scieee Open visual document viewer

Frydrichas Vilhelmas Hakas. „Vocabvlarivm Litthvanico–Germanicvm, et Germanico–Litthvanicvm… Nebst einem Anhang einer kurtzgefaßten Litthauischen Grammatic“ (1730)

Vincentas Drotvinas

Full text

183 e issões e iews / Vincen as d o Vinas Lie u os edukologijos uni e si e as yd ichas Vilhelmas hakas VocabVLa iVM Li hVanicoge ManicVM, e ge Manico- Li hVanicVM... nebs eineM anhang eine ku Zge ass en Li hauischen g aMMa ic (1730) i. edição c í ica; p epa é Vilma Zubai ienė. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2012, 789 p. ii. s udio, indeksai, odyklės; p epa ou, s udiją pa ašė, indexus e odykles compôs Vilma Zubai ienė. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2012, 335 p. 97n86-09-158-7 yd icho Vilhelmo hako d ipusio (lie u ių okiečių i okiečiųlie u ių kalbų) dicionio com li uais linguagem g ama icos apedu p imei o edição en e seu Lie u ių kalbos žodyno (Wö e buch de Li auischen Sp ache. königsbe g, 1851) on e au o ius geo gas hein ichas e dinand nesselmannas desc e eu como leksiškai sku dų. Semelhan emen e o alo ou e ka aliaučiuje s aža ęsis kazimie as būga: isso esąs menku is, mažos e čios žodynėlis, ašė ele Lie u ių kalbos žodyno i sąsiu inio p a a mėje 1924 m. que lei o io melho en as asse, po que al on e in es igou-se e pe mi ido epe idamen e, de iam pelo menos sucus ai lemb a , quais his ó icas e cul u inas condições lemb ou lidades da língua li uanias e g ama ikas apa ecimen o na ca lis y da P ússia XViii a. na p imei a pa e. aqui 17091711 m. siau usio g ande p aga e ome í imas p incipalmen e o na am-se lie u iškieji alsčiai, ismiė sob e ečdalis seus habi an es, po 20 ig eças pe deeko pamokslininkų. à econômica k aš o pode amen e es abelece ei ied ichas wilhelmas i cuida a do desen ol imen o de quad os quali icados. ka aliaus o denamen o 1718 m. ka aliaučiuje ís eig as Lie u ių kalbos semina as p eocupa a-se e angelikų liu e onų kunigų lie u iškoms pa apijoms p epa im, eliginių aš ų lie u ių kalba leidimu. 184 ac a Vincen as d o Vinas Linguis ica Li huanica LXX Panašus Li uães língua seminá io (Li auisches Semina , Semina ium Li huanicum), endo o obje i o de p epa a pie is inas pak aipos luu e onos e angelikos p eokslininkus e p o esso es, 1727 m. começa am a ope a pa a halles uni e sidade. nele a é 1740 m. es uda am sob e 40 u u os Mažosios Lie u os kunigų. pa e deles e am do lie u iškos ambien e, . i. de Mažosios Lie u os, de língua lie u ių alguns já moėsi ka aliaučiaus uni e si e e. hallės Lie u ių kalbos semina e lie u ių kalbos bu o mokoma(si) i gi p a iniu p opósi o. bem sucedido ap endimisi p ecisa a de p o esso es de línguas li uanas e g ama ikas e pala asynas. dos idiomas Li uãos ensina (s) e a possí el de uma das ês g amá icas do idioma Li uânico (danieliaus kleino G amma ica Li h anica, 1653, Compendium Li h anico-Ge manicum, 1654 e sapūno-Šulco Compendium g amma icæ li h anicæ, 1673). po ém a é en ão não ha ia imp imido okiečiakalbiams adequado dicioná io de línguas li uãs. po isso a uni e sidade ka aliaučiaus a siun ou em hallę manusc i o de au ó io desconhecido dicção de línguas okiečių-lie u ių, cujo nuo ašas ago a é conside ado hallės Wi enbe go Ma in Lu he io uni e si á io anckeʼs ins i uições (F anckesche S i ungen) biblio eca no depa amen o de manusc i os. A pala a baig as eesc i i 1728 m. junho 18 d. e a ibuído seminá io lec o do johanno ich e io plunksnai. po ém es e diccioná io, p esumidamen e, ne enkino semina o necessidades de ensino da língua li uãs. pe cokus ap op iamesmo de ocabulá io eque imen o, bas an e apidamen e oi p epa ado e hu ado Li u ians language semina o docen o yd icho Vilhelmo hako Vocab la i m... (halle, 1730). Žodyno p a a mėje hallės pie is ų che e go hil as augus as ancke ap esen ou seminá io de língua Li uânica ês anos de balance de a i idade bem sucedida: 10 pessoas já abalham pomokslininkais em lie u iškose pa apijose, mais 13 ou in es es udam. jun amen e indicou des a publicação impo ância, dicódino on es, publicamen e elogia docen o hako indėlį. embo a diccioná io com g ama ica paleng ino aos li uanos o ensino da língua(si), mas não assegu ino ul e io expansão do semina o di icilmen e seispldya am seus ou in ejos diaspo a, a i as pessoas nema ê no semina e ul e io ca ee possibilidades: ich e is 1728 m. asa ą įžo em Mažąją Lie u ą, similiai e . V. hakas, paski as lydė i į Mažąją Lie u ą kolonis us į li bu giešką, 1732 m. pasi inko lie u i pa apiją, bu oš en in as į kunigus i , nežiū ke ancʼės nuosudų, kad ne enka dė ių semina o zaly os , neg įžo. o e isoujamen o publicacional cons i ui dois omai. i omas começa po assun os indispensá eis a uma publicação c í ica: p a a mė (p. 67), p incípios de publicação (p. 89), con inua ai diccioná io la yniški su umpinimai (p. 1011), g ama icos la yniški su umpinimai (p. 13) e con eúdo da g ama ica com indicados páginas o iginalos da g ama ica (p. 1415). es omo cons i ui Vocab la i m... aksimilės (naudo asi Vilniaus uni e si e o biblio ekos egzemplio iumi com a mão zadė ais diak i ikais) e pa aidiniai pe ašai. Ve dyno pe ašą, exologinius e c i inius comen á ios (p. 17487), g ama icos pe ašą com subjecikiniais comen a ais (p. 489789) pa engė Vilma Zubai ienė. P odyno p a a mę de okiečių língua adu Liucija ci a ičiū ė, g ama iką (p. 701789) yd ichas Vilhelmas hakas Vocab la i m Li h anico-Ge manic m, e Ge manico-Li h anic m... Nebs einem Anhang eine ku zge aß en Li hauischen G amma ic (1730) 185 e issões e iews / Lina Plaušinai y ė. aigi publicainys o necem possibilidade escolhe : quem le á ak ū a ep oducijama dicodyno o iginalų eks ą, que seu pa aidinį pe ašą, a quem se á acessinamesnis g ama icos e imas. segundo o olume da publicação (ii. S udija, indeksai, odyklės) des inado ocodino e g ama ica à pesquisa, cien í ica desc ição. omos consis e de V. Zubai ienė es údio yd icho Vilhelmo hako diccioná io e g ama ica: his ó icas ci cuns âncias de apa ição, es u u a e elação com on es (p. 7123), e índices, dos quais ês são des inados ao ocodyno lie u iškajai leksikai (p. 141262), segundo o no o es amen o pala as e i icadas (ìnomi i como luga eso a dzes e a dažodžiai (p. 263265), e cei o ocodyno conjun os (p. 266274). mais dois índexais des inados hako g ama ikai: índice de pala as comuns (p. 278311) e índice de pala as ik inių (p. 312). segue ai g ama icos emas odyklė (p. 313317) e dois g ama icos e minos b ikalbiai slo ynėliai (la ynųlie u ių kalbų, p. 318322 e lie u iųla ynų kalbų, p. 323327). Todos es es assun os es ão em ajuda ao lei o : ele cuidadoso po seus iškomis ins uções de consumo. o segundo olume da publicação (e odos doisos) e mina po um bas an e conciso esumo (Zusammen assung, p. 328329) e dois odyklėmis (asmen a džių, p. 330333, e ie o a džių, p. 334335). Viso edi ó io cien í ico edi ó io boni acas s undžia. au o ė az as conclusões inais do es udo (ii, p. 122123), que hako Vocab la i m... é o p imei o imp esso d ikalbis diccioná io eas e n P ūsijoje (en ão o diccioná io é de duas pa es; pa e das línguas lie u ių okiečių em 4886 lie u iškus pala as, 500 pala as menos na pa e das línguas okiečiųlie u ių. es e é o p imei o diccioná io, endo egis ão de línguas li uãs com okiečius língua co espondmenimis, com ligei as di e enças de léxico de ambas as pa es. Do pon o de is a mac os u u as isso é diccioná io de léxica eligiosa, baseado no no o es amen o (1727) e Psalmyno (1728) léxico, des inado mokomiesiems hallės Lie u ių kalbos semina o p opósi os. Lexicog a icamen e nele sis ema icamen e e consis en emen e ap esen a-se g ama inė, one inė e seman inė in o mações de pala as. ol ando ao início mencionados alo ações do diccioná io, é p eciso dize sob e hako diccioná io signi icado mais a denei Mažosios Lie u os leksikog a ijai, que Pilypo uigio Lie u ių okiečių i okiečiųlie u ių diccioná io (ka aliaučius, 1747) do hako diccioná io omado 70 % das pala as. embo a hako g ama ica conside ei ina kleino g a ikos esumo, nela há e no o ias, adek ačiau mos an es g ama icas sis ema peculia idades. de g ande olume e bas an e complexa publicação não e i ada palydo ų edagação sp agų e co ek ū os e os. Po exemplo, pe manece não cla aški ikslesnė dicioná io de imp essão da a: como o ei podia ag adece anckeʼi po a siųs ą diccioná io m. 31 de ma ço de 1730, se seu p a a mę ancke pasi ašė den 17. No . 1730 (ii p. 30)? nuncaodai ci ado í ulo do jo nal Neue Zei ungen... (ii p. 27 e 28). do co ek ū a e os indica y íamos: p. 58, 59 ad e bum; p. 60 en e p aep. i p aepo. p ecisa de cablelo; p. 97 G ama ica; p. 102, 103 abla i us e ablia i us; p. 107 186 ac a Vincen as d o Vinas Linguis ica Li huanica LXX acabula; plg. da p. 57 san umpos ac i e, passi e, ki u (p. 86) in oduziadas lo ininiškais žodeliais; p. 78 pala a la inisku conside ado copuli en; plg. da p. 54 endo ês galūnês; p. 107 p usas e P úsia; p. 60 jug ukai, p. 118 jug uku; p. 101 ecomedujam; p. 318 pa adimen os. Na u almen e, essas ópicos não podem sumi o alo cien í ica da publicação. ašančiam es as linhas de ecensão já é ekę domė is hallės Lie u ių kalbos semina o his o ia i hako žodynu i g ama ika. po an o esumeindo pode dize que da publicação spi i us mo ens V. Zubai ienė, conhecida como Mažosios Lie u os žodynų y ėja (plg. sua monog a ia Pilypo Ruigio Li auisch-deu sches und deu schli auisches lexicon (1747): on es e leksikog a inis mé odo. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2010), ago a, alkinama elosios aš ijos specialis as, ap esen a am cul u a Li uânia signi icmingo an igo ex o publicação Mažosios Lie u os d ikalbės leksikog a ijos pa eldo šal inį. Es a publicação é um cole i o abalho da his ó ia da lexicog a ia li uãs pa a bem exemplo, nele bene mais de alidamen e a é ago a nuš ieciamos hako ocodyno e g amá ica con eúdo, on es, signi icação mais a de a ou os abalhos. es udo esmingai complildo nossos conhecimen os sob e halles semina da língua li uãs como li uanis ikas židinį XViii a. p imei o pa. Į eik a 2014 m. maio 21 d. Vincen as d o Vinas Lie u os edukologijos uni e si e as Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uânia [email p o ec ed]