Integruotas kaitos modelis. Metmenys I

Artykuły / Articles 253 LINAS KONTRIMAS Ministerstwo Kultury Republiki Litewskiej Kierunki badań naukowych: historia, komunikacja, filozofia. ZINTEGROWANY MODEL ZMIANY. ZARYS I UWAGI WSTĘPNE Wyjaśnianie zmian jest interesującym i ryzykownym zajęciem. Część zmian można obliczyć. Tak działają na przykład prawa matematyki. Część zmian można przewidzieć – dlatego pociągają nas loterie i różne cuda. Jednak największym cudem jest nasze własne życie. Z trudem mieści się ono w obliczeniach i przewidywaniach. Jeszcze większe zdumienie ogarnia, gdy zaczynasz myśleć o zmianach obejmujących nie jednego człowieka, lecz wydarzenia pokolenia, epoki, tysiąclecia. W takim momencie najważniejsze pytanie nie brzmi – dlaczego. Dla współczesnego człowieka powinno być zrozumiałe, że wszystko się porusza i zmienia. Tym bardziej że już ponad dwa i pół tysiąca lat temu mądry Grek Heraklit głosił – panta rhei, wszystko płynie. Czas jest jak rzeka, wydarzenia spływają wartkim nurtem i dwa razy do tej samej rzeki nie wejdziesz. I rzeczywiście – rzeczowa rzeka czasu świata nieustannie się zmienia i odpływa. Nie tylko nie wejdziesz do niej dwa razy, lecz nie warto nawet stawiać sobie takiego celu. Jednak czas, myśli, myślenie i idee obecne w naszych głowach i duszach – wszystko to jest zupełnie inną rzeką. Po tej rzece możesz brodzić, ile tylko zechcesz, potrzebujesz jedynie zapału i odwagi. Dlaczego potrzebna jest odwaga? Dlatego że najważniejsze jest tu inne pytanie – jak. Jak to możliwe, że mogę, ile tylko zechcę, wchodzić do tej tajemniczej, lecz tak kuszącej rzeki i z niej wychodzić? Co więcej – jak wszystko się zmienia? Jak wszystko splata się, stapia, urywa, znów łączy, zmienia się, umiera i ponownie pojawia? Świadomie nie stawiam pytania „co zmienia?”. Tak samo jak oczywista jest dla mnie odpowiedź na pytanie „dlaczego?” – ponieważ wszystko się porusza, tak samo jasna jest dla mnie odpowiedź na pytanie, co wprawia wszystko w ruch: część wydarzeń porusza się za sprawą człowieka, część – za sprawą natury, a część za sprawą woli Boga. Tu już każdy musi sam zdecydować, co w jego systemie rozumienia ludzkiego świata jest główną siłą sprawczą. LINAS KONTRIMAS 254 Acta Linguistica Lithuanica LXXVI HISTORIA I JĘZYK Niemal wszystko można ująć w tabelach chronologicznych. Każde działanie ma swoją datę. Każda rzecz ma swój początek i koniec w czasie. W ciągu naszego życia obserwujemy tysiące początków i końców: istoty żywe i byty nieożywione przychodzą, pozostają przez jakiś czas i odchodzą. Umieszczanie w chronologiach jest nieodzownym zajęciem nauki historii. Koniecznym i potrzebnym. Ogólnie rzecz biorąc, nauka dała ludzkiemu umysłowi pewną stabilność, uporządkowanie i spokojną wiedzę. Czasami nawet zbyt dużą. Dlatego pisząc, że niemal wszystko można ułożyć w naukowo uporządkowany i chronologicznie zestawiony system, kieruję myśl także ku temu, co takiemu systemowi się nie poddaje. Jest to sama myśl, a dla omawianego przeze mnie tematu ważne jest również inne zasadnicze słowo – zmiana, przemiana. Możemy powiedzieć: wymyśliłem tę rzecz wtedy a wtedy. Ale czy rzeczywiście? Czy nie jest tak, że świadomie zrozumiana rzecz jest jedynie końcem procesu? Tak samo jak przemiany historyczne. Możemy twierdzić, że wydarzenie nastąpiło konkretnego dnia. Ale gdy zaczynamy szukać początku wydarzenia, odkrywamy, że samo wydarzenie jest jedynie finalnym momentem procesu lub procesów. A także początkiem innych procesów. Takie nieposłuszeństwo zjawisk wobec historycznego czesania ujarzmia słowo. Język jest niematerialnym mostem między tym, czego jeszcze nie ma, a tym, czego już nie ma. Być może nawet trafniej byłoby zastosować do języka inną metaforę niż metafora mostu: jest on miejscem spotkań. TRZY ZBIOROWISKA Co spotyka się w języku? Język pozwala gromadzić, szyfrować i deszyfrować informacje o prawdach faktów, teoriach i nas samych. Innymi słowy, cała wiedza, przefiltrowana przez wewnętrzny filtr osoby, na podstawie konkretnych i / lub abstrakcyjnych faktów tworzy teorie rozumienia i wyjaśniania świata, siebie itp. Niektóre teorie bywają wiarygodne, atrakcyjne, powszechnie uznawane, inne mogą pozostać bardzo lokalne i niezwykle subiektywne – na przykład przedstawiony przeze mnie tutaj zintegrowany model zmiany jest subiektywnym teoretyzowaniem na temat tego, jak można byłoby wyjaśnić zmiany. A zatem w języku i poprzez język pewne systemy zjawisk i okoliczności zostają połączone w jedność. Na przykład mówimy „renesans”, mówimy – „era cyfrowa”, mówimy – „kultura litewska”. W istocie, mówiąc w ten sposób, nazywamy pewien system, który ma charakteryzujące go i tylko jemu właściwe fakty, teorie, ma osoby uznające odrębność, niezależność i unikatowość tego systemu. Zintegrowany model zmiany. Metmenys I Įžvalgos / Insights 255 Jedne systemy stały się historią, inne – powstają teraz. Albo są tworzone w sposób celowy. Może się to odbywać naturalnie, pozytywnie, ale zmiana może być również przeprowadzana brutalnie, siłą. Przykładem pierwszego przypadku może być powstanie i rozpowszechnienie się wirtualnych społeczności społecznościowych. Drugi przypadek ilustrują wydarzenia na Ukrainie: tworzy się nieistniejącą teorię „Noworosji”, naciąga lub fałszuje się fakty albo tworzy fakty ją ilustrujące, a następnie za pośrednictwem języka wypuszcza się taki twór w świat. NIEUNIKNIONA ZMIANA W przedstawionym poniżej modelu minimalistycznie zademonstrowano zintegrowany model zmiany. Wszystko na świecie jest ze sobą powiązane. Strzałki oznaczają obszar języka. Nawiasem mówiąc, język rozumiem nie tylko jako litery i wypowiadane słowa. Symbole, znaki, muzyka również są dla mnie językiem. Zintegrowany model zmiany Nadesłano 9 czerwca 2017 r. LINAS KONTRIMAS Ministerstwo Kultury ul. Jono Basanavičiaus 5, Wilno, Litwa [email protected]