Eight Issues in the Pragmatic Theory of Properhood

119straipsniai / articles richard coates university of the West of england, bristol fields of research: historical linguistics, etymology, philology of języki zachodnioi północnoeuropejskie, fonologia teoretyczna, historia dialektologii, kulturowe aspekty historii języka angielskiego oraz historia lokalna. osiem zagadnień w Pragmatyczna teoria nazewnictwa własnego ten artykuł przedstawia podejście do rozumienia nazw własnych zwane Pragmatyczną teorią nazewnictwa własnego (tPtP), aštuonios pragmatinės tikrinių žodžių teorijos problemos annotation oparte na dwóch głównych założeniach: (1) Nazwy własne nie mają sensu (2) istoty bycia nazwą własną należy szukać w referencji, a nie w denotacji artykuł przedstawia elementy tPtP, jej przesłanki i konsekwencje, a następnie analizuje wybór ośmiu zagadnień, które pozostają nierozstrzygnięte lub które wydają się takie pozostawać. od kilku lat proponuję podejście do rozumienia nazw własnych zwane Pragmatyczną teorią nazewnictwa własnego (tPtP). różne jej aspekty zostały przedstawione w serii artykułów (Coates 2000, 2005a, 2005b, 2006a, 2006b, 2009, 2011a, 2011b, 2012). celem niniejszego artykułu jest przedstawienie elementów teorii, jej przesłanek i konsekwencji oraz przeanalizowanie niektórych problemów, które pozostają nierozstrzygnięte lub które wydają się takie pozostawać. jest zatem w dużej mierze wykładowy, a nie argumentacyjny, i lista bibliograficzna jest odpowiednio krótka. historia intelektualna tej teorii nie będzie tutaj omawiana, ponieważ została dokładnie przedstawiona w Coates (2006a i 2009), warto jednak przypomnieć, że największe zobowiązania zawdzięczam Johnowi Stuartowi Millowi (1843), Ruth Barcan Marcus (1961) oraz innym autorom z tej samej tradycji w odniesieniu do punktu (1), czyli zasadniczo temu, co obecnie nazywa się teorią „etykiet” nazw własnych,1 a także – do pewnego stopnia – Peterowi Frederickowi Strawsonowi (1950) w odniesieniu do punktu (2). Słowa kluczowe: teoria nazw, własnowłasność, „teoria etykiet” nazw własnych, odniesienie, semantyka, pragmatyka. 120 acta richard coates Linguistica Lithuanica LXVI Marcus (1961) oraz innym autorom z tej samej tradycji w odniesieniu do punktu (1), czyli zasadniczo temu, co obecnie nazywa się „etykietową” teorią nazw własnych,1 a także Peterowi Frederickowi Strawsonowi (1950) – do pewnego stopnia – w odniesieniu do punktu (2). pełną historię przedstawiają Coates (2006a) oraz jego bardzo obszerna lista bibliograficzna, z którą należy się zapoznać. TPTP opiera się na tych dwóch ideach: (3) Nazwy własne nie mają sensu (4) istoty bycia nazwą własną należy szukać w odniesieniu, a nie w denotacji; niektóre konsekwencje tych dwóch idei są następujące: (5) Proper names do not form a determinate set (6) Nazwy własne nie mieszczą się w logicznie pewnych kategoriach (7) Nazw własnych nie można tłumaczyć (8) Teoretyzowanie na temat interfejsu między wyrażeniami własnymi a niewłasnymi ma implikacje neurofizjologiczne (i psycholingwistyczne) Chociaż poniższe stwierdzenia nie są ściśle rzecz biorąc konsekwencjami dwóch kluczowych idei, wspierają je i wzmacniają: (9) Chociaż nazwy własne nie mają sensu, nie są bez znaczenia (10) dostępne znaczenia nazw własnych mają charakter uboczny i należy je odróżniać od sensu (11) nazwy własne postaci w utworach literackich mogą stanowić szczególny przypadek istnieje jedna kwestia sporna, która wciąż powraca w pracach z zakresu onomastyki teoretycznej, mianowicie: nazwy są albo maksymalnie znaczące, albo minimalnie znaczące. sugeruję, że nie chodzi tu o alternatywę, lecz o to, że: (12) Nazwy własne są zarazem maksymalnie i minimalnie znaczące, a szczegółowy pogląd, który należy przyjąć, zależy dokładnie od tego, co rozumie się przez znaczenie. Ujmując to inaczej: rzekomy problem nie jest problemem. żadna z dwóch kluczowych idei (1) i (2) nie jest sama w sobie nowa, twierdzę jednak, że poza tPtP żadna z nich nie została konsekwentnie doprowadzona do końca oraz że ich wzajemne oddziaływanie nie zostało właściwie zrozumiane. ujmując to w formie sloganu, możemy powiedzieć, że właścionazwowość (rozumiana jako „stan bycia nazwą własną”) jest bezsensownym odnoszeniem. jest to istotne, ponieważ wiele podejść do teorii nazw broni poglądu, że właścionazwowość jest bezsensownym oznaczaniem — poglądu, któremu teoria „etykiety” jest na ogół przeciwstawiana: teorii „opisu” Bertranda Russella i teorii „wiązki” Johna R. Searle’a. ponieważ teoria „etykiety” jest szeroko, choć nie powszechnie, akceptowana, w niniejszym artykule nie będę szczegółowo omawiać tego konkretnego sporu. Moje stanowisko rozszerza teorię „etykiety” na wyrażenia poprawnie uformowane językowo, które są niejednoznaczne pod względem tego, czy są nazwami. eight issues in the Pragmatic theory of Properhood 121straipsniai / artykuły uważają za niespójne i bezspornie fałszywe. podstawowym znaczeniem nazwy własnej jest jej desygnat w kontekście jej wypowiedzenia; 2 nazwy, gdy już zostaną ustanowione, są sztywnymi desygnatorami (kripke 1980: 48). do innych rodzajów znaczenia, które można ujmować zarówno z perspektywy mówiącego, jak i adresatów, można uzyskać dostęp w akcie odnoszenia. pozostają one jednak poboczne wobec podstawowego aktu. obejmują one na przykład etymologię wyrażenia, kategoryzację probabilistyczną, konotacje i definicję encyklopedyczną. ale ponieważ dostęp do żadnego z tych elementów nie jest konieczny do wykonania reference successfully, they do not form part of the definition of properhood. that [zadania], nie oznacza to, że są one nieistotne; ich stosunek do kluczowych pojęć musi jednak zostać dokładnie zrozumiany i zbadamy go poniżej. od tej chwili należy on, the simple term name will be used instead of the fuller proper name . najpierw zdefiniować kluczowe terminy semantyczne w (1) i (2). Istnienie odmiennych tradycji terminologicznych w filozofii i językoznawstwie czyni to koniecznym. Odniesienie jest aktem wyodrębnienia indywidualnego desygnatu w kontekście wypowiedzi; indywidualny oznacza pojedynczy element, tj. pojedynczy egzemplarz dowolnego typu lub kategorii, a nie tylko pojedynczą osobę Denotacja to zakres potencjalnych desygnatów słowa lub innego wyrażenia (jego ekstensja), czyli abstrakcja od odniesienia, której nie wolno z nim mylić; jest to pojęcie mające zastosowanie poza jakimkolwiek konkretnym kontekstem; ów zakres potencjalnych desygnatów może mieć wspólną cechę definiującą lub cechy definiujące (intensję), ale nie musi jej ani ich mieć [denotacja nazwy zostaje początkowo ustanowiona poprzez akty odniesienia (wśród których, na potrzeby niniejszego wywodu, uwzględniam nadawanie nazw; na temat tego pojęcia zob. niżej), lecz jest ono praktyczną konsekwencją takich aktów odniesienia, a nie warunkiem wstępnym powodzenia takich aktów. odniesienie jest zatem pierwotne, a denotacja nazwy stanowi epifenomen powtarzających się skutecznych aktów odniesienia osiąganych poprzez jej wypowiadanie. zauważ, że nie twierdzę, iż nazwy nie mają denotacji, jak sądzili niektórzy.] Sens to sieć relacji semantycznych, w których uczestniczą słowa leksykalne i bardziej złożone wyrażenia, takich jak synonimia, hiponimia, antonimia, meronimia, konwersja i tak dalej [Sens różni się od intensji. zgodnie z powyższą definicją nazwy nie mogą nie mieć sensu, podczas gdy wszystkie i tylko te desygnaty, które dzielą jakąś nazwę, mogą, przygodnie, dzielić intensję, np. właśnie wtedy, gdy wszystkie osoby nazywane Barackiem są ludźmi płci męskiej.] Używam tych terminów zasadniczo w znaczeniu nadanym im przez Lyonsa (1977). 2 Taki pogląd jest szczególnie jasno wyznawany przez filozofa Burge’a (1973: 438–439). 122 acta Linguistica Lithuanica LXVI teraz wprowadźmy i rozwińmy prosty richard coates przykład, wybrany losowo ze strony internetowej BBC 22 grudnia 2011 roku. Howard Archer [ekonomista, RC] powiedział, że jego zdaniem w nowym roku prawdopodobne były dalsze działania Banku Anglii. Nazwa składająca się z dwóch pierwszych słów odnosi się (ściślej: wypowiadający te dwa pierwsze słowa odnosi się poprzez ich wypowiedzenie) do osoby o imieniu i nazwisku Howard Archer, która w kontekście wypowiedzi prawdopodobnie jest jednoznacznie identyfikowalna — albo jako część wspólnej wiedzy, albo jako osoba wcześniej referent, or because he is wearing a lapel badge.3 of course, it is always possible wprowadzona do dyskursu; niektórzy adresaci mogą znać więcej niż jedną osobę o tym imieniu i nazwisku, co stanowi nieuniknione ryzyko, mogące prowadzić do niepowodzenia komunikacji. Kontekst zazwyczaj wystarczy, aby rozstrzygnąć, o którą osobę chodzi, a także aby rozstrzygnąć, że chodzi o osobę, a nie o coś innego, co może nosić nazwę, na przykład psa, jezioro lub klub sportowy, lecz skuteczności odniesienia nigdy nie można zagwarantować: można do niej jedynie dążyć i próbować ją osiągnąć. Pozbawiona kontekstu nazwa Howard Archer oznacza każdą osobę noszącą to imię i nazwisko; konsekwencje tego zostaną ocenione w (3’). Osoby te nie muszą mieć ze sobą nic wspólnego poza imieniem i nazwiskiem; wszystko, co nieprzypadkowo mogłyby mieć wspólnego, może wynikać z czynników genetycznych, i to tylko wtedy, gdy nazwisko miałoby jedno źródło, co w tym przypadku wydaje się mało prawdopodobne.4 Nazwę można zatem zdefiniować ekstensjonalnie, lecz nie intensjonalnie. Co więcej, Howard Archer nie ma sensu. zawiera słowo, o którym wiemy, że jest używane jako angielskie nazwisko, ale nie niesie ono znaczenia tego słowa: „żołnierz uzbrojony w łuk i strzały”. jego etymologia nie ma żadnego znaczenia ani nie pomaga w identyfikacji jednostki w kontekście wypowiedzi; Pan Archer jest ekonomistą, a nie żołnierzem. Archer, używane jako nazwa, nie jest synonimem bowmana ani kohiponimem, wraz z np. baker, draper, smith, oznaczającym zawód lub zajęcie. oczywiście nie jest też synonimem innego nazwiska, Bowman, ani kohiponimem wraz z np. Baker, Draper, Smith, oznaczającym zawód lub zajęcie. zatem jeśli Archer jest używane do skutecznego odniesienia się do jednostki, dzieje się to bez odwoływania się do znaczenia i tylko w trywialnym sensie z odwołaniem do denotacji: opiera się na uprzedniej wiedzy adresatów, że Archer może oznaczać pewien zakres jednostek noszących to nazwisko, oraz że prowizorycznie zidentyfikowana jednostka (ściślej określona imieniem Howard) jest jedną z nich. najwyraźniej nie ma w tym nic szczególnie nowego. ale jeśli proprialność jest ugruntowana w referencji, a nie w denotacji, wynikają z tego pewne interesujące konsekwencje. podnoszę kwestie (3–6) sformułowane wcześniej, z kolei. 3 Wspomniana strona internetowa, http://www.bbc.co.uk/news/business-16300104, wyjaśnia dokładnie, kim on jest. 4 Wykazano, że wiele nazwisk, przynajmniej w Anglii, można prześledzić wstecz do jednego pierwotnego nosiciela (Redmonds 2002), ale oczywiście nie dotyczy to wszystkich nazwisk. eight issues in the Pragmatic theory of Properhood 123straipsniai / artykuły (3’) NAZWY WŁASNE nie tworzą zbioru określonego mogą istnieć wyrażenia, których proprialność mogłaby być kwestionowana. jest mało prawdopodobne, by ktokolwiek kwestionował nazwy Neptune, Isabella, Cambodia, Vilnius itd.: treść leksykalna, tj. brak sensu .5 ale co z wyrażeniami złożonymi, które z pewnością są kandydatami do uznania za nazwy, zwłaszcza takimi wyrażeniami geograficznymi jak The United these are prototypical proper names in that by common consent they have no States, The West Bank, The North Sea, The Southern Ocean, oznaczającymi jeden denotat, jak The Pope?6 bardzo interesującą kwestią jest rozstrzygnięcie, czy użytkownicy tych wyrażeń w określonych kontekstach identyfikują ich referenty, posługując się leksykalnym znaczeniem (sensem) tworzących je The Rocky Mountains, and Huang He ‘the yellow river’, and expressions denotsłów. Pominiemy pozornie rodzajnikowy termin till aż do (4’); jeśli jednak chodzi o szczegóły, możemy być dość pewni, że nie używają oni swoich pozornych znaczeń. Nie musimy uciekać się do psycholingwistycznych spekulacji na temat przetwarzania, aby dojść do wniosku. Możemy po prostu zadawać pytania skoncentrowane na języku, takie jak: czy zdanie The Rocky Mountains are not (really) rocky albo The Yellow River is not (really) yellow jest sprzecznością? sugeruję, że nie są one sprzeczne. mogą być niedokładne, ale nieprawda nie jest tym samym co sprzeczność.7 jeśli chodzi o drugie z nich, huang he nosi tę nazwę od lessowego mułu, który niesie w swoim dolnym biegu, ale mówi się, że w dawnym mongolskim znany był jako (The) Black River (Parker 1917: 11, „[t]he Mongols style it the black river”), ze względu na jego wygląd w górnym biegu, co wszystko dowodzi przynajmniej tego, że nie istnieje prosta relacja między nazwami a ich pozorną treścią leksykalną. jeśli te zdania nie są sprzeczne, wyrażenia, o które chodzi, muszą być nazwami. jeśli są nazwami, możemy od razu dostrzec, że niektóre nazwy i niektóre wyrażenia, które nie są nazwami, są homonimiczne (The Rocky Mountains w porównaniu z the rocky mountains, przy czym nazwę odróżnia się konwencjonalnie w piśmie za pomocą wielkiej litery). jeśli to prawda, to nie ma głupca5 mogą nabrać znaczenia poprzez tropy (figury retoryczne), jak w zdaniu Wszyscy mamy nadzieję, że nigdy nie będzie kolejnej Kambodży (metonimiczna aluzja do masakr, do których tam doszło w latach 70.), ale to nie ma tutaj znaczenia. 6 mam na myśli przywódcę Kościoła rzymskokatolickiego, choć zdaję sobie sprawę, że inne wyznania, takie jak chrześcijanie koptyjscy, również mają papieża. Ważne jest tutaj to, że w każdym z odpowiednich wyznań istnieje tylko jedna osoba, do której odnosi się to wyrażenie. jeśli czytelnicy uznają, że ta dwoistość lub wielość podważa mój argument, mogą zastąpić je wyrażeniem Umiłowany Przywódca, rozumianym jako odnoszące się wyłącznie do zmarłego Kim Dzong Ila; zarówno jego ojcu, jak i synowi nadano odmienne „style”. 7 Zdanie Krowy na ogół żyją dłużej niż farmerzy jest fałszywe pod względem faktycznym, ale nie jest sprzecznością. Bóg jest trzema i Bóg jest jeden to sprzeczność, ale przynajmniej niektórzy ludzie religijni ogłoszą, że jest to prawda. 124 richard coates acta Linguistica Lithuanica LXVI proof way of deciding whether an expression, as a linguistic entity, is a name or not; the question can only be addressed in relation to a context. in some context, rozpatrywane wyrażenie jest używane albo do odnoszenia semantycznego (z wykorzystaniem treści zawartego w nim leksyku), albo onimicznego (bez wykorzystywania treści zawartego w nim leksyku). Jak zatem ilustrują te przykłady, proprialność jest sposobem odnoszenia, a nie kategorią wyrażeń, i takie rozumienie tego pojęcia można zastosować nawet do tych wyrażeń, które bezspornie są nazwami (np. Neptun, Wilno): są to po prostu wyrażenia, których nigdy nie używa się do odnoszenia semantically, except in tropes (cf. footnote 3). an important issue which is in the background here, but which i have not spelt out so far, is that expressions may become names, i.e. they may evolve into names poprzez wielokrotne użycie w taki sposób, że użytkownicy nie sięgają już do ich treści leksykalnej, aby osiągnąć skuteczne odniesienie. musi to być prawdą, w przeciwnym razie normalna onomastyka historyczna, która usiłuje wyjaśniać niejasne nazwy, odnosząc je do ich etymologicznego źródła leksykalnego, byłaby niemożliwa i niewyobrażalna. wyrażenia takie jak te wspomniane w poprzednim akapicie mogą być nazwami dla niektórych użytkowników (tych, którzy nie sięgają do ich treści leksykalnej), prawdopodobnie nie być nazwami dla innych (tych, którzy sięgają do ich treści leksykalnej), a dla jeszcze innych być nazwami używanymi zmiennie (tych, którzy czasami sięgają do ich treści leksykalnej). takie wyrażenia mogą być w trakcie stawania się nazwami, jeśli nie są nimi już wcześniej. nie jest to jednak w istocie kwestia rozstrzygana na zasadzie albo-albo. argumentowałem gdzie indziej (np. Coates 2005b), że gdy użytkownik raz użył wyrażenia jako nazwy (tj. użył go do odnoszenia onimicznego), jest mało prawdopodobne, aby w normalnych okolicznościach ów użytkownik ponownie użył go semantycznie (dopuszczając być może krótki okres przejściowy). dzieje się tak dlatego, że odnoszenie semantyczne jest zapośredniczone przez znaczenie leksykalne i gramatyczne, a koszty jego przetwarzania są zatem wyższe. Prawo Zipfa (lub jego odpowiednik; Zipf 1949) wymaga, abyśmy uznali, że systemy przetwarzania użytkowników języka zastosują najmniejszy wysiłek konieczny do osiągnięcia ich celu referencyjnego. Istnieje hipotetyczna konsekwencja names may therefore evolve from non-onymic expressions in the manner neurofizjologiczna: jeśli referencja onimiczna polega na ominięciu znaczenia leksykalnego, musi istnieć fizyczna droga neuronalna, która jest mniej kosztowna. Zostało to zbadane poniżej w (6’). Opisano to szerzej w innym miejscu (np. Coates 2012). Mogą one również być tworzone bezpośrednio z materiału leksykalnego i stosowane wobec jednostki, jak wtedy, gdy w 1993 roku dla nowego państwa europejskiego uzgodniono, do określonych celów, nazwę Była Jugosłowiańska Republika Macedonii. Nazwy mogą również być ponownie nadawane nowym jednostkom. Imię Richard już istniało, gdy zostało nadane mnie. Rozważania te wskazują, że nazwy jako terminy oznaczające jednostki mogą powstawać albo w wyniku ewolucji, albo nadania. kluczowym czynnikiem w obu przypadkach jest to, że proces unieważnia lub czyni nie mającym zastosowania wszelkie znaczenie, jakie wyrażenie miało wcześniej, albo eight issues in the Pragmatic theory of Properhood 125straipsniai / artykuły stopniowo lub natychmiast.8 należy zauważyć, że nie oznacza to, iż znaczenia tego nigdy nie można odzyskać w trakcie przetwarzania; wracamy do tej kwestii poniżej w (7’) i (8’). (4’) Właściwe nazwy nie wchodzą w Logicznie bezpieczne kategorie Wracając do rodzajów nazw ogólnych przedstawionych w przykładach wprowadzonych w (3’), możemy zadać podobne pytanie. nazwy zawierające przejrzystą nazwę ogólną będą często nazwami tego, co ta nazwa ogólna oznacza. The Bank of England w moim wcześniejszym zdaniu przykładowym jest takim przypadkiem. ale rozważmy: The Evening Star nie jest gwiazdą, a The West Bank nie jest bankiem. pierwsze z tych zdań jest prawdziwe, w zwykłym rozumieniu, ponieważ kluczowego wyrażenia na ogół używa się do odnoszenia się do Wenus, która jest planetą, a nie gwiazdą. drugie jest prawdziwe, ponieważ wyrażenie to jako nazwa jest na ogół używane w odniesieniu do jednostki geopolitycznej w Palestynie (choć oczywiście może mieć także inne odniesienia), a tam ma pochodzenie metonimiczne, przyjmując nazwę od brzegu rzeki Jordan. pokazują one, że wyrażenia, które można uznać za nazwy, mogą sprawiać wrażenie zawierających nazwę rodzajową, która nie kategoryzuje właściwie danego indywiduum. wynika z tego, że znaczenie tej nazwy rodzajowej jest niestosowalne lub nieobecne, gdy takie nazwy są przetwarzane. mój ulubiony przykład dotyczy obiektu w moim rodzinnym mieście, gdzie niegdyś znajdował się zupełnie zwyczajny most kolejowy o nazwie Peak’s Tunnel . Peak’s Tunnel is not a tunnel nie jest zatem ewidentnie sprzeczne. nie istnieje konieczny związek między nazwą zawierającą Tunnel a rzeczą, która jest tunelem. nawet jeśli istnieje silne oczekiwanie, że taki związek okaże się prawidłowy, nie ma on logicznego zabezpieczenia. nazwy zawierające przejrzyste nazwy rodzajowe prowadzą zatem do oczekiwań ukształtowanych przez doświadczenia ze świata rzeczywistego, ale niczego więcej. możliwy jest bardziej radykalny rozwój tej idei: żadne imię nie niesie ze sobą tego, w co wielu językoznawców i logików (np. ostatnio Van Langendonck 2007: 71nn. oraz rozdział 3, wraz z zawartymi tam odsyłaczami) chciało wierzyć.9 Uważam to za oczywiste, 8 Prześledźmy tylko konsekwencję tego: jeśli nazywam dziecko za pomocą wyrażenia, które ma treść leksykalną, np. Nadežda entailment or a presupposition about the category of the individual bearing it, as ‘nadzieja’, treść ta przestaje mieć zastosowanie w jakimkolwiek akcie odnoszenia się do dziecka, np. „Nadežda bawi się swoimi zabawkami”. Jest to oczywiste. 9 Używając terminologii Van Langendoncka: nie istnieją presupozycje kategoryczne. Oczywiście istnieją oczekiwania natury statystycznej. Iriny prawdopodobnie są ludźmi płci żeńskiej; wynika z tego, że Irina, rozpatrywana jako typ imienia lub proprialny leksem, nie presuponuje, że nosicielka jest płci żeńskiej. Van Langenwodoodporną, jak dalej wykażę. donck is right to claim that proprial lemmata yield possible denotata, but the link is not a logically 126 Acta Linguistica Lithuanica LXVI i nie mogę zrozumieć, dlaczego ktokolwiek nadal richard coates wierzy w coś przeciwnego. możesz chcieć zaklasyfikować Irinę jako imię żeńskie, Egipt jako nazwę geopolityczną, a Vaiciulenas jako nazwisko. Dlaczego wierzysz w te rzeczy? masz doświadczenia wynikające ze spotkań (lub z innych sposobów zdobywania wiedzy), na podstawie których przynajmniej jednego nosiciela można zaklasyfikować w ten sposób, tj. że konkretna kobieta, X, nosi imię Irina, i tak dalej. nie wynika z tego jednak, że Irina musi być ludzką kobietą (chyba że stosowanie imion jest regulowane prawem, jak ma to miejsce w niektórych państwach – nie jest to kwestia lingwistyki ani logiki). z takiej perspektywy Shirley było (rzadkim) imieniem męskim w świecie anglojęzycznym, dopóki Charlotte Brontë nie użyła go jako imienia bohaterki swojej powieści o tym tytule; zostało ono umocnione jako imię żeńskie dzięki sławie amerykańskiej dziecięcej gwiazdy filmowej Shirley Temple, co w latach trzydziestych XX wieku zapoczątkowało modę na nadawanie go kobietom. czy to imię zmieniło kategorię z męskiej na żeńską? Jaki powinniśmy wyciągnąć wniosek? Na pewnym poziomie jest po prostu kwestią zdrowego rozsądku, że Irina i Shirley to imiona żeńskie, a Vaiciulenas — nazwisko. Klasyfikacje te są owocem powtarzających się obserwacji. Zależą one od tych obserwacji, wspartych rodzajem wnioskowania, którego przykładem jest: Jeśli jeden z członków kategorii X nazywa się Irina, to Irina jest imieniem STOSOWANYM wyłącznie wobec członków tej kategorii. Wnioskowanie to jest błędne: stanowi przykład indukcji uogólniającej na podstawie zaobserwowanych przypadków, czyli przechodzenia od szczegółu do ogółu, i jest fałszywe w taki sam sposób, w jaki fałszywe jest zdanie Wszystkie rodziny mają telewizory lub Wszystkie psy mają cztery nogi. Jest ono również stosowane normatywnie: Jeśli jeden z członków kategorii X nazywa się Irina, to Irina jest imieniem, które POWINNO być stosowane wyłącznie wobec członków tej kategorii. Jest to norma społeczna i kulturowa,10 a nie reguła językowa ani logiczna. Nie możemy uniknąć wniosku, że nie ma nic językowego w imieniu Irina, co czyniłoby je żeńskim imieniem. Musimy rozróżnić dwa twierdzenia: Irina to nazwa stosowana (wyłącznie) do jednostek, które należą do kategorii females ludzi i Irina jest członkiem lingwistycznej kategorii żeńskich imion osobowych — pierwsze stwierdzenie jest prawdziwe, lecz jeśli występuje w nim domniemane lub wyraźne „wyłącznie”, można je sfalsyfikować jednym kontrprzykładem (jak w przypadku męskiego imienia Shirley). Bez słowa „wyłącznie” można to rozumieć jako oczekiwanie lub normę kulturową, a nie konieczność. Chodzi o egzemplarze nazwy Irina, a nie o jej typ. Drugie stwierdzenie zasadniczo oznacza to samo co pierwsze, wraz z (domniemanym lub wyraźnym) „wyłącznie”. są one 10 w którymkolwiek z dwóch znaczeń terminu „norma”: statystycznym lub nakazowym. eight issues in the Pragmatic theory of Properhood 127straipsniai / artykuły formułują stwierdzenie na temat Iriny jako typu. Możemy stwierdzić, że nazwy jako egzemplarze można kategoryzować indywidualnie i klasyfikować na podstawie oczekiwań, np. jako hydronimy, teonimy, imiona żeńskie itd. nazwy jako typy nie mogą być tak sklasyfikowane. konsekwencja tego w odniesieniu do tworzenia wniosków lub przekazywanych znaczeń jest następująca: irina pali dziesięć papierosów dziennie >> jakaś osoba płci żeńskiej pali dziesięć papierosów dziennie jest rozsądnym wnioskowaniem probabilistycznym opartym na doświadczeniach życiowych mówiącego lub adresata, które jest mniej prawdopodobnie prawdziwe w przypadku, gdy istnieje Irina będąca mężczyzną, wiewiórką lub samochodem. nie ma to logicznej mocy wynikania. nazwy nie należą do kategorii językowych w ścisłym sensie, tj. od nosiciela typu nazwy Irina nie wymaga się, aby był człowiekiem płci żeńskiej, nawet jeśli należą do tego, co moglibyśmy nazwać kategoriami oczekiwań, w których prototypowy lub typowy nosiciel tokenu nazwy Irina jest rzeczywiście człowiekiem płci żeńskiej: jest to zupełnie inna kwestia. kategoryzacje nazw stosowane przez onomastów nie są zatem kategoriami językowymi (kategoriami obejmującymi typy), lecz kulturowymi (kategoriami obejmującymi tokeny), a w ogóle nie językowymi. jeśli którykolwiek z czytelników nie jest przekonany argumentem z poprzedniego akapitu, niech rozważy następujący przykład. oczywiste jest, że nazwy mogą być powielane wśród członków kategorii, do której należy ich nosiciel: Robert był stosowany wobec ludzi płci męskiej i przypuszczalnie nadal będzie tak stosowany. może on jednak być stosowany do czegokolwiek innego. mógłbym nazwać Robertem nie tylko mojego syna, lecz także mojego kota, samochód, komputer, kartę kredytową albo absolutnie cokolwiek innego. bycie nazwą umożliwia zastosowanie do wszystkiego, co pod względem kulturowym może nosić nazwę. jest to oczywiście satysfakcjonująca konsekwencja naszego fundamentalnego poglądu, że nazwy nie mają sensu. gdybyś argumentował, że we wszystkich tych hipotetycznych przypadkach zastosowałbym do wspomnianych obiektów „męskie imię Robert” i że zasadniczo nadal pozostałoby ono męskim imieniem, oczywiście zgodziłbym się, że nym or horse-name (provisionally considering hipponym to be a valid type-category, wciąż mieści się ono w tej kategorii oczekiwań. rozważmy teraz możliwość istnienia konia wyścigowego o imieniu Lucina. czy Lucina jest hipopotamem, jak przedstawiono na stronie terminologicznej witryny internetowej icos11)? wcześniej nie wiedziałem, że Lucina to także imię rzymskiej bogini utożsamianej z Junoną i związanej z porodem, czyli teonim. zatem historycznie Lucina jest teonimem i można przyjąć pogląd, że imię for nothing in my onomasticon, and Lucina’s only place would be in the provikonia jest zastosowaniem teonimu. ale przypuśćmy, że nigdy nie natknąłem się na boginię. historia zaliczałaby sional do oczekiwanej kategorii hiponimów. w ogóle nie byłby teonimem, z wyjątkiem 11 www.icosweb.net/index.php/terminology.html, często odwiedzanej. 134 Acta Linguistica Lithuanica LXVI jasne w sposób użyteczny dla branży turystycznej. richard coates cechy te mogą nie być rygorystycznie i teoretycznie od siebie odróżnialne; moim celem jest tutaj jedynie zilustrowanie rodzaju znaczeniowego „bagażu”, który nazwy mogą ze sobą przynosić i do którego można (choć nie trzeba) sięgać podczas aktów referencji, a który może (choć nie musi) ułatwiać zamiar skutecznej referencji w kontekście wypowiedzi — uwaga ta odnosi się w równym stopniu do materiału leksykalnego. wewnętrzne znaczenie nazw jest niczym, jeśli przez to wszystko, co mamy na myśli, sprowadza się do tego, że nie mają one sensu. wniosek jest taki, że znaczenia, które rzeczywiście posiadają, są w całości zewnętrzne wobec nich samych: ich denotacja (rzeczy, do których w zasadzie mogłyby służyć do odniesienia), oraz ich konotacje (rozumienie natury jednostek, np. miejsc, które denotują, zależne od postrzegania użytkownika lub użytkowników, w tym od wiedzy powszechnej), a także jednostki, do których faktycznie używa się ich w konkretnych sytuacjach. (8’) można uzyskać dostęp do znaczeń nazw Wyjaśnijmy w pełni kwestię poruszoną podczas dyskusji w (5’). Odrzuciłem pogląd, że nazwy mają sens, ale mogłem sprawiać wrażenie, że wprowadziłem go ponownie tylnymi drzwiami, dopuszczając, iż do etymologii nazwy można uzyskać dostęp dla pewnych celów, w tym tłumaczenia. Pojęcia te są całkowicie odrębne. Kiedy wyrażenie jest używane jako wyrażenie odnoszące onimicznie, tj. w funkcji wyodrębniania desygnatu w kontekście użycia bez pośrednictwa treści leksykalnej (sensu), wówczas z definicji nie uzyskuje się dostępu do sensu. ale inne aspekty znaczenia (te z (7’)), przekazywane, lecz nie asertowane, mogą (nie muszą – to jest istotne kryterium) odgrywać rolę w szczególny sposób. Przy wyodrębnianiu osoby za pomocą imienia mogą wchodzić w grę kategorie oczekiwań (4’). Jeśli ktoś mówi mi, żebym coś dał Jane, prawdopodobnie będę szukać kobiety (ale oczywiście nie mogę w 100% polegać na zawartym w tym wnioskowaniu: Jane może całkiem wiarygodnie być kotką). Pracujmy nad rozwianiem wszelkiego utrzymującego się wrażenia, że nazwy mogą mieć znaczenie albo że etymologia i znaczenie sprowadzają się do tego samego, ponieważ moglibyśmy ulec pokusie twierdzenia, że istnieje kontinuum lub gradient znaczeniowości. nikt nie kwestionuje, że synchronicznie nieprzejrzyste nazwy istnieją i że nie mają one znaczenia, na przykład angielskie nazwy miejscowości York, Auckland, Ogbourne, Congleton. wszelkie wrażenie, że niosą one znaczenie, zależy od bardzo nielingwistycznej właściwości: etymologicznego wyrobienia użytkownika języka. poszczególny użytkownik tych nazw może zdobyć dzięki edukacji wiedzę filologiczną, że przodek elementu bourne niegdyś oznaczał ‘strumień’, że przodek -ton niegdyś oznaczał ‘gospodarstwo, wieś’ oraz że nadal istnieje kraina o znaczeniu eight issues in the Pragmatic theory of Properhood 135straipsniai / articles partly comparable with its original old english one. that knowledge may be treacherous, because the -land in Auckland originally had nothing whatever to do with land (Watts 2002: 9–10), i trudno byłoby utrzymywać, że land synchronicznie oznacza ‘ziemię’ w tej nazwie. nazwa miejscowości Chelmsford wydaje się mniej lub bardziej przejrzyście oznaczać ‘bród przez (rzekę) Chelmer’ i zgodnie z jednym z możliwych rozumień właśnie tym jest, lecz to rozumienie powstało wskutek ingerencji szesnastowiecznego topografa, czy to omyłkowej, czy zamierzonej, i nie odzwierciedla ono „znaczenia” elementów, z których zbudowana jest ta nazwa; name was originally constructed because the river-name has been carved out of the place-name by backformation. any argument that etymological transparency is a surrogate for some aspects of sense founders on examples like these, and it is simptwierdzenie, że przejrzystość etymologiczna jest tym samym co znaczenie, jest zatem oczywiście fałszywe. A co z nazwami o bezspornie przejrzystej etymologii? czy można zaprzeczyć, że takie nazwy miejscowości jak Longbridge, Broadstairs, Newtown i Redhill, takie nazwiska jak Butcher i Jackson albo takie żeńskie imiona jak April i Violet mają znaczenie? rzeczywiście może, nawet tutaj, gdzie formy przejrzyste są etymologicznie wiarygodne. Prześledźmy jeden taki przykład: jako funkcjonująca nazwa miejscowa Longbridge nie pociąga za sobą (tj. logicznie nie wymaga) niczego, nawet istnienia mostu. przy przyjęciu zwykłych założeń dotyczących nazw musi ona implikować istnienie długiego mostu w historycznym momencie nadania nazwy, ale nie później (tj. zadziałał ordP (por. 6’)). dalsze istnienie mostu lub jego zniknięcie nie ma jednak w ogóle znaczenia językowego. nie oznacza to, że nazwa taka jak Longbridge nie jest zdolna przekazywać żadnego znaczenia. przy normalnych założeniach dotyczących tego, jak miejsca otrzymują swoje nazwy,18 przekazuje ona informację o przeszłości: że znajdował się tam most i że być może nadal tam jest, ale wnioskowanie to nie jest równoznaczne z synchroniczną, opartą na języku wiedzą o tym miejscu. udanie się do Longbridge nie pozwala wierzyć z logiczną pewnością, jaką zapewniają znaczenia pozornie zaangażowanych słów, że znajdzie się tam most. pewnego rodzaju oczekiwanie jest dopuszczalne, ale można je porzucić bez logicznej katastrofy w obliczu świadectwa, które je podważa: braku mostu. w in the face of this kind of evidence, we can conclude that any apparent sense nazwach nie chodzi właściwie o sens, lecz o (poprawne lub niepoprawne) rozumienie etymologiczne, a te rzeczy nie są tym samym. oddziela je logiczna pewność lub niepewność wniosków, na które pozwalają. A lub the long bridge to to, co jest postrzegane zmysłami, podczas gdy Longbridge nie musi ujawniać niczego porównywalnego. w nazwach przejrzysta etymologia oznacza w kategoriach językowych przekazane zna18 oczywiście istnieją obecnie także inne, arbitralne sposoby nadawania nazw miejscom, czego przykładem jest znaczna część praktyk obserwowanych w Ameryce. 136 acta Linguistica Lithuanica LXVI czenie, a nie znaczenie stwierdzone: tj. richard coates znaczenie pozbawione pewnego statusu logicznego lub takie, które jest jedynie sugerowane. na podstawie takich przykładów powinniśmy stwierdzić, że „Co oznacza nazwa?” jest pytaniem wprowadzającym w błąd, jeśli zamierza się je rozumieć synchronicznie. „Jak nazwa oznacza?” jest lepszym pytaniem i jest to jedyne pytanie o znaczeniu synchronicznym dla językoznawstwa. należy to rozumieć jako „w jaki sposób nazwa identyfikuje denotat w kontekście użycia?” odpowiedź brzmi: „poprzez wspólną wiedzę o arbitralnym, lecz stabilnym i sztywnym powiązaniu formy językowej z jednostką”. odpowiadające temu pytanie diachroniczne brzmi: „Co znaczyła nazwa?” (tj. „Jaki miała sens?”) – zauważmy, że, co kluczowe, czasownik występuje w czasie przeszłym i uznaje zanik sensu w przejściu do statusu nazwy. (9’) naMes w utworach literackich Może to być szczególny przypadek: wiele interesujących rzeczy można powiedzieć o nazwach w dziełach sztuki w ogólności, a zwłaszcza o „kratylicznych” charaktonimach w literaturze (barton 1990). są to nazwy, których forma wydaje się nieść pewne znaczenie w obrębie danego utworu. Wiele charaktonimów ilustruje to, co możemy nazwać Etymologicznym Zwrotem Onomastycznym. nazwy takie można rozumieć tak, że ich wartość etymologiczna, a przez to prawdopodobnie także semantyczna, pozostaje dostępna za każdym razem, gdy są używane do odnoszenia się do swojego denotatu (a może, realistyczniej, przynajmniej przy pierwszym użyciu). weźmy na przykład słynne w literaturze angielskiej imiona Ancient Pistol, Doll Tearsheet, Mrs Malaprop, Mr Bumble, Becky Sharp, Gabriel Oak, Titus Groan i tak dalej. celem nazw tego typu jest właśnie zawieszenie lub podważenie ogólnego rozdzielenia nazwy od znaczenia jej części składowych; na tym właśnie polega każde semantyczne nazewnictwo literackie: na re-potencjalizacji lub resemantyzacji etymologii.19 można je tłumaczyć. aby w pełni to zrozumieć, musimy uwzględnić kontekst nadawania imienia. Literatura jest sztuką i uzasadnione jest przypuszczenie, że fakt ten unieważnia normalne założenie dotyczące nadawania imion, mianowicie że sam akt unieważnia znaczenie wszelkich słów pojawiających się w wyrażeniu wybranym jako nazwa (zob. 3’ powyżej). Literackie nadawanie imion z if charactonyms trade on transparency of some kind, it follows from that that drugiej strony zachęca odbiorców lub 19 wydaje mi się, że istnieją zasadniczo trzy typy nazewnictwa literackiego: arbitralne (właściwie wcale nie jest to typ szczególny), kulturowe (które opiera się na przekazywanych znaczeniach) oraz semantyczne (które opiera się na znaczeniach językowych). termin kratyliczny może obejmować aspekty obu dwóch ostatnich rodzajów. eight issues in the Pragmatic theory of Properhood 137artykuły / articles czytelników właśnie nie do zawieszenia związku między użyciem a etymolnazwą i jej znaczeniem – w niektórych przypadkach nawet przednadaniowymi ogy, but to perform the complex balancing-act of maintaining both the form of a znaczeniami słów, które ją tworzą – lecz do utrzymania tego związku aktywnym przez cały czas trwania wydarzenia literackiego, niezależnie od tego, czy jest to oglądanie sztuki teatralnej lub programu tV, czytanie powieści, czy cokolwiek innego. z tego powodu, wbrew argumentowi przedstawionemu powyżej w (5’), tłumaczenie charaktonimiczne jest możliwe (np. Dörchen Lakenreisser, po niemiecku dosłownie i etymologicznie „zdrobniale-dorothee prześcieradłodrapacz” za zadziorną Doll Tearsheet w Henryku IV, części ii Szekspira), a takie „tłumaczenie” może być idiomatyczne i sugestywne, a nie wyłącznie leksykalne, podobnie jak każde inne tłumaczenie. to powiedziawszy, nadal można by twierdzić, że akt tłumaczenia charaktonimów jest dokładnie taki sam jak innego onimicznego „tłumaczenia” i że dlatego odwołuje się do etymologii danego imienia, a nie do jakiegokolwiek sensu, który mógłby być wykrywalny w jego formie językowej. w końcu nie bada się (a przynajmniej nie trzeba badać) charaktonimu pod kątem znaczenia w swoim umyśle za każdym razem, gdy się go używa, tak jak robi się to w przypadku znaczeń leksykalnych zwykłych słów i innych wyrażeń w tekście, choć możliwość ta nie zostaje wykluczona. na koniec przechodzimy do pytania, które od czasu do czasu podejmowano w literaturze onomastycznej, a mianowicie: (10’) czy nazwiska są MaXiMaLNIE, czy też MiniMaLNIE znaczące? pytanie to wielokrotnie powracało, np. jak odnotowano w Van Langendonck (2006). dotyczy ono zasadniczo tego, czy imiona, z racji tego, że są środkami służącymi do odnoszenia się do jednostek, niosą ze sobą wielką ilość informacji ułatwiających identyfikację jednostki, ponieważ imiona zbliżają się do stanu jednoznacznego oznaczania jednostki (co jest jawnie fałszywym założeniem, choć można je prześledzić aż do głębokiej starożytności klasycznej), czy też są semantycznie puste, tj. nie mają sensu ani w pełni określonego zakresu denotatów, jak argumentowałem w całym niniejszym artykule. pytanie to zwykle nie jest formułowane w odpowiedni sposób; zawiera ono fałszywą dychotomię i nie można na nie odpowiedzieć w jego obecnej postaci. nazwa identyfikuje pojedynczego nosiciela, co or may not be unique. if that bearer is unique, use of the name carries with it (but może podlegać ograniczeniom wiedzy użytkownika) wszystkie dostępne informacje encyklopedyczne o tym indywidualnym nosicielu. jeśli nosiciel nie jest jedyny, nazwa ma więcej niż jedno denotatum lub potencjalny desygnat, a jej wypowiedzenie jest zatem stosunkowo mało informatywne bez pomocy kontekstu użycia. nazwom brakuje wszelkiego sensu, lecz, jak widzieliśmy, mogą one zawierać przejrzystą lub w inny sposób możliwą do poznania etymologię, a tym samym sugerować (nie implikować ani nie presuponować) przynależność do kategorii poprzez posiadanie wyróżniającego się nosiciela w tej kategorii 138 acta Linguistica Lithuanica LXVI w tej kategorii. nazwy mogą również, rzecz jasna, richard coates nieść ze sobą znaczną ilość informacji encyklopedycznych i mogą wiele konotować. w zakresie, w jakim skutecznie sprzyjają udanej referencji w kontekście, są maksymalnie informacyjne. jednak informacja ta jest dostępna dzięki pomocniczym procesom przypominania, a nie jest zakodowana w samej nazwie, dlatego niekoniecznie zostaje przywołana w momencie wypowiedzenia. w zakresie, w jakim nie mają znaczenia dzięki posiadaniu systematycznych relacji leksykalnych (znaczeń), są nieinformacyjne. odpowiedź na pytanie sformułowane w ten sposób brzmi zatem: „oba”, ale nie jest to naprawdę istotna kwestia. * * * lub poprzez samą siłę liczby nosicieli niniejszy artykuł dostarczył przewodnika po podstawach i niektórych konsekwencjach pragmatycznej teorii nazewniczości własnej oraz pokazuje, jak można podejść do niektórych pytań, które uznawano za ważne w teoretycznej onomastyce.20 bibliografia barton anne 1990: Nazwy komedii. toronto: wydawnictwo uniwersytetu w toronto. brontë charlotte 1849: Shirley. wydanie ad libitum . burge tyler 1973: odniesienie i nazwy własne. – Journal of Philosophy 70.14, coates richard 2000: singularne wyrażenia określone z unikalnym denotatum i granice nazewniczości własnej. – 425–439. Językoznawstwo 38.6 [370. w serii ciągłej], 1161–1174. coates richard 2005a: nowa teoria proprialności. – Materiały z 21. Międzynarodowego Kongresu Nauk Onomastycznych, Uppsala, 19–24 sierpnia 2002 r., t. 1., red. eva brylla, Mats Wahlberg. uppsala: sofi, 125–137. coates richard 2005b: spekulatywny psycholingwistyczny model onimizacji. – Quaderni Internazionali di Rivista Italiana di Onomastica 1 (Nazywanie świata: od rzeczowników pospolitych do nazw własnych), red. dunja brozović-rončević, enzo caffarelli, 3–13. [Materiały z konferencji „Nazywanie świata: od rzeczowników pospolitych do nazw własnych”, Zadar, Chorwacja, 1–4 września 2004.] Coates Richard 2006a: Własność nazewnicza. – Language coates richard 2006b [2011]: some consequences and critiques of the Pragmatic 82.2, 356–382. teoria proprialności. – Onoma 41, 27–44. coates richard 2009: ściśle millowskie podejście do definicji nazwy własnej. – Mind and Language 24.4, 433–444. 20 jestem niezwykle wdzięczny dwóm anonimowym recenzentom za wnikliwe i konstruktywne uwagi do tego artykułu. eight issues in the Pragmatic theory of Properhood 139straipsniai / artykuły coates richard 2011a: Gdzie leżą granice nazwy? niektóre nierozstrzygnięte kwestie pragmatycznej teorii proprialności. Referat wygłoszony na icos-24. barcelona, hiszpania; coates richard 2011b: Otaczają nas onimie: relacje między forthcoming in the Proceedings . nazwami, typami nazw a kategoriami terminologicznymi. Referat wygłoszony na ICOS-24. barcelona, hiszpania; W przygotowaniu do publikacji w Proceedings. coates richard 2012: To þære fulan flóde . óf þære fulan flode: o stawaniu się nazwą w Easton i Winchesterze w hrabstwie Hampshire. – Analiza starszej angielszczyzny, red. david denison, ricardo bermúdez-otero, chris Mccully, emma Moore z ayumi Miurą. cambridge: cambridge university Press, 28–34. strona internetowa international council of onomastic sciences (icos), strona terminologiczna, www. icosweb.net/index.php/terminology.html , często odwiedzane. kripke saul 1980: Nazwanie i konieczność. oxford: basil blackwell. Lyons john 1977: Semantyka, 2 tomy. Cambridge: Cambridge University Press. Marcus Ruth Barcan 1961: Modalności i języki intensjonalne. – Synthese 13.4, Mill John Stuart 1843: System logiki, 303–322. dedukcyjnej i indukcyjnej. Londyn: John W. Parker. Parker Edward H. 1917: Chiny: ich historia, dyplomacja i handel od najdawniejszych czasów do czasów współczesnych. Nowy Jork: Dutton. Redmonds George 2002: Nazwiska i genealogia: nowe podejście. Bury: Federacja Towarzystw Historii Rodzinnej. Shakespeare William (ok. 1598): Henryk IV, część II. wydanie ad libitum . Sperber Dan, Deirdre Wilson 1986: Istotność: komunikacja i poznanie. Oxford: Basil Blackwell. Strawson Peter Frederick 1950: o odnoszeniu się. – Mind, nowa seria 59, numer 320–344. 235, Van Langendonck Willy 2006 [2011]: teoria nazw i teoria mnogości: powrót do poglądu o maksymalnej znaczeniowości nazw. – Onoma 41, 45–62. Van Langendonck Willy 2007: Teoria i typologia nazw własnych. Berlin i Nowy Jork: de Gruyter. Watts Victor 2002: Słownik nazw miejscowych hrabstwa Durham. Nottingham: English Towarzystwo Nazw Miejscowych. Zipf George K. 1949: Zachowanie człowieka i zasada najmniejszego wysiłku. Nowy Jork: Addison-Wesley Press. 140 richard coates acta Linguistica Lithuanica LXVI aštuonios pragmatinės tikrinių žodžių teorijos problemos streszczenie W tym artykule przedstawiono teorię koncepcji nazw własnych, zwaną pragmatyczną teorią nazw własnych. opiera się ona na dwóch zasadniczych ideach: 1) nazwy własne nie mają znaczenia; 2) istotą nazw własnych jest nominacja, a nie denotacja. w artykule krótko opisano podstawy, założenia pragmatycznej teorii nazw własnych oraz pasekmės ir nagrinėjamos aštuonios likusios ar tariamai likusios problemos. Įteikta 2012 m. sausio 6 d. richard coates Bristolskie Centrum Lingwistyki Uniwersytet Zachodniej Anglii Bristol BS16 1QY, Wielka Brytania [email protected]