Neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlio „po-“ vedinių daryba

126 acta Linguistica Lithuanica LXVIII esMiniai ŽodŽiai: pamatinis žodis, darybos reikšmė, neapibrėžtas ypatybės kiekis, priešderywaty od liczebników, słowotwórstwo przymiotników. słowa kluczowe: wyraz bazowy, znaczenie derywacyjne, nieokreślona ilość osobliwości, derywaty prefiksalne, tworzenie przymiotników. aureLija taMuLionienė Mykolo romerio universitetas Kierunki badań naukowych: leksykologia, morfologia. przymiotniki oznaczające nieokreśloną ilość cechy: Słowotwórstwo przymiotników z przedrostkiem POVediniŲ W adnotacji artykułu analizuje się słowotwórstwo przymiotników oznaczających nieokreśloną ilość cechy, tj. przymiotników adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity: formation of derivatives with the suffix poutworzonych za pomocą przedrostka. Przedmiotem pracy są przymiotniki oznaczające nieokreśloną ilość cechy, przedstawione w Akademickim elektronicznym słowniku języka litewskiego (LkŽe). W artykule cały materiał pogrupowano według typów i podtypów słowotwórczych. W poszczególnych częściach artykułu podano, od jakich wyrazów podstawowych utworzono analizowane przymiotniki, oraz przeanalizowano znaczenie słowotwórcze każdego z nich. adnotacja the article analyses the formation of adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity, i.e. the derivatives with the suffix po-. the research object is the adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity, which are listed in the academic electronic „dictionary of the Lithuanian Language“ (LkŽ). the article groups the overall material by formation types and sub-types. individual parts of the article specify the base words from which the adjectives under analysis are formed and analyse the derivational meaning of each of them. neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlio povedinių daryba 127artykuły / articles Wstęp Nieokreślona, zazwyczaj niepełna, ilość cechy w języku litewskim wyrażana jest przez dodanie różnych przedrostków i przyrostków (np.: apýdailis, baltókas, pógražis, pagražùs, pãgražokas, žasvas itp.). W artykule analizuje się budowę przymiotników oznaczających nieokreśloną ilość cechy, a dokładniej przedrostkowych derywatów, znajdujących się w elektronicznej wersji akademickiego Słownika języka litewskiego (dalej – LkŽe). W artykule za określoną ilość cechy uważa się znaczenie wyrazu podstawowego. Mowa jest o wyrażaniu całości i części (nieokreślonej ilości) subiektu lub obiektu. Gdy ilość obiektu jest nieznana lub nieistotna, czyli nieokreślona, używa się dopełniacza nieokreślonej ilości. W artykule termin „nieokreślony” stosowany bartinės lietuvių kalbos žodyne veiksmažodžio apibrėžti antra reikšmė pateikiama tokia: „parodyti dalyko ar reiškinio ribas“. neapibrėžtas kiekis įprastas gramatikoje, jest wyłącznie do określenia nieokreśloności ilości cechy; o innych kategoriach związanych z określonością / nieokreślonością, właściwych przymiotnikom (semantycznych lub gramatycznych, na przykład o związanych z określonością formach zaimkowych przymiotników (zob. DLKG; o analizowanych przymiotnikach oznaczających nieokreśloną ilość cechy w literaturze lingwistycznej pisano bardzo mało; dotychczas nie były one w ogóle analizowane osobno (zob. Tamulionienė 2010, 2011)2. analizowane w artykule przymiotniki stanowią tylko część wszystkich derywatów należących do tej 1996: 174–177)) čia nekalbama1 . samej kategorii słowotwórczej. takie przymiotniki w języku litewskim tworzy się również za pomocą innych afiksów słowotwórczych. z przedrostkami: ap- (apdailỹs : dailùs), apy- (apýdailis : dailùs), apie- (apetirščias : tištas), ato- (atóretis : rẽtas), pa- (pagra žùs : gražùs), pra- (pražãlias : žãlias), pri- (pršlubas : šlùbas), prie- (prežalias : žãlias), pro- (próskersas : 2 skesas), są- (spilkas : plkas), z przyrostkami: -okas (gražókas: gražùs), -svas (žasvas : žãlias), -vas (pašvas : 2 pálšas), -avotas (×paikavótas : pakas), za pomocą kilku afiksów słowotwórczych: przedrostka priei przyrostka -(i)okas (prekurčiokas : kučias), przedrostka prai przyrostka -ilis (prašivilis : šrvas), przedrostka pai przyrostka -otas (pagirtótas : grtas) i in. 1 Definicje przymiotników oznaczających nieokreślony stopień cechy są zróżnicowane. Wyrazy te nazywane są przymiotnikami stopnia wzmacniającego (Skardžius 1934: 134), przymiotnikami oznaczającymi znaczenie przybliżenia (Skardžius 1934: 456), przymiotnikami mającymi znaczenie podobieństwa (Otrębski 1956: 332–336), przymiotnikami wzmacniania cechy oraz ilości (DLKG 1996: 191–238), deminutywami (znaczenie słowotwórcze bliskie deminutywom) (Ambrazas 2011: 56) itd. 2 Słowotwórstwo przymiotników języka ogólnego szczegółowo opisała Adelė Valeckienė (DLKG 1996: 191–238). tutaj przymiotniki klasyfikuje się już nie według afiksów słowotwórczych, jak czyniono do tej pory (u Pranasa Skardžiusa, Janisa Otrębskiego i in.), lecz według znaczeń słowotwórczych. Językoznawczyni wyróżniła 6 kategorii przymiotników pochodnych: 1) przymiotniki wzmacniania cechy oraz ilości; 2) przymiotniki cech wewnętrznych; 3) przymiotniki cech zewnętrznych; 4) przymiotniki cech podobnych i charakterystycznych; 5) wyodrębniające przymiotniki gatunkowe; 6) przymiotniki cech rezultatywnych (zob. dLkg 1996: 191–238; Lkg i: 550−601). historia słowotwórstwa przymiotników od czasów najdawniejszych do współczesności została zbadana przez Sauliusa Ambrazasa (Ambrazas 2008: 2011). 128 acta aureLija taMuLionienė Linguistica Lithuanica LXVIII Derywaty prefiksalne W LkŽe znaleziono łącznie 214 derywatów przedrostkowych oznaczających nieokreśloną ilość cechy. Wszystkie derywaty przedrostkowe analizowane w niniejszym artykule należą do tego samego typu słowotwórczego3. Wszystkie analizowane wyrazy są derywatami, które zarówno formalnie, jak i semantycznie opierają się na wyrazie podstawowym. każdy derywat jest „dwuczłonowy – ma podstawę słowotwórczą i formant” (urbutis 2009: 212). derywat oznacza określoną tarpininkas yra pamatinis žodis (ambrazas 1993: 8). rzecz lub zjawisko nie bezpośrednio, lecz za pośrednictwem innego wyrazu danego języka lub kilku wyrazów. po ustaleniu wyrazu podstawowego i środka słowotwórczego w dalszej części artykułu analizuje się znaczenie słowotwórcze. jest to „znaczenie wynikające z formy słowotwórczej wyrazu, innymi słowy – ze strukturalnych składników derywatu oraz ich wzajemnego stosunku” (urbutis 2009: dalimi, tam tikra jos modifikacija, papildymu“ (gudavičius 1994: 11). skiriama individuali, atskiram dariniui būdinga darybos reikšmė, ir grupinė, būdinga visai da173). inni językoznawcy nazywają je strukturalnym znaczeniem derywatu (Paulauskienė 2006: 22). Opisując pojęcie znaczenia derywacyjnego, Aloyzas Gudavičius uważa je za „składnikową grupę znaczenia leksykalnego. W artykule, na podstawie struktury semantycznej słowa, a dokładniej – stosunku między znaczeniem leksykalnym wyrazu podstawowego a formantem derywacyjnym, ustalane są indywidualne znaczenia derywacyjne każdego derywatu oraz ogólne znaczenie derywacyjne podtypu i typu, ponieważ znaczenie derywacyjne „mają nie tylko poszczególne derywaty, lecz także ich grupy i klasy − typy i kategorie derywacyjne. Kategoria derywacyjna jest klasą derywatów mających wspólne znaczenie derywacyjne i specyficzne afiksy derywacyjne” (Ambrazas 1993: 10; por. Urbutis 2009: 329). W zależności od tego, czy przyłączony do wyrazu podstawowego przedrostek zmienia końcówkę wyrazu podstawowego, czy nie, wyróżnia się dwa podtypy derywacyjne: póbrangis (: brangùs) i póbrangus (: brangùs). Na podstawie materiału LkŽe w pierwszej części artykułu analizuje się derywację i znaczenia derywacyjne 166 odprzymiotnikowych derywatów podtypu póbrangis, 7 rzeczownikowych derywatów przypisywanych temu samemu podtypowi oraz jednego derywatu imiesłowowego. W drugiej części artykułu w tych samych aspektach opisuje się 40 odprzymiotnikowych derywatów podtypu póbrangus. 1 . Podtyp póbrangis (: brangùs) 1 .1 . Wyrazy podstawowe W LkŽe znaleziono 174 przymiotniki oznaczające nieokreśloną ilość cechy, należące do tego podtypu, którego cechą wyróżniającą jest to, że dodaniu przedrostka do wyrazu towarzyszy zmiana końcówki. Końcówka wyrazu podstawowego zmienia się na -is, np.: póbaltis (: báltas), póvėlis (: vėlùs), w jednym wyrazie na -ys, np.: pobrauzgỹs (: bráuzga). 3 Typ słowotwórczy obejmuje „trzy podstawowe cechy słowotwórcze: 1) znaczenie słowotwórcze [...] 2) leksykalno-gramatyczny charakter wyrazu podstawowego (podstawy słowotwórczej) oraz 3) formant słowotwórczy” (urbutis 2009: 293–294). neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlio povedinių daryba 129 artykułów / articles Wszystkie przymiotniki analizowane w tym podrozdziale można, według części mowy wyrazu podstawowego, podzielić na derywaty od przymiotników, rzeczowników i imiesłowów. Według końcówki wyrazu podstawowego derywaty przymiotnikowe (166 wyrazów) można podzielić na dwie grupy: wyrazy podstawowe mające końcówkę -(i)as ((a); 95 wyrazów) oraz przymiotniki, których wyrazy podstawowe kończą się końcówką -us ((b); 71 słowo). (a) Derywaty z końcówką -(i)as: póankštis (: añkštas), 2 póaukštis (: 2 áukštas), póbaltis (: báltas), póbasis (: bãsas), póbėris (: bras), póblogis (: blõgas), póbukis (: 3 bùkas), pódidokis (: didókas)4, pódievo tis (: giẽdras), póglioris (: glióras), pógreitis (: gretas), pógrynis (: (: dievótas), pódykis (: 1 dỹkas), pódrėgnis (: drgnas), pódrungnis (: druñgnas), pódrūtis (: drtas), pógeltis (: 3 getas), pógeltonis (: geltónas), pógeris (: 1 gẽras), pó gied ris grýnas), póilgis (: 1 l- (: las vas), pólengvis (: leñgvas), ×pólentis (: ×leñtas), pólėdnus (: gas), 2 pójaunis (: 1 jáunas), pójuodis (: júodas), pókarštis (: kárštas), pókeistis (: kestas), pókietis (: ketas), póklienis (: klenas), pókreivis (: krevas), ×pókūdis (: ×k das), pókurčis (: kučias), pókurtis (: kučias), pókvailis (: kvalas), pólaibis (: láibas), 2 pólaisvis ldnas), pó lėtis (: ltas), pó liesis (: lesas), póliūdnis (: lidnas), pómažis (: 1 mãžas), pómėlynis (: m lynas), pómenkis (: meñkas), póminkštis (: mnkštas), pómitris (: mtras), pónaujis (: naũjas), pónedoris (: nedõras), pónėkis (: 3 nkas), pópaikšis (: pakšas), pópalaidis (: paláidas), pópiktis (: 1 pk tas), pópilkis (: plkas), pópilnis (: 1 plnas), póplikis (: plkas), pópliuškis (: pliùškas), póplonis (: 2 plónas), póprastis (: prãstas), 2 pórainis (: 2 ráinas), póraišis (: ráišas), póraudis (: raũdas), póraudonis (: 1 raudónas), póresvis (: rẽsvas), póretis (: rẽtas), pórudis (: rùdas), 2 pó sau sis (: 2 saũsas), pósenis (: sẽnas), pósiauris (: 1 siaũras), pósilpnis (: nas), pó skys tis (: skýstas), póskriauznis (: skriaũznas), ×póskrumnis (: ×skrunas), póstipris (: stpras), póstoris (: stóras), póstriukis (: 2 striùkas), pósveikis (: 1 svekas), pósipšaltis (: šáltas), póšiltis (: 2 šitas), póširmis (: šrmas), póšiurkštis (: šiukštas), póšlapis (: šlãpias), póšveplis (: švẽplas), pótekinis (: 1 tẽkinas), 2 pótyris (: týras), pótirštis (: tištas), pótrumpis (: 2 trupas), pótuštis (: tùščias), pótvirtis (: tvrtas), póvienodis (: vienódas), póvilgšnis (: vlgšnas), póžalis (: žãlias), 2 póžemis (: žẽmas), póžydris (: žýd ras), póžilis (: 1 žlas), póžioplis (: žiõplas), póžvairis (: žvaras). (b) Derywaty z końcówką -us: póankstis (: ankstùs), póaštris (: aštrùs), póbaisis (: baisùs), póbaugis (: baugùs), póbjauris (: bjaurùs), póbrangis (: brangùs), póbudris (: budrùs), pódukslis (: dukslùs), 2 pógarsis (: garsùs), pógausis (: gausùs), pógilis (: gilùs), pógražis (: gražùs), póįvairis (: įvairùs), pókartis (: kartùs), pókimis (: kimùs), póklaikis (: klaikùs), 2 pólaiškis (: laiškùs), pólaukstis (: laukstùs), 2 pólygis (: 1 lýgus), pólomis (: lomùs), pómaršis (: maršùs), pómulkis (: 5 mùl kus), pónašis (: našùs), pópigis (: pigùs), póplatis (: platùs), póplepis (: plepùs), pó plokštis (: plokštùs), pópuikis (: puikùs), pórambis (: rambùs), póramis (: ramùs), 2 pórūgš tis (: rūgštùs), pórupis (: rupùs), pórūstis (: rūstùs), pósaldis (: saldùs), póskaudis 4 w sprawie ustalenia słowa podstawowego dla derywatu pódidokis szerzej zob. podrozdział 2.1. 130 acta aureLija taMuLionienė Linguistica Lithuanica LXVIII (: skau dùs), ×póskūpis (: ×skūpùs), 2 póslėnis (: slėnùs), póslidis (: slidùs), 2 póslydis (: sly dùs / slidùs), pósmagis (: smagùs), pósmailis (: smailùs), pósmulkis (: smùlkus), 2 pó snūdis (: snūdùs), pósraunis (: sraunùs), póstambis (: stambùs), póstatis (: statùs), pósunkis (: sunkùs), pósūris (: sūrùs), póšykštis (: šykštùs), póšiurpis (: šiurpùs), póšvie sis (: šviesùs), pótaikis (: taikùs), pótampris (: tamprùs), pótamsis (: tamsùs), pótankis (: 2 tánkus), póteisis (: teisùs), 2 pótykis (: tykùs), 2 pótylis (: tylùs), 2 pótingis (: tingùs), pótižis (: tižùs), 2 pótolis (: tolùs), pótrankis (: trankùs), 2 pótroškis (: troškùs), póūmis (: ūmùs), 2 póveikis (: véikus), póvėlis (: vėlùs), póvėsis (: vėsùs), póverksnis (: verksnùs), póverksmis (: verksnùs), 2 póžiaudris (: žiaudrùs), póžvalis (: žvalùs). Według końcówki wyrazu podstawowego derywaty rzeczownikowe (7 wyrazów) można podzielić na trzy grupy: utworzone od rzeczowników mających końcówkę -a ((c); 3 słowa), utworzone od rzeczowników mających końcówkę -as ((d); 3 słowa) i utworzone od rzeczowników mających końcówkę -ys ((e); 1 słowo). (c) pobrauzgỹs (: bráuzga), póraganis (: rãgana), pótumpis (: 2 tùmpa). (d) pómukšis (: mùkšas), póvargšis (: vagšas), póvilkis (: vikas). (e) pótinginis (: 2 tinginỹs). Osobno należałoby omówić ustalanie wyrazów podstawowych dla derywatów kilku rzeczowników. wydawałoby się, że możliwe są dwa wyrazy podstawowe tych derywatów, ganis gali būti padarytas iš daiktavardžių rãgana arba ragãnius, póvargšis iš vagšas arba vagšis, póvilkis iš vikas arba vlkė, pótumpis iš tùmpa arba tùmpis. išanalizavus na przykład: derywat póravedinių i znaczeniach możliwego wyrazu podstawowego wyjaśniło się, od którego słowa derywat został utworzony, np.: póraganis ʽnieco czarowniczyʼ, rãganiškas ʽcharakterystyczny dla czarownicy, należący do czarownicyʼ (nie ʽ...lub czarownikaʼ). zatem oczywiste jest, że słowotwórstwo opiera się na zwyklejszym słowie (ragãnius sam jest utworzony od słowa rãgana i ma dodatkowy sem – ʽmężczyznaʼ, który w ogóle nie ma znaczenia przy tworzeniu przymiotnika póraganis). także wybór podstawowych słów innych derywatów można byłoby wyjaśniać w ten sam sposób. można stwierdzić, że za słowa podstawowe należy uznać słowa prostsze słowotwórczo: ragana, tumpa, vargšas, vilkas . w wyborze innego możliwego, budzącego wątpliwości słowa podstawowego pomogło ustalenie zasięgu występowania odnotowanego w LkŽe. Derywat pótinginis, odnotowany w rejonach radwiliškiskim i kelmskim, mógłby być wyprowadzony od przymiotnika tinginus5 lub rzeczownika tinginỹs. Pierwszy został zapisany w rejonach molackim i uciańskim, natomiast drugi jest odnotowywany na całej Litwie. Częstość użycia słowa pozwala przypuszczać, że derywat pótinginis został wyprowadzony od rzeczownika tinginỹs . znaleziono jeden derywat imiesłowu czasu przeszłego jednokrotnego rodzaju czynnego (f), utworzony od wariantu krótszego tematu mianownika liczby pojedynczej rodzaju męskiego (w pozostałych przypadkach jest on dodatkowo rozszerzony przyrostkiem -us-). (f) pópasiutis (: pasiùtęs). 5 W LkŽe nieakcentowane. neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlio povedinių daryba 131 artykuły / articles derywaty analizowanego podtypu w gwarach wykazują wariantywność6. charakteryzuje je wariantywność fonetyczna (1 przypadek) i morfologiczna (8 przypadków). Jeden przykład wariantywności fonetycznej, šaknyje turintis balsių i ir y skirtybių (g), perimtų iš atitinkamų pamatinio žodžio variantų, pvz.: slydùs ʽžr. slid󰅧sʼ = slidùs. kitam pavyzdžiui būdingas morfologinės wariantywność spółgłosek n i m w podstawie (h), powstał wskutek tego, że derywat przymiotnikowy póverksnis (: verksnùs) uległ wtórnemu (analogicznemu) wpływowi rzeczownika veksmas, w wyniku czego powstała forma póverksmis ʽzob. poverksnisʼ. Znaczenia obu przymiotników w LkŽe nie różnią się: przy objaśnianiu derywatu póverksmis odsyła się do derywatu póverksnis . znaleziono głównie wyrazy o tym lūnių -is ir -ys galūnių variantų ((i); 7 atvejai). (g) póslidis (: slidùs) ėr. − 2 póslydis (: slydùs . žr. slidùs) užv. (h) póverksnis (: verksnùs) jnšk, Ps − póverksmis (: verksnùs) srv. samym znaczeniu leksykalnym, lecz różnie akcentowane: ga- (i) pójuodis gd, slm − pojuodỹs jn; 2 pósausis erž, ėr, grš, ktk, slm, srv, Vn, Žr − posausỹs Žr; ×póskūpis ds − poskūpỹs Šll; póstoris ėr, rs, sb, sld, trs − postorỹs grg; pósūris dr, j, rm, sb − posūrỹs kv, jn; póšviesis bŽ506, rm − pošviesỹs tl; pótumpis M.unt − potumpỹs Tv7 . 6 W Słowniku terminów językoznawczych wariantem nazywa się „odmianę tego samego jednostki językowej. [...] warianty zazwyczaj mają identyczną funkcję i różnią się tylko formą, dlatego często mówi się, że są to różne realizacje tej samej pojedynczej jednostki językowej” (gaivenis, keinys 1990: 225). Do takiego rozumienia wariantów przychyla się także Kazimieras Župerka. wyróżnia trzy rodzaje wariantów: (ypač fonetiniai ir darybiniai) yra artimi bendrašakniams leksiniams bei darybiniams sinonimams, tačiau dauguma skiriasi stilistiniais atspalviais bei vartojimo sferomis. taigi variantai yra būdingi visiems kalbos lygmenims (Župerka 1997: 28). kalbininkas juozas Pikčilingis (1988: 46) variantu vadina „to paties žodžio, formos ar sintaksinės konstrukcijos kitą pavidalą.“ rita Miliūnaitė monografijoje „dabartinės lietuvių kalbos vartosenos variantai“ skiria keturis atraminius varijavimo klasifikacijos taškus: leksinį, gramatinį, garsinį ir grafinį varijavimą (Miliūnaitė 2009: 164–177). rašydama apie darybinius sinonimus jolanta Vaskelienė nurodo, kad „žodžio variantai – tai jo atmainos, besiskiriančios neesminiais fonetiniais, morfologiniais požymiais, kurie nekeičia reikšmės“ (2000: 13). fonetyczne, słowotwórcze, akcentowe. Warianty słowa 7. grupy (i) zasięg występowania wariantów na podstawie materiału ilustracyjnego LkŽe pokazuje, że derywaty z końcówką -is są w słowniku zapisane głównie z gwar aukszockich (wschodnich i zachodnich) oraz żmudzkich (południowych i północnych). Te przymiotniki odnotowuje się w rejonie poniewieskim, w Ėriškiai − 2 pósausis, póstoris, w Ramygali − pósūris, póšviesis; w rejonie kiejdańskim, w Surviliškis − 2 pósausis, w Truskava − póstoris; w rejonie kupiskim, w Salamestis − pójuodis, w Subačius − pósūris, póstoris; w rejonie uciańskim, w Kuktiškės − 2 pósausis, w Saldutiškis − póstoris; w rejonie telszańskim, w Žarėnai − 2 pósausis, w Gadūnava − pójuodis; w rejonie jurborskim, w Eržvilkas − 2 pósausis; w rejonie kretyngskim w Darbenach − pósūris; w Rasejniach − póstoris; galūnės -ys vediniai LkŽe fiksuojami tik žemaičių tarmės pietų ir šiaurės patarmėse. tokių vedinių LkŽe užrašyta telšių r.: telšiuose pošviesỹs, Varniuose pobrauzgỹs, Žarėnuose posausỹs; Šilalės r.: Šilalėje w rejonie szackim w Griškabūdys − 2 pósausis; w rejonie szyłockim w Wainucie − 2 pósausis; w rejonie jezioroskim w Dusetach − ×póskūpis. formy z przyrostkiem końcowym -is odnotowuje się również u A. Juški (pósūris), J. Barona (póšviesis), M. Untulisa (pótumpis). poskūpỹs, w Kwiadarnie posūrỹs; w rejonie kłajpedzkim w Gargždach postorỹs; Plungės r. tveruose potumpỹs. dwa derywaty z tą końcówką, pojuodỹs i posūrỹs, w LkŽe zapisano z pism Kazimierasa Jauniusa. Materiał przedstawiony w LkŽe nie pokazuje rzeczywistego obszaru rozpowszechnienia derywatów. W słowniku dane słowo może nie być odnotowane, ale nie oznacza to, że nie jest używane na tym obszarze, dlatego analizowane w artykule geograficzne rozpowszechnienie derywatów należy oceniać jako przybliżone. W artykule przy derywatach wskazuje się miejscowości, w których 132 Acta Linguistica Lithuanica LXVIII zmieniają się nie tylko derywaty, lecz także ich aureLija taMuLionienė wyrazy podstawowe. Najwięcej znaleziono wariantów morfologicznych (34 przypadki), natomiast dla wyrazów podstawowych zmienność fonetyczna jest prawie nietypowa (1 przypadek). Analiza wariantów morfologicznych wykazała, że w niektórych przypadkach przymiotniki omawianego podtypu tworzy się od wyrazu podstawowego mającego końcówkę -us (chociaż istnieje również wariant z końcówką -as), np.: póbjauris: bjaurùs (2 bjaũras), w innych przypadkach odwrotnie – przymiotniki tworzy się od wyrazu podstawowego mającego końcówkę -as (chociaż istnieje również wariant z końcówką -us), np.: pólaibis: láibas (laibus). Opisując warianty wyrazów podstawowych, przeanalizowano zasięg użycia tych wyrazów, opierając się wyłącznie na danych LkŽe. Ustalenie, od którego wariantu wyrazu wywiedziony został wyraz podstawowy, często nie jest proste. Za wyraz podstawowy uznaje się wyraz, którego zasięg geograficzny jest zbliżony do zasięgu geograficznego derywatu. Są wyrazy, których oba warianty są odnotowywane w tych samych gwarach co ich derywaty; w takim przypadku sprawdza się, który wyraz podstawowy został odnotowany geograficznie bliżej miejsca, w którym zapisano derywat. jeżeli derywat jest odnotowywany wyłącznie w gwarach, a jeden z jego wariantów występuje tylko w źródłach pisanych, to większe jest prawdopodobieństwo, że derywat został utworzony od wariantu używanego w gwarach. Zdarzają się przypadki, gdy derywat został zapisany wyłącznie na podstawie źródeł pisanych, a jego warianty są odnotowywane w gwarach. wówczas sprawdza się, z jakich źródeł pisanych wyraz został zapisany, tj. kto jest autorem i skąd pochodzi. na podstawie tych kryteriów wyróżnia się derywaty od wariantu końcówki -as ((j); 18 przypadków), derywaty od wariantu końcówki -us ((k); 16 przypadków). Miejscowości, w których zapisano zarówno derywaty, jak i ich wyrazy podstawowe, zostały w tekście podkreślone. (g) derywaty od wariantu końcówki -as: póankštis skr (añkštas arm, dkš, yl − 1 ankštùs rm); pódrėgnis rm (drgnas dkš, kv, Plt, rdm, slnt – drėgnùs Vvr); pódrungnis Všk (druñgnas alvt, ds, Lkv, up, Vb – drungnùs Ldk, skdt); pókurtis krs (kučias arm, brt, dkš, drsk, ds, dv, jrb, grz, kt, Lbv, Ml, Mrj, Plv, Pmp, Pnd, rod, sln, Šr, Žln − 2 kutas yl, kv, rsn − kurtùs (tik smn, Šd – laibus (tik raštuose)); pólaisvis Vdžg (lasvas als, btr, klvr, Plk – laisvus (tik raštuose)); pólengvis erž (leñgvas alk, brb, dkš, raštuose)); pólaibis sb (láibas ad, aps, asv, brs, ds, kbr, ktk, Pc, Pn, Prng, sb, skr, ds, gs, jnš, jnšk, kal, Ml, Mrj, Mžk, Pc, Plt, Plv, Prng, Ps, Pš, rm, sdk, Šts, Vb, Vlk, Zt – lengvùs ad, brs brž, ėr, jnš, krg, krš, nmk, Pkl, Plm, rd, rdn, sg, Vdžg); pólentis kb, sb (×leñtas ad, an, dl, ktk, Ldk, Pnmr, svn, Švnč, tr, Vb − ×lentùs bsg, Pc, rm, Šmn); pómitris Šts (mtras krok, snt, Vlkv − mitrùs ds, grž, krg, Vlk, Lp, Mrs, Mrj, Mžk, Prn, sd, skd, Škn); póskriauznis trgn (skriaũznas klt, ktk, Lkm, Mlt, Plš, sld, Švnč, trgn – skriauznùs Mžk, skd, slnt, Šv, Vkš); póstipris ktk, sld, Všv (stpras adm, alks, aln, antr, antz, bt, dgč, dgl, dgp, dkk, ds, ėr, imb, grd, jd, jrb, km, kp, krns, krs, krš, ktk, kzr, one są fiksuojami LkŽe. Vietovių sutrumpinimai atitinka LkŽe teikiamus sutrumpinimus. aprašant tarmes remiamasi (tik raštuose)); póskrumnis nmk (×skrunas jrb, Vl, Vv − ×skrumnùs brs, jdr, krs, alekso girdenio ir Zigmo Zinkevičiaus tarmių klasifikacija Lietuvių kalbos atlase (Lka i; žml. nr.1). neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlio povedinių daryba 133 straipsniai / articles Lel, Lkv, Ln, Lpl, Mlt, Mžš, Pb, Pnd, Pnm, Ps, rdn, sb, sdk, slk, skdt, slm, sml, snt, sug, strn, trgn, tršk, Vl, Vn, Vžns, Žl, Žln − stiprùs antr, aps, bsg, btrm, dbč, dgp, dkk, dkš, ds, dv, yl, ėr, jdr, jrb, jz, gd, gršl, grz, kal, kb, klt, krč, krkl, krš, krž, kzr, kž, Lnkv, Lz, Lž, Ml, Mlk, Mšg, Mšk, nč, nt, ob, Pkr, Plng, Plšk, Plt, Pn, Pst, rm, rod, rsn, sk, skrb, slnt, str, Švnč, upn, upt, ut, tl, trk, trs, Vdk, Vrn, Vvr, Žeml, Žl, Žsl, Pgg); póšiurkštis ds, rm (3 šiukštas ds, dv, kvr, Ml − šiurkštùs aln, eiš, ėr, kai, kb, klt, klvr, krs, Pls, Pmp, PnmŽ, Prng, Pt, sk, skrb, slm, Vdn, Vdžg – šiukščias Psn); póšveplis rm (švẽplas alz, bgt, dkš, drsk, ds, dsn, gdr, jnk, krn, Lkm – šveplùs (tik raštuose)); pótyris (tik raštuose) (týras akm, brž, bs, dgp, gršl, Plng, Prn, sln – tyrùs grd, gdr, Pč, Pl, smn, svn, sz); pótuštis (tik raštuose) (tùščias al, bsg, čk, drsk, eiš, yl, gršl, grv, jnšM, jrb, Lš, klm, klt, klvk, km, kpč, krš, kv, Mšk, Mrj, nv, Pč, Pln, Plv, Pv, rdn, rod, skdv, skr, smn, srj, Škt, Šll, Šmk, tl, trg, trk, Vdk, Vlkv, Všr, Žgč, Žl – tùštas krg); póvilgšnis krkl (vlgšnas Lkv, Plt, slnt, Vkš – vlgšnus gd, grg, kl, kv, Žr); póžvairis ėr (žvaras brž, btrm, dglš, dkš, drsk, ds, grv, jrb, jsv, kli, klp, klt, Lkš, Lp, ob, Pl, Pls, Plšk, Prng, rmš, skp, slk, smln, svn, Šd, Šlvn, trak, trg, Vlk, Vv, Žl – žvairùs jnš, kair, kpč, Lnkv, Lp, Lš, Pšl, rk, sur). (h) derybos iš -us galūnės varianto: póankstis slm (añkstas dglš, dkš, ds, grž, Prng, skr – ankstùs ig, klp, Lnkv, Pls); póbjauris rm (bjaurùs alk, dkš, ėr, grg, gs, Lkš, Lž, Mrj, Pn, rm, sdk, Vv − 2 Pg, Ps, Psn, rk, slm, užp, Vb, Zr, Žg – dùkslas (tik raštuose)); bjaũras bjaũras Lkm, Ppr, slk, Vln); póbudris jd (budrùs btg, dkš, dov, kp, nmn, skr, Švnč, Zp – budras (tik raštuose)); pódukslis Pnd (dukslùs apt, bsg, čk, Lnkv, pólomis jd (lomùs Pš, Šl, Vb − 4 lõmas Paį); póplokštis (tik raštuose) (plokštùs (tik raštuose) − 3 plókštas kv – plókščias Šlč, Šts); 2 pórūgštis upt (rūgštùs dgč, ėr, jnš, krš, Lš, Mrj, Mžš, ob, Pb, rdm, skp, smn, Šauk, Vdžg – rgštas bt, end, imb, jnšk, krš, Lk, Lkv, Lz, Ms, Mžš, nmč, Pgg, Pvn, rdn, Šts, Šv, užv, Vn); ×póskūpis ds, Šll (×skūpùs akm, an, brt, grk, jrb, jž, kp, klk, krsn, krš, kt, kv, Mrs, ob, Pnd, Ppl, Pšl, Šl, ut, trgn, Vj, Vs, Žg, Žml − ×skūpas als, arm, erž, gr, grg, Pls, sd, slnt, tl, Žr); 2 póslėnis rm (slėnùs brž, ds, krs, krš, Ln, Mžš, rd, sdb, Vlž − 2 slnas rd); pósmailis (tylko w piśmiennictwie; zapisany w pismach J. Elisonasa, który pochodzi z rejonu kupiskiego) (smailùs akm, als, (sūrùs db, dr, grv, grž, klt, ktk, Lt, Pšl, rmč, Šl, ut, Žg – sras dglš, end, erž, Vdžg eig, yl, jnš, jrb, kal, klp, krš, nv, Ms, Plš, Plt, rd, rdn, sd, skdv, slnt, Šv, tl, trk, Vdžg, Vrn, Všv, Žln – smalas dbk, ds, Lp, Lt, Mrk, Ppr, rmš); pósūris dr, kv, sb (tamprùs jrb, jnš, grd, kl, krp, Ms, Pln, Plv, Ppr, skdv, skr, sl, Šmk, Varn, grd, gršl, Lkv, Pj, rdn, Šv, Vn); póšykštis ds, slm (šykštùs alz ,jnšk, jž, klk, km, kri, Lnkv, Mžk, ob, on, Pnd, Ps, rmš, slč, slm, smn, Šd, Škn, Vad, Vb, Vgr, Žml – šýkštas dov, jn, krs, kv, Ms, Pmp, Prk, sb, skrb, slnt, tlž, Vb, Žml); pótampris Všv, Vd, Vdk, Vdžg – tapras (tik raštuose)); 2 pótykis slm, trgn (tykùs ad, an, dglš, drsk, dv, igl, yl, Lb, klt, kp, kpr, Lnk, Lš, Mlk, Mrj, Mžš, nm, Pč, Prng, Pv, rk, slm, sln, smal, srj, sug, stak, svn, Švnč, užp, trg, trgn, tv, Vrn, Vs, Žln – 134 aureLija taMuLionienė acta Linguistica Lithuanica LXVIII tỹkas dg, dv, grdm, klp, krg, Mrj, Plng, Prk, Pst, rg, rod, rsn, sd, Šv, tlž, Vlk, Vrnv); póvėlis przysł. (vėlùs dkš, erž, jz, ob, Zp − 2 vlas klt, Pb, rtn, slm, smal, sas (tylko w Vgr); 2 póvėsis (tik raštuose) (vėsùs dg, dkk, drsk, eig, end, grk, klt, krš, Lp, Lš, Ml, Mlk, Mš, nm, Plv, Prn, Pšš, rdn, Mš, svn, Šlu, Šts, trkn, tvr, Vd, Žml2 − vėpiśmiennictwie)); póžiaudris (tylko w piśmiennictwie; zapisany w pismach Laurynasa Ivinskisa, który pochodzi z Užventisa) (žiaudrùs rt, sd, Šts, užv, Varn, Vkš, Všv – žiaũdras Lkv). Z materiału dialektalnego LkŽe (a w poszczególnych przypadkach także ze źródeł pisanych) wynika, że derywaty grupy (j) z końcówką -as zapisano we wszystkich gwarach aukštaitijskich i żmudzkich, natomiast warianty z końcówką -us są bardziej charakterystyczne dla gwar północnożmudzkich i południowożmudzkich. Derywaty innych grup wariantów końcówek (k) z końcówką -us odnotowywane są w poddialektach aukštaitijskich i żmudzkich, natomiast warianty z końcówką -as w poddialektach wschodnioaukštaitijskich i zachodnioaukštaitijskich. Większość przymiotników podtypu póbrangis utworzono od przymiotników dwusylabowych, kilka zaś od przymiotników wielosylabowych (derywowanych), np.: pógeltonis (: geltónas : getas), pómėlynis (: mlynas : mlas), pónedoris (: nedõras : dõras), póraudonis (: 1 raudónas : raũdas). 1.2. znaczenie słowotwórcze Wszystkie derywaty analizowane w artykule oznaczają pewną ilość cechy wyrażonej słowem podstawowym, różnią się tylko odcieniem tej cechy8. Ogólne znaczenie słowotwórcze podtypu póbrangis określa się następująco: ʽtaki, który ma pewną ilość cechy nazwanej słowem podstawowymʼ. aby ustalić, ile i jakich odcieni tego znaczenia może mieć znaczenie słowotwórcze. sakyti nagrinėjamo potipio būdvardžiai, analizuotos visų vedinių individualios Sprawdzono, jak w LkŽe definiowane jest znaczenie leksykalne derywatu. nag8 Przedrostek po- „przymiotniki są w większości używane do oznaczania znaczenia przybliżonego” (skardžius 1934: 456). takie przymiotniki oznaczają „inny stopień tej samej cechy, zazwyczaj słabszy” (ambraška i in. 1946: 173–174). W „Gramatyce języka litewskiego (gramatyka języka litewskiego)” jano otrębskio derywaty przedrostkowe polaisvis, porūgštis uznawane są za mające znaczenie podobieństwa (otrębski 1956: 332–336). adelė Valeckienė w artykule „Stopnie przymiotników współczesnego litewskiego języka literackiego i ich znaczenia” twierdzi, że derywaty tego przedrostka oznaczają ogólnie nie całkiem pełną ilość cechy” (Valeckienė 1961: 49). „Przymiotniki z przedrostkiem również wskazują na nie całkiem pełny zakres cechy wyrażonej przez wyraz podstawowy [...]. w dialektach wschodnioaukštaitckich [...] wskazują one tutaj na bardzo mały zakres cechy wyrażonej przez wyraz podstawowy, który można wyrazić słowami truputį, dar truputį“ (Lkg i 588). W Lietuvių kalbos morfologijoje Evaldy Jakaitienė, Adelė Laigonaitė i Aldona Paulauskaitė wśród przedrostków oznaczających mniejszą intensywność wymieniają również po- (Jakaitienė 1976: 263–265). W zarysie Lietuvių kalbos morfologijos Aldony Paulauskaitė derywaty z przedrostkiem pouznaje się za przymiotniki oznaczające mniejszą intensywność (Paulauskienė 1983: 69–79; 100–103). „przymiotniki z przedrostkiem po- [...] oznaczają nie całkiem pełny zakres cechy wyrażonej przez wyraz podstawowy. [...] niektóre przymiotniki z przedrostkiem oznaczają nieco zbyt duży zakres cechy wyrażonej przez wyraz podstawowy, przekraczający normę [...]. Przymiotniki z przedrostkiem również oznaczają nieco jeszcze brakujący zakres cechy“ (dLkg 1996: 225). Zdaniem Ambrazasa te przymiotniki przedrostkowe są pod względem znaczenia bliskie zdrobnieniom (Ambrazas 2011: 56). neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlio povedinių daryba 141artykuły / articles grupy wariantów końcówek (d) derywaty z końcówką -us są poświadczone w dialektach aukštaitskim i żmudzkim, natomiast warianty z końcówką -as tylko w poddialektach wschodnim i południowym dialektu aukštaitskiego. dwa derywaty − pórūgštas i pósūdrus − zapisano w tych samych miejscowościach, w których odnotowano również ich wyrazy podstawowe. większość przymiotników podtypu póbrangus utworzono od przymiotników dwusylabowych, kilka od wielosylabowych (derywowanych), np.: pókalnotas (: kálnotas: kálnas), póvelniškas (: vélniškas: vélnias), póvyriškas (: výriškas: výras). 2.2. znaczenie słowotwórcze Wszystkie derywaty analizowane w tym podrozdziale oznaczają nieokreśloną ilość cechy, różnią się jedynie odcieniem tej cechy. Ogólne znaczenie słowotwórcze podtypu póbrangus można określić następująco: ʽtaki, który ma pewną ilość cechy wyrażonej przez wyraz podstawowyʼ. analizując indywidualne znaczenia słowotwórcze, sprawdzano, jak w LkŽe określane jest znaczenie leksykalne derywatu. Znaczenie niektórych derywatów określa się przysłówkiem truputį ( trupùtį ʽ choć trochę, odrobinę ʼ (LkŽe)), innych – przysłówkiem gana (ganà ʽ 2. dość znacznie ʼ (LkŽe)). na podstawie indywidualnych znaczeń słowotwórczych wszystkie przymiotniki podzielono na kilka grup: na przymiotniki oznaczające średni stopień cechy wyrażonej przez wyraz podstawowy; znaczenie słowotwórcze tej grupy określa się jako ʽtaki, który jest dość...ʼ ((a); 26 wyrazów); oraz na przymiotniki oznaczające mniejszy niż średni stopień cechy wyrażonej przez wyraz podstawowy; znaczenie słowotwórcze tej grupy określa się jako ʽtaki, który jest trochę...ʼ ((b) 9 wyrazów). istnieją derywaty oznaczające nieco większy stopień cechy ((c); 3 wyrazy). W zależności od kontekstu dwa derywaty mogą mieć dwa znaczenia słowotwórcze: średni stopień cechy oraz nieco większy stopień cechy niż ten wyrażony przez wyraz podstawowy. oba te znaczenia słowotwórcze definiuje się jako ʽtaki, który jest dość...ʼ i ʽtaki, który jest nieco zbyt...ʼ (d). (a) ʽtaki, który dość...ʼ: póbrangus gd ʽzob. pobrangisʼ = póbrangis ʽdość drogi, dość kosztownyʼ, pódailus dr ʽdość ładnyʼ, póilgas Lz ʽzob. poilgis 1ʼ = póilgis ʽ1. dość długiʼ, pódidelis gršl, Vdk, Žlb ʽ1. zob. podidis 1ʼ ʽ2. zob. podidis 3ʼ ʽ3. dość obfityʼ = pódidis ʽ1. dość duży, dość pokaźny, całkiem dużyʼ, pógeras als ʽzob. pogerisʼ = pógeris ʽ1. apygeris, dość przyjemny, niezłyʼ ʽ2. dość odpowiedni, odpowiadający, nie całkiem złyʼ, pójaunas Lz ʽzob. 2 pojaunis 1ʼ = 2 pójaunis ʽ1. dość młody, nieco młodyʼ, pókalnotas Lk ʽdość górzystyʼ, pókarštas Šts ʽzob. pokarštisʼ = pókarštis ʽnieco gorącyʼ, pókarštokas Šts ʽdość gorący, temperamentny, namiętnyʼ, pópalaikis przysł. ʽniezbyt odpowiedni, mierny, nieco przemijającyʼ, póretokas (tylko w piśmie) ʽporetisʼ, pókeistas klvrŽ, Šts zob. pokeistisʼ = pókeistis ʽnieco zmiennyʼ, póresvas als = poresvis ʽzob. poretis 1ʼ = póretis ʽ1. nieco rzadki, niezagęszczonyʼ, pórūgštas als, LzP, Šts ʽzob. 2 porūgštisʼ = 2 pórūgštis ʽkwaskowatyʼ, pórūgštokas Lp ʽzob. 2 porūgštisʼ = 2 pórūgštis ʽkwaskowatyʼ, pósaldus als ʽzob. posaldisʼ = pósaldis ʽpółsłodkiʼ, pósiaurokas Lp ʽpółwąski, nieco wąskiʼ, póskystokas Lp ʽdość płynnyʼ, pósūdrus ds ʽpółgruby, dość grubyʼ, póstangus als ʽdość gruby, mocnyʼ, póšilsvas (tylko w piśmie) ʽpółciepłyʼ, póšiltas Plt ʽzob. 142 aureLija taMuLionienė acta Linguistica Lithuanica LXVIII pošiltisʼ = póšiltis ʽpółciepły, ciepławyʼ, pótamsokas (tylko w piśmie) ʽpółciemnyʼ, póvėsus dr ʽzob. 2 povėsisʼ = 2 póvėsis ʽdość chłodny, chłodnawyʼ, póvidutinis (tylko w piśmie) ʽzob. pavidutinisʼ = pavidutnis ʽśrednawyʼ, póvyriškas (tylko w piśmie)póbugštus (tylko w piśmie) se) ʽgana vyriškasʼ. (b) ʽtoks, kuris truputį ...ʼ: ʽtchórzliwy, bojaźliwyʼ, pódrungnas Plt ʽzob. podrungnisʼ = pódrungnis ʽletnio-ciepłyʼ, pókreivas Lp ʽzob. תרגום נוסף: lekko krzywyʼ. מסתבר שזה הכל. Let me ensure no extra. Wait. Need exact. ]} goz? pokreivisʼ = pókreivis ʽkrzywawyʼ, popilkas nč ʽzob. popilkisʼ = pópilkis ʽnieco szary, szarawy, szarawawyʼ, póplikas Šts ʽzob. poplikis 2ʼ = póplikis ʽ2. grynokas, apynuogisʼ, pósukrus up ʽlekko kwaśnyʼ, póšiltokas Lp ʽnieco ciepły, dość ciepłyʼ, póšykštas (tylko w piśmie) ʽzob. pošykštis 1ʼ = póšykštis ʽ1. dość skąpyʼ, póvelniškas (tylko w piśtuose) ʽžr. povelnisʼ = póvelnis ʽtruputį velniškasʼ. (c) ʽtoks, kuris kiek per...ʼ: póankštokas arm ʽžr. poankštisʼ = póankštis ʽkiek per ankštas, apyankštisʼ, pómažokas arm ʽzob. pomažis 1ʼ = pómažis ʽ1. trochę za mały, dość małyʼ, pótrumpokas Lp, Lš, srj ʽnieco za krótkiʼ. (d) ʽtaki, który jest dość...ʼ i ʽtaki, który jest nieco za...ʼ: pódidis als, gd, krž, rs, sdk, Vdk ʽ1. dość duży, dosyć duży, dość sporyʼ ʽ2. nieco za dużyʼ ʽ3. podrośnięty, już nie małyʼ ʽ4. dość silnyʼ, pódidokas Pgg, rud = pódidis ʽ1. dość duży, dosyć duży, dość sporyʼ ʽ2. zbyt dużyʼ ʽ3. wyrośnięty, już niemałyʼ ʽ4. dość silnyʼ. jak widać, wszystkie derywaty analizowanego podtypu oznaczają mniejszy lub większy stopień cechy (w rzadkich przypadkach mają dwie wartości znaczenia słowotwórczego — mniejszego i większego stopnia cechy) w gwarach aukštaitijskich (po 9%). Przymiotniki oznaczające mniejszy niż reikšmes). Mažesnį ypatybės kiekį, nei pasakyta pamatiniu žodžiu, apibūdina dauguma būdvardžių (88 %), mažiau − žyminčių didesnį ypatybės kiekį (9 %) ir kelias darybos reikšmes turinčių žodžių (3 %). tas mažesnis ypatybės kiekis gali būti skirtingas. daugiausia rasta vidutinį pamatiniu žodžiu pasakytos ypatybės kiekį žyminčių vedinių (62 %). Žyminčių mažiau nei vidutinį pamatiniu žodžiu pasakytos ypatybės kiekio reikšmę būdvardžių aptikta mažiau (26 %)14 . 14 dauguma mažesnį ypatybės kiekį žyminčių būdvardžių (88 %) užrašyti šiaurės žemaičių patarmėje. Vidutinį ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai užrašyti šiaurės žemaičių patarmėje (49 %), pietų ir rytų przeciętny stopień cechy odnotowywane są w gwarach żmudzkich północnych, aukštaitijskich południowych i aukštaitijskich wschodnich (po 7%). Przymiotniki oznaczające większy stopień cechy (9%) w LkŽe pochodzą wyłącznie z gwary aukštaitijskiej: z gwar aukštaitijskich południowych (6%) i aukštaitijskich wschodnich (3%). Derywaty mające dwa znaczenia słowotwórcze (3%) odnotowywane są w gwarach aukštaitijskich zachodnich i południowych (po 1,5%). Podsumowując rozkład znaczeń słowotwórczych analizowanych derywatów odnotowanych w LkŽe, należy stwierdzić, że znaczenie mniejszego stopnia cechy jest bardziej charakterystyczne dla gwary żmudzkiej; znaczenie większej ilości cechy odnotowuje się tylko w poddialektach gwary aukštaitskiej. neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlio povedinių daryba 143straipsniai / articles 3. WNIOSKI Wszystkie analizowane przymiotniki są derywatami przedrostkowymi, utworzonymi od przymiotników (98%), rzadziej od innych części mowy (2%). Derywaty utworzone za pomocą dwóch afiksów o tym samym znaczeniu są derywatami przedrostkowymi. Przedrostek przyłączony do wyrazu nagrinėjami žodžiai priklauso tai pačiai darybos kategorijai, bendra kategorijos podstawowego nieznacznie osłabia cechę wyrażoną przez wyraz podstawowy z przyrostkiem -ok. Znaczenie słowotwórcze można określić następująco: ʽtaki, który oznacza nieokreśloną ilość cechy wyrażonej przez wyraz podstawowyʼ. Derywaty obu podtypów słowotwórczych rozróżnia się według stopnia ilości cechy: na oznaczające nieco mniejszą oraz na oznaczające nieco większą ilość cechy niż wyrażona przez wyraz podstawowy. Wszystkie derywaty charakteryzuje oznaczanie mniejszego stopnia cechy niż ten wyrażony przez wyraz podstawowy (91%). Stopień mniejszego natężenia cechy ma różne odcienie. Stosunek znaczeń słowotwórczych derywatów przedrostkowych przedstawiono w tabeli 1. Tabela 1. stosunek znaczeń słowotwórczych derywatów przedrostkowych oznaczających nieokreślony stopień cechy typ Podtyp Mniejszy stopień znaczenia cechy większy dwie słowotwórcze stopień Średnio-- tyczna Mniej niż średnia artytmemasa PO- (214 słów) póbrangis (174 słowa) 70 % 20 % 2 % 3 % 5 % póbrangus (40 słów) 62 % 26 % –9 % 3 % LiteratŪra ir ŠaLtiniai ambraška jurgis, Žiugžda juozas 1946: Gramatyka języka litewskiego 1. stuttgarte. ambrazas saulius 1993: Rozwój derywacji rzeczowników 1. Vilnius: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii. ambrazas sau li us 2008: Lietuvių kalbos būdvardžių darybos tyrimai. – Kalbos istorijej i problemy dialektologii 2. Vilnius: Instytut Języka Litewskiego, 99–127. ambrazas saulius 2011: Rozwój słowotwórstwa przymiotników. Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Słownik współczesnego języka litewskiego: wersja elektroniczna, red. nacz. stasys keinys. Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2011. Dostęp online: http://dz.lki.lt. dLkg − Gramatyka współczesnego języka litewskiego. drugie poprawione wydanie. Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1996. 144 acta Linguistica Lithuanica LXVIII gaivenis kazimieras, keinys stasys 1990: aureLija taMuLionienė Słownik terminów językoznawczych. kaunas: Šviesa. gudavičius aloyzas 1994: Semantyka leksykalna (Jednostki . Relacje . Struktury). Šiauliai: Šiaulski Instytut Pedagogiczny. jakaitienė evalda, Laigonaitė adelė, Paulauskienė aldona 1976: Język litewski kalbos morfologija. Vilnius: Mokslas. Lka i − Lietuvių kalbos atlasas 1: Leksika. ats. red. kazys Morkūnas. Vilnius: Mokslas, 1977. Lkg i − Gramatyka języka litewskiego 1. Wilno: Mintis, 1965. LkŽe – Słownik języka litewskiego (i–xx, 1941–2002): wersja elektroniczna. kolegium redakcyjne: gertrūda naktienė (redaktor naczelna), jonas Paulauskas, ritutė Petrokienė, Vytautas Vitkauskas, jolanta Zabarskaitė. Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2005. Dostęp w internecie: www.lkz.lt. Miliūnaitė Rita 2009: Warianty współczesnego użycia języka litewskiego. Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Otrębski Jan 1956: Gramatyka języka litewskiego 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Paulauskienė Aldona 1983: Zarys morfologii języka litewskiego. Kowno: Šviesa. Paulauskienė Aldona 2006: Podstawy morfologii języka litewskiego. kaunas: technologia. Pikčilingis juozas 1988: Synonimika . Figury językowe: kurs fakultatywny dla klasy xi. kaunas: Šviesa. skardžius Pranas 1934: Słowotwórstwo języka litewskiego. Wilno: Litewska Akademia Nauk, Instytut Języka Litewskiego. stundžia bonifacas 1995: System akcentuacji ogólnego języka litewskiego. Wilno: Petro ofsetas. Tamulionienė Aurelija 2010: Przymiotniki oznaczające niepełny stopień cechy (typu paaukštys). – Acta Linguistica Lithuanica 62–63, 82–96. http://www. tamulionienė aurelija 2011: retas nepilną ypatybės kiekį žyminčių būdvardžių darybos tipas: PÃjuodis ir Pasasis. – Lietuvių kalba. Prieiga internete: lietuviukalba.lt/index.php?id=181 Urbutis Vincas 2009: Teoria słowotwórstwa. . Wydanie drugie. Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii. Valeckienė Adelė 1961: Stopnie przymiotników współczesnego litewskiego języka literackiego i ich znaczenia. – Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 4, 49. Vaskelienė Jolanta 2000: Synonimy słowotwórcze. Szawle: Uniwersytet Szawelski. Župerka Kazimieras 1997: Stylistyka: podręcznik. Szawle: Uniwersytet Szawelski. neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlio povedinių daryba 145artykułów / articles adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity: formation of derivatives with the suffix posuMMary the article analyses the formation of adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity, i.e. the derivatives with the suffix po-. the research object is the adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity, which are listed in the academic electronic „dictionary of the Lithuanian Language“ (LkŽ). the article groups the overall material by formation types and sub-types. individual parts of the article specify the base words from which the adjectives under analysis are formed and analyse the derivational meaning of each of them. Nadesłano 15 marca 2013 r. aureLija taMuLionienė Mykolo Romerio universitetas ul. Ateities 20, LT-08303 Wilno, Litwa [email protected]