Senasis lietuvių tikėjimas ir stabmeldystė

ZIGMAS ZINKEVIČIUS Emerytowany akademik Kierunki badań naukowych: bałtystyka, historia języka litewskiego, dialektologia, onomastyka. DAWNA WIARA LITWINÓW I BAŁWOCHWALSTWO Litwini w starożytności nie byli bałwochwalcami, takimi jak Grecy i Rzymianie, którzy stawiali posągi bożków i oddawali im cześć, na przykład Apollonowi, Afrodycie i innym. Bałtowie nie mieli prawdziwych ani podobnych posągów bożków. Nie byli bałwochwalcami, lecz czcicielami przyrody. Czcili siły przyrody, modlili się w świętych gajach (alkos – „ofiarnych” wzgórzach, alkakalniach). Mieli święte zbiorniki wodne (rzeki, jeziora itp.) i inne święte obiekty przyrodnicze, które czcili, Odziedziczyli z najdawniejszych czasów pierwotną wiarę monoteistyczną. Ich najwyższe bóstwo deivas było pojmowane jako personifikacja nieba. Można o tym wnioskować choćby na podstawie zapożyczonego przez Finów słowa taivas (z t zamiast bałtyckiej dźwięcznej spółgłoski d, por. deivas), oznaczającego „niebo”. Elementy politeizmu pojawiły się w wierzeniach Bałtów później. Między innymi wiązało się to ze skłonnością do nazywania dawnego boga „bogiem” określonymi epitetami (takimi jak wszechmocny), które w poszczególnych językach wymawiano różnie, co dziś sprawia wrażenie, jakby chodziło o różnych bogów. Do tego wszystkiego przyczyniły się jeszcze różne nazwy czczonych obiektów przyrodniczych w poszczególnych językach bałtyckich, które późniejsi badacze uznali za odrębne bóstwa. Niedokładny zapis tych nazw w źródłach (osoby je zapisujące nie znały języka litewskiego) tylko pogłębiał zamęt i wprowadzał w błąd dawnych badaczy, a wprowadza w błąd również współczesnych. W literaturze naukowej utrwaliło się błędne rozumienie wczesnej wiary Bałtów jako politeistycznej. To drugi mit, obok uznawania dawnych Litwinów za bałwochwalców. Nadesłano 18 maja 2015 r. ZIGMAS ZINKEVIČIUS Justiniškių 41–24, LT-05127 Vilnius, Litwa [email protected] 252 Acta Linguistica Lithuanica LXXII