Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse

52 acta Linguistica Lithuanica LXVII kristina rutkoVska Vilniaus university, Polonistikos centras Mokslinių tyrimų direzioni: polkų tarmių Lietuvoje funkcionavimas ir stratifikacija, lietuvių ir polkų tarmių sąweikos, leksiniai lituanizmai polkų kalboje, liaudies papročiai paribyje; dvikalbės polkųlietuvių leksikografijos problemos. LietuVių kaLbos skoLiniai LietuVos Lenkų tarMėse1 Lithuanian borrowings in Polish dialects in Lithuania anotazione nell'articolo vengono esaminati leksiniai lituanizmai, utilizzati lenkų kalbos tarmėse lenkų, lietuvių ir baltarusių paribio territorio in Lituania. Leksiniai lituanizmi caratterizzati secondo il periodo di prestinimosi nonché di questi parole entrate in polkų tarmes būdus. dalla fatta analisi si fa conclusione che la maggior parte dei linguaggi lituanici debitori, patekusius in polkų kalbą, venne da baltarusių kalbos, e questo può testimoniare su baltarusių kalbos costituită основą polkų tarmėms formaoti Vilniaus regione. annotation the paper deals with lexical Lituanisms functioning in Polish dialects on the Polish-Lithuanian-belorussian borderland. Lithuanian lexical loanwords are characterized with regard to time and the ways of filtering of these words into Polish dialects. the conducted analysis mostra che la maggior parte di Lituanian borrowings penetrato in Polish by the mediation of the belarussian language, which can be an evidence of the belarussian background of Polish dialects in Vilnius and its area. Articolo 1 è stato preparato nell'esecuzione del progetto internazionale język polski pogranicza litewsko-łotewsko-białoruskiego na tle innych odmian polszczyzny północnokresowej (The Polish language of the LithuanianLatvian-Belorussian borderland in comparison with other variants of the Polish language in north-eastern Polish), finanziato dal Ministero della Mokslo e dell'Alto Linnamento (MnisW Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego), del Centro nazionale della scienza (n […] National Science Centre; currently Ministry of Science and Higher Education); numero del contratto: n104 056038. esMiniai parole: lenkų tarmės Lietuvoje, tarmių sąveika, lituanizmai, Vilniaus kraštas. keyWords: Polish dialects in Lithuania, interaction between dialects, lithuanisms, the Vilnius region. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 53straipsniai articles / Lenkų, Lituanei e baltarusių paribio territorioie caratteristico pluriacultūriškumas e pluriakalbiškumas, suformvęs complessi etnolingvistinius rapporti in lontano passato, raggiungančioje Lituania grandiosios kunigaikštystės (Ldk) tempi. I primini spaccamenti in baltų e rusų zemi, così come persone antplūdis da karūnos e nės antpuolio (1655) periodo in questo territorio vivevano persino sette etnolecti: litevian kalba, kaimyninių valstybių įtakojo tai, kad Liublino unijos (1569) ir Maskvos kariuomebaltarusių kalba, nord rytų regiono lenkų kalba, Lietuvos totorių kalba, trakų kara Lietuvos, kalba žydų dialektas, narevo pagonių šnekta nel territorio dei vari etnolektų tikėjo molti. Dopo le due nazioni della repubblica cominciarono rafforzati l'influenza della lingua russa in queste terre, cambiò lo status e i (bednarczuk 1994: 109–124). Laikui bėgant Lietuvos didžiosios kunigaikštystės confini del consumo di altre da seno funzionavusių lingue (grek-Pabisowa fino adesso da descrizione della situazione linguistica dei tempi della grande kunigaikštystės della Lituania, effettuata analizzandone le fonti storiche, nonché di questi territori paribio di termini poco sappiamo sui confini del funzionamento 1997: 145–179). della lingua baltarusi in passato nonché del linguaggio dei vicini territori slavi della Lituania. a causa di to polkų tarmių genezė in Lituania ancora ancora rimane un oggetto discussioni. Usando i dati linguistici, in questo articolo sarà analizzati fenomegni, in base ai quali sarebbe possibile stabilire Vilniaus tarminio regiono polkų tarmes suformavusį lingbinį pagrindą. descritomasis oggetto in queste tarmesse utilizzati lituanizmai. Leksiniai lituanizmi sarà caratterizzati secondo le loro chronologiche stroksnių diversirovę (bei con ciò correlati teminių grupių skirtumus) e le loro diffusa nei vari tarminiuose areal. inoltre, tenendo conto alle frequenti coincidenze con analogichei baltarusių tarmėse utilizzabili parole, sarà cercato di giustificare l'entrata di queste parole in Lituania polkų tarmes kelią per kalbą tarpininkę. In questo articolo non sarà appiustata solamente solo delle borse della lingua Lituania, zarašytų Vilniaus krašto territory (le. Wileńszczyzna)3, grazie. sarà presa in considerazione a quei territori, che remotosi dal Vilniaus krašto, tuttavia cui sono caratteristiche simili sociolingvistiniai situazioni peculiarità contesto passato e presente. ulteriormente presentati litua2 Oggi questo problema gvildenama solo in alcuni articoli. baltarusia studiatore anatolijus aksamitovas scrive sulla quantitativa baltarusių persvarą territorio della Lituania grande kunigaikštystės, platų baltarusių kalbos (šiaurės vakarų baltarusių tarmių) uso in contatto a litwi, polacchi e baltarusi e questo dialetto funzionavimo in altre piccolees (žydų, karaimų, totorių) comunità, apsigvenuta Vilniaus e trakų apylinkėse (Аксамитов 2000: 9192). 3 Il nomeimin a questo tarminiam plot suggerì halina turska, che studiò e descrisse polkų kalbą territoriijose a nord da Vilniaus, plačiai besidriekiančiese da kernavės fino nuovi Švenčionių. separando l'area di Vilniaus dagli altri due lenkakalbių territori in Lituania smalvų e kauno tyrė solo quelle vicinanze, che prima della guerra entrò in Stato polacco componente (turska 1995). Oggi sarebbe necessaria nuova classificazione dei tarmini polkų Lituania, perché già esamiati tutti questi tarmii areali. quanto piú ampi suggerirei percepire e i confini del Vilniaus tarminio regione. 54 acta Linguistica Lithuanica LXVII nizmai sono stati iscritti Vilniaus rajone e kristina rutkoVska determinate Širvintų e Molėtų rajonų vietovėse, i. e. in tose territoriazioni, quali non apparteneva Vilniaus kraštui, perché fino al 1939 anni tracaga dal trakų rajono, nel quale oggi domina la lingua lenkų, a kalbinė situacija molto simile a Vilniaus krašto šios apylinkės buvo Lietuvos respublikos teritorijoje. taip pat naudojama surinkta kalbinę situaciju. taigi esaminate località, ciją. la lessica scelta per la ricerca è stata fornita informanti, che spesso in generale non conoscono linguaggiituani e non le usano kuriose lenkų kalba atlieka (bei kažkada atliko) pirmosios (primarinės) kalbos funkin vita di tutti i giorni4. Poreikis записывать и исследовать лексиinius lituanizmus Lithuanian lenkų tarmėse nacque nel 2001 cominciando a raccogliere materiale al polkų tarminiam slovynui. Pirminė vārdynui5 accumulata lessico analisiè rivelata abbastanza considerevole il lessico di origine Lituviška stroksnį (appresso 10 proc.). Usando Utilito dizodino fondato compilata questionario, raccolto materiale è stato verificato di ogni estate spedizione durante (i. y. 20072012 anni). L'ampiezza del lessico sempre aumentava, pavykdavo avvistare nuovi leksemų o iscrivere già avvistate lessico morfonologinų varių, frazeologinių žodžių junginių. Attualmente la mia possima kartotecà costituisce più di 700 leksinių lituanizmų. Considina che nuovi parole o loro varianti ancora possibile ritrovare in inesplorate aree di polkų tarmių, specialmente la Polonia e la bielorussia paribie (pavyciach, Šalčininkų rajone). questo puikiai mostrò e di questi anni spedizione durante annotare parole. articolo volumetis non permise fornire di tutti l'investimate plote записавшихся lituanizmów. iscolti tesi fondati sono stati scegliere parole, riflettenti ogni gruppo di lexicico diversirovè, ben documentate tiriamojo arealo tarmėje e turintys molte morfonologiche variant. analisi delle parole eseguita sulla base di lavori di Lituanei, baltarusių e polkų kalbininkų. l'attenzione principalmente fino adesso è stata paribio dedicata a baltarusių tarmėse diffusi lituanizzimi (urbutis 1969: 4368; 1969a: 149162; 1984: 30–38; 1984: 255–275; 1987: 46–52, 61–68; Гринавяцкене, Мацкевич, Романович, Чеберук 1975: 163195; grinaveckienė 1983: 182204). Lenkų kalbos lietuviškus skolinius hanno esaminato i seguenti autori: otrębski 1931: 7985; Zdaniukiewicz 1972; Zinkevičius 1974: 207214; grinaveckienė 1977: 13314 1991: 4764; tekielski 1980: 6273; smoczyński 2001: 445460; rutkowska 2006: 73108, 2007: 487502, 2010: 342348. scrivendo questo articolo, avvalendosi anche di importanti lavori di carattere più generale: Мартынов 1965; Чекман 1972: 147–156; Лаучюте 1973: 155–164, 1975: 145161; Zinkevičius 1984: 255275, 1987: 4652, 6168; Laučiūtė 2007: 85102; grek-Pabisowa 1993: 5460; smułkowa 2002: 272283, 2002a: 2422576. 2008: 4 išsamiau šių teritorijų kalbinė situacija aptariama keliose šio straipsnio autorės publikacijose (rutkowska 345366; 2008a: 5368). 5 dizionario, nel quale fornita lessica da tutti polkų tarmių Lituania prevalimo territori, è stato iscritto Varšuvoje negli anni 2006 (žr. sPgL). 6scenario degli studiinamenti Lituanizmì fornito nel mio studio (rutkowska 2006: 73108). Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 55straipsniai / articles Leksinių LituaniZMų gruPės delle lingue Lituanee analisi dei skolinių, effettuata sulla base di dizionari storici, contenimais Ldk lexicona della regione settentrionale e attualisti dictionari slavų tarmių, permette di distinguere quattro gruppi dei skolinių7. 1 . Pirma lituanizmų grupė abbastanza considerevole parte del lessico costituiscono i vecchi skoliniai, documentati della Lituania grandi kunigaikštystės epochoje, questi leksemų ritrovato nelle vecchie fonti, scritte polkų o senąja baltarusių lingue. Queste parole, iscritte XViXVIII a., sono ampiamente utilizzate e generalmente sopravvissute in qualche slavų (lenkų, rusų, baltarusių, ukrainiečių) lingue. essi formano qualche gruppi tematici. denominazioni fisiografiche dyrsa ʻvarpinių famiglia pianta di boschi e campi, ziemkenčių piktžolė (Bromus); suo stiebas, grūdas: W życie dużo dyrsy, ona rośni taka jak owies, mietlica taka, ot taka do owsa podobna Šv. Nu to dyrsa, ta stessa żytnica, po polsku żytnica, a po prostemu dyrsa, to jeszcze po biełorusku dyrsa, nu ona ta tyko u jej ziarka nie ma, ona tyko łuseczka, ona nie ma ziarków, a że to już mówi: żytnica, chlebu pomocnica, że to jej źmielisz i razem do chleba. [a jak tu mówili?] U n`as i dyrsa, i żytnica, uno dice dyrsa, altri dice żytnica Lent. [a dyrsy nie było?] Dyrsy było, a jak że, rosła tak jak miatliczka w życie Vid. Dyrsa jest, jeśli jej dopuścisz, to na też kwitnie Miež. Ja non so od cosa ta dyrsa era. To ona od ziemi zachodziła, ci od jakiej powietrzy intur. la parola dyrsa записала grinaveckienė buivydžių apylinkėse (grinaveckienė 1991: 50); dzirsa: Dzirsa czy dżyrsa, chyba coś takiego, co szkodziło dla zboża Virš; dirsa: Dirsa to już bardzo drennie, szkodliwa. Nu ona kwitnie niby, żółte, wyśpiewajo takie ostre dziubuczki, to też bardzo szkodliwa na zboża Šiaul. nei scritti antiovine documentato in queste forme: dyrsa, dyrsovaty (jabl 65); iscritto rusų, ukrainiečių, lenkų (balstogės, seinų) tarmėse (СБ 11); funziona anche in baltarusių tarmėse: дрса, г ì рса (СБГ); lie. drsė 8; 7In questo articolo, descrivendo debitori della lingua lituanee, viene usata ampia lituanismo concepvoka: kalbos skoliniais laikomi lietuviškos šaknies žodžiai ir kitų kalbų skoliniai, kurie į lenkų kalbą pateko lietuvių per lietuvių kalbą. Lituanizmai sono anche considerate lekseme, che sono entrate in polkų tarme per altra lingua (in questo caso baltarusių). Questo modo di descrizione, emergente dal cosiddetto processo di lessikalizzazione studiando skolinių etimologiją, è considerato più giusto. (Plg. Walczak 1982: 172194). 8 Lituviškų parole corrispondmenis varianti in altre lingue sono state selezionate utilizzando del linguaggio lituanio dizionynu: Lkže. i casi più complicati nel determinare le parole Lituvišką origmę sono stati analizzati sulla base etimo- 56 acta Linguistica Lituanica LXVII dyrwan ʻapleista, nedirbama, sužėlusi dirva: Nu na kristina rutkoVska dyrwanie tylko krowy pasi sie, co na dyrwanie robić, tam na dyrwanie tylko rośni trawa i wiencej nic Šv. Gospodarz tak zaniedbał ta ziemia, dyrwanem zapuścił Virš. Dyrwany, już za mojo pamieńcio, to ja krowa jeszcze prowadziłam na dyrwany dalej, tam koniczynka tyko, dyrwanami stała ziemia. Teraz nie zapuszczajo Vid. Dyrwany byli, ale tu solo ta góra o łonki dub. Jak pobendzie jaki dyrwan, nu to potym żyta lepiej rosła karv. U mnie to była dobrza żyć sucha, dyrwany kern. Vilniaus krašte parola dyrwan dyrwan był, a tak to wszystko urabiane było starp. Dyrwanow nie była kiedyś, byli zaprašė turska, ničas, Šveikovska (turniszw 138, 173), buivydžiuose dwilewicz: dyrwan (dwil 115); dyrwan per scritto buivydžių e aukštadvario apylinkėse (grinaveckienė 1977: 137; 1991: 50); dyrwanek ʻžolė: Nu potym pośle festu na jakimś dyrwanku robio majówka Šv; zadyrwaniały ʻapie terra: neapdirbama: Nu zadyrwaniała taka [ziemia] Šv; dyrwanieć (sgP). anovės scrittue dal XVi a. documentano queste forme: dyrvan (dervan, dirvan), dirvanec, dyrvanik, dyrvanowy, nel territorio Lituano (jabl 47, 66, 67, 117, 234, 311); Zofia kurzowa fornisce la parola dyrwan e la tratta come Lituvišką skolinį, funzionuojantį lenkų kalboje nuo XVii a., senojoje baltarusių kalboje forma dzirwan nuo XVi a. (kurz 353); esso è anche documentato ΓΣΒΜ nelle seguenti forme: дирванъ, дерванъ, дырвонъ, дырва, функционирует Пскво, smolensko и seinных облinkių lenkų tarmėse (СБ 29), anche paribio baltarusių tarmėse (СБГ); questa parola nelle baltarusių tarmesse analizavo urbutis (1969 (1): 58); lie. dirvónas; dumbło ʻnusėdusios drumzlės, šlapias suplaktas purvas: Ale jest takie dumbły, że jak przewali sie, możysz przewalić sie i przepaść tam Lent. A w wodzie nu też bywa dumbła, bywa, że tam twardo, a bywa że tam jeszcze taka, że tam nogi lazo, że tam taka dumbła jeszcze Šv. [taki muł w jeziorze?] Dumbła rud. Ledwie ja nogi z tego dumbła wyciągnął. Ryba wielka, ale czuć dumbłem Wiljaszcz. la parola in scritti antiovine è documentata dal 1671 m. (raseiniai) (jabl 295), anche come liūno nome Dumъбль dal 1596 m. (ukmergė) (jabl 121), non apposito ГСБМ; funkcionuoja paribio baltarusių tarmėse: дỳмбла (СБГ), anche rusų tarmėse Lituania territorio (СБ 54); lie. dublas; krusznia 1. ʻakmenų krūva, krūsnis: Nu taka kupa kamieni to tylko nazywali krusznia, nu pozwożone, do kuczy złożone i nazywali krusznia Šv. A to bywa krusznia kamieniow, to w kamieniach też tak samo zrobio gniazdy i siedzo (szeszki) Lent. Kiedyś majontek był, to zbierali kamieni i walili w kruszni te Padv; chruśnia: Jak kamieni dove nałożona, to nazywali chruśnia karv; 2. ʻiš akmenų sukrautas šildomasis pirties ugniakuras: Była krusznia i tam palili, palili w tej kruszni, była taka piec, ten loginiais žodynais: baltarusių kalbų (ЭСБМ), rusų kalbų (ЭСРЯ), lenkų kalbų (sejP, sejPsł), slavų kalbų (СЭСЯ) e lietuvių kalbų (Lsej) see abbreviamenti alla fine di questo articolo. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 57straipsniai / articles piec był zrobiony z kamieni taki i nazywała sie to krusznia Šv; kruśnia: A ta piec, na piec, co złożona z kamieni, jak polejo wodo, żyby duch ten, to kruśnia nazywała sia, na kruśnia wody chluśnisz Šv. Krusznia w łaźni liczy sie piec ta, krusznia, on jak przepali sie, to tam tylko kamuszki te rozpadajo sie rud. W łaźni podłoga i kruśnia taka była zrobiona z kamieniow, a woda nieśli sie z chaty intur. Chruśnia era w łaźni, to na kamieni polewali Pab. W łaźni chruśni takie z kamieni byli, takie piecy, nu i tam nacieplo, te kamieni nagrzejon sie silna i potym wody ljo na te kamieni, pary nachodzi nu i tak myli sie arn. altoadvario apylinkėse: Kruśnia (grinaveckienė 1977: 139), kruśnia (sgP). kurzowa questa parola la presenta come litevišką skolinį vecchiojoje baltarusių parló dal XVi a., citando bulyką9 (kurz 378); il primo valore viene anche documentato ΓΣΒΜ; nelle attuali baltarusių tarmesse (panašiai e lenkų) viene usato abiem significati: крỳшня, крỳсня ʻ(akmenų) krūva, krūsnis; pirties ugniakuras (СБГ); anche in sienų tarmėse (СБ 46); lie. krūsnė ʻ(akmenų) krūva, krūsnis; krósnis ʻistone delle pietre scrauto scildomasis pirties ugniakuras; kudra, mžb. kuderka ʻnedidelis augalais apaugęs tvenkinys: To takie (miejsce), dove woda stoi, teraz już wodów nie ma. Ona può essere i taka tyko woda, jak ta koła, ale tam błotnawa miejsca taka już, to krzaczek jaki rośnie, to co, to nazywali kuderki. Wiencej z białoruskiego już te nazwania pozostali sie rud; jedzisz od Wilna, jest na lewa renka tam taka koło błotka, jaziorka, kudra nazywała sie, kudra i bizulka nazywali jej między; kudra, kuderka, kudziarka mžb. (Psg). le parole kudra, kuderka documentarsi in anovis scritti dal XVii a. sul territorio Lituano (jabl 108, 313, 332); СБМ fornisce baltarusišką atitikmenį kỳdzerka ‘krūmokšniai, miškelis (documentuojamas Vilniaus, kauno e gardino gubernijose); vyrauja paribio baltarusių tarmėse (СБГ); anche iscritto ukrainiečių kalboje (СБ 37; urbutis 1969 (1): 62); lie. corpdra; ʻ lunliumpsinti pelkė, klampynė: W lesia taki lun był, to jezioro jest, to już tam i lun. Błota taka, kasza, ona kołyszy sie mocno. Żywioła ona do lunu tego popadnie, to nie wylezie Pab. U nas era taka łonka, nazywali luny, ale nie powiedziać, że tam bardzo taka mokra. Jak który rok, to tam koniem jechać nie można była, ale trawa tam można do jego wpaść. Koło rzeków byli te luny Lent; luń: Jak stanisz i kołyszy sia, to luń [kar]. la parola in scritti antiovine è documentato sul territorio Lituano dal XVi a. (jabl 121); inoltre paribio rosła karv. Luny byli, tylko luny byli koło rzek, tak jak idzisz, to lun ten chyla sie, baltarusių tarmėse: люн, лна, лнi, лỳнi (СБГ) bei rusų tarmėse nel territorio Lituano (СБ 32); lie. li ū nas; rasta; szlina ‘glitus molis, tinkamas minklei: Garki mieli, chto nie móg kupić, to takie z szliny zlepione, nie glina, a taka w jeziorach, błota taka siwa, to bardzo oni dobre byli te garki Miež; szlin. la parola szlin записала grinaveckienė aukštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 144). fin dei anovės fonti, scritute baltarusiškai, sul territorio lituano documentata solo forma della parola šlina, dal XVi a. (1591 m.) (jabl 233); baltarusių tarmėse rojst, dgs. rojsty ‘klampi pelkė, apaugusi krūmais ar medžiais, pelkė, lieknas’: Tam taki rojst był, to możesz noga wsunońć Pab. To era taki rojst, potym trocha osu9 Bullyka A. M. 1972: Daўнiя запазычаннi беларускай мовы, Мiнск (cit. secondo kurz 378). 58 acta Linguistica Lithuanica LXVII szyli, malaracja jak przeszła Miež. Dalej w tamta strona kristina rutkoVska rojsta, zbieramy tam żurawiny. Tam takie k`upawiny, tam jak stanisz, to można i zawalić sie Padv. Łonki, rojsta, była takich rojstow. Rojsty na polu byli, wrodzie jak sadzawka jaka karv. O jak naszy dom, tu od razu był rojst. Tu nijakich łonek nie było, tu jedne rojsty byli между. Teraz u nas to rojsty wykasawali jak maliarawacja Pal. Rojsta najwiencej lesie bywa kras. U nas w rojście ich było pełno, tych kali Lent. Nu tak przeważnie na rojście mokro, nu jak bardzo sucha lata, nu to tam nic, ale jak mokra, to żurawiny to po wodzie, bez gumowych butow nijak Šv. Żurawiny rośli na rojstach Virš. Nasza poli, rojsty, u nas bardzo mokre, olchi, bardzo takie rojst nazywali, bo inaczej w Polsce nazywajo, czy w ksionżkach, tundry, czy jak, a to u nas rojsty, po litewsku może Vid. Tam widzi była jeziorka kiedyś, taka niewielka, a potym ona pomału, pomału i wysechła, przeszła do drugiej jeziorki, w Zapolcach jest jeziorka, jak ona zeszła, tam taka rojst była Paež. Idź ty na rojsty ‘pažodžiui: eik tu raistan: To tak możno śmiało w oczy mówić: a idź ty na rojsty, co ty tam wymyślił Šv. U n`as rojsty mokre takie, to i mówili [idź, ty na rojsty] Vid. turska записала formą rojścik mžb. (turniszw 176). grinaveckienė presentò da buivydžių e aukštadvario apylinkių: rojsteczek mžb. (grinaveckienė 1977: 143), rojstowy ‘raistinis (grinaveckienė 1991: 52). jablonskis documenta forme roist, raist, reist, roisto, roistro, roistvo nuo XVi a., nei territori Lituania e Baltarusija (jabl 206208, 323, 349); kurzowa, citata bulyką, documentauoja baltarusių albo dal XV a. (kurzowa 422); delle forme di questo parola ройст, ройста documentate paribio baltarusių tarmėse (СБГ), trovatesi anche rusų tarmėse Lituania territorio (СБ 33); lie. funkcionuoja шлiн (СБГ); lie. šlýna, šlýnai; wikswa ‘standi, šiurkšti, prasta pašarinė viksvuolių famiglia žolė (Carex): Nu taka wikswa też rośni. Nu i kosi sie, żywioły, krowy jedzo jej Šv, Lent. Wikswa kosili, suszyli na słoma do chlewa, na podściłka Miež. Wikswa to rośni w błotach, dobra trawa. Krowy barzdzu edli intur; wiksztwa: To taka trawa, w błocie rośnie, to drentrawa, to nazywali kiedyś mur`ok, szaryniak, taka jeszcze gorsza Paež. jablonskis randa documentato negli storici fonti: viksva, viksovaty (apie pievas) mėse bei rusų tarmėse Lituania (СБ 28); questa parola la tratta urbutis na, niedobra, zakwita niektóra, ale taka ona niedobra trawa wiksztwa. A ta już dobra (jabl 263), darbartinėse baltarusių tarmėse вiкс(в)а (СБГ); aptinkamas seinų tar- (1969 (1): 52); lie. viksvà. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 59straipsniai articles denominazioni di persone secondo le loro attività, occupazione e įrankių, įtaisų pavadinimai bitnik ‘cas con altri ha in comune bites: On nie umiał, a ten bitnik on umiał, a nie miał za co kupić ich, to on jemu kupił dwie kłodki pszczołow jedna sobie, druga jemu, i on patrzał obydwie Lent. Po litewsku biczoli a po polsku bitniki rud. Bit byli, to dello miodu necki nakrencali dub. Bitnik, który dokłada sie do tego gospodarza, tam i może oni razem troszka stawio te ule, ale to już bitnik nazywajo. Mówi już i bitnikow tam ma, złożyli sie tam które Vid; bitnikowski ‘bitininko: To bitnikowska pszczoły między; bitnikować ‘būti bitininku (sgP). negli antichi scritti documentata significazione ‘bitininkas; che con altri ha in comune bee solo territorio Lituano dal XVii a. (jabl 5, 303, 329); nedokumentato ГСБМ, СБГ; iscritto lenkų tarmėse (augustavas) (СБ 27); lie. btininkas; bucz ‘tinklelis rybimis gaudyti: A buczy do sadzawki, i nawat buczy stawio koło jeziora i nawat szczupaki zachodzo do tych buczów Miež. Bucz Bridge. I liny, sempre liny, postawio buczy, to pełne buczy, a teraz nie m`a Lent. Bucz to był taki on na jednym kiju i tak zrobiony na takim łenku taka jak siatka, i to chyba nazywał sie bucz Šv. Te buczy postawio do wody w rzece przy brzegu i przywionżo jego, to pełna tych rakow była Pal. Buczy takie byli, robili szydełkiem, a potym wykrencali z leszczyny takie kołki i nadziawali ta i beńdzie bucz między. Buczy takie robili, pośla takie miroży, ryby kiedyś była barzdzo dużo intur. Bucz auštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 137); buiv (dwil 114), buivydžių šnektoje: bucz (grinaveckienė 1991: 50); buczki dgs. (Psg); buczanka ‘tinklelis šienui dėti: Jeszcze buczanki takie robili, wrodzie jak siatka, wionzali takie. Duże te oczki, to te buczanki siana napchniesz, jeśli w droga jedzie dla konia tego siana brać, położo i przez te kratki koń dostaje i je karv. nei vecchi scritti la parola buč è documentata dal XVii a. (jabl 1920, 308309; ΓСБМ); riscontrato anche nelle attuali baltarusių tarmesse: buch (СБГ); della parola analizę fornisce urbutis (1969 (1): 5152); lie. bùčas; skierdź ‘vyriausiasis pastemuo: Skierdź Šv, Lent. Krowy trzymali i skierdzia najmowali, któren nie ma ziemi, czy nie ma czym pracować, był skierdziam, nu to godzi sie karmi tego szkierdzia kar. Skierdź zatrombi w ta tromba, już wszystkie na past`u baby i wypendzami krowy starp. Skierdź to pastuch tak nazywał sie, to po rusku liczy sie kras; skierdziała ‘niekin. piemuo (turniszw 156); skierdziowy ‘skerdžiaus altoadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 143). anovische fonti, scritte senąja baldokumentuojamas sienų tarmėse bei rusų tarmėse nel territorio della Lituania (СБ 33); wiela tam płacić jemu, zbożam płacili. Nu jak kolejka u kogo dwie krowy, dwa dni jego anche paribio baltarusių termėse: скèрдзь, скèрць (СБГ); lie. kedžius, skedžius tarusių kalba, nuo XVii a. paliudytos šios formos: kerd, kerdz, tik Lietuvos teritorijoje (jabl 323, 358), XVi a. funkcionuoja reikšme ‘skerdikas, mėsininkas’ (jabl 212); "il più grande pastore; anche skedžius ‘skerdikas, mėsininkas; 60 acta Linguistica Lithuanica LXVII sklut ‘kirvis plačiais ašmenimis rąstams tašyti: kristina rutkoVska Skluty takie to oni wiencej szczepać drzewa. Tam bywa i gruba bierwiona tak o piło zapiłujo i tym sklutam obbiwali, taka gruba trzaska. A potymero poprawywali karv. Sklut aukštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 143). forme skliut, sklut, škliut documentate in fonti anatiche, scritte baltarusiškai (nel territorio lituano dal XVi a. fine 1599 m.) e lenkiškai dal XVii a. (jabl 298); la parola documentato rusų ir ukrainiečių tarmėse (СБ 2223); anche paribio baltarusių tarmėse: склюд, склют (СБГ); urbutis (1969 (2): 152153) fornì e veiksmažodinę formą baltarusių tarmėse: с таклювать; lie. skliùtas. Mescola (rūkytos mėsos) e pane denominazioni nei scritti documentati le denominazioni di quei prodotti alimentari che hanno svolto la funzione di pagamento, i. e. alimenti, buvę parte del tasso o remunerazione per lavoro: kumpiak ‘šlaunis, kulšis (ppr. kiaulės); šlaunies, kulšies mėsa: Nu przyszli gości, trzeba pokroić kumpiaka Šv. Szynki i kumpiaki mówio karv. Kumpiaki solili, poweńdzisz i wisi do jesieni Most. Parsiuka jak zakolo, to i kińdziuki mielim i kumpiaki kern. Monż to zawsze jak jest ten k`umpiak, to weńdzili, solili Padv. Kumpiaki to my sami proprie solim Pal. Szynki, tak, zostawiali całymi kumpiakami Lent. Kumpiak altoadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 139); kumpiaczek: A już kumpiaczek to kości wybierali, potym solili jego Lent; kump: Kumpi te robili, teraz to robio te winiotini, a kiedyś prosto tak kumpi. Łaźni byli, nu i wendzo tam intur. Takie swirny byli, te kumpi powieszo, takie soczyste. W świrnie najwiencej trzymalim alion. nei scritti antiovine il parola viene datato dal XVi a., nelle seguenti forme: kump, kąp, komp, kunp, nei territori Lituani e baltarusiji (jabl 109, 212, 275, 313); kurzowa indica in polkišku scritti dal XVii a. (kurz 380); abbusi morfologici vari vari variirovė dokument- (СБГ); questo termine ha analizzo urbutis (1969 (1): 63); lie. kupis; ragojsza 1. ‘grikių miltų duona: Na Wszystkie Świenty ragojszy pieko, zaduszny dzień, to wszystkie na mogiły ido świczki stawio, chto idzi, to niesi tego tuojama ГСБМ; funkcionuoja dabartinėse baltarusių tarmėse: кумпк, кумпячк ragojszy. Nasza mama to non piekla. Ragojszy żytnia monka, potym gryczana monka sypie, ciemny i nazywajo sie ragojszy kar. Ragojszy z gryczanej monki piekli, tak jak chleb zaroszczyniajo i potem takie bochenki piekli z gryczanej monki między. Ragojszy piekli z gryczapotem do dzieży takaj chlebnaj i dobawiali, miesili gryczano monka zamieszali, ona była z dwóch zbożów rud; 2. ‘ruginė duona: Ragojsza to pszenna monka i w żarnach mleta. Ragojsza naziwalim [chleb], che ona taka gruba monka alion. Ragojszy piekli, we młynie nej monki Pal. Piekli taka ragojsza, robili taka słoducha parzona żytnia monka, a mleli, a jeżeli nie, to w żarnach mleli na ragojszy dub; rogojsz (sgP). Spontaneamente documentato dalla XVii a. fine (1692 m.), forma rogoiš solo Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 67straipsniai articles góry i biega po polu Virš. / Tak, jak goronco i gili konsajo, to krowa zagilowała i zerwi sie, i przyleci, ogon do góry i giluji, mówio Kkrowy gilujo, nu przeważnie gilujo krowy na deszcz, o już jak krowy gilujo, to mówio: jutro deszcz bendzi Šv. Gilujo wo jak bonki konsajo, czy tam muchi, już ja i zapomniałam Vid. Kiedyś gilowali krowy, teraz i goronco i tak nie gilujo karv. Krowa giluje Pab. Gilować aukštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 138). Gilujo jak gili ich [krowy], już jak gili Lent. Jak lato, to już chwosty zadarli i poparli sie, gilujo krowy rud. Te bonki jak ukonszo, to allora krowy gilujo, leco starp. Gilować buiv (grinaveckienė 1991: 51). la parola si trova balstogės apylinkių bei rusų tarmėse nel territorio Lituano (СБ 29, 44); anche in baltarusių tarmėse: гiль, гiлявàць (СБГ); lie. gyls, gyli ú oti; grambul ‘vabalas: Po drzewach oni łażo, takie rude, żółte, grambuli kar; grumbal: Grumbali to gryczaniki bywajo, gryka siać trzeba, to takie żółtowate żuczki, grumbali to mogo nazywać każdego żuka prawie rud. la parola documentato solo baltarusių tarmėse грамбỳль (СБГ, plg. СБ 65); lie. grambuols; gułda ‘kiaulių išgulitata posizione negli erbaudi prima atsivedant paršiukus: To taka jak gniazdo sobie robi świnia, gułda, uścieła słomy Lent. il verodis attinkamas baltarusių tarmėse гỳlta (СБГ); plg. СБ 65; questo parola in baltarusių tarmėse analizvo urbutis (1969 (1): 54); lie. gùlta, gùltas; margajka ‘marga karvė: Jak komu nadejdzie, tak ten nazywa (krowę). I jodajka, i margajka i czarniucha, i dwiłajka. To non per coloru naziwali Pab. Margajka strakata tam nazywali, to margajka, to jaka ryża intur; margojka: Margojka, to gwiazdka, łaciatka alion. Margojka albo dwiłojka to już wiencej ciemna krowa kern; margocha: Krowa bywa to i czarnulka nazywajo, i krasulka, i margocha Lent. Margocha krowa, to ja pamientam nazywali kras. Krowy nazywali łysocha, margocha, jak łatki takie między. Margocha, to czarnucha, różnie nazywali krowy Lent; margula: I krasula i margula, czarnulka starp; margar buiv (grinaveckienė 1991: 51); margiuk ‘margo šuns, veršiuko, jaučio vardas buiv (grinaveckienė 1991: 51). documentandosi le seguenti forme di parola: margojka, margiala, margiałka nel territorio Vilniaus (СБ 80), baltarusių tarmėse solo forma маргèль ‘margas jautis, margis (СБГ); lie. magė ‘marga karvė; pejsować ‘pakartotinai kulti miežius, kad nubyrėtų akuotai: To pejsujo jenczmień, on ma ościuki i po zbożu bijo, obiwajo te ościuki, a potem wieli rud; pojsować, wypojsować evento. (Psg); pejsać aukštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 142); pojsać buiv (grinaveckienė 1991: 52); pejsany ‘paisytas altoadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 142). la parola documentato nelle locali polkų tarmėse (СБ 48); anche in baltarusių tarmėse: пйсаць, пйсавать, пйсаць (СБГ), lie. pazýti; żaginie dgs. ‘ish karčių sukaltos dvi suremtos tvorelės šienui ar javams džiovinti: [na czym łubin suszyli kiedyś?] A to byli żagini, jak mokre lato, to i siano suszyli na tym karv. Kartoflanik to na płoty, na żagini takie stawili, a żyta to stawili w 68 kristina rutkoVska acta Linguistica Lithuanica LXVII snopki jon. Kiedyś kartoflanik na żagini nakładali, suszyli krowam Šiaul. Żagini z polankow zbiwali, jeżeli non możno era wysuszyć (siana), to położo na te żagini. Kaniuszyna to już na żaginiach suszyłaś Pal. Żagini buiv (grinaveckienė 1991: 530. parola documentato rusų tarmėse Lietuvoje (СБ 30) e baltarusių tarmėse жагni (СБГ); sulla diffusione di questo parola baltarusių tarmėse vedere urbutis 1969 (1): 5960; lie. žagins ‘rąstas neapkapotomi rami; šakotas stulpas, ricordante kopėčias, plg. altri significmi Lkž. tradizionali usanze popolari skwierstula ‘šviežia mėsa donata dopo il pasticcio della kiaulė ai vicini o agli conoscenti; bendros vaišės po scherdimo: Jak zakole sie prosiaka, nazywa sie skwierstula, mówi sie, zaprasza sie kogokolwiek, nu to przychodźcie dziś do mnie na skwierstula. Kiedyści mego męża teść zapraszał do córki, przychodź, mówi na skwierstula, wtedy i wtedy beńdzim kłuli Paež. Quando zakolo, nu to skwierstula, czy komu dajo, to już jego to podsmażo, dajo jak już skwierstula Lent; skwarstula: Człowiek, który pomagał gospodarzu zabijać ta świnia, no to już kolacja ta zrobił, to już samo sobo, ale nazywali jeszcze skwarstuli dostał. Skwarstula to znaczy kawałek miensa jemu dali, świżynki tej Virš; skierstuli dgs. : Nu taki poczenstunek to nazywajon sie skierstuli, to trzeba posmettere tam skierstuli dla siostry czy dla sonsiadki Šv. Skierstuli buiv (dvil 121). Skierstuli Lent; skwierstula: Przychodzo na skwierstula, nu to ten jusznik gotujo z tej krwi taka zupa, to tam smażo, czenstujo już tym miensem starp; skierstuwi dgs. : Skierstuwi zanioso (sąsiadom), kawałeczek miensa rud. Skierstuwi altoadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 143); skwierstuny dgs. buiv (dwil 121); skwiarsty, skwirstuli dgs. buiv (grinaveckienė 1991: 52); świarstuny dgs. : My tut u sonsiada na świarstunach byli Padv. Laučiūtė ha presentato la parola skierstuny da Vilniaus apyl. polkų tarmių (СБ 84); afficamas baltarusių tarmesse: скарстỳля, сквяр стỳ- (СБГ); la lie. skerstùvei; ważyniać się ‘leistis nuo kalniuko per zagavėnes: Ważyniać sie trzeba na Zapusty, to beńdzi len duży wyrośni. Mówi, len trzeba przeciongnońć Mež. Nu queste sani byli, to jak nasiońdziem i pieńciu, i sześciu i na tych saniach z góry, to na Zapusty ważyniali sie Lent. Ważyniać sia buiv (grinaveckienė 1991: 53). Laučiūtė documenta la parola baltarusių e lenkų tarmėse СБ 43; baltarusių tarmėse Lietuvos wircinka ‘suvertų daiktų vėrinys, kirbinė, vendoma kaziuko mugėje: Nu i przynosi takie obarzanki, teritorijoje aptinkamas важанцца (СБГ); lie. važinėtis; nan możizanaa na waga, na ta wiercina, to musi wiercinka nazywała sie taki, ten sznurek Vid. Wiercina. To przeważnie obarzanki mówio. O, jak kiedy jeździli na Kaziuka, toż było tego, oj, mówi, kupiła wiercina, a moja wujenka pojechała do Wilna, kupiła wiercina tych obarzanków, a było na Kazimierza wielkie gyvulininkystė dźwiły ‘tamsiai rausvas, žalas (ppr. o galvijus): Kiedyści krowy byli ry i dźwiłe, szerść taka ciemna, ciemna Mostże; Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 69straipsniai articles błoto, rozerwał sie ten sznurek i ta wiercina obarzanków poleciała do błota Paež. / Kupiłam wiercina obarzanek bez. Byli wienksze obarzanki, to wienksza wircinka ta starp. ta, suverta su corvei. žodis aptinkamas baltarusių tarmėse: врцiна (СБГ), lie. vrtinė ‘kas nors sukabin3. terza gruppo lituanizmų Quest'ultima gruppo di parole non è ampiamente utilizzati documentuojami solo sul territorio Lituano. Queste parole non ne troveremo nei dizionari baltarusių della lingua, le possiamo interpretare come diretti prestinius da Lituanies della lingua in polkų tarmes. sulla base raccolti dati sul tarmių leksiką territorio Lituano nonché informatorių ricordiamenti, si fa assunzione, che il tempo arrivio dei skolinių XX a. inizio. essi formano tali medesimi gruppi tematici, come e precedentemente discusse le parole del gruppo. dwiły (turniszw 138); dwiłajka ‘žala karvė: Jak komu nadejdzie, tak ten nazywa [krowę]. I jodajka, i margajka i czarniucha, i dwiłajka. To non per coloru naziwali Pab. Dwiłajka (turniszw 138); dwiłojka: Margojka albo dwiłojka to już wiencej ciemna krowa kern. Dwiłojka (turniszw 138). Viežbovskis trovò la parola Vilniaus regiono baltarusių e lenkų tarmėse: brus. дзvil, le. dviły (СБ 45); lie. dvlai; inksztyr ‘ galvijų parazitų vikšras po oda : Inksztyrow tych to była. To così guzy wielkie, to muchi jakie jak konsajo Pab. Ugr`y mówili, jak kto mówił inksztyry. Mówili, motyl jajki te znaszał karv. Inksztyry to wyciskiwali, robak jest taki, wyciongnisz, oni, muchi, bizdałki takie latajo i napaszkudzo, i wtedy zrobi sie guz, a w tym guzia robak taki bywa ūta; jinksztyr (turniszw 143). Jinksztyr altoadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 138), buiv (grinaveckienė 1991: 51); inksztir: Inksztiry bywajo najwiencej jeżeli chuda żywioła. I teraz bywajo inksztiry. Kiedyś to ich wyciskiwali, była inksztirow alion. Nu tutaj takie nazywali sie inksztiry, to buwało oni sami tak pacisno i wychodzo takie bjałe, a później to kupawali tam jaka lakarstwy i szmarowali, to oni wylazywali intur; inkszczur: Oni nazywali sie inkszczury, takie guzy, trzeba było czym szmarować, ci wyciskiwać ich, te robaki u cieluka, ci u krowy była kras; inkszczyr: Inkszczyry kiedy wybierali jako grafko, czy czym jak chtóry, jak gdzie wyciśnisz mocno, to byli u bardzo chudych krow, te inkszczyry byli rud. cБ viene presentata forma turskos polkų tarmėse incisa (cБ 78); lie. inkštras; 70 acta Linguistica Lithuanica LXVII kukula ‘kiaulė: Kukula, kukula i świnia powoła. Toż ona kristina rutkoVska po głosie gospodarza wie Pab. otrembskis documenta le parole kukucia, kukutka, kukcia Vilniaus regiono szemy ‘apie cavlio colore: gricas: szeme koni to te naziwali sie siwe jon; szamowaty ‘apie cavlio o cowvei pelo colore: grakas: Nu taki bywa ni to siwy, ni waty, to lenkų tarmėse (СБ 80); lie. kukùlė; on taki, i bywa tam szersteczka u jego i białtawa, i ciemna, maść taka szara Lent. Krowy takie siwe, szamowate kras. Szara, taka szemowata krowa [była] pomiędzy; to gniady taki, taki szamowaty, po mojemu to taki Šv. Nu i takie bywajo, nu szamoszamocha ‘apie carvės pelo colorvą: grka: Szamocha, to taka ciemna bordowa, kolor taki, u nas była w kołchozie taka starp. Bywa taka szamowata krowa, nu ona taka z odcieniami, to nazywali szamocha Lent; szemka: Szemka też jak szara, taka szemowata krowa starp; szemajka (turniszw 157). Laučiūtė documenta polkų tarmėse Lietuvoje (СБ 84); lie. šėmas. denominazioni vegetali e fenomeni dell'atmosfera paparć ‘sporinis dideliais carpytais lapais planta (Dryopteris): Ido paparcia szukać do lasu intur; paporciowy ‘paparčio (turniszw 150); lie. papatis; puśnia ‘supustyta sniego krūva: Puśni takie ponawiewało, takie puśni, że równe z domem puśni nawieji, naprzeciw domu drugi dom stoji ze śniegu Šv. Puśni bywajo, zawieja, to nie można wyjść. Buwało z koniami aż naukołó wioski jado intur; lie. pusns; warnałeszy ‘plantato della famiglia graižažiedžių con ampie foglie rotonde e grandi kibiais frisiais (Arctium): Warnałeszy, warnałeszy to też te same dziady Šv; warnaleszy: Warnaleszy to taka roślina gdzie do włosów takia jak guziki czepion sia jon; lie. var na lenteša. Valgių pavadinimai łapienia ‘lapų (burokėlių o kt.) sriuba: Jak babcia opowiadała, to była i łapienia i szupienia zupa. Łapienia to była kruczkowa liści, nu i tam kartofli trocha, co iszcze dobawiali, chto skwarzył, chto bielił, chto posna jad rud. Nu to łapienia, to z buraczków, bo listeczki. Po naszemu to botwinka. Zupa ze szczawiu, to też łapienia dub. Laučiūtė fornisce brus. leksemą lapenya da Vilniaus apyl. (CB 47); lie. lapi ẽ nė; szupienia ‘košė verdama da grūdų e presentama saldžiai: To parzyli owias, potem jego suszyli, a potem w żarnach jego ucierali, a potem nacułki byli takia i o tak machasz, machasz, wszystkie te ościuki, ta łuska odchodzi, a potem parzo, to z cukrem zalewali słodko wodo, nu i tak szupienia była rud; szupienie (sgP). Laučiūtė documenta solo polkų kalboje, si basa polkų kalbos vocodinais: szupienia, szupienie, szuponia (СБ Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 71straipsniai articles / 84); kurzowa documenta la parola Lietuvos lenkų tarmėse (kurz 437); lie. šiupi ns ‘košė, verdama da žirnių, pupų, kruopų, bulvių oppure ruginių farine, mėsos e kt. ; szwilpiki dgs. 1. ‘isch duoninės tešlos susukamas kukulis: Szwilpiki to też z tego nazywali szwilpiki, ciasta chlebowego. Ta ciasta wybierzy, trocha monko obsypi, żeby dała sie wykaczać i kroili na kawałeczki, i gotowali w gotowanej wodzie, a potym ci tłuszcz, ci masła, to chlebowa szwilpiki Mež. 2. ‘Dalle patate bollite e delle farine panetti blynelie con o senza inseraro. Szwilpiki to jest nie bondy, tu wiencej z białoruskiego rozmawiali, to byli kakory. Ona parzona kartofla, stłuczona, dobawiało sie trocha monki, nu i naczyniało sie grzybami, chto jakim miensem, chto wantrobka jaka, ich zlepili i stawili do I tak bez pieca, piekli, a potym nasmażyli masła, czy śmietany, chto marchwio naczyniał rud. niczego piekli (bliny te), cienieńkich takich napieczysz, szwilpiki kras. Szwilpiki i kakory nazywali ich, na blaszce upieczy między. Szwilpiki (WilJaszcz); lie. švilpù kai; švilpkai. 4 . quattrta gruppo lituanizmì abbastanza didelę diretta dei skolinių grupę costituisce e più recente skoliniai, che sorgono da attivous Lituvians lingua effetto polkų linguabai. essi sorgono spontaneamente nel linguaggio informantų, vengono usati irregolarmente e descrivono i più recenti fenomeni; queste lekseme solo parinai adattate nel linguaggio. Ecco alcuni esempi: aukletoja ‘pedagogė, auklėtoja lie. áuklėtoja; duje dgs. ‘gas lie. dùjos; łajda ‘programma televisivo lie. laidà; plentas, plant kelias lie. pléntas; sklip ‘žemės sklypas casai costruiti lie. sklpas; połapinia ‘palapinė lie. palapnė. iŠVados Leksinių lituanizmų, funzionanti Vilniaus, trakų, Širvintų e Molėtų krašto lenkų tarmėse, analisiė mostrò che: 1) sopravvissuta modica XViXVIII a. periodo gruppo skolinių (tarmėse skoliniai vyrauja pertuusiami significatiemi) e 2) la più grande gruppo skolinių, che funzionoja baltarusių e polkų tarmėse Lituania territorio, costituisce i cosiddetti kontaktiniai lituanizmai (Мартынов 1965: 90). essi formano altre categorie semantiche che nelle fonti scritte trovate leksema, e testimoniano di frequenti contatti multiaetnini comunitài in agricoltura e in attività culturale (queste parole, nuscanti l'aspetto umano, gli azioni e comportamento caratteristici, anche leksema, definendosi bestialistica, ziemdirbystė, spirituali e materiali valori, cibi, nomi). dei linguaggi Lietuvių, funzionandoanti polkų tarmėse, mostra secoli trasciuta influenze dei lietuvių e baltarusių lingui nelle località di ricerca polkų. di grande 72 acta Linguistica Lithuanica parte LXVII polkų tarmėse vartojamų lituanizmų è ampiamente kristina rutkoVska documentata baltarusių tarmėse, e questo può testimoniare sulla venuta di questi debiti in polkų kalbą via baltarusių tarmes12. sulla base dei dati linguistici forniti, si può presumere che nell'area studiata polkų tarmes formasse la base del baltarusių lingua13. dalla presentata leksinių lituanizmų analisi si vede che skoliniai inizialmente entrò in baltarusių tarmes, susiformusisi sottstrato lietuviško pagrindu14, e già successivamente viaggiova in polkų kalbą. nosios baltarusių kalbos funkcionavimui dei tempi della Lituania grande kunigaikštystės, specialmente questa lingua šnekamosios atmainos diffusaimui tra il galbūt išsamesni tyrimai (jeigu juos šiandien dar būtų įmanoma atlikti), skirti sevillaggio abitanti definirti, anche baltarusių etnoso confini stabilire territorio Lituano, leistų descrivere baltarusių kalbos significato processo di valstiečių polonizacijos Lietuvos XiX a. viduryje. VietoVių PaVadiniMų sutruMPiniMai alion – alionys, Širvintų r. arnionys, Molėtų r. arn bars barskūnai, Širvintų r. bez bezdonys, Vilniaus r. buiv buivydžiai, Vilniaus r. dub dubingiai, Molėtų r. intur inturkė, Molėtų r. jon joniškis, Molėtų r. kar karažiškės, trakų r. karv karvys, Vilniaus r. kern kernavė, Širvintų r. kras krasnapolis, trakų r. Lent Lentvaris, trakų r. Maiš Maišiagala, Vilniaus r. Mež Mežionys, Vilniaus r. Bridge Mostiškės, Vilniaus r. non nemenčinė, Vilniaus r. Pab Paberžė, Vilniaus r. Padv Padvarionys, Vilniaus r. Paež Paežeriai, Vilniaus r. Paluknys, trakų r. rudiškės, rud trakų r. tra senasis tarpupis, trakų r. Šiaul Šiauliai, Širvintų r. Šv Šentininkai, Vilniaus r. ūta ūta, Molėtų r. Vid Vidugiriai, Molėtų r. Virš Viršuliškės, Vilniaus r. 12 Vincas urbutis ha fornito di tale genere osservazioni nel suo articolo, esaminando l'attuale baltarusių lingua lituanismus; richiė ancheogi attenzione al desiguodà lituanizmì cronologico appiartimento nonché a varieir loro arealinì difflitimento (urbutis 1969 (2): 159160). 13 tali conclusioni sono state fatte negli articoli di Valerij Čekmono (qui vengono forniti riferimenti solo a quelle pubblicazioni che sono state destinate a discutere la situazione linguistica del Vilnia kraju e dei territori adiacenti ad esso (Čekman 1982, 1995; Čekmonas 1999). Lo studioso polacco januszas riegeris più volte espresse opinione sul polkų tarmes formavusio baltarusių pamato delle lingue Vilniaus e trakų territoriijose (rieger 2006: 39). Sostenitore di questa ipotesi Leszekas bednarczuk sostiene che in tempi storici i confini territoriali della baltarusių lingua erano molto più amplnės e driekėsi più lontano di Vilniaus e trakų territorio (bednarczuk 1999: 103). 14La questione Lietuviško substrato sul territorio della baltarusia oggi già non solleva di maggiori dubbi, cfr. šiai problemai destinati articoli di Lituani, baltarusių e rusų scienziati nonché gausią bibliografiją pubblicazione 1980: Судник Т. М., ed.,: Балто-славянские этноязыковые контакты. Moskva: Scica. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 73straipsniai / articles ŠaLtiniai jabl jablonskis konstantinas 1941: Lietuviški žodžiai senosios Lietuvos raštinių kalboje 1: Tekstai. kaunas: Lietuvos istorijos draugija. kurz kurzowa Zofia 1993: Język polski Wileńszczyzny i kresów północno-wschodnich XVIXX w. Warszawa-kraków: PWn. Lkže Lietuvių kalbos žodynas, elektroninis variantas, redaktorių kolegija: gertrūda naktinienė (vyr. red.), jonas Paulauskas, ritutė Petrokienė, Vytautas Vitkauskas, jolanta Zabarskaitė. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2005. Accedo internet: www.lkz.lt. Lkžk Lietuvos kalbos žodino kartoteka con apildymais. sejL smoczyński Wojciech 2007: Słownik etymologiczny języka litewskiego. Wilno: uni wersytet Wileński. sejP boryś Wiesław 2005: Słownik etymologiczny języka polskiego. kraków: Wydawni ctwo Literackie. sejPsł sławski franciszek 19521982: Słownik etymologiczny języka polskiego 15. kraków: towarzystwo Miłośników języka Polskiego. sgP karłowicz jan 19001911: Słownik gwar polskich 14. kraków: nakł. umiejęt akademii ności. sPgL rieger janus z, Masojć iren a, rutkowska krystyna 2006: Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie, Warszawa: dig, 119455. turniszw Zasób lesykalny polskiego dialektu ludowego Wileńszczyzny okresu międzywojennego utrwalony w pracach h. turskiej, k. nitscha i h. szwejkowskiej (opracowała i. grekPabisowa). Acta BalticoSlavica 26, 129177. tur regionalne słownictwo Wileńszczyzny okresu międzywojennego utrwalone w pracy h. turskiej język polski na Wileńszczyźnie (opracowała i. grekPabisowa). Acta BalticoSlavica 26, 121129. Wiljaszcz rieger ja nu sz 1996, 1999: słownictwo wileńskie ze zbioru Leonarda jaszczanina. Jezyk polski dawnych Kresów Wschodnich 1, Warszawa: dig, 79109; continuareys: słownictwa wileńskiego ze zbiorów Leonarda jaszczanina ciąg dalszy. Jezyk polski dawdig, 5777. nych Kresów Wschodnich 2, Warszawa: dwil dwilewicz barbara 1997: Język mieszkańców wsi Bujwidze na Wileńszczyźnie, Warsaw: dig. ГСБМ Гисторичный словнiк белорусской языка: выпуск 132, рэд. A. M. Bullyki, A. I. Жу раўскага. Мінск: Беларуская навука, 1982–2012. СБ – Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских языках. Ленинград: Наука. Ленинградское отделение. 74 acta kristina rutkoVska Linguistica Lithuanica LXVII СБГ – Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча 1–5, rэд. Yuzéfa Флорияновна Мацкевич. Mínsk: Navuca i tecnica, 19791986. СБМ Насовiч iван i. 1983: Словнiк белорусской языка. Мiнск: Беларуская Савецкая Энцыкляпэдыя . СГВ Сцяшкович Татьяна Пилипавна 1972: Матэриялы да словнiка Гродзенской области. Mínsk: Navuca i tecnica. ЭСБМ – Этымалагічны слоўнік беларускай мовы 1978–2007: выпуск 1–12, рэд. Віктар Уладзіміравич Мартынав, Генадзь Афанасьевич Цыхун. Mínsk: Navuca e tecnica. ЭСРЯ Фасмер Маакс 19641973: Этимологический словарь русского языка, Mocквa. ЭСЯ Etimological словарь славянских языков 19742003: выпуск 130, peд. o. trubačev, Mockva: Наука. Literatura bednarczuk Leszek 1994: stosunki etnolingwistyczne na obszarze Wielkiego księstwa Litewskiego. Acta Baltico-Slavica 22, 109124. bednarc z uk Leszek 1999: Litewsko-słowiańskie pogranicze językowe w pierwszej połowie XX wieku w świetle badań olgierda chomińskiego. Acta Baltico-Slavica 24, Čekmonas Valer iju s 1999: o bilingwizmie polsko-litewskim i litewsko-polskim na dence (czyli na północno-wschodnich 95–106. obszarach Wileńszczyzny). Sytuacja językowa na Wileńszczyźnie. Warsaw: elipsa, 2839. grek-Pabisow a ir yda 1993: o charakterze związkόw języka litewskiego z gwarami rosyjskimi i polskimi. Lituanski jezikotyros domande 30, 5460. grek-Pabisow a ir yda 1997: językowa rzeczywistość na kresach pόłnocno-wschodnich. Kresy pojęcie i rzeczywistość. Warszawa: soW, 145179. inaveckienė elena 1977: Leksika Lituviškos kilmės aukštadvario lenkų šnektoje. Lituanei parlotyros domande 17, 133142. inaveckienė elena 1983: leksika Lituviškos kilmės Lietuvos paribio baltarusių šnektose. Lituanici parlotyros domande 22, 182204. inaveckienė ele n a 1991: buivydžių apylinkių (Vilniaus r.) lenkų šnektos lituanizmai. Lituavis kalbotyros domande 29, 4764. Laučiūtė jūratė 2007: baltiškos origine vardažodžių galūnių destino nelle lingue šiaurės slavų. Res humanitariae 2, 85102. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 75straipsniai articles otrębski jan 1931: Lituanizmy słownikowe w dialekcie polskim na Wileńszczyźnie. / rieger janus z 2006: Polszczyzna gwarowa na Litwie. janusz rieger, irena Język Polski 16, 79–85. Masojć, krystyna rutkowska. Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie. Warsaw: dig, 1148. rutkows k a kr ysty n a 2006: Lituanizmy leksykalne w gwarach polskich na Litwie. janusz rieger, irena Masojć, krystyna rutkowska. Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie. Warsaw: dig, 73108. rutkows k a kr ystyna 2007: Z zagadnień chronologii zapożyczeń litewskich w gwarach polskich z terenu Litwy. Prace Filologiczne 53, 487502. rutkows k a kr y s tyna 2008: Świadomość narodowa a język ludności wiejskiej na pograniczu polsko-białorusko-litewskim. Prace Filologiczne 54, 345366. rutkows k a kr ystyna 2008a: język a tożsamość na pograniczu polsko-litewskim. Tożsamość - język - rodzina: z badań na pograniczu słowiańsko-bałtyckim. Warsaw: soW, rutkowska krystyna 2010: o pojemności semantycznej zapożyczeń leksykalnych z języka 53–68. litewskiego funkcjonujących w polszczyźnie gwarowej na Litwie. Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy, red. j. Mędelska i Z. sawaniewska-Mochowa. bydgoszcz: Wydawnictwo uniwersytetu kazimierza Wielkiego rutkowska krystyna, sawaniewska-Mochowa Zofia 2012: Zapożyczenia litewskie dotyczące człowieka w gwarach , 342–348. polskich na Litwie. aspetto semantico i etnolingwistico. Baltistica. Viii Pappis, Xi baltisti congresso raccolta di articoli, 99117. smoczyński Wojciech 2001: Język litewski w perspektywie porównawczej. kraków: Wydawnictwo uj, 445460. smułkowa elżbieta 2002: Białoruś i pogranicza. Studia o linguku i società. Warsaw: Wydawnictwo uW, 242257, 272283. tekielski krzyszt o f 1980: Lituanizmy leksykalne w dialekcie okolic Podbrzezia i niemenczyna. Acta BalticoSlavica 13, 6273. turska halina 1995: O powstaniu polskich obszarów językowych na Wileńszczyźnie, wstęp i opr. V. Čekmonas. Vilnius (przedruk z r. 1939). urbutis Vincas 1969 (2): attuali baltarusių lingue lituanizmai (tęsinys). Baltistica 5, 149162. urbutis Vincas 1969 (1): dabartinės baltarusių kalbos lituanizmai. – Baltistica 5, 43–68. urbutis Vin c a s 1984: slavų kalbų pseudobaltizmai. Baltistica 20(1), 3038. 76 kristina rutkoVska acta Linguistica Lithuanica LXVII Wa lczak bogdan 1982: Z zagadnień etymologizacji zapożyczeń romańskich w języku polskim. Językteoriadydaktyka. kielce: Wyższa szkoła Pedagogiczna, 172194. Zdaniukiewicz alojzy adam 1972: Gwara Łopatowszczyzny. Fonetyka, fleksja, słownictwo. Wrocław: Zakład narodowy im. ossolinskich. fonetica, fleksja, Zin kevič ius Z ig mas 1974: alojzy adam Zdaniukiewicz, gwara Łopatowszczyzny. słownictwo. Baltistica 10, 207214. Zinkevičius Zigmas 1984: Historia della Lituania 1. Vilnius: Mokslas, 255275. Zinkevičius Zigmas 1987: Historia della Lituania 2. Vilnius: Mokslas, 4652, 6168. Аксамитов Анатоль 2000: Белорусско-литовская лексико-фразеологическая инterferenza. Acta Baltico-Slavica 25, 89104. Гринавяцкене Эляна, Мацкевич Юзефа Ф., Романович Елена М., Чеберук Елена И. 1975: Бытовая лексика литовского происхождения в Западной Bielorussia. Lituanei parlotyros domande 15, 163195. Лаучюте Юрате Алоизовна 1973: Тематические особенности балтизмов в slavianche lingue. Baltistica 11 (2), 155164. Лаучюте Юрате Алоизовна 1975: Терминология обработки дерева (заимствоvania iz baltici языков в славянские). Lituanski jezikotyros domande 15, 145161. Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских языках . Ленинград: Наука. Ленинградское отделение. Мартынов Виктор Влад и мирович 1965: Типы лексических балтизмов в беlorrusche dialetti. Acta Baltico-Slavica 9, 90. Чекман Валерий Николаевич 1972: К проблеме литовско-белорусских лекsiici legami. Baltistica, 8(2), 147156. Чекман Валерий Николаевич 1982 : К социолингвистической характеристике dei polacchi govorov беларуско-литовского пограничья. Studia nad polszczyzną kresową 1, 123–138. Чекман Валерий Николаевич 1995: Предисловие. – Галина Турска. О происхождении польскоязычных ареалов в Вильнюсском крае. Vilnius: Mintis, 358.