiwu: App 13,14 CHNT STB ir ataję Bajznicjion Subatooc diena, [edoc ende gegaen 3ijnde in de Synagoge op den dagh des Sabbaths / faten [y neder 40 | GINA KAVALIŪNAITĖ GDB a wPedPy do bojnice w džien Sobotni /usiedli APR 3,6 CHNT Kao turi aulic, tektaulo, ką dwalia kalba Bajsnicziump STB Die ooren heeft /die hoore wat de Geelt tot de gemeenten [eght GbpB Kto ma uy niechaj [fucha /co Duch mowi 3borom Jednak w tym przypadku nie można twierdzić, że opozycja między illatiwem a aliatiwem opiera się wyłącznie na żywotności lub nieżywotności. Trudno ustalić, jakie czynniki decydują o wyborze przypadka w wyrażeniu kalba bažnyčiump. Konstrukcje z czasownikiem kalbėti, czyli predykaty mówienia, przynajmniej w przypadkach prototypowych zakładają żywotność adresata, dlatego ich znaczenie charakteryzuje pewna wiązka cech kierunkowości (ukierunkowania aktu mowy na adresata) i żywotności adresata; dlatego trudno ustalić, który właśnie czynnik decyduje o użyciu aliatiwu. Aby zatem zredukować liczbę cech różnicujących i ustalić „parę minimalną”, na podstawie której można byłoby określić kryterium wyboru przypadka, przede wszystkim należy zbadać przynajmniej kilka przykładów, w których aliatiwy rzeczowników oznaczających przedmioty nieożywione są używane z czystymi czasownikami ruchu (unikając wiązki znaczenia kierunkowego z żywotnością, właściwej np. predykatom mówienia- ). W celu zbadania funkcjonalnego stosunku aliatiwu i illatiwu wybrano kilka częściej używanych rzeczowników o znaczeniu przestrzennym. Omówimy przykład rzeczowników grabas i eldija. 10 razy użyto alatywu tego słowa grabop, a 8 razy ilatywu graban. Wszystkiliatyvai, išskyrus vieną atveji', atitinka olandiškas konstrukcijas su prielinksniu in, ir ie one oznaczają sytuacje, gdy ciało zmarłego (najczęściej Jezusa) zostaje złożone w grobie albo uczniowie wchodzą do grobu Jezusa znajdującego się w grocie. W obu przypadkach jasne jest, że końcowy punkt ruchu znajduje się wewnątrz grobu: MK 6,29 CHNT atajo ir ateme jo kuna, ir izdejo graban STB gingen [y ende namen [ijn doot lichaem wech /ende leydden dat in een graf GpB pr3yBli y wiigli čiato jego /y položyli je w grobie IN 20,6 CHNT Simonac tada Petrac atajo ir ejo palkuy ghi, ir iejo graban STB Simon Petrus dan guam ende volghde hem /ende gingh in het graf GpDB Pr3ypedti tež y Symon Piotr idąc 3d nim /y wBedt w grob Przypadki użycia alatywu odpowiadają niderlandzkim konstrukcjom z przyimkami naar i tot. Opisane są tu sytuacje, gdy uczniowie udają się do miejsca, w którym znajduje się grób Jezusa. Taką lokalizację można by uznać za alatywną (przygrobną), tzn. gdy punktem końcowym jest miejsce przy grobie: MK 16,2 CHNT atajo labey akflty grabop “ kad Y., ustekiejuc [auley 1 Arp 8,2: nunefe Stefona (podraug) graban (CHNT), droegen Stefanus te [amen [ten grave] (STB), Y pogrsebli Siciepand (GDB). SYSTEM LOKATYWÓW POSTPOZYCYJNYCH CHYLIŃSKIEGO | 41 STB guamen [y tot het graf /als de [onne opgingh GbpB pr3yply do grobu gdy weflo [force Kilka zdań dalej opisano, jak uczniowie, którzy przyszli na miejsce grobu, wchodzą do samego grobu: MK 16,5 CHNT Jr ieję graban, iBwido jauniki, [edinti po defyney (Paliy) STB Ende in het graf ingegaen 3ijnde /[agen Ty een jongelingh /[ittende ter rechter GpB Y wpedfy w grob /ujrzaly mtodžienca Sied3gcego na prawicy Przykłady te nie przeczą założeniu, że illatyw oznacza kierunek, gdy końcowy punkt ruchu znajduje się wewnątrz obiektu, natomiast alatyw oznacza miejsce przy obiekcie jako końcowy punkt ruchu. Należy jednak zwrócić uwagę, że takie znaczenie nie ma odpowiednika w systemie lokatywów statycznych, ponieważ adesyw nie ma znaczenia przebywania przy obiekcie. Fakt ten został już zauważony w literaturze (Gelumbeckaitė 2002:120), potwierdzają go również dane Chylińskiego. Odpowiednie znaczenie w języku Chylińskiego oddaje przyimek pas z biernikiem? *: IN 20,11 CHNT O Maria [towejo ore and > pao graba werkdama, kad tada werkie, palilękie graban STB Ende Maria [tont buyten by het graf /wenende. Als [y dan weende /buckte [y in het graf GDB ALe Marya [tald u grobu na dworse pliciac. A gdy ptakata / nachylita šię grob w LK 24,22 CHNT Batayg ir nekurioc Moterifkiec —Moterio iP mulu, izgandyno muc, kurioc anklty ryta meta pac graba buwo STB Maer oock fommige vrouwen uyt ons /hebben ons ontltelt / die vroegh in den morgen[- tont aen het graf geweelt 3ijn GpB Lecj y niewidlty niektore 3 napych pr3eltrapyty nas /ktore raniuciko byly u grobu : Priclinksnis pas CHNT iš viso pavartotas 41 kartą: 26 kartus su gyvumo požymio neturinéiais daiktavardziais (inanimata), 0 15 kartų su asmenis reiSkianciais daiktavardziais (animata) arba jų jvardiniais pakaitais. Kiedy przyimek pas był używany z nazwą osoby, jego znaczenie prawdopodobnie było zbliżone do znaczenia adesiwu, ponieważ znajdujemy: idand hume —ume Pyrdiec atfiliktu WiePpatiep —pa WieBpati CHNT (App 11,23); z zamiarem serca pozostawaliby przy Panu (STB); w priedsigwsigciu ferca trwali przy Panu (GDB). Poza tym adesyw Viespatiep niemal zawsze odpowiada konstrukcji in den Heere šv xugto", por. kalbedami drg fey Wiefpatiep CHNT (Arp 14,3), vrymoediglick [prekende in den Heere (STB), be [piecinie mowigc w Panu (GDB): gijate wienok Diewuy CHriftu fiep Jesu fiep Wiefpatiep mufu CHNT (Rom 6,11), maer Gode levende 5ijt in Christo Jefu /on fen Heere (STB), dlescie 5ywymi Bogu w CHry ftusie IE3ušie PAnu ndfym (GpB) i in. Między adesiwem a połączeniem przyimkowym z pas niewątpliwie istniały pewne różnice; adesyw jest używany, gdy mówi się o zamieszkaniu w czyimś domu; taki odcień znaczeniowy jest zauważalny również w 2 2 Kor 5,8: pragniemy — wolimy żyć z dala od ciała, a żyć u Pana (CUNT), bardziej podoba nam się wyprowadzić z ciała i zamieszkać u Pana (STB), wolimy raczej wyjść z ciała / iść z mieszkania do Pana (GpB). Wydaje się, że Chyliński „zamieszkiwanie w czyimś domu” jako wariant inessivu odróżniał od przypadkowego, tymczasowego „bycia przy (obok) kogoś” — to ostatnie znaczenie oddaje konstrukcja z przyimkiem pas. 48 | GINA KAVALIŪNAITĖ Jak widać, wyniki analizy funkcjonalnej różnią się od tego obrazu struktury systemu miejscowników, jaki można by uzyskać, mechanicznie przenosząc cechy morfologiczne na poziom semantyczny. Na pozór system miejscowników postpozycyjnych jest czteroczłonowy i symetryczny. Opiera się on na dwóch cechach: przeciwstawiane są przypadki statyczne i dynamiczne, a według drugiej cechy rozróżnia się miejscowniki wewnętrzne i zewnętrzne. W rzeczywistości tej ostatniej opozycji semantycznej w języku Chylińskiego nie ma. Znaczenie lokalizacji zewnętrznej („bycia przy jakimś obiekcie”) jest nieistotne albo może go w ogóle nie być. SANTRUMPOS CHNT —CZESLAW KUDZINOWSKI, JAN OTREBSKI, red., Biblia litewska Chylinskiego. Nowy Testament 2, Tekst, Poznan: Zaktad Narodowy im. Ossolinskich, 1958. G —NESTLE-ALAND, red., Novum Testamentum Graece, 27. Aufl., Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, GDB - Biblia swigta, Tho iest, Ksiggi Starego y Nowego Przymierza z 1975. Zydowskiego y Greckiego Języka nd Polski pilnie i wiernie przettumdczone [...], [Dantzig], 1632. STB -Biblia, Dat Is De gant che H. Schrifture, vervattende alle de Canonijcke Boecken des Ouden en des Nieuwen Testaments. Za zgodą Najwyższych i Wielmożnych Panów Stanów Generalnych Zjednoczonych Niderlandów [...] wiernie przełożone z języków oryginalnych na nasz język niderlandzki [...] oraz z powszechnego polecenia Kościołów Niderlandzkich poprawione pod względem błędów drukarskich i pomyłek znalezionych w pierwszym wydaniu. W Amsterdamie, wydrukowane u Wdowy po niegdyś Paulusie Aertfzu van Ravelteijnie [...] Rok 1657. ZNAKI [--] kupiura człowiek[- a] odtworzony skrót —początek dziwnego i poprawki Z skreślona” skreślona LITERATURA GELUMBECKAITĖ, J. 2002: Składnia konstrukcji przypadków i przyimków w Ewangelii według Łukasza Biblii Jonasa Bretkūnasa, Wilno: wydawnictwo Instytutu Języka Litewskiego. (Opera Linguistica Lithuanica, 1.) HaAmMP, E. P. 1997: The inand ad-forms of case in XVI and XVIII c. Baltic. Baltistica 32 (1, 40. KAVALIŪNAITĖ. G. 2001: Adesywa w tłumaczeniu Nowego Testamentu Chylińskiego. Acta Linguistica Lithuanica 45, KAVALIŪNAITĖ, G. 2002 [2003]: Postpozycyjne przypadki lokalne w tłumaczeniu Nowego Testamentu Chylińskiego. Linguistica Baltica 10, 81-97. KUDZINOWS93-111. KI, Cz. 1964: Biblia Litewska Chyliniskiego. Nowy Testament 3, Indeks, Poznan: Panstwowe Wydawnictwo Naukowe. LAIGONAITE, A. 1957: Miejscowniki w języku współczesnym. Lemchenas, Ch., red., Niektóre zagadnienia gramatyki języka litewskiego, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej, 21-39. PALIONIS, J. 1967: Litewski język literacki w XVI-XVII w., Wilno: Mintis. RANGE, J.-D. 1995: Allatyw i adessyw w XVI-wiecznych tekstach starolitewskich stulecia. Linguistica Baltica 4, SMOCZYNSKI, W. 2001: Przypadki lokalne języków bałtyckich. Id., Jezyk litewski w perspektywie porownawczej, Krakow: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellonskiego, 214-216. 96-102. CHYLINSKIO POSTPOZYCYJNYCH PRZYPADKÓW MIEJSCOWNIKOWYCH SYSTEM | 49 ZINKEVIČIUS, Z. 1980: Historyczna gramatyka języka litewskiego, Wilno: Mokslas. ZINKEVIČIUS, Z. 1982: Postpozycyjne przypadki miejscownikowe języka litewskiego. Baltistica 18 (1), 21-38. Gina Kavaliūnaitė Otrzymano 2003 10 04 Instytut Języka Litewskiego P. Vileišio g. 5, 10308 Wilno, Litwa [email protected]