„Seirijų šnektos tekstai“. Sudarė Asta Leskauskaitė

288 Acta Linguistica Lithuanica LXXVI VILIJA RAGAIŠIENĖ Lietuvių kalbos institutas K i e r u n k i b a d a ń n a u k o w y c h: akcentologia, dialektologia, leksykografia. SEIRIJŲ ŠNEKTOS TEKSTAI Opracowała Asta Leskauskaitė Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2016, 296 s. + 1 płyta dźwiękowa (CD) ISBN 978-609-411-183-9 Na początku roku Instytut Języka Litewskiego wydał kolejne 2017 źródło dialektalne przygotowane przez doświadczoną dialektolożkę Astę Leskauskaitė – Teksty gwary seirijskiej wraz z płytą kompaktową z nagraniami dźwiękowymi. Książka ta jest trzecim zbiorem tekstów dialektalnych podgwary południowodzukijskiej opracowanym przez autorkę. Jako kompetentna redaktorka tekstów dialektalnych A. Leskauskaitė zaprezentowała się wspólnocie naukowej i szerokiemu gronu odbiorców ponad dekadę temu, wydając teksty rodzimej gwary – Teksty gwary okolic Kučiūnai (2006; 428 s.). Wkrótce potem, tj. po trzech latach, ukazała się odznaczająca się dojrzałością naukową publikacja poświęcona południowym gwarom podgwary południowodzukijskiej – Teksty gwary marcinkońskiej (2009; 384 s.). Ciesząc się z najnowszej książki wybitnej badaczki podgwary południowodzukijskiej, należy ubolewać, że jest ona znacznie mniejsza objętościowo niż dwie pierwsze (tym bardziej że w Archiwum Gwar Centrum Geolingwistyki Instytutu Języka Litewskiego zgromadzono niemało tekstów gwary seirijskiej przeznaczonych do publikacji, s. 33–34). Pragnienie posiadania jak największej liczby tekstów z komentarzami, transkrybowanych przez doświadczoną dialektolog, jest, jak sądzę, całkowicie zrozumiałe. Autentyczne teksty gwarowe są przecież nieocenionym źródłem nie tylko dla dialektologów, bałtystów czy badaczy dawnych pism, lecz także dla etnologów, etnografów i historyków. Choć recenzowana książka jest mniejsza objętościowo, poziomem opracowania i spostrzeżeniami naukowymi z pewnością nie ustępuje tekstom gwarowym opublikowanym przez A. Leskauskaitė w 2006 i 2009 r. Struktura książki Teksty gwary seirijskiej zasadniczo nie różni się od struktury żadnej innej publikacji tego rodzaju wydanej do tej pory. Jak zwykle, książka składa się z przedmowy (s. 9–12), studium naukowego (s. 13–88) i tekstów gwary (s. 89–251). Na końcu książki zamieszczono jeszcze słowniczek objaśniający (s. 252–265) oraz zestaw znaków transkrypcji (s. 266–268). Po nim opublikowano wykaz źródeł Seirijų šnektos tekstai Recenzje / Reviews 289 (s. 269–270), dość obszerny wykaz literatury (s. 271–282), rejestr skrótów (s. 283–284) oraz streszczenie w języku angielskim (s. 285–292). Do książki dołączono płytę kompaktową, na której zamieszczono nagrania dźwiękowe dobrej jakości większości opublikowanych w książce opowieści. Studium naukowe, które autorka skromnie nazywa artykułem wprowadzającym daro keturi stambesni ar smulkesni skyriai: „Iš Seirijų krašto istorijos“, „Šnek- (s. 5), składa się z trzech rozdziałów: „Badania i źródła gwary”, „Sytuacja socjolingwistyczna na początku XXI w.” oraz „Obszar gwary i jej najważniejsze cechy”. W pierwszym rozdziale (s. 13–31), na podstawie źródeł historycznych, dość szczegółowo omówiono historię regionu seirijskiego od czasów najdawniejszych do dnia dzisiejszego. Przedstawiono tu informacje nie tylko o okolicznościach historycznych, które wpłynęły na rozwój regionu, lecz także cenne dane dotyczące poglądów religijnych, składu narodowościowego i używania języków przez ludzi zamieszkujących okolice Seirijai w XVII–XX w. Bardzo cenne są dane przedstawione w tabelach 1 i 2 tego rozdziału, dotyczące mieszkańców gmin Meteliai i Seirijai w powiecie sejneńskim w 1885 r. oraz pod koniec XIX w. Do analizy porównawczej, zwłaszcza w przyszłości, z pewnością przydałaby się analogiczna tabela dotycząca osób zamieszkujących na początku XXI w. gminę Seirijai, opracowana na podstawie danych z powszechnego spisu ludności i mieszkań z 2011 r. W rozdziale „Badania i źródła gwary” (s. 32–35) krótko omówiono wcześniejsze badania gwary seirijskiej, które, jak słusznie wskazuje autorka, są „nieliczne, fragmentaryczne” (s. 32). Godne pochwały jest to, że badaczka dokonuje przeglądu nie tylko opublikowanych materiałów gwarowych, lecz także przedstawia dotychczas niepublikowane źródła rękopiśmienne i dźwiękowe, wskazując miejsce ich przechowywania. Mówiąc o materiałach dialektologicznych zgromadzonych podczas różnych ekspedycji, zapewne warto byłoby powiedzieć, ile ich obecnie znajduje się łącznie w Archiwum Gwar Instytutu Języka Litewskiego (należałoby podać przynajmniej liczbę miejscowości zamieszkania i godzin nagrań dźwiękowych). W trzecim rozdziale (s. 36–44) bodaj po raz pierwszy w publikacji tego rodzaju dość szczegółowo omówiono sytuację socjolingwistyczną gwary – współczesny skład narodowościowy okolic Seirijai, podział mieszkańców według grup wiekowych, postawy językowe i używanie języków. Mając na uwadze ogólną sytuację demograficzną Litwy, należy zgodzić się z autorką, że „w przyszłości również można prognozować dalszy spadek liczby ludności” (s. 38). Jednak porównując identyczne dane przedstawione na schematach 1 i 2, dotyczące liczby mieszkańców gminy Seirijai według grup wiekowych na dzień 1 stycznia 2011 i 2016 r. (s. 37–38), można mieć nadzieję, że spadek liczby ludności jest (i w przyszłości, jak można przypuszczać, będzie) niezbyt szybki. Z drugiej strony pojawiają się pewne wątpliwości dotyczące danych statystycznych, które w ciągu kilku lat w ogóle się nie zmieniły (być może wkradł się błąd korektorski?). Z naukowego punktu widzenia szczególnie wartościowy jest czwarty rozdział studium „Obszar gwary i jej najważniejsze cechy”, na który składają się cztery synas“, „Gramatinė sandara“, „Sintaksė“ ir „Leksika“ (p. 45–88). Šiame skymniejsze podrozdziały „W gwarze omawiane są najważniejsze i najbardziej wyraziste, dotychczas słabo zbadane cechy gwary Seirijai VILIJA RAGAIŠIENĖ 290 Acta Linguistica Lithuanica LXXVI cechy, wskazana jest najaktualniejsza literatura lingwistyczna. Jako doświadczona fonolożka autorka w pierwszym podrozdziale bardzo dokładnie opisuje system fonologiczny gwary, dobierając odpowiednie przykłady na poparcie twierdzeń (s. 46–56). W podrozdziale „Akcent i intonacja” (s. 56–58) przedstawiono dane nie tylko dotyczące akcentu i intonacji, lecz także systemu akcentuacyjnego gwary, który, zdaniem badaczki, jest „podobny do innych gwar zachodnich południowoałtackich” (s. 56). Omawiając system akcentuacyjny, dialektolożka zwraca uwagę czytelników na dwie kwestie charakterystyczne dla gwar południowoałtackich, zwłaszcza południowo-zachodnich i zachodnich – zmienność miejsca akcentu rzeczowników kilnojamojo) kirčiavimo modelį. Pastebėtina, kad akcentuacijos sistemai aptarti skirta beveik pusė nedidelės apimties poskyrio „Kirtis ir priegaidė“. Taigi auodmienianych i ich form (warianty akcentowe) oraz tendencję do uogólniania oksytonicznego (odpowiednio: autorka niepotrzebnie się skromnie wycofała i zawęziła tytuł podrozdziału, nie wskazując, że mowa w nim również o systemie akcentuacyjnym. Najobszerniejszym bodaj podrozdziałem omawianego rozdziału jest „Budowa gramatyczna” (s. 58–79), w którym analizowane są „niektóre ważniejsze i wyraźniejsze cechy morfologii, słowotwórstwa oraz składni” (s. 58). Ze wszystkich części mowy najdokładniej omówiono rzeczownik – kategorie liczby i rodzaju, system deklinacyjny oraz tworzenie zdrobnień. Najważniejsze kwestie zostały wskazane i właściwie przedstawione także w omówieniu innych części mowy – zaimków, czasowników, przyimków i spójników używanych w gwarze seirijskiej. Koleżeńską uwagę krytyczną można mieć jedynie do zbyt krótkiego przedstawienia przymiotnika (poświęcono mu zaledwie stronę tekstu). Nawet przyjmując stanowisko autorki, że „system deklinacyjny i słowotwórstwo przymiotników gwary seirijskiej nie różnią się od [systemu i słowotwórstwa przymiotników] innych gwar południowoałtackich, dlatego omówienia wymaga tylko ten czy ów przypadek” (s. 69), pozostaje niejasne, dlaczego nie wskazano najważniejszej literatury lingwistycznej. Tym bardziej że o systemie odmiany, derywacji i różnych aspektach użycia przymiotników południowoauksztockich pisało dotychczas niejedno językoznawca (zob. Zinkevičius 1966: 268, 272–273; Grumadienė 1994: 97–106; Mikulėnienė 1996: 150–151; Markevičienė 1999: 33; Lazauskaitė-Ragaišienė 2008: 94–104; Leskauskaitė 2006: 53; 2008: 31–43; 2009: 55–57; Ragaišienė 2015: 274–308; 2016: 120–199 i in.). Warto również zwrócić uwagę na akcentuację przymiotników z przyrostkiem -okas, -a – derywatów akcentowanych intonacją cyrkumfleksową didkas, -a, baiskas, -a, aštrkas, -a (s. 69). Nawet po uznaniu w tych przypadkach możliwej intonacji cyrkumfleksowej niejasny pozostaje paradygmat akcentowy wymienionych przymiotników. Formy rodzaju męskiego prawdopodobnie świadczą o czwartym paradygmacie akcentowym, jednak nie wiadomo, jak akcentowane są formy rodzaju żeńskiego – didok (4 / 2 / 3) czy didóka (1)? W takich przypadkach należałoby wskazać paradygmat akcentowy podawanych przykładów i wyjaśnić tendencje akcentuacyjne. Tym bardziej że przymiotniki z przyrostkiem -okas, -a w gwarach południowoauksztockich charakteryzują się różnymi tendencjami akcentuacyjnymi. W południowych gwarach południowoauksztockich częściej występują formy pierwszego paradygmatu akcentowego omawianych derywatów (por. Leskauskaitė 2009: 57). W południowo-zachodniej części obszaru te przymiotniki mają tendencję do akcentowania według Seirijų šnektos tekstai Recenzje / Reviews 291 trzeciej akcentuacji (Leskauskaitė 2006: 54; Ragaišienė 2015: 291). Tylko w gwarach Puńska i Sejn częściej niż gdzie indziej akcentuje się je dwojako, np.: gerókas, - (3) / gerókas, -a (1), smarkókas, - (3) / smarkókas, -a (1) itd. (Ragaišienė 2015: 290; 2016: 167). Ponadto tutaj częściej niż w przypadkach innych rodzajów w przyrostku i końcówce akcentuje się formy mianownika liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego (Ragaišienė 2015: 291; 2016: 148). W podrozdziale „Składnia” (s. 77–79) zwięźle omówiono charakterystyczne dla Auksztoty południowej konstrukcje przyimkowe, z których jedne, jak słusznie wskazała A. Leskauskaitė, są odziedziczone z dawnych czasów, a inne zostały przejęte z języków słowiańskich. Wiele interesujących zjawisk charakterystycznych nie tylko dla Auksztoty południowej, lecz także dla innych gwar auksztockich przedstawiono w podrozdziale „Leksyka” (s. 79–88). W rzeczywistości autorka musiała przesłuchać niemało nagrań dźwiękowych i przejrzeć źródła pisane, aby tak szczegółowo przeanalizować używane w gwarze dialektyzmy, zapożyczenia, frazeologizmy czy porównania oraz przedstawić tak wiele przykładów użycia. Warto jednak zwrócić uwagę na jeden drobiazg – mniej doświadczony czytelnik może nie zrozumieć, które z podanych obok w celu zilustrowania twierdzenia przykładów należałoby uznać za dialektyzmy – leksykalne czy semantyczne –, np.: užsksti ‘zbesztać’, pavydls, - ‘zazdrosny’, skrutns, - ‘pracowity, zręczny’, sudvejóti ‘podwoić, dodać dwa’ itd. (s. 80). Najciekawsza, najwartościowsza i niewątpliwie największa część książki, wymagająca od autorki najwięcej pracy i kompetencji naukowych, to „Teksty gwarowe” (s. 80–251). Zamieszczone w publikacji opowieści dziewięciu przedstawicieli najstarszego pokolenia z różnych miejscowości – Seirijų, Paserninkų, Barčiūnų i Statiškės – bardzo dobrze prezentują gwarę seirijską końca XX wieku. Jako doświadczona dialektolożka, znakomita znawczyni bytu i życia codziennego Dzuków, A. Leskauskaitė właściwie dobrała teksty o różnorodnej tematyce, które bardzo dobrze „odzwierciedlają światopogląd i wartości miejscowych mieszkańców, tożsamość gwarową, zwyczaje, stosunek do rodziny, sąsiadów i mniejszości narodowych, wydarzeń historycznych i wielu innych kwestii” (s. 34). Zbiór nienagannie przetranskrybowanych tekstów, opracowany według tej zasady, jest prawdziwym skarbem nie tylko dla badaczy leksyki, morfologii czy składni, lecz także dla badaczy gwar i języka ogólnego oraz interakcji językowych. W rzeczywistości profesjonalnie wybrany i właściwie przedstawiony materiał pozwala naukowcom ocenić rozwój i zmiany różnych zjawisk językowych. Innymi słowy, opublikowany w zbiorze materiał dostarcza badaczom faktów dotyczących żywego użycia języka w odniesieniu do problematycznych kwestii językowych i pomaga odpowiedzieć na niektóre pytania o charakterze dyskusyjnym. Dotychczas najwięcej pytań i wątpliwości wśród badaczy gwar budziła akcentuacja dialektu południowoauksztockiego, zwłaszcza jego części zachodniej i południowo-zachodniej – rozróżnianie intonacji długich samogłosek [u·], [i·], [ẹ·] / [·], [ɔ·] / [ọ·] / [o·] oraz poliftongów [ie], [uo], a także wariantywność słów odmiennych (wariantywność miejsca akcentu i intonacji). Szczególnie wiele dyskutowano i pisano na pierwszy z tych tematów. W literaturze naukowej w ostatnich latach ugruntował się pogląd, że VILIJA RAGAIŠIENĖ 292 Acta Linguistica Lithuanica LXXVI mieszkańcy Dzukii nie zawsze rozróżniają akuty i cyrkumfleks długich samogłosek oraz poliftongów [ie], [uo], a także występują oznaki niwelacji obu intonacji (szerzej zob. Leskauskaitė 2004: 180–194 oraz cyt. tam lit.). Z tego punktu widzenia bardzo cenne są badania dialektu seirijskiego przeprowadzone przez A. Leskauskaitė, korygujące w pewnym stopniu wcześniejsze założenia badaczy. Autorka twierdzi, że „intonację długich samogłosek i poliftongów [ie], [uo] trudno ustalić wtedy, gdy na przykład wskutek opadającej intonacji, zwłaszcza na końcu wyrazu, wspomniane głoski wymawiane są krócej. Wówczas oznacza się intonację środkową (ˢ). W pozostałych przypadkach intonacje akutowa i cyrkumfleksowa wymawiane są wyraźnie” (s. 58). Należy jeszcze dodać, że intonacja środkowa (ˢ) jest w tekstach dość konsekwentnie oznaczana również w przypadkach akcentu wycofanego, np.: kɔ.p·stus, bl·nus, pitus, gr·na, r·žɛs i in. (s. 116, 118, 123, 150, 225). Przyjmując, że przedstawiciele dialektu seirijskiego dość dobrze rozróżniają intonacje omawianych głosek, nasuwa się pytanie, jak należałoby interpretować takie przypadki akcentuacji – pudαi, vαik·tẹ.(s), kúolαi, kaim·nu. / kαim·nu., uliẽna, s·ki., namúosa / nαmusα, riebalúose / rıebaluse, ·ras ir kt. (116, 128, 136, 141, 181, 175, 191, 195, 226, 213). Nie ulega wątpliwości, że autorka oznaczała akcenty intonacyjne samogłosek długich i poliftongów [ie], [uo] z intonacją inicjalną lub finalną, uwzględniając kierunek i intensywność tonu podstawowego. Zatem w omawianych przypadkach, co potwierdzają również teksty przygotowane przez badaczkę, należy mówić nie o ujednoliceniu czy zbieżności obu akcentów intonacyjnych, lecz o ich wymienności. Że w gwarach możliwe jest zróżnicowanie akutowego i cyrkumfleksowego akcentu intonacyjnego w rdzeniu lub przyrostku tego samego wyrazu, potwierdza również wydany w 1983 r. Program zbierania faktów językowych, w którym przedstawiono niemało przypadków takiej akcentuacji, np.: óras (3/1) / ras (4), mergýtė (1) / mergỹtė (2) i in. (s. 21, 31). Wymienność akcentów intonacyjnych części rzeczowników omawianych w recenzji z pewnością nie jest przypadkowa ani nowa (Lazauskaitė-Ragaišienė 2008a: 37–50; 2009: 161–181). W rzeczywistości należy ją uznać za zjawisko mające podłoże historyczne, tzn. wiązać z zachowaną do dziś w gwarach południowoauksztockich liczbą mnogą zbiorową. Przypuszcza się, że pod wpływem uogólnionego akcentu końcówki paradygmatu liczby mnogiej oraz form narzędnika liczby pojedynczej w rdzeniu lub przyrostku niektórych rzeczowników mógł pojawić się akcent intonacyjny finalny, ogólnie właściwy akcentowi cofniętemu, np.: kaimyna, kaimyn, kaimynám(s), kaimyns → kaimỹnas; ožia, oži, ožiám(s), ožis → ožỹs, žį; por. także puȓv·nas, liẽkαs (s. 127, 173) i in. (Zinkevičius 1966: 40–41; Lazauskaitė-Ragaišienė 2008: 47; Ragaišienė 2010: 56, 67). Zatem z punktu widzenia diachronicznego cyrkumfleks niektórych słów należy traktować jako intonację akcentu przesuniętego (z form liczby mnogiej zbiorowej) (Mikulėnienė 1996: 152–153; 2005: 156). Nie chciałbym zgodzić się jedynie z intonacją padającą w formach miejscownika liczby mnogiej skusmuse, lukuse, nαmusα i in. (s. 125, 186, 195). Jak wiadomo, formy te, podobnie jak iliatyw, na przykład laukúosna, mają akcent końcówki dawnego biernika liczby mnogiej (Zinkevičius 1966: 238–239; 1980: 197). Zatem cyrkumfleks końcówki w tym przypadku w żaden sposób nie zgadza się z prawem Saussure’a-Fortunatova. Seirijų šnektos tekstai Recenzijos / Reviews 293 Dar atkreiptinas dėmesys į tarminių tekstų komentarus. Kaip nurodo autoW przypisach komentowane są „rzadsze właściwości fonetyczne, morfologiczne i inne, nieregularne zjawiska, inne fakty” (s. 34). W rzeczywistości większość pakomentuota moksliniu požiūriu nepriekaištingai, t. y. labai aiškiai, tiksliai ir kwestii przedstawiono zwięźle. Chciałoby się jedynie podyskutować z autorką o akcentowaniu formy rzeczownika bǽ.ržαi. Twierdzi się, że forma d bǽ.ržαi wskazuje na obszarze południowych dialektów auksztockich obok trzeciej klasy akcentowej na możliwą i stałą odmianę akcentu tego rzeczownika (s. 94, przyp. 8). Bardziej prawdopodobne jest, że jest to relikt dawnego akcentu barytonicznego, por. la. brza, brze, brzs (Stundžia 1994: 20), świadczący o istniejącej niegdyś akcentowej i semantycznej opozycji dwóch liczb mnogich – zwykłej i zbiorowej, por. d bǽ.ržαi i á.uga beržα. Zatem w tym przypadku należy mówić nie o zachowaniu odziedziczonego paradygmatu stałego akcentu, lecz o używaniu pojedynczych form z akcentem na rdzeniu. Oczywiście nie należy całkowicie odrzucać przypuszczenia autorki, że w niektórych gwarach południowoauksztockich rzeczownik béržas może być akcentowany również według pierwszej klasy akcentowej (tym bardziej że paradygmat stałego akcentu jako wariant równoległy występuje w gwarach wschodnioauksztockich wileńskich). Warto zauważyć, że w przypisach dość konsekwentnie objaśniane są stare i rzadkie przypadki akcentowania, omawiane są słowa i ich formy akcentowane w gwarze dwojako. Zabrakło mi tylko komentarza dotyczącego akcentu dotychczas niesłyszanej formy slɔjkαi (s. 204). Bardzo dobrze przemyślano sposób przedstawienia i objaśnienia słów oraz ich znaczeń. Dialektyzmy, zapożyczenia i hybrydy, oznaczone w transkrybowanych tekstach specjalnym znakiem, są objaśnione w glosariuszu. Ciekawsze przypadki użycia omówiono także w przypisach, na przykład rozpowszechnienie zdrobnienia kostimėlis (kɔtim·li.) na obszarze gwary (s. 145, przyp. 140), znaczenie rzeczownika raikštė (rα.ktẹ.m) ‘raištis’ (s. 151, przyp. 153) itd. W obszernym tekście uwadze autorki umknęło tylko kilka słów, których nie muszą znać wszyscy czytelnicy tekstów, np.: bα.gαs, migl·nu., talαndúoẹ, vesalka, dekad (s. 150, 161, 168, 181, 251). Jedne przypadki należało włączyć do glosariusza, inne można było wyjaśnić także w przypisach. Słowniczek objaśniający (s. 252–265) sporządzono zgodnie z leksykograficznymi zasadami opracowywania słowników gwarowych – podano pochodzenie słów, części mowy i znaczenia, a hasła opatrzono akcentami. W glosariuszu zamieszczono niemało słów i ich znaczeń poświadczonych wyłącznie w Seirijai i sąsiednich gwarach, np.: appaškdyti, appaškdina, appaškdino ‘odmierzyć’, kolyt (2) ‘dirvinė čiužutė’ ir kt. (p. 252, 253, 255, 258). Taigi žodynėlio mebmbė (1) ‘kolba’, dubsas (2) ‘łopuch’, džiaga uzupełnia wielki Słownik języka litewskiego o nowe dane. Kończąc recenzję, należy powiedzieć, że autorce udało się osiągnąć wyznaczony cel – „ukazać zarówno archaiczność gwary Seirjų, jak i jej przemiany” (s. 10). Z tego powodu składam jej najszczersze gratulacje. I jeszcze – niech nie powstaje wrażenie, że jedna czy druga uwaga o charakterze dyskusyjnym, koleżeńska replika czy dzukijska rada umniejszają profesjonalnie wykonaną pracę A. Leskauskaitė. Przecież dyskutuje się i VILIJA RAGAIŠIENĖ 294 Acta Linguistica Lithuanica LXXVI naradza się tylko z bardziej doświadczonymi, którzy zbadali więcej i znajdują się na czele. Uważna lektura książki i jej omówienie pokazują jedynie, jak potrzebne i ważne nie tylko dla dzisiejszych, lecz także dla przyszłych badaczy są źródła – teksty gwarowe opracowane przez doświadczonych naukowców, z płytą kompaktową zawierającą nagrania dźwiękowe. LITERATŪRA Grumadienė Laima 1994: Keletas naujesnių Punsko šnektos linksniavimo ir kirčiavimo ypatybių. – Lietuvių kalbotyros klausimai 34, 97–106. Kalbos faktų rinkimo programa. Vilnius: Mokslas, 2009. Lazauskaitė-Ragaišienė Vilija 2008: Priesagos -inis, -ė būdvardžiai pietinių pietų aukštaičių šnektose. – Žmogus ir žodis 10(1), 94–104. Lazauskaitė-Ragaišienė Vilija 2008a: Dviskiemenių io kamieno daiktavardžių kirčiavimo variantai pietų aukštaičių ir rytų aukštaičių vilniškių šnektose. – Lituanistica 54 3(75), 37–50. Lazauskaitė-Ragaišienė Vilija 2009: Dviskiemenių o ir io kamienų daiktavardžių kirčiavimo variantų paplitimas pietų aukštaičių ir rytų aukštaičių vilniškių šnektose. – Garsas ir jo tyrimo aspektai: metodologija ir praktika. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 161–181. Leskauskaitė Asta 2004: Pietų aukštaičių vokalizmo ir prozodijos bruožai. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Leskauskaitė Asta 2006: Kučiūnų krašto šnektos tekstai. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Leskauskaitė Asta 2008: Daugiaskiemenių būdvardžių daryba pietinėse pietų aukštaičių šnektose. – Lituanistica 54 4(76), 31–43. Leskauskaitė Asta 2009: Šnektos plotas ir svarbiausios ypatybės. – Marcinkonių šnektos tekstai. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 29–76. Markevičienė Žaneta 1999: Aukštaičių tarmių tekstai 1. Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. Mikulėnienė Danguolė 1996: Dėl linksniuojamųjų žodžių kirčiavimo variantų pietinėse aukštaičių tarmėse. – Lietuvių kalbotyros klausimai 36, 148–155. Mikulėnienė Danguolė 2005: Cirkumfleksinė metatonija lietuvių kalbos vardažodiniuose daiktavardžiuose ir jos kilmė. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Seirijų šnektos tekstai Recenzijos / Reviews 295 Ragaišienė Vilija 2010: Linksniuojamųjų žodžių kirčiavimo variantai pietų aukštaičių ir rytų aukštaičių vilniškių tarmėse. Daktaro disertacija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Ragaišienė Vilija 2015: Būdvardžių kirčiavimo polinkiai Punsko šnektoje. – Leksikografija ir leksikologija 5. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 274–308. Ragaišienė Vilija 2016: Akcentuacijos sistema ir jos pokyčiai. – Lietuvių tarmių kaita XXI a. pradžioje: Lenkijos lietuvių šnektos. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 120–204. Stundžia Bonifacas 1994: Daiktavardžių kamienų bei giminių variantai baltų kalbose (ide. ir bendroji baltų bei slavų kalbų leksika). – Baltistica 27(2), 13–29. Zinkevičius Zigmas 1966: Lietuvių kalbos dialektologija. Vilnius: Mintis. Zinkevičius Zigmas 1966: Lietuvių kalbos istorinė gramatika 1. Vilnius: Mokslas. Nadesłano 14 czerwca 2017 r. VILIJA RAGAIŠIENĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno, Litwa [email protected]