scieee Open visual document viewer

Vadinamojo bavarų geografo „Bruzi“ ir prūsai

Diego Ardoino

Full text

S aipsniai / A icles 15 DIEGO ARDOINO Uni e sidade de Vilna As di eções de pesquisas acadêmicas: p ūsų língua, elhaji bal ų i alų i lo ynų kalbų (is o inė) g ama ika, ilologija, kalbo y a, aš ija, dialek ologija, eks ologija, kodikologija, paleog a ija, compa iguamoji kalbo y a. VADINAMOJO BAVAR GEOGRAFO BRUZI IR PRŪSAI The So-Called Ba a ian Geog aphe s B uzi and Old P ussians ANOTACIA Na li e a u a acadêmica di undusi opinião que p ūsų e nonimas p imei a ez apa eceu B uzi o ma cu ame la ynų kalba pa ašy ame eks e, esančiame IX amžiaus man aš yje, que adicionalmen e a ibuído ao chamado ba a ų geog a u. K uopš us kodikologinis e paleog a inis manusc ício es udo indica que o ex o pa a manusc ípio oi incluído neabejo inai mais a de, e de alhos ilologico seu exame pe mi e o e ece no a hipó ese sob e a egioná, no qual B uzi oi es abelecu ado. ESMINIAI VOODŽIAI: ba a ų geog a as, B uzi, p ūsai, Desc ip io ci i a um e egionum, bal ų ilologija. ANNOTATION I is a widesp ead opinion in li e a u e ha he e hnonym P ussians is i s encoun e ed as he o m B uzi in a sho La in ex kep in a manusc ip da ing back o he 9 h cen u y and adi ionally a ibu ed o he so-called Ba a ian Geog aphe . Um accu a e codicological and palaeog aphical s udy o he manusc ip shows ha he ex was de ini ely inse ed a a la e da e and i s ho ough philological examina ion allows us o p opose a new hypo hesis on he egion in which he B uzi se led. KEYWORDS: Ba a ian Geog aphe , B uzi, Old P ussians, Desc ip io ci i a um e egionum, Bal ic philology. DIEGO ARDOINO 16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV Na especializada li e a u a de ilologia bal as chamado-se geóg a o ba a os žinomas isų pi ma dėl o, kad manoma, jog jis už iksa o pi mąjį šiandien ži- nomą p ūsus in oduzi an e e nonimą, desc ibindo desde XIII a. on es consis en emen e P ūsija chamado da egião habi an es. Aqui o que sob e isso esc e em alguns impo an es pesquisado es: 1) Pi mo eiz p ūšu ā ds (B uzi) e lasāms â sauk ā Ba a iešu ģeog a a aks os 9. gadsim enī (Ska . Ło mjaņska S udja nad pocz. społ. i pańs wa li . I 47 un II 151.) (Endzelīns 1945: 39). 2) P ūsai sob esse nome p imei a ez minimi no século IX: soiname do Ba a ų Geog a o B uzi P ūsai. Mais a de (apie m. 965) p ūsus nome Bu ūs mini Espanha iau ojas Ib ahim-ibn-Jokūbas (Mažiulis 1966: 1314). 3) F om he 9 h cen u y he name P ussian eplaces he name Aes ian las men ioned by Wul s an (and pe haps ans e ed o he Es onians). The name B uzi ˈP ussiansˈ is men ioned by he Ba a ian geog aphe o he i s ime in he middle o he nin h cen u y (Schmals ieg 1976: 3). 4) Ba a ų geog a o šiau inio Dunejaus k aš o mies ų bei s ičių ap ašyme en e mui os ou os nomes é mencionado e o nome B uzi. [...] Es a é a p imei a conhecida menção do nome p ūsų (IX a.) (Kabelka 1982: 40). 5) Vie oj aisčių desde IX a. aqueles mesmos aka iniams bal os nomeados em his o icos on es emkilha p ūsų nome. Ele é mencionado pela p imei a ez IX a. chamado do Ba a ų geog a o (B uzi) (Zinke ičius 1984: 279). 6) oboznanie nosi elys P.ya. ko nem *p ūso meçado pela p imei a IX . B uzi (Баварский Географ), . e. em aquele mesmo século, quando úl imo- ний раз население этик мест названо «айстиями» (Вулфстан), ср. Aes ii pela p imei a u Taci a (Topo o 2006: 50). 7) P ūsų nome ( o ma B uzi) p imei a ez mencionado IX a. ad. Ba a ų Geog a o esc i os (LKE 2008: 439). 8) The name o he P ussians is i s encoun e ed as he o m B uzi in he 9 h cen u y in The Ba a ian Geog aphe (Zak zewski 1917), and as he o m Bu ūs ( oughly in he yea 965) in he A abic wo ks by Ib āhīm ibn Jaķūb (Kowalski p. 147) (Dini 2014: 327). 9) A gumen ando ele1 chamou a a enção pa a as mais an igas ixsações de on es his ó icas des e gen inômio, con endo aízes no início b-: Ba a ų Geog a o (IX a.) B uzi (Ka aliūnas 2015: 232). 1 Scil. Leszekas Bedna czukas, z . Bedna czuk 1982: 4966. S aipsniai / A icles 17 Vadinamojo ba a ų geog a o B uzi i p ūsai Todos os ci ados cien is as2 en a izam dois a os, conside ados de ce eza conhecidos, con iá eis e não-dubejo inos: • e nonimas B uzi p imei a ez mencionado no século IX; • isso é a p imei a a é šiol conhecida e nonimo p ūsai iksação. Assim ba a ų geog a o es emunho é essencialmen e impo an e po dois a o es: • po causa o malaus e nonimo B uzi (už iksuo o ba a ų geog a o) e mais no ojo p ūsai (gausiai ixado a pa i XIII c.) semelhança, que mui os es udiosos incen i a am a iden i ica B uzi com p ūsi; • de ido à an iguidade a ibuída à ixação (IX a.). Se ao chamado geóg a o ba a ų a ibuído o ex o osse, digamos, XIII a., ele não se ia ão impo an e, pois XIII a. em mul ididade ou as on es menção an o e nonimas p ūsai, an o cho onimas P ūsija. De e ia, oda ia, ajus a -se alguns (aki aizdžius) assun os. Como acabamos de e , mencionadas publicações a i mam que e nonimas B uzi p imei a ez mencionado no IX século. Na e dade, mais p eciso se ia dize que o documen o, no qual зафиксирована форма B uzi, da a-se do século IX. E ainda mais p ecisamen e o documen o, no qual зафиксирована форма B uzi, обычно датируется IX веком и было написано неизвестного автория, договорни называемому баварским географифу. Ago a se ia possí el pe gun a : • sob e que base a i ma-se que o documen o em que icha a o ma B uzi é da o ino do século IX? Também: • emos absolu a ce eza de que e nonimą B uzi pode se iden i icado com as mesmas gen es, que desde o século XIII. in a a am-se p ūsų e nonimu? Es as são pe gun as às quais é di ícil (ou impossí el) esponde com base apenas a conside ações de na u eza linguís ica. Pa a en a adequadamen e a es as pe gun as, há só uma manei a: ilologinė (aquela é k i iška) o iginalalaus documen o, no qual insc i o e nonimas B uzi, analizė. Vendo o e mo ilologinė analizė, enho em men e c í ica documen ação analisando po meio de ilologia o necidos ins umen os: paleog a iją, kodikologiją, eks ologiją, em ou a pala a, ekdo iką. Es udando mais ou menos pa ienena, isoliuo o glosá ou es emunijimen o, lingüis as ge almen e endem de imedia o (e ge almen e somen e apenas) seiconcen a em in es igações de e imológico compa a i o, e po isso mui as ezes não inclui ou o ipo de conside as ymų. Assim acon eceu e com e nonim B uzi. 2 E no mais ecen e manualís ica p ús ica ap esen am ais mesmas a i mações: Nuo IX a. on es es emunham e p ūsų nome (plg. Ba a ų Geog a o B uzi IX a., Ib ahim-ibn-Jokūbo Bu ūs X a., Adomo B ėmeniečio P uzzi XI a., Nes o o me a Проščiouсы XIXII a. e k .) (Rinke ičius 2015: 14). DIEGO ARDOINO 18 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV Como puikiai indica Simas Ka aliūnas (Ka aliūnas 2015: 226237), ilólogos bal os, y inėję ba a ų geog a o liudijimą, nepasi a gino e i ica o documen o da as e B uzi ~ p ūsai o ma de iden i icação undamen ado, seconcen ando p incipalmen e em e imológica e linguís ica B uzi análise. No en an o, em ais casos como conside ado, pelo menos inicialmen e, de e ia desis i -se da pa auklum da análise e imológica e, ją ejei ando, documen o, no qual es á ce o a ado a pala a, oma minuopščiai i i ilologiniu, codikologiniu e paleog aphiniu pon o de is a. Toks modus ope andi assegu a iam mais sólida base de u u as pesquisas de na u eza linguís ica e ajuda iam a e i a imp ecisa (ou ainda pio comple amen e não undados) in o mação de disseminação. Cudiando de uma publicação pa a ou a, al in o mação o na-se descon olada e depois de algumas ci a imen os acei a ou cou como jus a, assim azendo didelha dano a a uais conquis as cien í icas e u u as pesquisas. Ago a passemos ao documen o a ibuí el ao geóg a o ba a ų desc ição. E nonimas B uzi é mencionado em um cu o (de duas páginas) documen o, que é conhecido como: Desc ip io ci i a um e egionum ad sep en ionalem plagam danubii (i. y. Šiau inės Dunojaus pusės i o ių i k aš ų описание) (ž . ig. 1). 1 PAV. Documen o incipi . Is o é umpo documen o incipi ( . i. p imei as pala as, mais a de apê odo documen o í ulo), cujo desconhecido au o es em 1796 m. lenkų esc i o Janas Po ockis chamou ba a ų geog a u3, po que o ex o oi a as ado em Miunchene, Ba a ijoje, na Ba a ische S aa sbiblio hek (Baye ische S aa sbiblio hek), ais empos conhecida como Biblio heca Regia Biblio eca Monacensis. Desc ip io ci i a um e egionum é Codex unicus (i. i. o único des e documen o sob e i e és bem conhecido egzemplio ius), em 1772 . ancūzico his o iado e d ama u go Louis-Gab ielio Bua Du-Nançay descob iu pe gamen ino de á ias geome ia e as onomia esc i os olian o (saugomo S aa sbiblio hek München, 560 Clm ci u) nos úl imos dois olhos (149 e 150 ). 3 Sob e ba a ų geog a ą e . Zak zewski 1917; Von Kel sch 1886: 505560; F i ze 1952: 326341; Billig 1995: 2767; Rossignol 2011: 305316. A igos A icles 19 2 PAV. / Desc ip io ci i a um e Vadinamojo ba a ų geog a o B uzi i p ūsai egionum 149 página. DIEGO ARDOINO 20 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV 3 PAV. Desc ip io ci i a um e egionum 150 página. A igos A icles 21 / Vadinamojo ba a ų geog a o B uzi i p ūsai No códice pode dis ingui -se qua o di e en es idades codikologinas unidades, que o amoso paleóg a o Be nha das Bischo as4 a ibuiu ao IX a. pabaigai (úl imos du) e ao XI a. (p imuosius du). Desc ip io ci i a um e egionum neabejo inai é apêndice mais a de, da oo ino X séziumi (ou pouco mais a de), que, Bischo o5 achoim, записала из югозапариных Германии киęs pe ašinė ojas. Desc ip io ci i a um e egionum (ž . 2 e 3 ig.) umpas6 e em mui os aspec os p oblemá ico documen o7 é cinquen a oi o nações de nações, es abelecidas no no es e da egião do Danúgio, lis a, o nês ganu impo an e p incipalmen e es udinė ojams da his ó ia sla as de ido à sua an iguidade. À maio ia dos e nonimais ge almen e es á indicada a co esponden e quan idade ci i a es (ci i as e mą p o a elmen e de e ia en ende como indicando o alo es, e não cidades ou e i ó ios s i is), e às ezes dada e in o mação adicional. Desc ip io ci i a um e egionum ca ac e iza-se de uma cla a es u u a de duas pa es. Po incipi lis am-se 13 nações de, en ão inse em-se du pa ikslinimas: Is e sun egiones, que e minan in inibus nos is (ž . 4 ig.) Is i sun , qui iux a his o um ines esiden (ž . 5 ig.). 4 PAV. Desc ip io ci i a um e egionum 149 página, 1516 linhas. 5 PAV. Desc ip io ci i a um e egionum 149 página, 16 linhas. Toliau a dijama a é o inal documen o, concluindo simplesmen e, ex ab up o, cinquecen os aš un ąja au a (Golensizi ci i a es V), nep idedan nenhuma in o mação adicional ou explici . Mui asidade na segunda pa e lis adas das nações não há 4 Ž . Bischo 1981: 187211; Bischo 2004: 221222. 5 Bischo 1960: 262, 3 izn. 6 Desc ip io suda o 26 eilu ės 149 puslapyje i 12 eilučių 150 puslapyje. B uzi e nonimas už ik- suo ado 150 página 56 linhas. 7 F anzas B unhölzas (1996: 502503) lhe não p es a nenhuma impo ância li e á ia. DIEGO ARDOINO 22 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV conhecidas de nenhum ou o luga u e mui as ezes di ícil (ou comple amen e impossí el) de e mina , de qual nação se ala. Pe o de algumas dessas nações ci i a es quan idade não nu odomas, e pe o de ou as sua quan idade milžiniška, às ezes ap esen ando e spėjamojo na u eza conhecimen os. Po causa dessa nenuosclidade oi di o, que a segunda Desc ip io ci i a um e egionum pa e o iginalmen e e a um sepa ado ex o de ou o au o us. Desp endendo-se da possí el hipó ese de á ias edações, pode-se a i ma que isso, como dispos o a segunda pa e do ex o, mui as ezes aiu uma ce a esc i u ioso (ou possí el on e, pela qual ele u iliza a) nãoexac i ude. Além disso, pa ece que ge almen e as nações a dijam não segundo ade imą e i o ialino exsidês amen o, po an o mui o iscinga conside á-las (no s e após ixliais) geog á icos pon os de e e ência. Falla a sem ala sob e o documen o e mul idão nele exis en es de neaiškumų ( isão p imei a elacionados com documen os on es e p opósi os), gos a ia de oca a enção em e nonimą B uzi, que, como não ez epe ido, já mui os milha es de anos li e a u a de ilologia bal as e sla as é conside ado hoje a mais an iga conhecida e nonimo p ūsai iksacija. Desc ip io ci i a um e egionum eks e B uzi é in a eš un oji minima nau a (ž . 6 ig.): B uzi · plus ē undiq· quādeenisa ad henū· . y. B uzi plus es undique quam de enisa ad henum. 6 PAV. Desc ip io ci i a um e egionum 150 página, 56 linhas. Com base em odos os po os ba a os mencionados ap ašais, pode-se aduzi , mais p ecisamen e in e p e a , comen á io sob e B uzi e nonimą assim: a egião, no qual i e B uzi, é isapúliamen e maio do que a egião, ply in į do Enso a é Reno. Mais uma ez de an emão en a izando, que odas as le an adas com es e ema elacionadas hipó ese po causa de dados e p o as al as em qualque caso de e se conside adas (mais ou mais undamen adas) spėjimais, baseando-se acabou de o necido a ian e de adução, con inua en a ei en ende (i. i. in e p e e e) o eiginho do geóg a o ba a os sob e B uzi. Kad a pala a henum indicodo Reino upę (la ynų k. Rhenus; okiečių k. Rhein), pa ece neabejo ina. Já que Reinas é um io, é p o á el que e a pala a enisa pudesse nomea um io, eže ą, mon anha ou ou a signi ica i a e acilmen e iden i icada elemen o da paisagemj. A igos A icles 23 / Vadinamojo ba a ų geog a o B uzi i p ūsai Iš ik ųjų enisa galima gana į ikinamai susie i su daba ine Enso upe (Enns okiečių k.), suliniu in aco do Danube, que ap oximadamen e 250 km eka e i ó io da Áus ia (ž . Fig. 7). 7 PAV. Região, espalhando-se do Reino a é Enso. Enns nome do io la ynų língua зафиксирован по-разному: Anasus, Anisus, Anesus (Fo cellini 1828: 960); Anesus, Enesus, Enasa, Anasus, Enesis, Anisus, Anisa (G aesse 1909: 17). Desc ip io ci i a um e egionum G aesse 1909: 17 Fo cellini 1828: 960 Enisa Anasus Anasus Anesus Anesus Anisus Anisus Anisa Enasa Enesis Enesus Ticlaus co espondência a é ago a ainda não achada, po ém a di e ença oné ica en e o nome ba a ão geóg a o cap ado enisa e em ou as on es exis en es das a ian es Anisa, Enasa é ão su il, que lemb ando g a ines medie ais aš ininkų a iações (ou os nomes de línguas, cujos sons p onuncia La inos