Mato Slančiausko rankraštinis žodynėlis „Lietuviški vardai“

124 acta Linguistica Lithuanica LXX esMiniai ŽodŽiai: asmenvardžiai, deminutyvai, etnonimai ir etninių grupių pavadinimai, zapis fonetyczny, gwara zachodnioaukštacka szawelska. keyWords: imiona osobowe, zdrobnienia, etnonimy i nazwy grup etnicznych, zapis fonetyczny, zachodnioaukštacka gwara szawelska. janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė Instytut Języka Litewskiego Kierunki badań naukowych: analiza dialektów źródeł pisanych, leksykografia i leksykologia gwar, socjolingwistyka. Rękopiśmienny Słowniczek Matasa SLančiauskasa LITEWSKIE IMIONA Adnotacja do rękopiśmiennego słownika Litewskie imiona autorstwa Matasa Slančiauskasa: wyodrębnia się części składowe słowniczka i przeprowadza analizę językową poszczególnych jego części. Materiał rękopiśmiennego słowniczka Litewskie imiona straipsnyje pirmą kartą mokslo visuomenei pristatomas rankraštinis Mato slančiausko žodynėlis Lietuviški vardai, sudarytas apie 1911–1918 m. aptariama rankraščio struktūra, aprašomos podsumowuje się, uwydatniając trwałą wartość pracy M. Slančiauskasa. Cały materiał rękopisu przedstawiono w załączniku do artykułu. adnotacja artykuł jest pierwszą prezentacją rękopisowego słownika Litewskie imiona autorstwa Matasa Slančiauskasa dla środowiska akademickiego. słownik został opracowany przez M. Slančiauskasa około 1911–1918 roku. artykuł omawia strukturę rękopisu, przedstawia i opisuje strukturalne części słownika oraz przeprowadza ich analizę językową. materiał rękopisowego słownika Litewskie imiona podsumowano, podkreślając trwałą wartość pracy wykonanej przez M. Slančiauskasa. cały materiał rękopisu został zamieszczony w załącznikach do artykułu. WPROWADZENIE Rękopiśmienne dziedzictwo Matasa Slančiauskasa (1850 ii 21–1924 iii 11), poświęcone zagadnieniom językowym, nie jest jeszcze w całości znane środowisku naukowemu ani społeczeństwu. W niniejszym artykule przedstawiono rękopiśmienny słowniczek M. Slančiauskasa Litewskie imiona, przechowywany w Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 125artykułów / articles w archiwum rękopisów Instytutu Literatury i Folkloru Litewskiego. jest oznaczony dwiema sygnaturami: Litewskiego Towarzystwa Naukowego i LLti. Pełna sygnatura: LMd i 1060. 6 zesz. 564. Sam M. Slančiauskas w żaden sposób nie nazwał tego rękopisu. autorka uważa, że nazwanie go Lietuviški vardai jest całkowicie uzasadnione, ponieważ pierwsza część rozpoczyna się tytułem lietuviški žodžiai Lietuviški vardai, o toliau tekste lieka tik skaičius ir žodis vardai, pvz.: 2 vardai, 3 vardai, 4 vardai [...] 12 vardai. kitos dvi dalys turi pavadinimus Kas=Kits ir Vardai=ir=vadinimai (nušaukimai), kuriais įvardija tam tikras realijas, todėl galima taikyti pirmosios dalies Lietuviški vardai pavadinimą visam rankraščiui pavadinti. M. slančiausko rankraštis vadinamas žodynėliu, kadangi rankraštyje ne tik surašyti (nazwiska, nazwy wsi, wyrazy zdrobniałe itp.), lecz wiele z nich pogrupowano według budowy słowotwórczej, a część wyjaśniono za pomocą twierdzeń uogólniających. dalej w tekście używany jest termin – słowniczek Lietuviški vardai. M. Slančiauskas nie wskazał, kiedy dokładnie napisano słowniczek Lietuviški vardai. możliwe, że starzejąc się, starał się wykonać jak najwięcej prac: spisywał wspomnienia, zbierał folklor i opracowywał zbiory folklorystyczne – nie zwracając uwagi na oznaczanie czasu. Według twierdzenia etnografa Norberta Vėliusa słowniczek Lietuviški vardai został przygotowany w latach 1911–1915¹. M. Slančiauskas lubił sam zszywać zeszyty z przeznaczonych do różnych celów arkuszy papieru². Zeszyt słowniczka Lietuviški vardai zszyto z 24 stron papieru w kratki. Szerokość strony – 11,5 cm, wysokość – 17,5 cm. Na papierze dobrze czytelnych i widocznych jest 8 podłużnie narysowanych rubryk, nazwanych po rosyjsku następująco: Mѣcяцъ, Число, № Арт., Паръ (ta część podzielona jest na mniejsze, oznaczone 1. 2. 3.), Всего паръ., Цѣна, Руб., Коп. Podłużne rubryki poprzecznie podzielono na 17 wierszy. Na tych rubrykach M. Slančiauskas na każdej stronie zapisał, ponumerował i uporządkował według wierszy imiona (varðai). Numerację imion w pierwszej części słowniczka rozpoczyna liczba 2, a kończy 13. Jeśli imiona nie mieszczą się na jednej stronie i są przenoszone na kolejną, strona ta pozostaje nienumerowana³. część druga glosariusza oznaczona liczbą 14 nosi tytuł Kas=Kits, natomiast część trzecia, zatytułowana Vardai=ir=vadinimai (nušaukimai), została oznaczona liczbą – 15. Sześć kolejnych stron nie jest numerowanych. Lietukas te žodžiai, M. Slančiauskasa określone jako imiona, nazwy i zawołania? obecnie można by je wyodrębnić na kilka grup: a) nazwy własne (imiona i nazwiska, nazwy miejscowości); b) określenia członków rodziny, warstw społecznych oraz ich derywaty z formami zdrobniałymi 1 Norbertas Vėlius rękopis nazywa po prostu zbiorkiem, por.: „Przygotował również zbiorek poświęcony zagadnieniom językowym, do którego, po zebraniu, włączył litewskie nazwiska, pieszczotliwe i zdrobniałe imiona członków rodziny, litewskie nazwy przedstawicieli innych narodowości oraz poszczególnych stanów i grup społecznych.“ Szerzej zob. Vėlius 1974: 27. 2 Szerzej zob. Švambarytė-Valužienė 2011: 53–65. 3 Lista 6 imion i 11 imion kończy się na innych stronach słowniczka. 126 acta Linguistica Lithuanica LXX przyrostkami; c) etnonimy (nazwy narodów lub janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė grup etnicznych i ich objaśnienia); nazwy i inne określenia z ich krótkimi charakterystykami. ogółem glosariusz Lietuviški vardai zawiera 382 słowa, z socialinių grupių pavadinimai, įvardijimai pagal religiją, tautosakoje vartojami pavaktórych 274 podano w części pierwszej Vardai, 57 – w części drugiej Kas=Kits, a 51 – w części trzeciej Vardai=ir=vadinimai (nušaukimai). Glosariusz składa się z trzech części, które omawiane są według struktury nazywania obiektu i powiązywane ze współczesnymi badaniami naukowymi; celem artykułu o glosariuszu Lietuviški vardai jest opisanie struktury rękopiśmiennego glosariusza i przeprowadzenie kalbinės raiškos tarminis pobūdis. jego analizy językowej. w tym celu postawiono następujące pytania: a) kiedy i jak sporządzono rękopis, b) z jakich części się składa, c) jaki materiał językowy zawiera i jak został przedstawiony, d) czy można go rozpatrywać w kontekście dima lietuvių kalbotyros darbuose ir kartotekose, e) kaip pateikta medžiaga vertinwspółczesnych badań. W artykule zastosowano metody opisową, porównawczą, obliczeniową oraz strukturyzowania materiału. rękopiśmiennego Słowniczka PRZEGLĄD LITEWSKICH IMION I NAZWISK Imiona4 M. Slančiauskas zalicza do nazw własnych: nazwiska, nazwy miejscowości z okolic Joniškis. Na stronie oznaczonej numerem 13 znajduje się ujęta w nawias dopiska, w której wskazano, że nazwiska i imiona wsi „Vardai sodžių” pochodzą z parafii Saločiai (rejon poswolski). M. Slančiauskas grupował nazwiska według powtarzającego się zakończenia, dlatego na różnych stronach przedstawiane są nazwiska o coraz to innej budowie. Zauważono, że autor zwrócił uwagę nie tylko na zakończenia wyrazów (przyrostki), lecz także na budowę wyrazu (złożenia), prawdopodobnie poszukując możliwych źródeł pochodzenia nazwiska. Na s. 1–2 nazwiska M. Slančiauskasa przedstawiono alfabetycznie w kolumnie, podając formę dwusylabową, krótką oraz wariant nazwiska z przyrostkiem -ūnas. M. Slančiauskas łączy oba nazwiska znakiem =, np. : Jankus = Jankunas, Mankus = Mankunas, Mickus = Mickunas, Mitkus = Mitkunas, Morkus = Morkunas, Norkus = Norkunas, Pranckus = Pranckunas, Ratkus = Ratkunas, Rimkus = Rimkunas, Stankus = Stankunas, Sutkus = Sutkunas, imkus = imkunas, Tautkus = Tautkunas, Vaitkus = Vaitkunas, Vaitiekus = Vaitiekunas, Vitkus = Vitkunas. tam, gdzie dwusylabowego słowa 4 W tej części artykułu przedstawione są nazwiska w formie, w jakiej zapisał je Matas Slančiauskas. autorka artykułu, w zakresie, na jaki pozwala materiał przedstawiony przez M. Slančiauskasa, wskazuje możliwy sposób tworzenia nazwisk. Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 127artykuły / articles wariant nie jest podawany, zapisywane są tylko nazwiska, np. : Bratkunas, Laikunas, Petrikunas, Šaikunas, Tvaskunas. Na tych stronach Slančiauskas zapisał również nazwiska: Kaunas, Kaunys, Kunas, Perkunas. Na s. 3, zatytułowanej 2 imiona, M. Slančiauskas wyróżnił dawne dwuczłonowe imiona osobowe, których składnikiem końcowym jest -mantas (forma gwarowa -mantis), np. : Daumantas, Eišmantas, Jomantas, Kamantas, Lymantas, Skirmantas, Talmantas, Vidmantas, Vismantas, Žymantas i Normantis. s. 4, 3 imiona wymienione przez M. Slančiauskasa, wykazujące wahanie tematowego atspindi pavardės su -tautis: Bertautis, Butautis, Gažtautis, Viltautis, bet Bytautas, Cirtautas, Goštautas, Kontautas. M. slančiausko asmenvardžiai, sietini su žodžiu -as i -is, podano tak, aby -tautis występowało jako drugi lub pierwszy człon wyrazu złożonego, por.: : Mintautas, Nutautas, Gintautas, Žutautas i Tautkus, Taučiunas, Tautginis, Tautkunas, Tautvaišas. s. 5, 4 imiona, nazwiska osobowe spisane przez M. Slančiauskasa z -gėla, -gėla(i)s, -gaila(ius), -gilas, -gelaitis, należy wiązać ze słowami gélti, gėlà, gailti (gali), gailùs, np. : Daugela, Jagela; Mingelas, Jaugelis, Mangelis; Skirgaila, Songaila, Svidrigaila; Vižgailius; Norgilas; Daugelaitis. Jedno nazwisko, prawdopodobnie łotewskie – Kežgailins. Na s. 6, 5 nazwisk, dwoma długimi myślnikami M. Slančiauskas oddziela nazwiska, których członem składowym jest akis. Najpierw wypisał te nazwiska, których człon jest początkiem nazwiska, np. : Akas, Akilaitis, Akunis, Akis, Akylius. Po pierwszym myślniku podane są nazwiska, których człon -akis (-akas) jest końcową częścią nazwiska, np. : Baltakas, Baltakis, Jautakis, Ylakis, Kaulakis, Ketrakis, Keturakis, Laumakis, s. 7–8, 6 nazwisk, nazwiska z -eikis podane Mylakis, Pašakis, Plačakis, Plakis. Po antrojo brūkšnio slančiausko pateiktos šios pavardės: Rudakis, Smalakis, Spirakis, Šakis, Taurakis, Žalakis. przez M. Slančiauskasa, np. : Adeikis, Vijeikis, Brazdeikis, Dirbeikis, Dirmeikis, Kanteikis, Kiauleikis, Kušleikis, Lapeikis, Lydeikis, Maldeikis, Mišeikis, Petreikis, Rimeikis, Rupeikis, Rusteikis, Sereikis, Saveikis, Skabeikis, Šateikis, Šileikis. Przy niektórych nazwiskach M. Slančiauskas zapisuje również skrócone formy nazwisk: Alseikis = Alsys, Budreikis = Budrys, Jauneikis = Jaunys, Juodeikis = Juodis, Noreikis = Noras, Rimeikis = Rimas. M. Slančiauskas zapisał niemało nazwisk tego typu, dlatego nie zmieściły się one na jednej stronie. s. 9, 7 imion, M. Slančiauskas mniejszymi literami zapisał: Romas = Romutis = Romutaitis; Rimas = (Rimaitis). Jedno z nazwisk zapisano nawet tak: RimVydas. w zapisanych antroponimach segmenty ram-, rim-, romnajczęściej występują na początku wyrazu albo (jako segment -rimas) na końcu, np. : Ramonas, Ramačiunas = Romančionis, Rimkus, Rimkunas, Rimeikis, Rimgaila; Mantrimas, Kantrimas, Putrimas. s. 10, 8 nazwisk, cztery nazwiska zapisane przez M. Slančiauska z -kantas, -kantis, możliwe do powiązania ze słowem kančià, ksti, np. : Viskantas, Daukantas, Girkantis, Žukantis. s. 11. 9. i 10. imiona podane przez M. Slančiauskasa. 9 wyróżnione nazwiska z elementem -gail(a), które można wiązać ze słowem gailà, gailti, używanym jako elementu imienia osobowego 128 acta Linguistica Lithuanica LXX składnik początkowy i końcowy, np. : Gailis, Gailutis, janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė Gailiunas; Songaila, Rimgaila, Višgaila. 10 imiona zapisane przez Slančiauskasa — nazwiska osobowe z członem gáudyti, gùdas, -ė, np. : Gudas, Gudaitis, Gudanis (prawdopodobnie łotewskie), Gelgaudas, Lygudas. Tulis, Pakulis, Pečiulis, Pranciulis, Raziulis, Sabulis, Samulis, Spudulis, Staniulis, Stasiulis, Tamulis, Vaičiulis, Veniulis, Valiulis, Žigulis. Do tego 12–13 psl., 11 vardai, M. slančiausko surašytos pavardės su -(i)ulis, pvz.: Bandžiulis, Bičiulis, Bačiulis, Baltulis, Baliulis, Batulis, Beniulis, Braziulis, Bulys, Didžiulis, Gatulis, Jarulis, Jatulis, Jeniulis, Kaziulis, Keršulis, Kukulis, Liulis, Mačiulis, Mawykazu trafiły trzy nazwiska oddzielone trzema gwiazdkami, z członem -(i)uolis, np. : Skruolis, Šniuolis, Vijuolis. s. 14 (12 imion) Nazwiska zapisane przez M. Slančiauskasa z członem -(g)inis (as) i jego gwarową formą -(g)ins, którą wiąże się ze słowem gnti i która jest używana jako drugi człon dwuczłonowego nazwiska osobowego, np. : Butgins, Dauginis, Metgins, Ogins, Tautgins, Vidginis, Virginis. Metgins i Ogins mogłyby być nazwiskami łotewskimi. Przy jednym nazwisku M. Slančiauskas w nawiasie zapisał: Longins (po łacinie). Na s. 15 (13 imion) znajdują się zapisane przez M. Slančiauskasa nazwiska i nazwy wsi parafii sałockiej (rej. poswolski), dlatego przy określeniu w nawiasie znajduje się odsyłacz (w parafii sałockiej nazwiska „nazwiska w parafii sałockiej”). tutaj pogrupowano imiona osobowe i nazwy miejscowości M. Slančiauskas nie starał się [ich opracować], lecz po prostu spisał wszystko, co podała jakaś osoba, prawdopodobnie mieszkająca w Sałociach lub pochodząca z parafii sałockiej. spośród nazwisk wymienić należy: Meldutis, Ožela, Mičiuks, Matulions, Dulmans, Mašals, Mašaliuks, Mikaliuns, Tijunas, Užkurs, Švežiks, Putelis, Čepulis, Kepuls, Žiedelis, Verkys, Kriaučiuns, Liesvenčiuns, Liudvigs, Šaučiuns, Strielčiuns. Jedno nazwisko nie jest zapisane wyraźnie: Kulbokas? M. Slančiauskas konsekwentnie zapisuje końcówki tych nazwisk, które kończą się na -is, natomiast pozostałe zakończenia skraca. spośród imion wymienić należy Indre, Tuoms, Aleksandra, Liudvigs, Rapols, Vince. Pierwsze dwa podano przy nazwiskach, a pozostałe za gwiazdkami, znakami rozdzielającymi używanymi przez Slančiauskasa. W drugiej kolumnie zapisano nazwy wsi „nazwy wsi”. Wśród nich wymienić należy: Bajorai, Baltpamušis, Dzietoniai (Dcietoniai?), Dzeltenpamušis, Gniaužei, Grybkelei, Kemenai, Kubiliunai, Sadogala, Šakarnei, Tervedenai, Žilpamušis. W pierwszej części Słowniczka Litewskie nazwy przedstawiono analizę lingwistyczną i statystyczną działu Nazwy: 240 nazwisk z okolic Joniškisu, 26 – z rejonu poswolskiego, z Saločiai oraz 12 nazw wsi z Saločiai. Łącznie M. Slančiauskas spisał 274 nazwy osobowe i miejscowe. M. Slančiauskas podzielił nazwy osobowe według budowy5. W pierwszej kolejności zapisano dwusylabowe patronimiczne 5 autorka podziela opinię Vitalii Maciejauskienė wyrażoną w kwestii oceny nazwisk z punktu widzenia ich słowotwórstwa. Zob. szerzej Maciejauskienė 2001: 167–187. Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 129straipsniai / articles nazwiska pochodzenia i po znaku = podawane są ich warianty z przyrostkami (zob. Imiona). Nazwiska spisane przez M. Slančiauskasa, które można wiązać zarówno z apelatywami, jak i z wyrazami pospolitymi (akis, bičiulis, Rimas, Romas). kilka nazwisk (Sutkunas, Ginkunas, Juodeikis, Tautinis ir pan.) yra tapę vietovardžiais6. Porównanie nazwisk z Lietuvių pavardžių žodynas (dalej LPŽ) wykazało, że 81 nazwisk jest do dziś znanych w okolicach Joniškis, Skaistgiris, Žagarė i Kriukai (zob. tabelę w załączniku 1). 88 nazwisk jest również wymienionych w LPŽ, lecz w okolicach Joniškis nie zostały one odnotowane, a znane są w okolicach Szawli (w rejonie Meškuičiai, Gruzdžiai, Šakyna) (zob. tabelę w załączniku 2). 51 nazwisk nie zostało uwzględnionych w LPŽ, lecz odpowiedniki wielu nazwisk (lub ich rdzeni) znaleziono w kartotece historycznych antroponimów Wydziału Onomastyki Instytutu Języka Litewskiego (Lki Vs iak). kilka nazwisk prawdopodobnie jest łotewskich7 (zob. tabelę w załączniku 3). Nazwiska parafii Saločiai w rejonie poswalskim, których jest 26, rozkładają się LPŽ ir žinomos Pasvalio krašte, 2 pavardės aptinkamos joniškio krašte, o 4 pavardžių atitikmenų esama Lki Vs iak (žr. 4 priedo lentelę). następująco: 20 z nich to najczęściej zapisane przez M. Słančiauskasa nazwiska z przyrostkami -(i)ulis i -eikis, odpowiednio w liczbie 36 i 328. Z przyrostkami oraz ich wariantami -ela, -elis i -(i)unas, -(i)unis zapisano po 6–7 nazwisk9. Z przyrostkami -aitis, -(i)uolis, -(i)ulis M. Słančiauskas zapisał po 3 nazwiska. Dwa nazwiska podano z przyrostkiem -(i)uk(a)s oraz po jednym nazwisku z przyrostkami -ylius, -(i)on(i)s, -an(a,i)s, -al(a)s, -ur(a, y, i)s, -ika(a)s, -okas, -ol(a)s (zob. tabelę w załączniku 6)10. Nazwisk z przyrostkami jest ogółem 148, a samych przyrostków i ich wariantów – 17. Oprócz najczęściej wskazywanych przez badaczy antroponimów przyrostków -aitis, -(i)ūnas oraz przyrostków zdrobniałych -elis, -elė, -(i)ukas, M. Słančiauskas podał nazwiska z przyrostkami patronimicznymi: -eikis, -(i)unis, -(i)uolis, -ylius, -(i)on(i)s, -an(a,i)s, -al(a)s, -ur(a, y, i)s, -ika(a)s, -okas, -ol(a)s oraz zdrobniałym -(i)ulis (zob. tabelę 1). M. Słančiauskas zapisał również dawne nazwiska, których podstawę stanowią antroponimy dwuczłonowe (zob. tabelę w załączniku 7)11. W pierwszej części słownika Lietuviški vardai, Vardai, dawne nazwiska dwuczłonowe tworzone są z 9 tematów, które występują na pierwszym6 sutkūnai (rejon szawelski), ginkūnai (rejon szawelski), juodeikiai (rejon janiski), tautiniai (rejon szawelski) 7 Plačiau žr. ЛАФ 187–191. 8 Badacze antroponimii wyróżniają nazwiska pochodzenia patronimicznego z przyrostkami -aitis, -ėnas, -(i)onis, -(i) ūnas, -elė, -elis, -ėlis, -ikas, -(i)ukas, -utis, -užis, -iška, -iškis. Szerzej zob. LPŽ 14; Maciejauskienė 1991: 230; 1994: 5, 84; ragauskaitė 2005: 34, 37. 9 o wariantach nazwisk szerzej zob. : Lietuvių pavardžių žodynas 1985: 17–18; Maciejauskienė 1991: 118–119; 1994: 53–63; ragauskaitė 2005: 92. 10 apie pavardes su mažybinėmis priesagomis plačiau žr.: Maciejauskienė 1991: 240; 1994: 12–13; ragauskaitė 2005: 100, 103, 104. 11 apie dvikamienes pavardes plačiau žr. Maciejauskienė 1994: 83, 91–92; Maciejauskienė 2001: 178. 130 janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė acta Linguistica Lithuanica LXX jako pierwszy lub drugi człon nazwiska dwuczłonowego (łącznie podano 118 nazwisk). z nich aż 25 nazwisk ma człon – etymon -kūnas; 22 – Taut-, -tautas; 17 – -akas, -akis; 14 – Gail-, -gaila, -gailin(a)s, -gilas; 12 – Ram-, Rom-, Rim-, -rimas; 11 – -mantas, -mantis; 8 – -ginis, -gins; 5 – Gud-, -gudas (zob. tabelę w załączniku 7). Do dziś na Litwie używa się 71,1% nazwisk zapisanych przez Slančiauskasa ponad sto lat temu. Historycznie poświadczone nazwiska zapisane przez M. Slančiauskasa stanowią 28,9% (zob. Lki Vs iak). 1 TabeLa. Nazwiska zapisane przez M. Slančiauskasa z przyrostkami i nazwiska dwuczłonowe Nazwiska z przyrostkiem Liczba nazwisk nazwiska dwuczłonowe Liczba nazwisk -(i)ulis 36 -kūnas 25 -eikis 32 Taut-, -tautas 22 -ela, -elis Po 6 -akas, -akis 17 -(i)unas, -(i)unis Po 7 Gail-, -gilas -gaila, -gailin(a)s, 14 -aitis, -(i)uolis, -(i)ulis Po 3 12 Ram-, Rom-, Rim-, -rimas -(i)uk(a)s 2-mantas, -mantis 11 -ylius, -(i)on(i)s, -an(a, i)s, -al(a)s, -ur(a, y, -ika(a)s, -okas, -ol(a)s Po 1 -ginis, Gud-, -gudas 5 W Słowniczku M. Slančiauska zapisane 12 nazwy i)s, -gins 8 miejscowości wsi parafii Saločiai w rejonie poswolskim porównano ze Słownikiem nazw miejscowości (dalej VŽ), Leksykonem administracyjno-terytorialnego podziału Litewskiej SRR (dalej Ž i, Ž ii) oraz przechowywanym przez Lki maszynopisem Gyveii część, łącznie 8. 3 z nich włączono do VŽ. 1 jest wspomniana namųjų vietų sąrašai (toliau Lki gVs). daugiausia vietovardžių yra patekę į Ž i ir w przechowywanym przez Lki gVs maszynopisie akt miejscowości (zob. tabelę w załączniku 5)12. 12 więcej o aktach miejscowości zob. LVŽ XVii–XViii. Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 131artykuły / articles podsumowując tę część słowniczka Litewskie imiona można stwierdzić, że zmienność antroponimów i toponimów w ciągu ponad stu lat nie jest bardzo wyraźna, co wskazuje na stabilność użycia antroponimów i toponimów. Kas=kits s. 16, w wymienionym przez M. Slančiauskasa Kas=kits, w trzech kolumnach podano słowa oznaczające ojca, syna, dziecko; matkę, córkę, siostrę; pan, człowiek oraz formy pochodne z różnymi przyrostkami zdrobniającymi. M. Slančiauskas zauważa, że do określenia córki i siostry używane są dwojakie słowa, dlatego one i ich formy pochodne są podawane z łącznikiem lub oddzielnie, por. : Dukte – córka, Sesuo – siostra, Motina, Moče. spośród przyrostków wymienić należy: a) -aitis, -aitė (tevai tis, sunaitis, vaikaitis, Motinaite, Dukraite, Dukraite, sesaite, seseraite, ponaitis, žmo gaitis)13; b) -elis, -ela |-(i)ala, np.: tevelis, Motinela, sunelis, Duktiala – dukriala, Vaikelis, seserela, ponelis, žmogelis; c) -ytis, np.: tevytis, sunytis, Vaikytis, Motinyte, sesyte – seseryte, žmogytis; d) -utis, np.: tevutis, sunutis, Vaikutis, žmogutis, e) -utis, -(i)utė, np.: močiute, dukrute, žmogutis, f) -(i)ukas, np.: poniukas. Podane przez M. Slančiauskasa derywaty wspomnianych wyrazów z dwiema sufiksami (dwustopniowe): -elaitis (tevelaitis, sunelaitis, ponelaitis), -utėlis, -utėla (tevutelis, sunutelis, Vaikutelis, močiutela), -užėlis, -užėla (tevuželis, sunuželis, Vaikuželis, dukružela, ponuželis, žmoguželis), -utytis (sunutytis), -elytis (Vaikelytis, žmogelytis), -elaitis, -elaitė (seselaite, žmogelaitis), -eliukas (poneliukas), -utėlis (ponutelis, žmogutelis). Derywaty z dwustopniowymi sufiksami wywodzą się w większości od form wspomnianych wyrazów rodzaju męskiego. Lingwistyczna i statystyczna Przegląd rozdziału Kas=kits M. Slančiauskas zapisał w trzech kolumnach 57 słów. są to derywaty antroje žodynėlio Lietuviški vardai dalyje Kas=kits, tiksliau, viename puslapyje, utworzone od 8 prostych (pierwotnych) rzeczowników. 6 z nich określa relacje pokrewieństwa i jest terminami pokrewieństwa, a 2 – nazywa osobę i określa jej warstwę społeczną. spośród terminów pokrewieństwa, pierwotnych rzeczowników tėvas, sūnus, vaikas, močia, motina, duktė, dukra, sesuo, seserys podano 43 derywaty sufiksalne: wśród nich 34 derywaty z jednym sufiksem, 23 – derywaty z dwoma sufiksami (zob. tabele 11 i 13 załącznika). 14 jednoetapowych i dwuetapowych derywatów sufiksalnych podano od słów žmogus i ponas (zob. tabelę 12 załącznika). dlaczego M. slančiaus13 Na całej tej stronie tylko pierwsze słowa są zapisywane wielką literą, ale wszystkie derywaty słów Motina, Duktė i Vaikas autor zaczyna wielką literą. w artykule zachowano pisownię M. Slančiauskasa. 132 janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė acta Linguistica Lithuanica LXX trudno dziś powiedzieć, dlaczego wybrano te słowa. Jedno jest pewne: najczęściej były używane w mowie, a słowa będące formami zdrobniało-pieszczotliwymi, różnorodność ich tworzenia i użycia stanowią cechę mowy gwarowej, zachowaną do dziś we wszystkich gwarach litewskich; nie są wyjątkiem również gwary joniškiskie, w których słyszane słowa M. Słančiauskas spisał w słowniczku14. Odnotowane przez M. Słančiauskasa derywaty sufiksalne z najczęstszymi i najbardziej popularnymi w języku litewskim sufiksami deminutywnymi -aitis, -aitė; -elis, -(ia)ela; -ytis, -yte; -utis, -(i)ute15. Derywaty deminutywne tworzy się za pomocą połączeń wymienionych sufiksów -elaitis, -elaite; -elytis; -utelis, -utela; -utytis; -uželis, -užela16. Derywat z przyrostkiem -ina, motina, od XVI–XVII w. pozbawiony już znaczenia deminutywnego (Ambrazas 2000: 106–107, 195). Deminutywne znaczenie dwustopniowych derywatów tego słowa z przyrostkami -inaitė, -inelė, -inytė jest oczywiste. Pod względem słowotwórczym Žodžiai su viena deminutyvine priesaga sudaro 59,6 % visų M. slančiausko užrašytų žodžių. Priesagų -aitis, -aite ir -elis, -ela vediniai sudaro 15,8 %, priesagų analizowany jest również derywat z przyrostkiem -uva, sesuva, mający znaczenie zbiorowe lub odnoszący się do grupy posiadaczy danej cechy (Ambrazas 2000: 51, 181). -utis, -(i)utė – 12,3%, natomiast -ytis, -ytė – 10,5% wszystkich derywatów (zob. tabelę 2). W części Kas=kits dwustopniowych deminutywów stanowią one 40,4%. Z przyrostkami -utelis i -uželis, -užela stanowią one 10,5%, z przyrostkiem -elaitis, -elaitė – 8,8%, natomiast z -elytis, -elytė – 3,5%. deminutywna forma, jako element słowotwórczy, nie zawsze jest używana do oznaczania znaczenia zdrobniałego, por.: močiute i močiutela, albo ponelis, poniukas, poneliukas (Macienė 2005: 35–41). 2 TABELA. Zapisane przez Slančiauskasa zdrobnienia jednoi dwustopniowe. Słowa podstawowe Przyrostki jednostopniowe Przyrostki dwustopniowe dukra, -aitė, -elaite, duktė, -aitis, -elaitis, -užela, -uželis vaikas, močia, motina, -(ia)ela, -elytis, ponas, -elis, -inaite, seserys, -ina, -inela, -utis, sesuo, -yte, -inyte, sūnus, -ytis, -utela, tėvas, -(i)ute, -utelis, žmogus -uva -utytis, 14 Zob. szerzej Ćwiczenia i teksty gwar janiskich 2001: 35. 15 o bogactwie zdrobnień w języku litewskim i przyrostkach deminutywnych zob. szerzej DLKG 87–93; wyłącznie z nosówkami zapisuje brazas 2000: 93, 97, 103, 108, 109, 127. 16 apie dviejų priesagų vedinius plačiau žr. dLkg 93–94. Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 139artykuły / articles Danije „danija“, valdze „valdze, valdžia“, geriause „geriausia“, anglijes „anglijos“, pliena „plieno“, maskolijes „maskolijos“, Saksonijes „saksonijos“, pajure „pajūrio“, olendriškas „olendriškos, olandiškos“, lenderskas „lenderskos, olandiškos“, Rygas „rygos“, gotiška „gotiško“, sava „savo“, senoses „senosios“, bažnyčias „bažnyčios“, lakstydavuses „lakstydavusios“, atimdavusias „atimdavusios“, pagadindavusias „pagadindavusios“, jes „jas“. się odmieniane formy czasownika – imiesłowy liczby pojedynczej różnych czasów i rodzajów i lm. zob. l., por.: sakydavęs, atsakydavęs, paklystą, sugavę, kilę, deginą, mušą, buvę, nešiodavę, išžudę, apiburdavę, pagadindavę, nutverdavę, mesdavę, sudegindavę, varę, pamatę, čypdavę, pavirsdavę, pasiversdavę, galedavę, apsiredę. tylko kilku imiesłowów (atiduodaves „atiduodavęs“, buve „buvę“, asa „asą, esą“) zapisanych przez M. slančiausko gwarą. skraca się nie tylko formy rzeczownikowe, lecz także bezokoliczniki czasowników, osobowe formy czasowników, np.: užduot, užgert, vaikščioj, tur, gyven, vadin, ale girdeti „girdėti“. galūnių trumpinimas pastebimas ir šių dienų joniškiečių kalboje23. Žodžių šaknyse ilgieji balsiai ė, ū M. slančiausko užrašyti e, u, vadinasi, ilgųjų balsių trumpinimas, kaip tarminė ypatybė, yra išlaikoma, plg.: suedą „suėdą“, driuti „driūti“, musu „mūsų“, dziukais „dz(i)ūkais“, Girenai „girėnai“, buk „būk“, esdavę „ėsdavę“, Prusai „Prūsai“, turedavus „turėdavus“, edą „ėdą“, girdeti „girdėti“, galedavę „galėdavę“, „deku“ „dėku“, apsiredę „apsirėdę“, begdavę „bėgdavę“, nustovedavę „nustovėdavę“, apželus „apžėlus“, Ukininkai „ūkininkai“, kalbedami „kalbėdami“, pajure „pajūrio“, Tevas „tėvas“, sunaitis „sunaitis“, ale Prancūzai. Długie samogłoski y, ė, ū ulegają skróceniu także w przyrostkach wyrazów, por.: išpjaustitais „išpjaustytais” (wyciętymi), apgargažejus „apgargažėjus, apdegusi” (oparzywszy się, poparzona), skambejimu „skambėjimu” (brzmieniem), Jankunas „jankūnas”, Gailiunas „gailiūnas”, Kubiliunai „kubiliūnai”, žmogutelis „žmogutėlis”. U M. Slančiauska i inne wyrazy zapisuje się tak, jak się je wymawia, np.: minavojemi „minavojami, minimi”, teip „taip”, teipat „taip pat”. Szeroka samogłoska e jest oznaczana przez ia, np.: liadais „ledais”, neprigiardavus „neprigerdavus”, sesiala „seselė, sesuo”, duktiala „duktelė, duktė”, dukriala „dukrelė”. Dwugłoska ie jest zapisywana gwarowo, tzn. zastępowana przez e albo i(y), np.: vokečių „vokiečių”, toki „tokie”, pryžodis „priežodis”. Krótka i jest oznaczana przez y, co wskazuje na wydłużanie samogłosek krótkich, właściwość charakterystyczną dla mieszkańców zachodniej Auksztoty z okolic Szawel, np.: styliaus „stiliaus”, kalvynas „kalvinas”. 23 Zob. szerzej Ćwiczenia i teksty gwarowe z Joniškisu 2001 albo CD, 2005. 140 janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė acta Linguistica Lithuanica LXX Zamiast długiej samogłoski y (i) M. Slančiauskas zapisuje in, albo odwrotnie, por.: grintele „grytelė“, kuningas „kunigas“, surakytus „surakintus“. Spośród cech gwarowych należy wymienić używanie samogłoski a na początku wyrazu, gdzie w nėje kalboje turimas e, plg.: asa „esą“, asąs „esąs“. języku ogólnym spółgłoska l przed głoskami typu e, ė, ei jest również oznaczana jako twarda przez M. Slančiauskasa, por.: skučiula „skučiulė, wykonane z drewna wydrążone naczynie z pokrywką do przechowywania masła, twarogu, śmietany lub sadła“, veislas „veislės“, Motinela „motinėlė“, močiutela „močiutėla“, Dukterela „dukterėlė“, dukružela „dukružėlė“, Duktiala „duktelė, duktė“, dukriala „dukrelė“, seserela „seserėlė“, sesiala „seselė, sesuo“. Jako przypadki szlekiowania można wyróżnić wyrazy: Giruzei „giružiai“, valdze „valdžia“, zmonys „žmonys, žmonės“ (gdzie indziej – žmonys), emaitei „Žemaičiai“, Džiukai „dzūkai“, dziukais „dzūkais, dzūkais“. Spośród form morfologicznych należy wymienić: menimis“, žmonys, žmonis a) kamienų mišimas, t. y. i-kamienių bei ė-kamienių daugiskaitos formų kaitymas pagal a-kamienių paradigmą, plg.: raumenai, raumenais „raumenys, rau- „žmonės, žmones“; b) używanie form rodzaju żeńskiego (w języku ogólnym – rodzaju męskiego), por.: už mares „už marių, marės“, saliu „salų, salės“, kares, kariu (karės, karių); c) używanie krótszych form wyrazów, por.: gelžies „geležis“, Liuterus „liuteronus“; d) używanie niezredukowanych form przysłówków seniaus „seniau“, labjaus „labiau“; e) używanie form zaimkowych, por.: geresnioses „lepsze”, žemesniojo „w niższej”. W glosariuszu M. Slančiauskasa Lietuviški vardai znajdujemy zarówno gwarowe użycie przyimka par (par daug „za dużo”), jak i ant z k. l. do określania miejsca (given ant Vilniaus toj pusej „mieszka po stronie Wilna, mieszka po stronie Wilna”), oraz su z su įn. l. do wskazywania środka (su vandeniu užduot „zadać wodą, napoić wodą”). mi, iš tarminės leksikos minėtini vardažodžiai, kurie joniškiečiuose iki šiol vartojanp.: kelinių „spodni”, abrine „abrinė, wydrążone z drewna naczynie z pokrywką do przechowywania masła, twarogu, śmietany lub tłuszczu”, vogone „vogonė, zob. abrinė”, skučiula „skubiulė, zob. abrinė”. Należy wspomnieć także o innych rzeczownikach, rzadziej używanych lub całkowicie nieużywanych w języku literackim: žemturei „żemturiai, ci, którzy mają ziemię”, žr. Žygūnai“, uivedai „Žuivėdai, žuvėdai, švedai“, valdonas „valdovas, kas valdo“. iš vaizdingesnių veiksmažodžių ar jų formų primintini: apgargažejus „apgargažėjus, sudegus gumulais“, partiją „niokoją“. Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 141straipsniai / articles ygunai „Žygūnai, ci, którzy podróżują, głosząc wiadomości”, ygunotai „Žygunotai, jak wynika z wcześniej przedstawionych twierdzeń, w glosariuszu M. Slančiauskasa Lietuviški vardai odzwierciedlone zostały różnorodne fonetyczne, morfologiczne i leksykalne cechy gwary szawelskiej zachodnioaukštajskiej wyłącznie dlatego, że autor stosował pisownię fonetyczną. WNIOSKI Rękopiśmienny glosariusz M. Slančiauskasa Lietuviški vardai, na który składają się trzy wyodrębnione przez autora części: Vardai, Kas=kits, Vardai=ir=vadinimai (nušaukimai), – po raz pierwszy zostaje przedstawiony wspólnocie lituanistycznej i społeczeństwu. Rękopiśmienny glosariusz należy przede wszystkim oceniać jako zabytek historii języka. Ponadto zasługuje on na uwagę także z kilku powodów lingwistycznych: ze względu na ciągłe używanie nazw osobowych jako zjawiska językowego w języku; dotyczących użycia formantów morfologicznych, a dokładniej słowotwórczych, ponad sto sześćdziesiąt lat temu. jest on ważny także z psychologicznego punktu widzenia — ze względu na same założenia aksjologiczne M. Slančiauskasa i jego postrzeganie świata oraz zdolność do uogólniania swoistości zjawisk światowych. W pierwszej części słowniczka Lietuviški vardai, zatytułowanej Vardai, przedstawiono 274 nazwy osobowe i miejscowe: 240 nazwisk z okolic Joniškis, 26 — z rejonu Pasvalys, oraz nazwy Saločiai i 12 wsi. spośród nazwisk zapisanych przez M. Slančiauskasa ponad sto sześćdziesiąt lat temu aż 71,1% jest używanych na Litwie do dziś, natomiast 28,9% poświadczono historycznie. w drugiej części, zatytułowanej Kas=kits, M. Slančiauskas zestawił 57 derywatów sufiksalnych. utworzono je za pomocą sufiksów deminutywnych -aitis, -aitė; -elis, -(ia)ela; -ytis, -yte; -utis, -(i)ute. Wyrazy z jednym przyrostkiem deminutywnym stanowią 59,6%. Przyrostki -aitis, -aite oraz -elis, -ela stanowią 15,8%, przyrostki -utis, -(i)ute – 12,3%, a -ytis, yte – 10,5% wszystkich derywatów. Dwustopniowe deminutywy stanowią 40,4% derywatów. Z przyrostkami -utelis i -uželis, -užela stanowią 10,5%, z przyrostkiem -elaitis, -elaite – 8,8%, natomiast z -elytis, -elyte – 3,5% derywatów. w trzeciej części rękopisu Imiona=i= (nazwy (zawołania) opisane przez M. Slančiauskasa etnonimy (nazwy ludów lub grup etnicznych i ich objaśnienia); nazwy grup społecznych, nazwy religijne, inne nazwy oraz nazwy używane w folklorze są dość pomysłowe i odzwierciedlają stosunek samego autora do opisywanego obiektu. są one są oceniane na podstawie opozycji savas | saviškis, savas | savitas, uwydatniając najważniejsze tam tikrą žmonių ir tautų elgesį, gyvenimo būdą, vietą, karingumą ir pan. odzwierciedlone w słowniczku M. Slančiauskasa Lietuviški vardai cechy taičių šiauliškių patarmės ypatybės: l kietinimas prieš balsius e, ė ir dvibalsį ei; zachodniolitewskie wydłużania krótkich samogłosek; wypadanie krótkich samogłosek w końcówkach; używanie określonych form morfologicznych; swoistość leksyki i wyrazu składniowego. Wszystkie wymienione cechy gwarowe są tak dobrze odzwierciedlone tylko dlatego, że M. Slančiauskas opierał się na zasadach pisowni fonetycznej. 142 acta janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė Linguistica Lithuanica LXX Literatura Ambrazas Saulius 2000: Rozwój słowotwórstwa rzeczowników II. Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii. dLkg – Dabartinės lietuvių kalbos gramatika, red. Vytautas ambrazas. autoriai: V. ambrazas, k. garšva, a. girdenis, e. jasaitienė, P. kniūkšta, s. krinickaitė, V. Labutis, a. Laigonaitė, e. oginskienė, j. Pikčilingis, a. ružė, n. sližienė, k. alvydas, V. urbutis, a. Valeckienė, e. Valiulytė. Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1994. Ćwiczenia i teksty gwar janiskich 2001: a ts. red. janina Švambarytė, s ud. nerija bartkutė, rasa dumčiūtė, aušra kaikarytė, Lina kazlauskaitė. Szawle: j. k. przedsiębiorstwo Vasiliauskasa [albo: Ćwiczenia i teksty gwar janiskich, zasób elektroniczny. Szawle: dipolis, Labutis Vitas 1998: Składnia języka litewskiego. Wilno: 2005]. Wydawnictwo Uniwersytetu Wileńskiego. Lki gVs – Spisy miejscowości zamieszkałych (akta toponimiczne). Maszynopis. Księga 2. Lki Vs iak – kartoteka historycznych nazw osobowych Wydziału Onomastyki Instytutu Języka Litewskiego. Lktch – Chrestomatia dialektów języka litewskiego. Redaktorka naukowa Laima Grumadienė, oprac. Rima Bacevičiūtė, Audra Ivanauskienė, Asta Leskauskaitė, Edmundas Trumpa. Wilno: Wydawnictwo Instytutu Języka Litewskiego, 2004. LPŽ – Słownik litewskich nazwisk 1–2, red. odpowiedzialny Aleksandras Vanagas. Wilno: Mokslas, LVŽ – Słownik litewskich nazw miejscowych i a–b, 1985–1989. kolegium redakcyjne: Laimutė Baluodė, Grasilda Blažienė, Vytautas Kardelis, Alma Ragauskaitė, Sergejus Temčinas, Jürgen Udolph; autorzy: Laimutis Bilkis, Marija Razmukaitė, Vitalija Maciejauskienė. Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2008. Maciejauskienė Vitalija 1991: Powstawanie litewskich nazwisk. Wilno: Mokslas. Maciejauskienė Vitalija 1994: Litewskie nazwiska: rozwój i pochodzenie. rozprawa Vilnius: Lietuvos informacijos institutas. habilitacyjna. Maciejauskienė Vitalija 2001: o ocenie litewskich nazwisk z punktu widzenia ich budowy. – Acta Linquistica Lithuanica 44, 167–187. Macienė jurgita 2005: Stylistyka zdrobnień. Šiauliai: Wydawnictwo Uniwersytetu Szawelskiego VšĮ. Marcin kevičienė rūta 2001: tradycyjna frazeologia i inne stabilne połączenia wyrazowe. – Lituanistica 4, 81–98. ragauskaitė alma 2005: antroponimy mieszkańców Kowna z XVI–XVIII w. Wilno: Wydawnictwo Instytutu Języka Litewskiego. Švambarytė-Valužienė Janina 2011: Rękopiśmienny słowniczek Mato Slančiauskasa Liuberiszka arba senų ubagų kalba (1892). – Baltu filoloģija 20(2), 53–65. Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 143straipsniai / articles Švambarytė-Valužienė Janina 2013: Zasady przedstawiania frazeologii w słowniku Mato Slančiauskasa. – Acta Linquistica Lituanica 69, 81–89. Vėlius Norbertas 1974: M. Slančiauskas – zbieracz folkloru. – Bajki północnej Litwy. Wilno: Vaga, 22–30. VŽ – Słownik nazw miejscowości, red. nacz. Aldonas Pupkis, oprac. Marytė Razmukaitė, Rita Miliūnaitė. Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 2002. Ż i–ii – Informator o podziale administracyjno-terytorialnym Litewskiej SRR 1–2, opracowali Zigmundas Noreika, Vincentas Stravinskas. Wilno: Mintis, 1974–1976. ЛАФ – Сталтмане Велта Эрнестовна. Латышская антропонимия. Фамилии. Москва: Наука, 1981. Dodatek Tabela 1. Nazwiska odnotowane w Słowniku nazwisk litewskich na obszarze Pavardės slančiausko žodynėlyje, psl. Lokalizacija joniškio krašte Joniškis adeikis 6 jnš, Žg jatulis 11 jnš, kri alsys 6 sk jautakis 5 Žg bačiulis 11 kaunas 1 jnš bytautas 4 jnš kaziulis 11 jnš, Žg braziulis 11 jnš keturakis 5 sk, Žg Laikunas 1 Žg dapkus 1 jnš Lydeikis 6 Žg dauginis 12 jnš, Žg Liulis 11 Žg jnš Mankus 1 jnš gatautis 4 jnš Matulis 12 Žg gintautas 4 jnš Mickus 1 jnš, rimgaila 8, 10 kri rimkunas 1, 8 jnš rimkus 1, 8 jnš, Žg romutis 8 jnš sabulis 12 stankus 1 Žg, jnš, sk sutkus 1 jnš Šimkunas 2 jnš Šimkus 2 jnš, sk, Žg tamulis ginkus 1 jnš Pavardės slančiausko žodynėlyje, psl. Lokalizacija joniškio krašte jnš, sk juodeikis 6 Žg balakas 5 jnš, sk, Žg juodis 6 jnš, kri, sk bijeikis 6 sk jnš, Žg, budrys 6 jnš kontautas 4 Žg bulys 11 jnš kukulis 11 Žg butautis 4 jnš, daukantas 8 Žg Mačiulis 12 jnš, Žg didžiulis 11 kri Mandeikis 6 sk gailiunas 10 Žg goštautas 4 jnš, sk, Žg norkunas 1 jnš jarulis 11 jnš, Žg norkus 1 jnš jnš samulis 12 jnš staniulis 12 jnš stasiulis 12 jnš, Žg stankunas 1 jnš, Žg 12 jnš tautkus 2, 4 jnš, sk, Žg tautvaišas 4 jnš, sk, Žg udrakis 5 Žg Morkunas 1 jnš, sk 144 acta janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė Linguistica Lithuanica LXX Pavardės slančiausko žodynėlyje, psl. Lokalizacija joniškio krašte Pakulis 12 jnš Pečiulis 12 jnš Pranciulis 12 sk, Žg Pranckus 1 sk, Žg ramonas 8 jnš, sk, Žg ratkus 1 jnš rimaitis 8 jnš Nazwisko zapisano w nawiasach. Pavardės slančiausko žodynėlyje, psl. Lokalizacija joniškio krašte Vaičiulis 12 Žg Vaitkus 2 jnš, Žg Valiulis 12 jnš, Žg Vaitiekunas 2 jnš, sk Vaitiekus 2 lp Vaitkunas 2 lm Veniulis 12 lp Vitkunas 2 lm Vitkus 2 lm, Žg Žalakis 5 lm Žygmantas 3 lm, w słowniku odsyłacz do Zigmantas. Przykład szlekowania Žigulis 12 lm, lp, Žg 2 Tabela. Nazwiska zapisane w słowniczku Slančiauskasa zostały odnotowane i zlokalizowane w Słowniku nazwisk litewskich w okolicach Szawli. Przy nazwisku podano stronę słowniczka alseikis 6 brazdeikis 6 gudanis 10 kiauleikis 6 akis 5 budreikis 6 gudas 10 gelgudas 10 kaulakis 5 Mažeikis 6 beniulis 11 girkantas 9 keršulis 11 Mintautas 4 bičiulis 11 kunas 1 akunis 5 cirtautas 4 jankunas 1 Lapeikis 6 baliulis 11 daumantas 3 jeniulis 11 Laumakis gudaitis 10 ketrakis 5 Mišeikis 6 5 baltakis 5 deikis 6 jomantas 3 Lygeikis 6 baltulis 11 dirmeikis 6 ylakis 5 Lymantas 3 bandžiulis 11 eišmantas 3 kanteikis 6 Mačys 1 bartkunas 1 gailis 10 kantrimas 8 Mantrimas 8 batulis 11 Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 145straipsniai / articles Mitkus 1 Morkus 1 5 noras 6 noreikis 6 2 nutautas Perkunas Petreikis 6 PranckunPutrimas 8 raziulis 12 rimdeikis 6 rimas 6, 8 rimeikis 6, rimVydas 8 romas 8 4 rudakis 5 1 rupeikis rusteikis 6 as 1 sereikis 6 skabeikis 6 skirmantas skruolis 12 8 smalakis spirakis 5 spudulis 12 sudeikis 7 6 sungaila Šaikunas 2 saveikis 6 Šateikis 7 Šileikis 7 3 Šniuolis 12 talmantas 3 5 taurakis tvaskunas Vidginis 13 Vidmantas 3 10 Virginis 13 Viskantas 9 Šakis 5 Vismantas 3 Žutautas 4 3 Tabela. Nazwiska, które nie trafiły do Słownika nazwisk litewskich, lecz są poświadczone w Lki Vs iak lub ЛАФ Pavardė slančiausko žodynėlyje, psl. atitikmenys Lki Vs iak ir ЛАФ akas 5 Lki Vs iak akatis akilaitis 5 Lki Vs iak akelaycia akylius 5 Pod tym nazwiskiem wstawiono nazwiska aukštakis, ankštakis. bartkus 1 Lki Vs iak bartkienė bertautis 4 bratkunas 1 Lki Vs iak bratkus butgins 13 dapkunas 1 Lki Vs iak dapkunas dirbeikis 6 Lki Vs iak dырба gailutis 10 Lki Vs iak gaylis, gailus gatulis 11 Lki Vs iak gatulis gažtantis 4 Lki Vs iak gažutis ginkunas 1 Lki Vs iak ginkunas jauneikis 6 Lki Vs iak jawniskis jaunys 6 Lki Vs iak jankus 1 Lki Vs iak jankus jawnis kamantas 3 Lki Vs iak kaman kaunys 1 146 acta Linguistica Lithuanica LXX Longins 13 ЛАФ janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė Logins (191), Lontāns (187), Lodēns (189) w nawiasach Pavardė slančiausko žodynėlyje, psl. atitikmenys Lki Vs iak ir ЛАФ kušleikis 6 Lki Vs iak kulis, kuʃlene Lygudas 10 Lki Vs iak Ligucka Slančiauskas dopisał: (po łacinie) Mačekunas 1 Mankunas 1 Lki Vs iak Mankunas Metgins 13 Lki Vs iak Medginis; ЛАФ Metens (189) Mickunas 1 Lki Vs iak Mickunas Mylakis 5 Lki Vs iak MiĪachicia Mitkunas 1 Lki Vs iak Mitkunas normantis 3 LKI VS IAK nortautis 4 Lki Vs iak nortowt ogins 13 ЛАФ ogrēns (190) Pašakis 5 Petrikunas 1 Lki Vs iak Petrikucia Plačakis 5 Plakis 5 Lki Vs iak Plakis rimgailis 10 Lki Vs iak rymgayĪa romutaitis 8 Lki Vs iak Ромутайтис stirpeikis 7 Lki Vs iak styrpeyko jnš yra žinoma pavardė stripeikis striupeikis 7 Lki Vs iak strypeyko sutkunas 1 Lki Vs iak sutkunas tautavilis 4 taučiunas 4 Lki Vs iak tautckunas tautinis 4 tautginis 4 Lki Vs iak tawtgin tautgins 13 Lki Vs iak tawtgin tautkunas 2, 4 Lki Vs iak tawtkus Viltautis 4 Lki Vs iak Wiłtowt, Wiłtutaitis Vijuolis 12 Lki Vs iak Wijuckas, Wypuk, Wijunaycie Višgaila 10 Lki Vs iak Wisginaijcia Žukantis 9 Lki Vs iak Ƶukas kepuls 14 + kulbokas 14 + Vytautas 4 Lki Vs iak Vitautis Mato slančiausko rankraštinis žodynėlis Lietuviški vardai 147artykuły / articles 4 Tabelka. nazwiska z Saločiai (rej. paswalski) Nazwisko w słowniczku Slančiauskasa, odpowiednik na s. LPŽ brak odpowiednika LPŽ Lokalizacja Aleksandra 14 +nieznana w Saločiai čepuls 14 +Žinoma jnš, Žg dulmans 14 + indre 14 +Imię? kraučiuns 14 +jnš, Žg Liesvenčiuns 14 + Liudvigs 14 +nieznana w Saločiai Mašaliuks 14 Mašals 14 + Matulionis 14 + Meldutis 14 + Mičiuks 14 + Mikaliuns 14 +nieznane w sprawie Saločiai ožela 14 +LPŽ oželas w sprawie Saločiai Putelis 14 +Znane w Saločiai i w skr rapols 14 +nieznane w sprawie Saločiai strielčiuns 14 +nieznane w sprawie Saločiai Šaučiuns 14 +nieznane w sprawie Saločiai Švežiks 14 +Znane jnš tijunas 14 +nieznane w sprawie Saločiai tuoms 14 + užkurs 14 +nieznane w sprawie Saločiai Verkys 14 +nieznane w sprawie Saločiai Vince 14 +LkŽ Vinca, Vincius. nieznane o saločiai Žiedelis 14 + dzeltenpamušis gniaužei LKI 148 acta Linguistica Lithuanica LXX 5 Tabela. nazwy janina ŠVaMbarytė-VaLuŽienė wsi (rej. poswolski, saločiai) nazwa wsi (osady) odpowiednik VŽ odpowiednik Ž i, Ž ii odpowiednik Lki gVs szlachcice baltpamušis Ž ii 85 dzietoniai ( dcietonei?) kubiliunai VŽ 184 Ž i 179, Ž ii 143 sadogala saudogala Ž i 179, Ž ii grybkelei gripkeliai Ž i 179 kemenai VŽ 170 Ž ii 133 273 Šakarnei VŽ 360 Ž i 179, Ž ii 297 tervedenai Žilpamušis Ž i 180, Ž ii 361 6 Tabela. jednopniowe nazwiska pogrupowane przez Slančiauskasa Przyrostki Przykłady -aitis, -elaitis akilaitis, romutaitis, daugelaitis -al(a)s Mašals -an(a, i)s dulmans -eikis kis, Lydeikis, Lygeikis, Maldeikis, Mažeikis, Mišeikis, noreikis, adeikis, alseikis, Vijeikis, budreikis, brazdenkis, dirmeikis, dirmeikis, jauneikis, juodeikis, kantrikis, kiauleikis, kušleikis, LapeiPet reikis, rimdeikis, rimeikis, rupeikis, rusteikis, sereikis, saveikis, skabenkis, striupeikis, sudeikis, stirpeikis, Šateikis, Šileikis -ela |-elis, -elaitis daugela, jagela, Mangelis, ožela, Putelis, Žiedelis -ik(a)s Švežiks -ylius akylius -okas kulbokas -ol(a)s rapols -(i)on(i)s Matulions -(i)uk(a)s Mičiuks, Mašaliuks