Gotfrydo Ostermejerio prierašai Jokūbo Brodovskio rankraščiuose: „Litauische Sprichwörter und Rätsel“ ir „Lexicon Germanico–Lithvanicvm et Lithvanico–Germanicvm“

23straipsniai / articles ona aLeknaViČienė Lietuvių kalbos institutas As direções de pesquisas docslíneas: história dos lietuvians rašomosios kalbos, Mažosios Lietuvos kalbos, literatura e cultura historia. gotfrydo osterMejerio PrieraŠai jacúbo brodoVskio manraŠciias: LUISCHE SPRICHWÖRTER UND RÄTSEL IR LEXICON GERMANICO-LITHVANICVM ET LITHVANICO-GERMANICVM1 gottfried ostermeyers inscriptions in the manuscripts of jacob brodowski: Litauische Sprichwörter und Rätsel and Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm anotação no artigo analisa-se problema de manuscritinho pré-zodžių, patarlių e mįs rinklių Litauische Sprichwörter und Rätsel (Promo), da Biblioteca Vrublevski saugų rs da Academia de Ciências da Lituânia (LMaVb: f 137[…]), entre o principal sudarytojo trempos (darkiemio aps.) precentoriaus jokūbo brodovskio inscritas smulkiosios tautosakos unidades de manuscripto rasta gotfrydo ostermejerio prierašų: 16 vokiškų e 11 lietuviškų frazių. objetivo do artigo avaliar ostermejerio prierašus como conjunto macrostruktūras e mikrostruktūras 1 artigo preparado segundo o projeto Paveldas e identidade: XVII século lituanistikas šaltinių tyrimas ir sklaida, incluuktą into programa Valstybė ir nauta: paveldas ir tapatumas. o estudo apoiou Conselho de ciência da Lituânia (sutarties nr. Vat 10/2010). esMiniai palavras: gotfrydas ostermejeris, jokūbas brodovskis, Mažoji Lietuva, smulkioji tautosaka, patarlės, priežodžiai, mįslės. keyWords: gottfried ostermeyer, jacob brodowski, Lithuania Minor, small folklore, proverbs, sayings, riddles. 24ta acta Linguistica Lithuanica LXVII elements, estabelecer relações com ankstesniais lietuviškais ona aLeknaViČienė šaltiniais, distinguir aqueles prierašus, que Lituães raštijos historijoje зафиксировать впервые. artigo abordam-se e ostermejerio prierašai brodovskio soodyne Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm (b; LMaVb rs: f 13715), analisavam-se as peculiaridades de ostermejerio prierašų. annotation the article addresses the problem of authorship of the manuscript collection of sayings, proverbs and riddles Litauische Sprichwörter und Rätsel (Pr) kept at the Wroblewski Library of the Lithuanian academy of sciences (LMaVb rs: f 1371). amidst the units of small folklore recorded by the principal compiler precentor of trempen (darkehmen county) jacob brodowski the inscriptions made by gottfried ostermeyer can also be found in the manuscript: co-Germanicvm (b; LMaVb 137: f rs15) and analyses the linguistic peculiarities of ostermeyers 16 german and 11 Lithuanian phrases. the aim of this article is to evaluate the inscriptions made by ostermeyer as the elements of macrostructure and microstructure of the collection, to determine their relations with earlier Lithuanian sources, to distinguish the inscriptions, which were recorded in the Lithuanian writings for the first time. the article also discusses ostermeyer’s insscriptions in brodowski’s dictionary Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvaniinscriptions. 0. ĮVadas gotfrydas ostermejeris (gottfried ostermeyer, 17161800) ryški XViii século antrosios pusės Mažosios Lietuvos figūra. Literatūrologos ele é conhecido principalmente como giesmių criador, giesmyno sudarytojas e istoriografa, idiomas historiikam como gramaticos autorius, cultura historiikam como ikikrikščioniškosios Prúsia nações e suas religiões investigador. embora nascê não Majojoje Lituânia e nelietuviškoje família, literatura, linguagem e pesquisas de história deriam ciência à área, que agora introduzirijama como lituanistika amplas sentidoja. ostermejerių g iminė kildino himself de bavariais vokiečių, via saksoniją e sileziją arrivusių em Vakarų Prūsiją (Šlaitaitė 1994: 150151, 157158). gotasfryd gimė Em 1716 Marienburge (dab. Malbork, Norte Lenkija, Pamario vaivadija) amatininko (odininko) na família. 17281736 anos mokėsi torunės gimnazijoje (Šlaitaitė 1994: 151152, 158159; biržiška 1963: 101). karaliaučiaus universitete ele imatrikuliuoto 1737 ano maio 9-ąją: ostermeyer godofr. Marienburg. boruss. (erler 1911: 370)2. estudou teologia, sobre 17391740 ano seminarare da língua Lietuvių mokėsi lietuvių kalbos (citavičiūtė 2004: 8788, 344). 2 biržiškos ( 1963: 101) nurodyta data 1739-05-09 klaidinga. gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 25straipsniai articles duas vezes studios ostermejeris teve que interromper devido à falta de fundos. / como escreço seu filho Zygfrydas (siegfried ostermeyer, 17591821), pai em vilarejos kunigus versava-se aulas privadas, e sussaugês dinheiro novamente voltava em karaliaučių. Última vez ele visitou em Verdaínas (cerca 3,5 km para rytus do ex. Šilokarčemos, dab. Šilutės) kunigą fabijoną kalavą (fabian kalau, 16911747), onde mokėsi ainda e teologias, aqui por fim aprendeu lietuviškai. devido ao domínio lituânico apareceu esąs digno obter o serviço oficial na Pequena Lituânia trempas igrexas protector, estado e guerra minister (Königliche Etats Kriegsminister) friedrichas von görne em 1744 convidou a trempus trabalhar precentoriumi de três candidatos Stelle u Trempen ostermejerį (Die Pfarr-Stelle u Trempenstraf., 1752; betre g. Pk: XX. ha. königsberg, hist 44 d, nr. eM 233, bl. 18r21v). nas prispos kunigu ostermejeris trabalhou até a morte (1800-03-13). b uvo casęs mencionėtoyo Verdainės kunigo kalavo dukterį oną reginou (anna (Šlaitaitė 1994: 152, 159). 1752-aisiais iškėlus trempų kunigą gerhardą Ludwigą Mühlenkampfą į kusus, liko laisva vieta. 1752-08-29 konsistorijos tarėjai pranešė karaliui, kad parapija iš regina kalau, 17211770). s filhos Zygfrydas e crianças também se tornaram sacerdotes e mestres luteranos evangélicos, mais ou menos interessėjosi lituanistine atividades. A Educação epochos suformuada naçãoõs e sua criados espirituais valtybių samprata europoje kėlė muito discusijų. elas incluvêem e ostermejerį inicialmente por causa da prússia lituanos e em geral de todos os baltos etnogenez, mais tarde por causa giesmių vertimo principos. discussões inspirar os seus veikalas provocaram novas discussões. Em todas joses um dos ostermejeris foi karaliaučiaus karališkosios vokiečių draugijos (Königliche deutsche kirchen und schulen historiją. svarbiausių ostermejerio instrumentų ir argumentų buvo lietuvių kalbos faktai. Gesellschaft zu Königsberg) narys, periodiniame draugijos leidinyje Preussisches Archiv publikavo straipsnių apie prūsų ir lietuvių religiją, etnografiją, mitologiją, Os principais veikalus ostermejeris publicou vokiškai. não todos os trabalhos publicados sobreviveram3. manuscritos sobreviveram bastante poucos até šiol foram conhecidos apenas três autógrafos e um nuorašas. O primeiro autógrafo carta, escrita 1781-01-06 abraham jakob Penzeliu (17491819) de trempas em krokuvą, agora guardado na bavarícia estatal bibliotekoe Münchene (gerulaitienė 2002: 1820); segundo […] artigo sobre Lituviška biblijos istoriją Historische Nachricht von der litauischen Bibel, armazenado da Academia de Lituânia de Ciências Vrublevskių bibliotekoje. não escrito, mas que este artigo é o autógrafo ostermejerio, provada com base de sua carta ao Penzeliu (gerulaitienė 2002: 1115) e terceiro documento, salvoomu 3 maioria dos sobrevivusios traduzir em língua lituãs e publicar Rinktiniuose raštuose (1996), excepto artigos do gramatico da língua lituânica Neue Litauische Grammatik (1791) e no Archiv Preussisches. 26 acta ona aLeknaViČienė Linguistica Lithuanica LXVII Patrimônio cultural prússio em segredo no arquivo estatal berlyne (Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz). isto ostermejerio comentários Liudviko rėzos em língua lituânica verstai dovydo salmmei (Ps 2,112) e assinada conclusão (apie ele sr. citavičiūtė 2002: 2125). taigi chronologinė até agora zinotos ostermejerio autografų seka seguinte: (1) gotfrydas ostermejeris. Laiškas abrahamui jakob Penzeliui de trempas em krokuvą, 1781-01-06; bayerische staatsbibliothek München: Penzeliana ii (ostermeyer, bl. [1–6]; publikuota: Keturi Gotfrydo Ostermejerio rankraščiai, 2002: 73–77, 143–148. (2) [gottfried ostermeyer]. Hiſtoriſch[e] Nachricht v[on] d[er] littauiſche[n] Bibel, [po 1791]; LMaVb rs: f 15–299; publikuota: Keturi Gotfrydo Ostermejerio rankraščiai, 2002: 31–52, 91–123. (3) M[artinus] Lud[ovicus] rhesa. uebersetung des 2ten P[salms] ins litthauische, 1797. Acta des Königl. Ober-Schul-collegii, von den Polnischund Litthauischen Predigerund alt Schullehrer Seminar ʒu Königsberg in Preuſſen, 1797–1805; gsta Pk: i. ha rep 76 Ältere oberbehörden für Wissenschaft, kunst, kirchenund schulsachen, ii nr. 271, bl. 42r42v; publicado: Keturi Gotfryd Ostermejerio handraščiai, 2002: 79 conhecido outro 82, 149–150. documento manuscriptivo ostermejerio Zusätze zum Beitrag zur Altpreußischen Religions Geschichte und zu den Gedanken von den alten Bewohnern papildymai des Landes Preußen, bet tai ne autografas, o nuorašas (LMaVb rs: f 15–70). tai publicuotom seus Kritischer Beitrag zur Altpreußischen Religionsgeschichte (1775) e Gedanken von den alten Bewohnern des Landes (1780), Preussen po schreiben (gerulaitienė: 1783 […] 1518; publicado: Keturi Gotfryd Ostermejerio handraščiai, 2002: 5372, 125[…]142). investigando manuscriptinho preservado na biblioteca Vrublevskių da academia de ciências da Lituânia, conjugado de priežodžių, patarlių e mįslių Litauische Sprichwörter und Rätsel (toliau Pr; LMaVb rs: f 1371), por longo tempo mantido anoniminiu, no olho krito é o que smulkiõsios nautosakos unetai gravados não um ao mesmo tempo e não um humano. do todo texto separou prierašai uodu ou rusvai uodu rašalu. circunstâncias históricas permitido fazer pressupostão, que eles poderiam ser ostermejerio, taigi investigação orientava mais um seu autógrafo da determinação directimi. porém a questão mais importante, à qual havia de responder primeiro, quem foi o compravor de todo o conjunto. 1 . da compilação LITAUISCHE SPRICHWÖRTER UND RÄTSEL autorystė Este manuscrito pequeno da sua tautosaca coletinho até o segundo mundo guerreiro guardado prússias no arquivo estatal karaliaučiuje (Preussisches Staatsarchiv in autorystės questão 1956 anos kėlė jurgis Lebedys. lhe pareceu nebejotina que a coleção era trempų (darkiemio aps.) precentoriaus gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 27straigsniai articles / Königsberg). na folha de título inscrita em tinta violetinu uma antiga letra LMaVb 4 sinatūra […]1. Lr i indica que o manuscrito foi atribuído a Liudwiko rėzos (Ludwig jedemin rhesa, 17761840) fondui (žr. ir Šiožinys 1950: 1013). Este fundo constituído após a segunda guerra mundial, quando para a Lituânia do karaliaučiaus krašto foi trazido muitos livros e manusraščių, coletados per expedições culturais vertybėms gelbėti (abramavičius 19441947: 40v41r; abramavičius 1963: 189). rinkinys defektinis: sem começo, fim e parte dos fragmentos internos. autentiškas, sudarytojo rão escrito titraštinis lapas neišlikęs, titraštiniai dados graviti posteriormente. na primeira ex-folko, em que alguma vez foi colocado o manuscrito, a folha tem duas inscrições: 1) antraštė Littauisch[e] sprichwörte[r] u räthsel. (lapa no centro em tinta escura marrom); 2) a inscrição Litth. sprüchwortter (lapo acima em castanho ou vermelão láštuku, inscrição desvanecęs, difícil de inscrito). rinkinys não menção amžininkų, taigi falta e informação secundária. Na bibliografia Lituana o manuscrito está registrado como fonte do fim do XVii século, autório nenurodytas: Littauische sprichwörter und rätsel. [Lietuviški priežodžiai, patarlės ir mįslės]. b. v., XVii a. pabaiga. [1, 40] páginas. 20,5 × 17,4 cm inscrição: nr. 177 Litauische sprächwörter und rätzel5. por causa faltantes de dados de titulação o conjunto após o segundo mundo guerra tradicionalmente chamado (Lb i 516, nr. 177). LMaVb rankraščių skyriaus kartotekiniame kataloge šaltinis įvardytas kaip „Lietuviškų patarlių, mįslių ir priežodžių rinkinys. autorius nežinomas. Liet. k. XVii a. ii-oji p. 40 lp. 20 × 17,4. rankr. restauruotas; i-ame lp. Anoniminiu Priežodžių, patarlių ir mįslių rinkiniu. jakūbo brodovskio (jacob brodowski, 16921744)6 propriedade e um dos principais seu vocodyno Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm fontes, porém por causa da coleção autoridade ele ainda obstante dujo. e embora não descarte a possibilidade de considerar brodovskį conjunto sudary4 Proveniencija, indicando buvusį fonteino proprietinką, é apenas uma: signatūra nō 177, gravada de título folha superior direito no canto superior tamsiai rudu tinta. Pr uma vez que não há gravação com o nome do arquivo Preussisches Staatsarchiv in Königsberg (rankraščiuose paprastai escrito atrumpintai: Staatsarchiv Königsberg), começêtu consumir desde 1867-ųjų (forstreuterinem: 1955), e do correspondente antspaudo, isso mantiga que Pr signatūra gravada então, quando o arquivo ainda era não perpernadino, t. y. Archiv. Ao assim chamado archyvą após a morte rėzos passaram seus acumulados manuscritos, entre eles jokūbo brodovskio Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm (http: b), anoniminiai clavis Germanico-Lithvana (http: c), Lexicon Lithuanicum e outros (nesselmann 1851: Vi). Pr 5 na titulação lape está Sprichwörter, Räthsel. 6 brodovskis de 1713 até 1744 anos trabalhou precentoriumi trempues. ele foi estudou-avês karaliaučiaus universite imatrikuliuot 1709-04-24: brodowski jac., goldap, Pruss., iur., gratis (erler 1911: 264). Acredita-se que dele não acabou. isso pode ser uma das razões, por quê não veio kunigu. 28 ona aLeknaViČienė acta Linguistica Lithuanica LXVII toju, bet neradęs pakankamų įrodymų, klausimą paliko atvirą (Lebedys 1956: 25–26). Vėlesni b e Pr patarlių relação estudos de um resultado confiável também nãovadê. efectuando toda a coleção análise da caligrafia (atendiendo principalmente a metodikão de estudo da caligrafia, estabelecida Lotharo Michelio no livro Gerichtliche Schriftvergleichung. Eine Einführung in Grundlagen, Methoden und Praxis (Michel 1982: 7885, 237261), estabeleceu-se que Pr é o autógrafo de jokūbo brodovskio, excepto algumas dezenas de aperações, darytų de outra pessoa, e inscrições mais tarde adiėtame antraštiniame lape (aleknavičienė 2011: 5054). Os principais registos compararem com brodovskio diccionário Lexicon GermanicoLithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm. do kit papieriaus análise a este devadai nepréštaravo. embora anteriores pesquisadores do manuscrito a data indicavam variarmente XVii século pabaiga (paskutiniai dešimtmečiai, segunda pusė), XVii século pabaigaXVIII século começo (pirmieji dešimtmečiai, pirmas ketvirtis), porém vandenženklių analizė leido o limite do período susiaurinti: Pr é não metade XVii, mas XViii século primeira. Segundo vandenženklius estabeleceu-se que Pr usado três papierias de papieriaus prūsia: griunverio, finkeno e ekerio. datação do manuscrito importante papieri com vandenženkliu, que contém o monograma cf7. Vandenženklye pentaguado zaltys com corūna, apsivijęs rugiagėlę. Papierių com corūnuoto žalčiu fabrino griunverio (grünwehr) papieriaus dirbtuvė. Vandenjenklio em baixo das letras cf meistro christopho fund(t)o (ou Pfundto), griunveryje trabalbusio entre 1719 a 1724 ano, monograma. Um panašus vandenženklis com iniciales cf está já 1716 ano documento, mas onde fund(t)as trabalhou então, desconhecido. Tendo em conta isso, o manuscrito devia ser escrito após 1716-ųjų (aleknavičienė 2011: 4550). outras oficinas de fabricação de papieriaus tempo a este datevimento nepréštarauja. segundo do indivíduo prerašai uodu ou rusvai uodu rašalu tem ryškių individualių rašysenos sinaisų. ostermejerio escreysena comparinta com dois já mencionados seus manuscrípios originais e carta de perspaudo. tanto pavienias letras, quanto suas conjunções graficas permitiram fazer a conclusão de que os prirašem gotfrydas ostermejeris (aleknavičienė 2011: 5564). ele em 1744 foi designado em esses mesmos anos falecido precentoriaus brodovskio vietą. tiek brodovskiui, tiek ostermejeriui trempai butrempų vo primeira e única paróquia. ostermejeris primeiro forneceu conhecimentos sobre brodovskį como leksikografą e sobre o seu diccionário. anos publicados em 1775 loja Kritischer Beitrag zur Altpreußischen Religionsgeschichte ostermejeris rėmėsi lietuvių leksikografų Pilypo ruigio ( Philipp ruhig, 16751749) e brodovskio de língua viva coletadas nomes de deus baltos, cujos esą não dava joks historiador da Prússia (ostermeyer 1775: 923). ruigiu e brodovskiu ostermejeris rėmėsi como autoritetingais fontes, ajudandočius nusta7 Vandenženklio com monograma cf formato 10,8 × 9 cm, linha não eixo, distância entre raros linijas porém principalmente dados sobre brodovskį e dicódio constituição ostermejeris apresentou no livro Gedanken von den alten Bewohnern des Landes Preussen (1780). os mais importantes deles são sobre metodiká de escrita do dicionário (brodovskis 2,3 cm, linijos ryškios. jis yra lapuose Pr 9 (apačia), Pr 11–14 (visas), Pr 16 (viršus). Vandenženkliai paskelbti: aleknavičienė 2011: 46–48, 1–3 pav. gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 29straipsniai articles tyti e velųjų dievybių atividades área, porque residenteseji entre Lituães galį escutarst menint muitaybę dievų. / escolhasse materialá de língua viva, escreveu sobre 30 anos8), sandará (de duas partes: primeira vokiečiųlietuvių, segunda litviansvokiečių, última última havia começado perrašyti į švarraštį, mas baigti nespėjęs patarą), 1780 (antraštėje nurodyta per 2000) (ostermeyer: XXXViXXXVii). ostermejerio descrito método de coleta de matéria ajuda a entender muitoiapakopę tanto b, tanto especialmente Pr registros chronologiją: por uma palavra ou posagio brodovski galėdavês nukeliauti alguns milhões, sempre nešiodavęsis rašomąją lentelę e algo novo invardês nela tuoj pat засirašydavęs, a grįžęs įtraukęs į žodyną. correspondinamento com Penzeliu mostra que naquelas canções lituanas ostermejeris não muito cravėjosi (Keturi Gotfrydo Ostermejerio manusraščiai, 2002: 73, 75, 144). porém, no livro Gedanken von den alten Bewohnern des Landes Preussen diskursą sobre brodovskį ele termina um positiva avaliação do vocodyno por causa gausaus patarlių agradimento. esá deveria as escolher, arrumar e adėjus explicações imprimi-los separadamente. Patarlês mostrariam velhos lituanos sąmojį e receberiam grande reconhecimento. Menja do que, isso daria ocasião lamentar-se, que Vokiečių ordinas atėmęs tokiai nautai liberdade (ostermeyer 1780: XXXViXXXVii). taigi patarlių e pré-jordí, inscrito do viva língua, publicação ostermejeriu pareceu galįs ser tarsi certa compensação moralinė. Pr kaip savarankiško šaltinio ostermejeris nėra paminėjęs. Pats brodovskis Pr veikiausiai laikė žodyno dalimi ir ketino jį pridėti gale, kaip tai padaryta c, kzž ir įvairiuose kituose dvikalbiuose XVii–XViii amžiaus žodynuose. Pr ir b tarpusavio sąsają rodo ir nuorodos iš vieno šaltinio į kitą. taigi tikėtina, kad šis rankraštis buvo laikomas kartu su žodynu. 2. gotfrydo osterMejerio PrieraŠai jokūbo brodoVskio handraŠtyje LUISCHE SPRICHWÖRTER UND RÄTSEL de todo ostermejeris Prita prirašęs 16 vokiškų e 11 lietuviškų frazių (do total 53 lietuviški palavras, ou 61 palavras de forma), pataisęs pelo menos 5 brodovskio palavras. dessas onze das dez são patarlės e pré-vozodžiai, uma mįslė. 8 ostermejeris escreve que coletar materialá vocynui brodovskis começėjęs cedo: er fieng frheitig an ein Wrterbuch von dieser sprache usammen u tragen, und brachte mit dieser arbeit an die dreyßig jahre u. (ostermeyer 1780: XXXVi), i. i. provavelmente vos chegês em trempus. 30 acta ona aLeknaViČienė Linguistica Lithuanica LXVII Pr dauguma ostermejerio prierašų su brodovskio įrašais susiję vertikaliaisiais ryšiais ir kartu su jais sudaro rinkinio makrostruktūrą. tai savarankiški rinkinio artigos (o termo artigo de coleção é usado analogicamente ao termo lexicografia de artigo de dicionário). quanto menos apêndices, relacionados com comunicações horizonaliais e pertencentes à área de microstruturas. Estes aperašai três tipos de: 1) brodovskio artigos preenymas prirašytas vokiškas trūkstamas ou adicional correspondência; 2) correção de artigos brodovskio melhor versão Lituaniško ou vokiško apresentação; 3) pavienios brodovskio palavras de correção. 2.1. Prescritidas artigos do conjunto são elementos da macrostrutura do conjunto: artigos separados, contendo ambos os componentes lietuvišką e vokišką (plg. fig. 1). há desses dez (neuvni prízvodžiai i patarlės, uma mįslė): Pr O1r ii5–11 9 diewe důk wienam gimt, alle ne wienam dirbt. gott {la}ße jeden allein gebohren werden; aber keinem allein arbeiten d. i. ohne arbeiter (kinder und geſinde) beſteht keine Wirthſchaft. Pr O1v II36 diews ne źur arod sagt man, wen im ehestande die kinder häufig koen, und doch wenig brodt ist O2r ii35 diews newe Prikus, alle atmenùs gottes rache vereucht oft, bleibt aber nicht auße[n]. Pr O7v II46 iau rauki com Lapais, tikt szakućius palieki. du lügest gewaltig. Pr O10v i24 o que é mais bonito po smerczo, não kai gyws! Wėźys der krebs, we er gekocht ‹O←geb› ist. Pr O18r ii16 skola ne Můma schulde[n] muß man beahle[n], beßer: schulden drück[en] u. liebkose[n] nicht, wie eine Mutter. Pr O20v ii13 swećias ne ilgay é, alle da{ug} mato. ein gast sieht sehr viel auch bey dem küresten aufenthalt. Pr O24v i912 solpulys per meu kun {}ėjo der tod ist über mein grab gegangen Nb beym unvermutheten schauder. Pr O24v ii10–12 tingin ragiſi, be tojo (ſzojo) pats dirbk ein fauler knecht iſt doch beßer, als gar keiner. Pr O32r i2021 uwis trokszta be Wandens. Von nichts ist schlecht leben. 9 ostermejerio aperašai marcimi metrikoje antes a página adding pakeltą literę O, например., Pr O2r ii35, a taisymai kampiniuose skliaustuose com santrumpa O, например., képėje <O>képėj>. riestinhos skliaustis conskliaudziam obscuiskamente escritas letras, exemplo., {la}ße, e devido à lesão das folhas neišlikę e de acordo outras fontes resstatitar palavras escrevem em dupubos riestários skliaustes. Laužtiniuose reconstruem galūnés de palavras vêmmichas, quando elas escritas abreviadas, exemplo., auße[n]. gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 31straipsniai / articles 1 PaV. Pr O18r ii16: ostermejerio prirašitado artigo do conjunto: lietuviška patarlė ir du vokiški atitikmenys, susieti žodžiu beßer O1r ii511, O1v II36, O7v II46, O10v i24, O18r aštuonių iš dešimties lietuviškų smulkiosios tautosakos vienetų b nėra: Pr ii16, O20v ii13, O24v i912, O24v II1012. Veicamente deles não houve e brodovskio glodyno lietuviųvokiečių kalbų dalyje (toliau *blv), pois Lietuvių kalbos glodyno kartotekoje, saugomoje Lietuvių 38 acta Linguistica Lithuanica LXVII ma está junto lemos Göt, onde é compilada a ona aLeknaViČienė lista dos velhões deus göten der alten Preußen b 597598, plg. : ob 1412 Iawinnê (r), die gttin des getreydes, 13 die kornmutter, von Iawai getreyde. b59826 göttin des getreÿdes Iawinne. ob 141415 Bibciû Bóbelis (v), der gartengott Priapus b 5984 Priapus. Bibciu Bobelis garten gott. 1869 Iaući obû Bobis, auch Baubis (g), der gott der Viehhirten von Jautis ein ochs und Baubju ich brlle. der Pan der alten. b 5985 Pan. Iauciû Baubis hirten gott. ob 1913 Mussû Birbik (i) der fliegengott, baalsebub 2 knige 1,2 von Mussē eine fliege und birbju ich summe, wie eine biene. b59815 Beelzebub Mussu Birbiks ob 201011 Iagaubis (n), der gott des feuers; der Vulcanus. b59742 Vulcanus Iagaubis, Ugnis ßwénta. feuer gott. ob 2012–13 Drebkullys (o), der gott des erdbebens, von drebéti, beben und kulti ſchlagen. b 59816 erdbeben gott. Drebkullÿs. 1781-01-06 carta a Penzeli ostermejeris escreve, que brodovskio dicção agora turįs precentorius gronwaldas. ostermejeris anteriormente era dele questionado, se não poderiam vender (!) to storealo ou pelo menos leistų ele reescritydinti. porém gronwaldas rejeitou ambos pedidos. que eles já anteriormente sus correspondinharam sobre possibilidades impruddicar, indica e o fato de que gronwaldas estava oferecido ostermejeriu tomar revisões. Mat ostermejeris lhe foi escęs, que antes de imprimiando diccionário preciso verificar. isso fazer ele mesmo recusou, porque tal detalhaam trabalho esąs para senas (Keturi Gotfrydo Ostermejerio handraščiai, 2002: 7477, 147148). diccionário Wilhelmsbergo precentorius gronwaldas realmente tinha já em 1780 anos. Šį faktą ostermejeris mini livroje Gedanken von den alten Bewohnern des Landes Prussen (1780). respondendo a um anônimo revisor a objecções de que loja Kritischer Beitrag zur Altpreußischen Religionsgeschichte (1775) se fėmässe de um diccionário brodovskio não impresso, ostermejeris afirmou-lhe sobre os velhosos deuses prússos tempossimais e exatamente nusirašęs tudo o que sua mão foi escescrites bro13 raidés indicar skustu dataos obê marcam isnašas, nas quais fontes; ausnašias r, v, i como fonte mencionado só brodovskio vocynas. gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 39straipsniai articles dovskis. / se alguém duvida disso, deixe-se olhar para o seu diccionário, que atualmente detém Wilhelmsbergo precentorius gronwaldas (ostermeyer 1780: XXXV). nem na carta, nem no livro ostermejeris não menciona gronwaldo nome. nos documentos arquívicos ele é mencionado como gottfriedas grunwaldas14. Em 1772 anos ele foi designado em Wilhelmsbergą precentoriumi e trabalhou aproximadamente até 1781 anos junho, porque 1781-06-15 ordeninuot, e 1781-06-18 introduzuot karvaičių bažnyčios (klaipėdos aps.) sacerdote. não passados nė anos, grunwaldas de karvaičių transferido em kraupiškį (ragainės aps.), onde trabalhou até 1811 ano (Moeller 1968: 62, 77). dados sobre literúricos seu interesus não encontra. suas cartas kraupiškyje principalmente relacionadas com úkiniais negócios, e rašysena nãoduva fundamento levantar hipótese, que Pr fosse sua randa darytų prierašų. até šiol não está claro, como b entrou em lituanistam pouco schinomą Wilhelmsbergą (até 1725-ųjų klikučiai, darkiemio aps.)15 e por que deste bažnytkaimio precentorius manė turįs direito, é possível decidir, em quais condições brodovskio handraštį dar ou não dar. por que precisamente ele procurava à imprensa preparar um quem pudesse? até o que não se sabe, onde o manuscrito foi antes acertando em rėzas pessoal biblioteca. apytikslį ostermejerio aperaços tempo agora pode ser determinado só por comparação com os seus próprios estabelecimentos e procurando nelas rėmimosi Pr e b sinais. anos 1775 escritando sobre critischer Beitrag zur Altpreußischen Religionsgeschichte os anuosius prūsų dievus ostermejeris rėmėsi brodovskio slovynu, a slovynu esant pas gronwaldą nurodė 1780 metais boekje Gedanken von den alten Landes Bewohnern des Preussen (ostermeyer 1775 1780: XXXV), taigi rėmimosi terminus ad quem ieji. precizikos, este termo pode ser limitado com o objetivo de 1775 ano 8 de agosto dia. Mat veikalo Kritischer Beitrag zur Altpreußischen Religionsgeschichte įvade ostermejeris indicando escrito lugar e datą metus i šv. dominyko dieną: trempen in der Predigerwohnung am tage dominici 1775 (ostermeyer 1775: iVv). Priežodžių e patarlių nemažai (apie 25) é og, principalmente sintaksei skirtoje b, mas ainda assim nãoapačios. difere particularmente vokiški correspondemns, plg.: 14 1772-01-23 rašte karaliui, escrito no karaliaučiaus universitys teologijos fakulteto de deano danieliaus heinricho arnoldto, theodoro trečiojoje dalyje „dritter haupttheil. syntaXis“. aštuonios iš jų artimos Pr ir christiano Lilienthalio e gotthilffo christiano reccardo, indica-se que eles skirtų į Wilhelmsbergą studentą gottfriedą grunwaldą, jei atsirastų laisva precentoriaus vieta (Wilhelmsberg Praecentorat81803; gsta Pk: XX 175 ha hist. em 55 d, 975, bl. 4 königsr4v). imatrikuliuado 1764-05-07 como grünwald godfr. : saalfeld boruss. (erler 1911: 492). 15 Depois 17091711 anos maro apilinkėse assentou-se muitos colonistas francūzų e šveicarų de nassau, Pfalco, frankų hercogystės. seus necessidadesames klikuchias, gavaičių parapijos kaime, esvazištėjusiame per marą, 1724 anos iniciada construí igreja, acabta 1725-aisiais. reciai suformuida parapija pertenceu Įsruties inspekcijai, igreja foi simultaninė vyko evangelikų liuteronų ir reformatų pamaldos, b 120pršt. Pr trunck[en] reich, nüchter[n] arm. girts e waůts, pagiroms não pėßces. girts penkeis, ßéßeis, e pagiroms nem wienais. b 95357 Prov truncke[n] reich, nüchter[n] arm girts e waůts, pagiroms ne peßces. girts vel penkeis, ßeßeis o pagiroms ne wienais. b10092325 Prov truncken reich, dirbo du kunigai (Moeller 1968: 150; rogge 1873: 83–87). 40 ona aLeknaViČienė acta Linguistica Lithuanica LXVII og 14128–29 girts ßeßeis, o pagiroms wos wienu ein trunkener fhrt mit sechſen, aber wenn er ausgeſchlafen, kaum mit einem. 6r i911 √girts cincokeis; ßéßeis, o pagiroms ne wienais. √truncken reich, nüchter[n] arm. vid arm. nüchter[n] arm. girts e waůts, Pagiroms nem Peßces. vel girts penkeis, ßeßeis, e Pagiroms nem wienais. og 1501710 tas iautis dobilus ne mindos der ochs wird den klewer nicht betreten, d. i. er wird noch vor dem frhjahr sterben. 23r i1213 √Prt muitosiaus dóbilo nemŷs. √der wird de[n] guckuck nicht mehr höre[n]. b 611pršt. Pr der wird den guckuck [nich]t mehr hören. esse dóbilo muitosiaus não mÿs. b 79919 e pršt. Prov esse muitoiaus dóbilo nemÿs. der wird de[n] guckuck nicht mehr hören. og 1412829 kurs wogs, tas ne pralobs kein dieb wird reich Pr 31r i12 Wokdams ne pralopsi. √gestohle[n] √gutt fahselt nicht. b451pršt. gestohl[en] gutt fahselt nicht Wógdams ne pralóbsi. b572pršt. gestohlen gutt fahlselt ‹corr. fahselt› nicht. Wógdams não pralóbsi. b 612pršt. gestohlen gutt fahselt nicht. Wógdams ne pralóbsi ‹←pralópsi›. og 1512122 diewe důk wienam gimt, alle ne wienam būt gott lasse mich allein gebohren werden, aber nicht allein seyn, leben. Pr O1r ii5–11 diewe důk wienam gimt, alle ne wienam dirbt. gott {la}ße jeden allein gebohren werden; aber keinem allein arbeiten d. i. ohne arbeiter (kinder und geſinde) beſteht keine Wirthſchaft. rgb 875–6 diewe důk, wienam gimt’, ne wienam bût’: ohne gesind iſt ein ſchlechtes Leben. chama a atenção para o último exemplo. Estas patarlês não há b, e Pr ela prirašyta ostermejerio, porém seu og é outra variante e só com um vokišku atitikmeniu. seus artimos rgb 8756: diewe důk, wienam gimt, ne wienam bût: ohne gesind ist ein schlechtes Leben. taigi Pr i og variantų skirtumai ziemlich ryškūs und das dauda pagrindo teigti, dass ostermejeris, schreydamas gramatiką, nesir Pr, ne b. in general sowohl ostermejerio prierašai, sowohl Prikes og brodowski sind viele beispiele nuosa zusammni, neutrales, nicht zweierbraji mit zweien, außerdem werden solche Zitaten aus biblischen oder anderen religiösen Sprachen vorgelegt. darytina atsargi conclusão, que o ostermejeris Pr pildė só vindo em parapiją, i. i. até patenkant b e, presumivelmente, juntamente com ele e Pr, em Wilhelmsbergą pas precentorių gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 41straipsniai articles termejeris b provavelmente não pegou. / provavelmente b caiu em seu grande oponente, Pilkalnio cantoriaus kristijono gotlybo Milkaus (christian gottlieb Mielcke, 1733 1807). dizyno Litauischdeutsches und Deutschlitauisches Wörterbuch (1800) pratarmėje Milkus (1800: 3r4r) denota rėmęsis b, dizyne fornece sobre 300 seus pré-verodžių ir patarlių. quase de milhares de páginas de dicionário, sem abejo, realizado não umerius anos. em busca de fundos imprensa, em 1797 ano na revista Preussisches Archiv foi publicada prenumerata (Lebedys 1956: 516). então e fontes longo tempo teve que estar por perto. grunwaldą. osapibendrinant ostermejerio deposição formando tanto Pr mikrostruktūrą, pasakytina, kad jo papildymų palyginti nedaug, todėl jis negali makrostruktūru, tanto ser considerado coraautoriumi. O principal constituirtojo do dovskis, o ostermejeris – tik pildytojas. tačiau faktas, kad ostermejeris paliko žymių ir b, ir Pr, paliudija (nors ir netiesiogiai), kad abiejų rankraščių sukūrimo conjunto jacúbas brovieta é trempai, ambos eles escritos brodovskio. embora b autoriste não foi muito duejojada, mas se isso realmente brodovskio autógrafo, e não de quemem embora feito nuorašas, até šiol não estabelecido. Priežastis simples até agora não encontra nenhum documento com brodovskio parašu. 5 . gotfrydo osterMejerio PrieraŠų kaLba geldapė, onde nasceu brodovskis, bem como trempai, onde durante 30 anos ėjo precentoriaus deveres, pertenceu Mažosios Lietuvos pietinių vakarų aukštaičių patarmės plotui, chamados baltsermėgiams. ostermejeris, nascido a família vokiečių Marienburge (Vakarų Prūsija ), Lituviamente magessis karaliaučiaus universitete, mas aprendess, como escreve seu filho Zygfrydas, Verdainėje pas kunigą kalavą (taigi vakarų žemaičių patarmės plote), toda tolesnį gyvenimą (nuo 1744 até 1800) pietinių praleido taip pat trempuose tarp vakarų aukštaičių. ostermejerio prescritita relativamente poucos conselhos e mįslios Lituvianos e isso permite fazer apenas fragmentiškas conclusas. sua escrita, fonética e morfologia análise turimi 53 lietuviški palavras (61 palavras de forma) de Pr e 3 palavras de b: ale (3) ʻbetʼ conj. : alle Pr O1r ii6 Pr O2r ii3 braukti (1) v.: praes. 2 sg. Pr rauki O7v II4 Pr O20v ii1 ser (2) v.: aruodas (1) sm. : acc. sg. aš (1) pron. pers.: gen. sg. mano Pr O24v i9 atmenus, -i (1) adj.: nom. sg. m. atmenùs Pr O2r ii3 be (2) praep. (su gen.): be Pr O24v ii10 O32r i20 2 sg Pr. praes. 3 é Pr O10v i2 arod Pr O1v II3 Pr O20v ii1 daug (1) adv.: da{ug} Pr O20v ii1 Dievas (3) sm.: nom. sg. diews Pr O1v II3 Pr O2r ii3 * voc. sg. diewe Pr O1r ii5 dirbti (2) v.: inf. dirbt Pr O1r ii6 * imper. dirbk Pr O24v ii11 42 acta Linguistica Lithuanica LXVII ona aLeknaViČienė duoti (1) v.: imper. 2 sg. dôk Pr O1r ii5 sausas, -a (1) adj. : nom. sg. m. sausas I4 gyvas, -a (1) adj. : nom. sg. m. gyws Pr O10v i3 smertis (1) sm. : gen. sg. nom. sg. m. gra-Pr O10v i23 em (1) refl. : praes. 3 sukkas entraret (1) v.: źeſnis Pr O10v i2 (1) adv. : ne ilgay Pr O20v ii1 Įsra (1) sf. nloc. : nom. sg. sra b O75626 šakutis (1) ʻšakutė sm. demin. : acc. Jurbarkas (1) sm. nloc. : nom. sg. este, esta (1) pron. demonstr.: gen. sg. emph. szojo Pr O24v ii10 corpo (1) sm. : demonstr.: gen. sg. m. lapas (1) sm. : O24v ii10 linkti (1) v.: praes. 3 linksta Pr Pr O7v II4 lūžti (1) v.: praes. 3 lusźta Pr ver (1) v.: praes. 3 mato Pr O20v ii2 Pr Madeis Pr O17v I4 solpulys (1) ʻšiurpulys nom. sg. tirpu lys Pr O24v i9 Můma Pr Pr O32r i20 deixikti (1) v.: praes. 2 sg. Pr ne (1) part.: ne Pr O18r ii1 nekai (1) ʻnekaip, negu’ conj.: ne kai Pr O10v i3 Pr O7v II5 vėžys (1) sm. : nom. sg. Wėźys nom. sg. m. próprio um, -a (3) pron. def., Pr O24v ii11 m. wienam Pr O1r ii5 ne wienam per (1) praep. (su acc.): per Pr O24v i9 Pr Priegora (1) ‘Prieglius sf. nloc. : nom. sg. O17v I4 Pr Pregora b O98523 ver (1) v.: sg. uwis Pr O32r i20 ostermejerio a escrita difere ligeiramente do brodovskio. ele <sz> e <sź> para som gimti (1) v.: inf. gimt Pr O1r ii5 Pr O17v skola (1) sf. : nom. sg. skola Pr O18r ii1 smerczo gražus, -i (1) adj. : comp. praep. (su acc.): Pr O1v II3 suktis (1) v. praet. 3 {}ėjo Pr O24v i9 Pr O19v I4 ilgai su (1) praep. (su instr.): ſu Pr O7v II4 convidadas (1) sm. : nom. sg. swećias Pr O20v ii1 já (1) adv. : iau Pr O7v II4 pl. iurbarsza kućius Pr O7v II5 kas b O78630 m. kas (1) pron. inter. kas Pr O10v i2 acc. sg. kun Pr O24v i9 tas, ta (1) pron. instr. pl. Lapais Pr O7v II4 emph. tojo Pr O17v I45 tikt (1) ʻtik, tiktai part.: tikt O17v I4 tinginys (1) sm. : acc. sg. olhar O24v ii10 madeira (1) sm. : nom. sg. sm. : nom. sg. moma (1) ʻmama, mãe sf. : O18r ii1 trokšti (1) v.: praes. 3 trokszta deixieki O2r ii3 vanduo (1) sm.: gen. sg. Wandens Pr O32r i20 veikus, -i (1) adj.: nom. sg. m. neweikus Pr O10v i3 mesmo, mesma (1) pron. def.: indef. : dat. sg. O1r ii6 po (1) praep. (su gen.): po Pr O10v i2 verdes, -ia (1) adj. : nom. sg. m. źalas praes. 3 ne źur Pr O1v II3 ragyti (1) v.: fut. 2 sg. ragisi Pr O24v ii10 peixe (1) sf. : nom. usava brodovskiu nebūdingų grafemų ir digrafų: <ź> e <> para o som [ž]; <sz>, [š]; <ć> e <cz> som para [č], plg. : <ź>, <> [ž] graźniejszy Pr O10v i2; Wėźys Pr O10v i3; źalas Pr O17v I4; ne źur Pr O1v II3; uwis Pr O32r i20 <sz>, <sz>, [š] szojo Pr O24v ii10; <sź> lusźta Pr trokszta Pr O32r i20; szakućius Pr O7v II5; O17v I4 <ć>, <cz> [č] swećias Pr O20v ii1; szakućius Pr O7v II5; smerczo Pr O10v i23 gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 43straipsniai articles brodovskiu tanto Pr como b em tais casos habituais <>, <> e <>, <> para o som [ž] /; <ß> e <s> para som [š]; <c> e <c>, rečiau <c>, não no começo da palavra às vezes e <c>, <ć> somi [č], plg.: <>, <>, <>, [ž] ugaißti Pr 28v i13; awia b 61913; iema Pr 28v i12; udegs> Pr 8r i8; awios b 619pršt. ; agre Pr 39r i4; uomo b 4813 <ß>, <s> [š] tirßtas Pr 24v ii3; Werßis Pr 13r i5; ßakalis b 832pršt. ; ßÿpsóti b 83243; sů Pr Pr Pr 8v ii3; iÿius b 615; swécio Prv i1; swecias 20 b 78113; swéćas 34 Prv ii1;Mil= b 55846 ostermejeris, sallin b 422 <c>, <c>, [č] backa Pr 16r i7; cerkócius, c b 61944; backa <c>, <c>, < rec> Pr 38v neg neg neguios brodovskis, nevarga […] ilga […] ou escritoy (p. ex. gyva O10v3; o Prv O10 i Pr; o Prv O24; o Prv O24; o pr pr pr pr […] Tirga) brodovskis Pr o longo [i·] marcou trjopai: geralmente <ÿ>, rečiau <y> e <i> (plg. Arklÿs Pr 7v i12; dÿgsta Pr 23r i14; Arklys Pr 40r i5; Birbyne Pr 15r i3; Gadine Pr 4r i4). Giwési Pr 6v i2; ostermejeris marcou Arod Pr O1v II3; Kun Pr O24v i9; Tingin Pr O24v ii10, também prielinksnį Pr O1v II3, priešdėlį históricos nosinius sons: acc. sg. formas escreveu graphemes com skersine šakele: -ovard lugaryje sra b O75626, talvez e veiksmažodyje praet. 3 {} foi Pr O24v i9 (is visto não é claroškiai). embora neabejotini exemplos só cinco, mas nosiniai sons reflindėti visur, onde eles anteriormente deviam ser ditados. que ostermejeris procurou marcarėti buvusį nosinumą consistentemente, indica e duas vezes seu patisyta brodovskio acc. sg. galūnė adicionada skersinė šakelė: Ké pėje→Képėj Pr 5r ii3; W{é}rpėje→W{é}rpėj Pr 5r ii4. e chtai brodovskio palavrasas vardažodžių acc. sg. formų com nasinais vozes Pr é de uma e meia vezes menos do que sem elas. taigi brodovskis buvusį nosinumą marcou bastante nenuosekliai, plg. acc. sg. formas: Galw Pr 31v i7, mas Galwa Pr 15r i2, Pr 25r ii3, Gálwa Pr 23r ii1; Girr Pr 37v i2, mas Girre Pr 39v ii1, Pr 39v ii8; Ilt Pr 1r i6, mas Ilti Pr 8v i14; Dang Pr 22r i8, mas Dangu Pr 24r i11, dangu Pr 40v ii2. ostermejeris palavras nemirčiavo (excevis uma: adj. nom. sg. m. atmenùs Pr O2r ii3), nevartojo diakritinių ženklų kilmininko, įnagininko e vietininko formas para distinguir. enquantopu brodovski usava três sinais de cruci: akūtą, gravį e cirkumfleksą. cirkumfleksu marcou ainda e moteriškosios giminės vardažodžių gen. sg. formas (30×) e femeriškosios e vyriškosios giminės vardažodžių gen. sg. formas (21×). graviu e tašku acima letra brodovskis marcou tanto moteriškosios, quanto varriškosios giminės daiktavardžių instr. sg. galūnę (atitipamamente 4× e 2×), tašku retkarčiais i iness. sg. formas (2×). respectivamente em palavras tanto brodovskias, quanto ostermejerio devido aos Mažosios Lietuvos vakarų aukštai, especialmente šiauriniams, característico supanašėjusio tarimo confini [o·] e [uo], que escrevendo atliepiam <o> ou <ů>, raros <u> brodovskio palavras- 44 ona aLeknaViČienė acta Linguistica Lithuanica LXVII se mišimas nėra dažnas, plg. nom. sg. Pon’s Pr 1v i15, Lobis Pr 21r i5, bet Kamolÿs Pr 10r i3, 13r ii3, 38r i3 e Kamůlÿs Pr 33v i9; praes. 1 sg. odiu Pr 38r i2 e diu Pr 26r ii1; acc. sg. Půd Pr 5v i9, instr. sg. Půdu Pr 24v i3, but iness. sg. Pr 14r i1. Pode ostermejeris veikale Kritischer Beitrag zur Altpreußischen Religionsgeschichte75) explicou que <ů> é preciso ler como vokiečių [o] (ob [4r]), e gramaticamente escremeniu <ů> marcimą dvibalsį descreveu como meio dvibalsį, cujo [u] vos ouviu, o meanpu [o] se diz ilgas: ů, das die alten uo schrieben, ist nur ein halber Diphthongus, das u wird nur etwas angesto aus, das o aber langgesprochen (og 17 4). Prierašuas ostermejeris raço imper. 2 sg. důk Pr O1r ii5, but acc. sg. Arod Pr O1v II3; também raço nom. sg. Skola Pr O18r ii1, praes. 3 trokszta Pr O32r i20, mas nom. sg. Můma Pr O18r ii1. porém nem ob, nem 1797 ano manuscriptivo documento rėzos tradução comentários em tal mistura sinais de não: [uo] atliepiamas rašmeniu <ů>, [o·] rašmeniu <o>. Confinição de exemplos um pouco observada ostermejerio gramatikoje, plg. Sloju, ßlosu, ßloti, dainoju, dainosu og 74, mas deles poucos. pode ser, que [o·] e [uo] supanašėjimą lėmė [uo] vienbalsėjimas. ostermejerio prierašuas não há [·] e [ie] coniniojimo como brodovskio įrašuas, onde eles atliegiam <e>, <ė>, <ie>, pvz.: nom. sg. Kiele ʻkielėʼ Pr 8r i8, mas gen. sg. Kėlês Pr 5r i12; acc. sg. Sena ʻsienąʼ Pr 3v ii8, but iness. sg. Sėnoje Pr 10r i6; nom. sg. Miera Pr 4v i14, mas imper. 2 sg. ne merůk Pr 1v i6, nom. sg. Melapautis Pr 13v ii1, instr. pl. Mėlemis Pr 3v ii5 e pan. gramatikoje dvibalsį [ie] ostermejeris atribui nãoikriesiems dvibalsiams (Diphthongi impropria og 5), cujo ouvimento facticialmente só a segunda voz. gramaticane mistimo exemplos de pasteiko, plg. Pėnas ʻpienasʼ, nėßti ʻniež tiʼ og 13, Pėtuwys ʻpietuvysʼ og 17, lėju ʻliejuʼ og 73, Gieda ʻgėdaʼ og 123. ostermejerio palavras em nereduku são nekirčiuoti galūniniai [o·] < [*ā] nem vardažodžių gen. sg. (plg.: gen. sg. Smerczo Pr O10v i23; gen. sg. m. emph. szojo Pr O24v ii10; tojo Pr O24v ii10), nem veiksmažodžių praes. e praet. 3 formas (plg.: praes. 3 mato Pr O20v ii2; praet. 3 {}ėjo Pr O24v i9). brodovskis o longo vocalismo nekirčiuotose vardažodžių galūnėse também em essência mantinho: ilgasis [o·] < [*ā] gen. galūnėse redukcija muito freqünesnė, particularmente praes. 3 sg. f. ir m. randamas 128×, [a] < [*ā] – 8×. tačiau nekirčiuotose veiksmažodžių formas: elongis [o·] < [*ā] encontrando 12×, [a] < [*ā] 32×. ilgasis [o·] praet. 3 formas em quanto mais frequente do que [a]: respectivamente 19× e 12×. ostermejeris abrevia algumas galūnes: 1) emmeta -avardažodžių nom. sg. m. formose: nom. sg. Diews Pr O1v II3, Pr O2r ii3; nom. sg. m. gyws Pr O10v i3 (dest galūnės -aneišmetamas só onde expulsos pasunkėtų tarimas: nom. sg. m. Sausas Pr O17v I4; nom. sg. Swećias Pr O20v ii1; nom. sg. m. źalas Pr O17v I4); 2) numeta -i bendraties ir praes. 3 formose: inf. dirbt Pr O1r ii6; gimt Pr O1r ii5; praes. 3 ne źur Pr O1v II3; praes. 3 Sukkas Pr O19v I4, mas mantiko -a: linksta Pr O17v I45, lusźta Pr O17v I4, trokszta Pr O32r i20, é Pr O10v i2, Pr O20v ii1. gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 45straipsniai / articles Morfologinis žodžio galo trumpinimas būdingesnis brodovskiui: -avardažodžių nom. sg. m. formas não mantikomas 169×, mantikomas 93×, e curtieji [a], [i] praes. 3 formas não mantinham 84×, mantinham 117×. ostermejerio prescritas em palavras lituanas não tem um dos atributos que permitem seu idiolectão atribuir a Mažosios Lietuvos pietiniams vakarų aukštaičiams (baltsermėgiams), não há palavras com kirčiuotais tvirtapradžiais dvibalsiais [á·u], [dyná·i], [é·i], que estes vakarų aukštaičiai (apie narkyčius, želvą, skaisgirius, žiaurus, būdviečius, Labilius, Zinkaiza, kusus) Pilft Lazongvo (gradual): monkiai trapai arčiau nemuno guva expenses ilėnai ) (Zinkevičius [1989: 445, 2002: 187]. Pereigine parapija entre meridionais e setentrionais Mažosios Lietuvos vakarų aukštaičių antanas salys laikė didlaukių parapiją nela dito mistriai: já·ns e já·uns, dá·kts e dá·ikts, mas foram reducidos os galūninhos longos: màna, mã·ta, iẽsta, me·gas, e trumpasis [a] emitido: já·uns, lá·ŋks e pan. (salys 1992: 92). formas de com monoftongizuotasis bidiblasiais Pr em geral não. Prospirar a língua ostermejerio aos sulários das tardes alçtaiços da Minha Lituânia apenas segundo o sinal, tradicionalmente considerada principal distinguidoio destes adarmios bruožu nekirčiuotų galūnių vokalizmą (manando que os norteiros das tardes alçtaičiai ilguosius balsius redukavam, e trumpuosius emmissavam, enquantopu mantiniai abiemikydavo sveiką senovinio vokalizmą; Zinkevičius 2006: 186188), problemas bastante. analisando Pr vê-se que tanto o ostermejerio como especialmente o brodovskio têm em língua uma série de peculiaridades, que na atual literatura linguística na literatura atribuem a niauriniams vakarų aukštaičiams (striuki)16. keltinas questão, se o longajo vocalismo redukção e curtos valsias expulsão nekirčiuotose galūnėse pode ser considerado to Wohlgegründetes Bedenken über die ins skiriamaisiais šių patarmių bruožais. XViii amžiaus pradžioje ilgojo vokalizmo redukavimas ir trumpojo išmetimas buvo būdingas abiem patarmėms, tik šiaurinėje dalyje šie požymiai kiek intensyvesni. Į kai kuriuos abiem patarmėms būdingus faktus, randamus viename ir tame pačiame šaltinyje, priskiriamame pietiniams vakarų aukštaičiams, jau buvo atkreiptas dėmesys anksčiau tiriant Perkūno traktaLitauische übersetzten zehn Fabeln Aesopi und derselben passionierte Zuschrift (1706) lingua. resumindo sua fornecidos palavras vocalismos do ponto de vista tarmia, também é constatado que greta ryškių Mažosios Lietuvos pietinių vakarų aukštaičių patarmės características rasta e tais, que são atribuídas šiaurinių vakarų aukštaičių patarmei (aleknavičienė, schiller 2008: 140145). ostermejeriui língua Lituânica não foi nataltoji, portanto longųjų galūnių redukcija e morfologico palavra galo abreinação não tão ryškus como brodovskio. 16 sobre Prūsų Lietuvos lietuvių tarmes plačiau žr. bezzenberger 1885: 253293; salys 1992: 76109; Zinkevičius 2002 [1989]: 444448; Zinkevičius 2006: 180198. 46 acta ona aLeknaViČienė Linguistica Lithuanica LXVII iŠVados 1. rankraštiniame priežodžių, patarlių ir mįslių rinkinyje Litauische Sprichwörter Rätsel (Pr; LMaVb rs: f 1371), composto por trempų (darkiemio aps.) precentoriaus jokūbo brodovskio (jacob brodowski, 16921744) é gotfrydo ostermejerio (gottfried ostermeyer, 17161800; desde 1744 trempų precentorius, desde 1752 kunigas) apêchaços: 16 vokiškų e 11 lietuviškų frazių (de um total de 53 palavras lituanias, ou 61 palavras na forma), pitais at least 5 brodovskio palavras. manuscriptário brodovskio ódyne Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm (b; LMaVb rs: f 13715) ostermejeris prirašęs 3 lietuviškus žodžius. 2. ostermejerio prieraços terminus ad quem pode ser 1775-ieji, taigi prierašai considerarytini ankstesniais ostermejerio autografais negu até šiol conhetieji, que datados 17811797 anos. 3. dauguma ostermejerio prierašų su brodovskio įrašais rinkinyje Litauische Sprichwörter und Rätsel relacionados por conexões verticais e constituem um conjunto makrostruktūrą. aštuonių lietuviškų smulkiosios tautosakos vienetų b nėra, taigi jų užrašytoju laikytinas ne brodovskis, bet ostermejeris (Pr O1r ii5–11, O1v II3–6, O7v II4–6, O10v I24, O18r ii16, O20v ii13, O24v i912, O24v ii1012). deles sete Lituviški seis patarlės e uma mįslė gravar pela primeira vez (Pr O1v II36, O7v II46, O10v i24, O18r II16, O20v ii13, O24v i912, O24v ii1012). anteriores trabalhos de língua escrita lituãs deles não encontra, taigi eles efetivamente transcriti do vivo idioma. 4. ostermejerio prierašai ordodyne Lexicon Germanico-Lithvanicvm et LithvanicoGermanicvm Mažosios Lietuvos toponimai. com brodovskio įrašais esses acessášai relacionados apenas horizontaliaisiais ligações e pertencem mikrostruktūros sričiai. 5. ostermejerio prierašai na coleção Litauische Sprichwörter und Rätsel e verodyne Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm paliudija (nors e indiretamente) que abiejų manusraščių sukūrimo lugar são trempai e que eles podem ser considerados autografais brodovskio. 6. ostermejerio caracteriza-se de um relativamente saudável vocalismo ilgųjų galūnių redukcija ir morfologinis žodžio galo trumpinimas ne toks ryškus nekirčiuotų galūnių. como brodovskio. ŠaLtiniai ir Literatūra abramavičius Vladas 19441947: Lituânia TSR Mokslų Akademijos Bibliotekos Rankraščių Skyriaus trabalho dienynas 1945 e 1946 m. Vilnius; LMaVb rs: f 271291, įrištas manraštis. abramavičius Vladas, sud., 1963: Rankraščių rinkiniai. TSR Mokslų akademijos centrinės bibliotekos XIXX amžių handraščių fondų trumpa apžvalga. Vilnius: Laikraščių b LEXİCON ir žurnalų leidykla. gotfrydo ostermejerio prierašai jokūbo brodovskio rankraščiuose: Litauische Sprichwörter und Rätsel ir Lexicon Germanico-Lithvanicvm et Lithvanico-Germanicvm 47straipsniai articles aleknavi či en ė ona 2011: manuscriptivo fonte Litauische Sprichwörter und Rätsel aleknavi či en ė on a, chr istiane schiller, par., 2008: Jokūbo Perkūno traktatas atribucija. – Archivum Lithuanicum 13, 39–72. Wohlgegründetes bedenken über die ins Litauische übersetzten zehn fabeln passion aesopi und derselbenierte Zuschrift. Crítico comentado publicação e estudo. Vilnius: Lituvians idioma e literatura instituto. GERMANİCO=LİTHVANİCVM ET LİTHVANİCO=GERMANİCVM item ber weÿ Tausend Proverbia und Darinnen ſo wohl die Vocabula Biblica Veteris et Novi Teſtamenti, als auch Vocabula Domeſtica ber ein Hundert Aenigmata Lithvanica und viele Phrases anutreffen und also wo nicht gant vllig doch iemlich complete ist. Welches alles GOTT allein u Ehren und denen Liebhabern der Lithauischen Sprache um Besten mit großer Mhe und Fleiß usammen getragen. von İacobo Brodowskÿ Præcentor Trempensi, [prieš 1744]; LMaVb rs: f 13715; documento de edição: brodovskis jokūbas 2009: Lexicon Ger mani co=Lithvanicvm et Lithvanico=Germanicvm. Manuscriptinis diccionário do século XVIII. Edição documental com faksimile, perrašu e palavras indexu 13, preparė Vincentas drotvinas. Vilnius: Instituto das línguas Lituãs. balčikonis ju oz as 1941: Prakalba. Dicionário da língua Lituânia 1. aB, edagavo juozas balčikonis. Vilnius: [Lituuvių kalbos institutas], iiiViii. bezzenberger adalber t 1885: Zur litauischen dialektforschung ii. Beiträge zur Kunde der indogermanischen Sprachen 9, 253293. biržiška Vaclovas 1963: Aleksandrynas. Senųjų lietuvių rašytojų rašiusių prieš 1865 m. biografias, bibliografias e biobibliografias 2. Séculos XVIIIXIX. Čikaga: jaV Lb cultura fondas. c – CLAVIS GERMANICO-LITHVANA, [po 1680]; LMaVb rs: f 137 13–14; faksimilinis leidimas: Clavis Germanico-Lithvana . Rankraštinis XVII amžiaus vokiečių–lietuvių kalbų žodynas 1–2, parengė Vincentas drotvinas. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995–1997; 3–4. Vilnius: Móslo e enciclopedijas editoração instituto, 1997. citavi či ūt ė Liucija 2002: gotfrydo ostermejerio taisyta Liudviko rėzos em língua Lituânia versta psalmė. Keturi Gotfrydo Ostermejerio manuscritraščiai, preparê Vilija gerulaitienė. Vilnius: žara, 2125. citavičiūtė Liucija 2004: Karaliaučiaus Universidade seminar de língua Lituânica. História e importância aos lituanos cultura. Vilnius: Lituvians literaturas e nautosaco instituto. Die Pfarr-Stelle u Trempen betreff. 1752; gsta Pk: XX. ha hist. sta königsberg, eM 44 d, nr 233, bl. 18r21v. erler georg 1911: Die Matrikel der Universität Königsberg i. Pr. 2. [1657–1829]. Leipzig: Verlag von duncker & humblot.