Seniausias baltų tekstas ir jo antroponimai

Straipsniai / Articles 11 ILJA LEMEŠKIN Instytut Języka Litewskiego Kierunki badań naukowych: dawne piśmiennictwo i literatura bałtycka, folklorystyka porównawcza, leksykografia, historia bałtystyki. DOI: https://doi.org/10.35321/all81-01 NAJSTARSZY TEKST BAŁTYCKI I JEGO ANTROPONIMY Najstarszy tekst bałtycki i jego antroponimy ADNOTACJA W 2013 r. na łamach Acta Linguistica Lithuanica zaproponowano (Lemeškin 2013: 11–29) nową lingwistyczną i genologiczną interpretację śladu bazylejskiego (Dini 2004; 2014: 553–558), opartą na analogii z pieśniami i utworami recytatywnymi, blisko spokrewnionymi z kolędami. Nową lekturę wspierały i stymulowały metadane rękopisu, względnie datowanie odpisu, które skryba postanowił specjalnie podkreślić w kolofonie: wyrażenie in vigilia epiphanie przeniósł na początek, natomiast pierwotnie zapisaną sekwencję per manus illius qui scripsit eas podał później. Większość gatunków składających się na mikrotekst, po uwzględnieniu ich cech formalnych oraz dostrzegalnych właściwości gatunkowych tekstu, znalazła logiczne i przekonujące wyjaśnienie, jednak autor nie był całkowicie usatysfakcjonowany interpretacją połączenia wyrazowego thoneaw labonache. Wyraz thoneaw odczytano jako voc. sg. skrót imienia osobowego ‘[An]tonijau’ (Lemeškin 2013: 19–20). W odniesieniu do słowa labonache przedstawiono więcej potencjalnie możliwych, lecz sztucznych hipotez, wymagających odpowiednio poważnych poprawek graficznych. W niniejszym artykule, trzymając się wcześniej zaproponowanej interpretacji tekstu, powrócimy do analizy tych wyrazów. SŁOWA KLUCZOWE: najstarszy tekst języka bałtyckiego, kolofon z 1369 r., odczyt Śladu Bazylejskiego, prośba o dary, adresat kolęd, (włoskie) antroponimy. ADNOTACJA W 2013 roku na łamach Acta Linguistica Lithuanica przedstawiono nową interpretację językową i gatunkową Śladu Bazylejskiego (Dini 2004; 2014: 553–558), opartą na analogii z tekstami pieśniowymi, recytatywnymi, podobnymi do kolęd (Lemeškin 2013: 11–29). Nowe odczytanie zostało wsparte i uwiarygodnione przez metadane rękopisu, a dokładniej przez odniesienie do czasu, które skryba celowo uwydatnił w kompozycji ILJA LEMEŠKIN 12 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI kolofonu: fraza in vigilia epiphanie została przeniesiona na początek, a fragment per manus illius qui scripsit eas, który został zapisany jako pierwszy, umieszczono później. Biorąc pod uwagę formalne cechy i właściwości tekstu związane z jego gatunkiem, większość form wyrazowych składających się na mikrotekst znalazła logiczną i przekonującą interpretację; jednak autor nie był w pełni usatysfakcjonowany interpretacją frazy thoneaw labonache. Formę wyrazową thoneaw odczytano jako skróconą formę wołacza liczby pojedynczej imienia osobowego „[An] tony” (Lemeškin 2013: 19–20). Jeśli chodzi o wyraz labonache, bardziej prawdopodobna możliwość powraca do analizy tych słów przy przyjęciu yet artificial, hypotheses requiring serious graphical corrections, were provided. The article wcześniejszej interpretacji tekstu. SŁOWA KLUCZOWE: najstarszy tekst bałtycki, kolofon z 1369 roku, odczytanie Śladu z Bazylei, prośba o dary, adresat kolęd, antroponimy (włoskie). 1. Funkcjonalna analiza strukturalna kolofonu z 1369 r. pozwala sądzić, że zapisanie najstarszego tekstu bałtyckiego uwarunkowały gatunkowe prawidłowości rozwijania kolofonów. W tradycji piśmienniczej XIII–XIV w. poświadczone są kolofony o szczególnie złożonej (ciągłej) strukturze, w których część o zwykłej treści (ze zwyczajowymi metadanymi) kończył heksametr Omnibus omnia non mea sompnia dicere possum „Nie mogę wszystkim opowiadać wszystkich swoich snów”. Odczytany dosłownie deklaratywny heksametr jak gdyby ograniczał swobodę wypowiedzi, dlatego skryptor dalej rozwijał go (heksametr i kolofon) w języku niezrozumiałym, tj. sztucznie skonstruowanym albo mało znanym, nieużywanym w piśmie (szeroko, w ogóle). Niejawna część takiego specyficznego kolofonu ujawniała somnium piszącego – skrywane przed wszystkimi ludźmi (z wyjątkiem wąskiego kręgu niektórych wykształconych współplemieńców) pragnienie (szerzej o tym typie kolofonów zob. Lemeškin 2019; 2000). W rozwiniętym kolofonie między wskazanym heksametrem a śladem języka, które obydwa tworzą jedną całość, dostrzegalny jest najściślejszy wzajemny związek: gdyby skryptor nie wykorzystał wymownej łacińskiej formuły, ograniczającej jego swobodę wypowiedzi, do rękopisu nigdy nie zostałby włączony niezrozumiały, zagadkowy (w rozumieniu szerokiej czytającej publiczności) tekst. Zatem z funkcjonalnego punktu widzenia można stwierdzić, że bez nastawienia pisarza, jasno wyrażonego w heksametrze, najstarszy tekst bałtycki nigdy nie zostałby zapisany. Do tej samej kategorii nieznanych języków zaliczyć należy także znajdujące się obok niemieckie hasło ihs ich leid. Okoliczność ta wskazuje, że ślad powstał tam, gdzie języki niemiecki i pruski były egzotyczne, tzn. geograficznie gdzieś daleko od terytorium zamieszkanego przez Prusów i Niemców. Właśnie w takich warunkach piszący po heksametrze Omnibus omnia non mea sompnia dicere possum mógł w tych językach „wyrazić” swoje skrywane pragnienie. Zestawienie z innymi zabytkami piśmiennictwa tego rodzaju ujawniło wysiłek skryby: dostosować niezrozumiałą część kolofonu pod względem metrum do heksametru. W śladzie kolońskim (odpis Decretales papieża Grzegorza IX z około 1300 r. – Köln, Dombibliothek, Codex 130) duński Artykuły / Articles 13 Seniausias baltų tekstas ir jo antroponimai dystych iac wet en frugha iwaeraeldet waere / haenna lif tha wil iac aer[e] „Gdybym był z Panią na tym świecie, / Wtedy chciałbym szanować jej życie” według dicere possum pavyzdį buvo ištęstas į vieną eilutę: iac wet en frugha iwaeraeldet heksametru Omnibus omnia non mea sompnia waere haenna lif tha wil iac aera. Ryc. 1. Ślad koloński Taki sam mechanizm poświadczony jest również w śladzie bazylejskim, który został przedstawiony zgodnie z budową heksametru, a następnie przez badaczy interpretowany jako dystych heksametryczny: Il. 2. Ślad bazylejski Omnibus omnia non mea ʃompnia dicere poʃʃum Uwzględniając rytmiczne współbrzmienie1, rym Kayle rekyʃe · thoneaw labonache thewelyʃe · Eg · koyte · poyte · nykoyte · pēnega doyte · wewnętrzny (rekyʃe – thewelyʃe; poyte – doyte; koyte – nykoyte), paralelizm części mowy, ich form oraz paralelizm semantyczny, zwrotkę warto dzielić (według przykładu śladu kolońskiego) także inaczej – na trzy wersy: 1 Oprócz asonansu <oy> w wersach można, jak się wydaje, dostrzec oznaki aliteracji: Kayle rekyʃe (thoneaw labonache) thewelyʃe · / Eg · koyte · poyte · / nykoyte · pēnega doyte. ILJA LEMEŠKIN 14 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI a) Kayle rekyʃe · thewelyʃe „Błogosław, Boże, ojczulku! b) Eg · koyte · poyte · jeśli chcesz2 – dajcie mu / im pić, c) nykoyte · pēnega doyte · jeśli nie chcecie – dajcie pieniądze“ Po usunięciu „dysonansowego“ fragmentu thoneaw labonache, który można uznać za fakultatywny, ślad zyskuje wygładzoną postać metryczną i integralność strukturalną. 2. Starsze „odczytanie” śladu bazylejskiego zaproponowano w latach 1974–1975: „Witaj, panie! Nie jesteś już dobrym ojczulkiem – jeśli chcesz pić, [ale] nie[już] chcesz dać Kayle rekyʃe · thoneaw labonache thewelyʃe · Eg · koyte · poyte · nykoyte · pēnega doyte · pieniędzy“ (Schmalstieg 1974; McCluskey, Schmalstieg, Zeps 1975; Mažiulis 1975). W 1982 r. wariant tej tradycyjnej „lektury” zmodyfikował W. P. Schmid: „Witaj, panie! Ty rzeczywiście nie jesteś już [naszym] ojcem, jeśli chcę pić, [ale] ty wcale nie chcesz dać pieniędzy“ (Schmid 1982). Rozważając i weryfikując nakreślone dotychczas kierunki gramatycznego i semantycznego rozumienia śladu bazylejskiego (jako przeróbkę i model pieśni bożonarodzeniowych), można nie zgodzić się z użyciem pojęcia lektura. Zasadne jest pytanie: jaka jest definicja tego pojęcia? Lektura – jest „semantycznym nadaniem sensu zapisanemu (posiadanemu) tekstowi oraz rozumieniem znaczeń zawartych w tekście“. W tym sensie trudno uznać, by zaproponowane przez W. R. Schmalstiega, V. Mažiulisa i W. P. Schmida próby interpretacji były lekturami, ponieważ wymienieni badacze nie odczytują śladu bazylejskiego, lecz radykalnie go przekształcają. Nagromadzenie proponowanych poprawek ostatecznie dostarcza pożądanej (z góry założonej) modeliu: kreipimasis – adresato neigiamas apibūdinimas – šio apibūdinimo pasemantyki. Postrzeganie śladu sformułowane w latach 1974–1975 opierało się na fundamencie. Takie oparte na przefilowaniu „czytanie” wymagało od badaczy szeregu poprawek. 2 F. 63r narysowany kolędnik lub kolędnicy. Seniausias baltų tekstas ir jo antroponimai Artykuły / Articles 15 poprawek. Jako przykład wskażemy poprawki proponowane przez V. Mažiulisa, w których jako zdrowa pozostaje jedna Originalo lytys: Pasak V. Mažiulio, reikia taisyti į: Kayleadj. nom. sg. Kayls arba Kayles ‘sveikas’ jedyna płeć – conj. Np. „jeśli”: rekyʃesubst. nom. sg. rekys „pan” thoneaw pron. 2 a. sg. thu „ty” + adv. neaw „nie już” labonache adj. nom. sg. labanats „dobry człowiek” thewelyʃesubst. nom. l. poj. thewelys „dėdelis” Eg – koyte praes. 2 os. l. poj. koy-tu „nori tu” (su enklit. įvardž. tu „tu”) poyte inf. pot „gerti” nykoyte nykoy-tu žr. koyte pēnegasubst. acc. l. poj. penigas „pinigą” doyte inf. dot „duoti” Różne co do swego charakteru poprawki oraz przesłanki uzasadniające ich obfitość zapewniały tak zwaną „płynność” lektury. Zakres „ingerencji” w rzekomo „czytany” tekst ukazuje następująca postać dwuwiersza, w której kolejno pogrubiono wszystkie miejsca w taki czy inny sposób poprawione: Kayle rekyʃe · tho-neaw labonache thewelyʃe· Eg · koy-te · poyte · nykoy-te · pēnega doyte · Sytuacja, w której z jedenastu rodzajów „zdrowy” pozostaje tylko jeden, a większość rodzajów jest kilkakrotnie i w różnych miejscach odmiennie poprawiana, jest absurdalna, ponieważ w ten sposób semantyka tekstu nie zostaje zrekonstruowana, lecz skonstruowana, podobnie jak konstruowany jest sam tak „czytany” tekst. Filolog, gdy w tekście nie ma oznak błędów przy przepisywaniu, powinien dążyć do nieinwazyjnej lektury tekstu, co prowadzi do zasadniczo odmiennej strategii odczytania tekstu: pozdrowienie – uprzejme zwrócenie się (kolędnika do gospodarza) imieniem i według cechy społecznej – wyrażony w trybie rozkazującym rozkaz-prośba. 3. Nieinwazyjna lektura śladu bazylejskiego skłania do wyeliminowania problemów pojawiających się przy interpretacji thoneaw i labonache. Rodzaj thoneaw uważa się za szczególnie problematyczny: „Only ‘thoneaw’, in spite of the numerous interpretative hypotheses surrounding it, has remained rather obscure“ (Ardoino 2016: 13). Do tej pory w niewielkim stopniu aktualizowane pozostaje Ch. Wyrażone w korespondencji Ch. Stango z W. R. Schmalstiegem wyjaśnienie, zgodnie z którym thoneaw oznacza konkretną osobę (An)toniusza ILJA LEMEŠKIN 16 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI nazwą: „[T]honeaw is quite obscure to me. Can it be a voc. sg. of a nominal u-stem, perhaps a proper name?“ (według Dini 2000: 201); „Stang (w komunikacji osobistej) uważa, że thoneaw może być nazwą własną. Jeśli tak, dystych może dotyczyć samego skryby, np. „Na zdrowie, panie! Antoni to zacny człowiek [...]“ (McCluskey, Schmalstieg, Zeps 1975: 162). Poza Ch. Stango i W. R. Schmalstiegiem taką możliwość rozważają A. Bammesberger (Bammesberger 1998: 125–126), P. U. Dinis (Dini 2000: 398), I. Lemeškin (Lemeškin 2013: 21; 2017: 96), lecz odrzuca ją jako teoretyczną i nieprzekonującą F. Kortlandt (Kortlandt 1998: 128). Nie można zgodzić się z F. Kortlandtem, który nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie swojego twierdzenia. Identyfikację antroponimu determinuje pozycja i funkcjonalna strukturalna analiza tekstu. Leksem thoneaw występuje po etykietowym interj. *kaileis rīkīs „Skalsink Dieve“ i przed wyrażonym w wołaczu zwrotem thewelyʃe, niejako do ojca, naturalnie „przyciąga“ do siebie antroponim. Pozycja sprzyjająca nazwisku osobowemu – między interj. Kayle rekyʃe i voc. sg. thewelyʃe – znajduje odpowiednik w litewskiej paraleli Buk sweykas kumey (VUB, f. 102-JR4: 63), którą ze względu na ślad bazylejski wskazał A. Nepokupnas (Непокупный 1979: 167)3. Konstrukcja języka pruskiego różni się tylko tym, że rozszerza ją imię konkretnej osoby, do której się „zwracamy“. Lingwistyczną lekturę śladu bazylejskiego (jak dotąd jedyną; innych prób, naszym zdaniem, nie można uznać za lekturę, ponieważ są to sztuczne reinterpretacje lingwistyczne), a także jej konkretyzację, determinuje dalej włoski kontekst pojawienia się śladu bazylejskiego4. Najstarszy tekst języków bałtyckich, datowany na 1369 r., wywodzi się z otoczenia litewskiego księcia Butauta w Pradze, a samo zapisanie tego śladu wiąże się z podróżą cesarza Karola IV, królowej i ich orszaku do Rzymu w latach 1368–1369. Przepisanie dzieła N. Oresme’a musi być związane ze środowiskiem akademickim Uniwersytetu Praskiego w latach 1368–1369. Z tą samą historyczną kulturą będzie związany również twórca bazylejskiego śladu, jednak sam ślad (jako integralna część kolofonu) został najprawdopodobniej wstawiony do przepisywanego lub już przepisanego odpisu gdzie indziej – w Toskanii (szczegółowo o możliwych okolicznościach i kontekście powstania tekstu zob. Lemeškin 2017; 2019). 3 Ukrainiečių baltisto atsitiktinai rastas užrašas yra taip pat susijęs su knygų parašymo aplinkybėmis: Jokingas tey buwa zmogus, kuris szyta kniga raszie. Buk sweykas kumey. Tak inna osoba zareagowała na księdza, który napisał księgę aktów metrykalnych. 4 Należy tu szczególnie podkreślić, że włoski kontekst powstania śladu nie został sztucznie dobrany, tj. specjalnie „odkryty”, aby „wyjaśnić” pochodzenie tajemniczych thoneaw labonache. Kontekst historyczny został ustalony niezależnie i znacznie później (2013 – > 2017); po dokładniejszym przyjrzeniu się oryginałowi (pozycji sprzyjającej realizacji onimów) zaproponowano odpowiednią lingwistyczną interpretację tych słów. Artykuły / Articles 17 Seniausias baltų tekstas ir jo antroponimai Rozpowszechnione imię chrzestne Antonio w Toskanii regularnie skracano do Tonio /ˈtonjo/. Wskazują na to również następujące bliskie czasowo przykłady, zaczerpnięte z korpusu Corpus OVI dell’Italiano antico: 1 Simintendi, a. 1333 (tosc.) L. 12 3, 74.25 giacea (questo sa tuo padre), mandai lo coltello per gli fianchi di colui che spogliava. Tonio i Teleboas leżą martwi od mojego miecza. Ci wcześniej przynieśli gałąź z 2 Kronika seneńska (1202–1362), ok. 1362 123.6 schale i weszli przez okno oraz wyłamali dwoje drzwi, chcąc zabić Mina i Tonia oraz Porinę, dzieci pana Meio Talomei. E quando chostoro sentiro el busso del 3 Kronika seneńska (1202–1362), ok. 1362 127.41 skończył, a mimo to zginęły tam 4 osoby: a pewien człowiek imieniem Sano di Tonio, ligritiere, podpalił św. Pawła od strony Campo i nie płonąc 4 Doc. imol., 1350–1367 Dłużnicy 16.1.1360 355.11 per 2 cirioli da le lode, pexò l. 1½: s. 9 a f. 124 r. Tonio Tartagno di’ avere per 468 fasadelli de legne de salexe, a s. 40 .C. : suma 5 Doc. imol., 1383–1385 Wydatki 21.11.1384 345.2 za wykonanie podpór przy stacji, którą mają bracia Pokuty, a którą posiada Tonio da le Sele, na belkę i na kolumnę oraz za zamurowanie Gostola na górze 6 Doc. imol., 1383–1385 Wydatki 21.11.1384 345. jednej kolumny oraz za zamurowanie Gostola na górze L. VIIII i w ten sposób za wspomnianego Tonia mistrzom przypadła połowa L. IIII, s. X. Końcówka -eaw w takim przypadku odpowiadałaby formie wołacza. Te same okoliczności pojawienia się bazylejskiego śladu – Siena, 1369 r., wigilia Trzech Króli – pozwalają elegancko (tj. bez żadnych poprawek) rozwiązać w spektrum onimów problematyczną formę labonache, ponieważ „przebija się” w niej inny włoski antroponim – szczególnie popularne w Toskanii (aż po dziś dzień) nazwisko Bonacci /boˈnat:ʃi/, które w XIII–XIV w. zapisywano z dwuznakiem <ch> dla oznaczenia afrykaty (Larson 1988), np. według Corpus OVI dell’Italiano antico: Doc. sen., 1277–1282 - pag. 280, riga 30 a ssere Ristoro del Seta per factura d’ una charta di mille libre da Gulielmo Bo Pytań nie budzi jedynie element la-, który zakłada nachi. Ancho III lib. et XIIII sol. et IIII den. nel dì ai signori de la rodzajnik określony rodzaju żeńskiego.»Изглежда, че писарят се опирал на широко употребяваните resp. вместо ILJA LEMEŠKIN 18 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI słyszanymi antroponimami, lecz nie opanował włoskich rodzajników: zamiast debonachi (de´ [dei < di + i] Bonacci „od Bonaccich [rodu]”; w związku z tym zniekształceniem antroponimu por. jeszcze Guglielmo dei Bonacci > Leonardus fi [tj. filius] Bonacci > Leonardo Fibonacci), ze względów metrycznych (dążąc do uzyskania stopy trójsylabowej) opuściwszy przyimek, wpisał rodzajnik la. Z drugiej strony nazwiska Bonachi (derywatu od imion osobowych typu Bono, Bonito, Ottobono, Omobono, Giambono...) kilmė buvo visiems aiški: bon- < bonus (plg. ital. bonaccia, vidur. la. bonacia ‘tyka’ – pagal malus paretimologizuotas malacia ‘spokojne morze’). Mając na uwadze, że bazylejski ślad żartobliwie kontynuuje kolofon (ludere scriptor eat), można by dopatrywać się tutaj również pomysłowego podwojenia rdzenia: labonache = lab-bon-ache „lab-Bonita, dobry Gerutis”. Takie odczytanie, względnie przesadnie pokorny zwrot, który jakby wyjaśnia innemu Prusowi znaczenie formy bonache, pasuje do sytuacji turi būti pagerbtas: thoneaw labonache thewelyſe „Antonijau Lab-geruti tėveli“. kolędowania, ponieważ adresat, chcąc otrzymać dobre podarki, A zatem tajemnicze połączenie wyrazowe thoneaw labonache można traktować jako thoneaw la bonache lub thoneaw la(b)bonache „[An]toniuszu [z] Bonačich [rodu] / [An]toniuszu Labgerutisie”. Problematyczny dwuznak <ch> bezwzględnie wymaga poprawki jedynie w odniesieniu do języków bałtyckich, jednak przy bazylejskim śladzie nie ma uwagi redakcyjnej, że wszystkie podane tutaj słowa reprezentują zasoby leksykalne języka pruskiego. Nienormalny z punktu widzenia bałtystyki dwuznak, tas, kuris būtent šioje pozicijoje skatina įžvelgti svetimos kalbos intarpą – resp. italų kalbos antroponimą, užrašytą savo rašyba. O kaip kitaip XIV a. prūsas stojący między etykietalnym interj. *kaileis rīkīs „Boże, pobłogosław” a wyrażonym wokatywem zwrotem thewelyʃe, jest poważnym argumentem — czy powinien był zapisywać onimy innych języków? Dążenie do polonizowania elementu obcojęzycznego datuje się znacznie później. O jakiejś tendencji do „prusyfikowania” w omawianym okresie nie może być nawet mowy. A zatem identyfikację włoskich onimów w najstarszym tekście bałtyckim determinują następujące argumenty: a. Zapis digrafu <ch> nie może być wyjaśniony błędem kopisty, ponieważ ślad nie ma cech (właściwości) przepisywanego tekstu. W oczach i uszach piszącego musiał on mieć określone znaczenie fonetyczne. b. Kolofon bazylejski z 1369 r. nie jest geograficznie przypisany do konkretnego miejsca, tzn. możliwa geografia powstania śladu bazylejskiego jest szeroka – resp. mogła w nim zostać uwzględniona jakaś obca mowa lokalna. c. Identyfikację imienia osobowego determinuje pozycja, która sprzyja użyciu antroponimów: po etykietalnym interj. *kaileis rīkīs „Niech Bóg cię wzbogaci” i przed wyrażonym w wołaczu zwrotem, jakby do ojca thewelyʃe. d. Z punktu widzenia języków bałtyckich problematyczna forma labonache została podana obok zagadkowego słowa thoneaw. Jeżeli obok jednej zawiłej formy (z punktu widzenia języka pruskiego), zestawianej (już przez Ch. Stanga) z imieniem Artykuły / Articles 19 Seniausias baltų tekstas ir jo antroponimai chrzcielnym Antoniusz, używana jest inna zawiła forma, należy najpierw sprawdzić, czy nie jest to onim obcego pochodzenia, ponieważ użycie pary lub kilku onimów z rzędu (imię + nazwisko; imię + patronimik; imię tent w tym miejscu, tj. + katoikonimas) yra dėsningas ir labai dažnas reiškinys. Tai paaiškina, kodėl būmiędzy interj. a wyrażonym w wołaczu zwrotem adresatywnym, stoją razem dwie niejasne (z punktu widzenia języka pruskiego) formy: e. Nieinwazyjne odczytanie Kayle rekyʃe · thoneaw labonache thewelyʃe · Eg · koyte · poyte · nykoyte · pēnega doyte · niejasnych form – z perspektywy włoskich onimów – dobrze koreluje z wcześniej określonym kontekstem historycznego pojawienia się śladu bazylejskiego: praski dwór Butautasa (1365–1380) i długotrwałe przebywanie tego dworu w Toskanii, konkretnie w latach 1368–1369. f. Zapis wskazanych onimów znajduje dokładne odpowiedniki w bazie danych Corpus OVI dell’Italiano antico. g. Do dostrzeżenia nazw osobowych skłania aspekt gatunkowy. W pieśniach bożonarodzeniowych imiona osobowe były zjawiskiem powszechnym (Lemeškin 2013). Znajduje się ich wielka różnorodność: Arlauskas, Arlauskienė, Barisa, Bielinis, Čelna, Ignotas, Janulevičienė, Kasparavičius, Kašėta, Saikauskas, Kabaras, Valatka, Valatkienė, Velička, Adelė, Gabriukas, Juozas, Petrutis (KL 357, 345 A); Baltramiejus, Grinkevičienė, Tamošius, Žukauskas, Žukauskienė (KL 357, 345 B). LITERATURA Ardoino Diego 2016: Interpretowanie i tłumaczenie staropruskich mikrotekstów: Ślad Bazylei. – Vertimo Studijos 9, 7–20. Bammesberger Alfred 1998: Uwagi do epigramatu bazylejskiego. – Bałtystyka: Zadania i metody. Heidelberg: C. Winter, 121–126. Corpus OVI dell’Italiano antico. Dostęp w internecie: http://gattoweb.ovi.cnr.it/ (S(jr3myzf3h3slmh453zzwor45))/CatForm01.aspx. Dini Pietro Umberto 2000: O „Fragmencie bazylejskim” i innych niepublikowanych materiałach w korespondencji między Chr. Stang e W. R. Schmalstieg. – Res Balticae 6, 195–209. Dini Pietro Umberto 2004: Uwaga terminologiczna: jak nazywać pismo w języku staropruskim z Bazylei? – Res Balticae 10, 243–246. Dini Pietro Umberto 2014: Podstawy języków bałtyckich. Wilno: Eugrimas.