Personal names in Latvian families from Būtingė and Šventoji in the 20th–21st centuries

Straipsniai / Articles 139 DAIGA STRAUPENIECE Kurzemeski Instytut Humanistyczny Uniwersytetu w Lipawie Obszary badawcze: dialektologia, onomastyka, kontakty językowe. DOI: https://doi.org/10.35321/all82-07 IMIONA OSOBOWE MIESZKAŃCÓW BŪTIŅĢEJ I SVENTĀJI W XX–XXI WIEKU Imiona i nazwiska w rodzinach łotewskich z Būtingė i Świętej w XX–XXI wieku ADNOTACJA Artykuł omawia najpopularniejsze łotewskie imiona osobowe na pogranicznym obszarze Litwy na początku XX wieku. Wyjaśniono starożytną tradycję nadawania imion w Kurlandii, zauważalną również u rdzennych mieszkańców Būtingė i Šventoji. Przeprowadzono badanie dynamiki imion osobowych w 4 pokoleniach 10 rodzin łotewskich urodzonych w Būtingė i Šventoji. SŁOWA KLUCZOWE: imię osobowe, tradycja, Łotysze z Būtingė i Šventoji, dynamika, XX–XXI wiek. ADNOTACJA W artykule analizowane są najpopularniejsze imiona i nazwiska Łotyszy z przygranicznego regionu Litwy z początku XX wieku. Wyjaśniona zostaje starożytna tradycja nadawania imion w Kurlandii, którą można również zaobserwować wśród miejscowych mieszkańców Būtingė i Świętej. W trakcie badania analizowano dynamikę imion i nazwisk czterech pokoleń w dziesięciu rodzinach łotewskich z Būtingė i Świętej. SŁOWA KLUCZOWE: imię i nazwisko, tradycja, Łotysze z Būtingė i Świętej, dynamika, XX–XXI w. Łotysze z Būtiņģe i Sventāji, którzy wcześniej tworzyli zwarty obszar osadniczy w północno-zachodniej Litwie nad Morzem Bałtyckim, ich język, tradycje kulturowo-historyczne i sposób życia wpisują się w przestrzeń kulturową południowo-zachodniej Kurlandii, zwłaszcza Rucavy, DAIGA STRAUPENIECE 140 Acta Linguistica Lithuanica LXXXII przestrzeń kulturową. W języku łotewskim Būtiņģe i Sventāji, który wpisuje się w obszar substratu kurońskiego, nadal widoczna jest trwałość użycia najstarszych cech językowych w leksyce wszystkich pokoleń. Jednak niemal cały wiek przebywania w litewskiej przestrzeni kulturowej przyniósł zmiany w poczuciu tożsamości tych mieszkańców (w charakterystyce przynależności narodowej oraz postaw kulturowych i lingwistycznych), które odcisnęły swoje piętno również na imieniu osobowym – identyfikatorze jednostki – które „jest naszą tożsamością i symbolem“ (PMLP). W badaniu Daivy Sinkevičiūtė (Daiva Sinkevičiūtė) z 2015 roku dotyczącym litewskich nazw osobowych Łotyszy uznano, że „najpopularniejsze imiona nadawane Łotyszom na Litwie są częściej dostosowywane do gramatycznego systemu języka litewskiego” (Sinkevičūte 2015: 20). Ma to obiektywne wyjaśnienie. Uwaga dotycząca rejestracji nai atbilstoši dzimtās valodas (latviešu) tradīcijām pēc Latvijas–Lietuvas robežkonvencijas noslēgšanas 1921. gadā Palangas novadā netika pievērsta atbilstoša imienia i nazwiska. W aktach urodzenia wydawanych przez Urząd Stanu Cywilnego w Kretyndze imiona łotewskich dzieci i rodziców zapisywano zgodnie z gramatycznym systemem języka litewskiego, np. Jānis → Jonas, Andrejs → Andrius, Anna → Ona, Katrina → Kotrina itd. Zatem w tym przypadku zewnętrzna forma imienia wskazuje jedynie na miejsce urodzenia danej osoby. Należy jednak wyróżnić pewną osobliwość: w społeczeństwie łotewskim w kontaktach wzajemnych używano łotewskiego wariantu imienia, tj. Jānis, Andrejs, Anna, Katrina itd. Oznacza to, że forma pisana imienia nie pokrywała się z jego użyciem na co dzień (w rodzinie, w społeczeństwie łotewskim). W rodzinach łotewskich równolegle używano dwóch imion: formalnego, tj. litewskiego imienia, oraz nieformalnego, tj. łotewskiego imienia, np. Ona – Anna, Kotrina – Katrīna, Kristina – Kristīne, Jonas – Jānis, Andrius – Andrejs, Simonas – Sīmanis, Laimondas – Laimonis. Imiona żeńskie są bardziej uniwersalne, „imiona łotewskich dziewcząt w mniejszym stopniu niż imiona chłopców odzwierciedlają cechy języka łotewskiego i litewskiego oraz zależność od miejsca urodzenia» (Sinkevičūte 2015: 21). W wielu przypadkach ich użycie w obu językach może nawet się nie różnić, np. Inga, Rita, Sandra. Celem badania jest ustalenie statyki i dynamiki imion osobowych w łotewskich rodzinach Būtiņģe i Sventāja w XX–XXI wieku oraz sprawdzenie, czy zachowała się dawna tradycja południowo-zachodniej Kurlandii — nadawania dziecku imienia rodzica chrzestnego lub rodzica. Na początku XX wieku w tych 2 wsiach zarejestrowano najwięcej Łotyszy: w 1922 roku we wsi Sventāja zarejestrowanych było 334 Łotyszy (LVVA/1313/2/214/41), a we wsi Būtiņģe — około 600–700 Łotyszy (Mežs 2007: 169). Jest to jednak dość złożony proces ze względu na pozyskiwanie danych. Po pierwsze, w XX wieku miejscowości zamieszkane przez Łotyszy w południowo-zachodniej Kurlandii dotknęły przemiany polityczne: 20 marca 1921 roku podpisano konwencję graniczną między Łotwą a Litwą, w wyniku czego Būtiņģe, Sventāja i inne wsie aż do Połągi zostały przyłączone do Litwy. Po nich nastąpiły również zmiany administracyjne: wieś Būtiņģe w gminie Rucava początkowo Artykuły / Articles 141 Personvārdi Būtiņģes un Sventājas latviešu dzimtās XX–XXI gadsimtā włączono do gminy Darbėnai, a później — do terytorium miasta Połągi; w 1972 roku wieś Sventāja — do terytorium miasta Połągi (Mežs 2007: 170–172). Jeśli porównać liczbę Łotyszy w granicach współczesnego miasta Połągi, to w 1920 roku stanowili oni 36%, w 1959 roku — 11%, w 1970 roku — 6%, w 1989 roku — 2%, a w 2011 roku — 1% (Straupeniece 2018: 30). Aby prześledzić gradację imion i nazwisk mieszkańców 2 konkretnych wsi, zarejestrowane w rejonie Połągi łotewskie imiona i nazwiska mogą stanowić tło badania lub materiał porównawczy, lecz nie mogą być wykorzystywane jako jedyne źródło pozyskiwania danych. Po drugie, dane statystyczne nie zawsze ukazują rzeczywisty obraz przynależności do określonej narodowości. Jest to szczególnie widoczne w 3. i 4. pokoleniu Łotyszy z Būtiņģe i Šventoji, gdzie obserwuje się silniejszą identyfikację jednostki z narodem tytularnym, tj. lietuviešiem, nevis izcelsmi. Po trzecie, w XX wieku rodziny Łotyszy z Būtiņģe i Šventoji nie mieszkają już skupione wyłącznie w rejonie Połągi, lecz są rozproszone po całej Litwie. Podobnie w latach 60. XX wieku znaczna część Łotyszy ze średniego pokolenia z Būtiņģe i Šventoji przeniosła się do Łotwy, szczególnie do uprzemysłowionej Lipawy (Straupeniece 2015: 61). Oznacza to, że danych dotyczących rodzin Łotyszy z Būtiņģe i Šventoji należy szukać w obu państwach, a współcześnie – nawet w kilku państwach. Aby uzyskać dane statystyczne dotyczące imion i nazwisk, autorka wybrała 10 łotewskich rodzin z Būtiņģe i Šventoji i ustaliła imiona i nazwiska tych osób w czterech pokoleniach w obu państwach. Do analizy porównawczej wykorzystano dane spisów ludności, zapisy chrztów, konfirmacji i ślubów z luterańskiego kościoła w Butyndze z lat 2008–2019. materiały lingwistyczne z ekspedycji terenowych, historie życia miejscowych mieszkańców oraz kontakty osobiste (autorka artykułu jest Łotyszką z Butyngi i Świętej w trzecim pokoleniu, urodzoną i wychowaną na Łotwie). W celu przeprowadzenia badania – ustalenia statyki i dynamiki imion osobowych oraz upewnienia się co do siły tradycji nadawania imion – wyznaczono następujące zadania: a) ekscerpcja imion osobowych Butyngi i Świętej z XX w., z wykorzystaniem różnych źródeł, b) ustalenie tradycji nadawania imion osobowych w regionie Dolnej Kurlandii oraz jej żywotności, c) scharakteryzowanie dynamiki imion w 10 rodach Butyngi i Świętej. IMIONA OSOBOWE BUTYNGI I ŚWIĘTEJ W XX WIEKU Przewodniczący Stowarzyszenia Kultury Kuršów Miķelis Balčus w swojej książce No Sventājas pagātnes (Iš Šventosios praeities, 2016) wskazuje, że w 1922 roku w iedzīvotāju sarakstā ir fiksēti 632 luterticīgi iedzīvotāji (303 vīrieši, 329 sievieokręgu Połągi tes). Łącznie zarejestrowano 20 różnych imion męskich i 26 różnych imion żeńskich. DAIGA STRAUPENIECE 142 Acta Linguistica Lithuanica LXXXII W 91% przypadków mężczyźni nosili jedno z siedmiu imion – Andrejš, Ansas, Jānis, Juris lub Jurģis, Mārtins, Miķelis, Niklavs. Najpopularniejszym z nich było imię Jānis (32%) oraz Miķelis (21% przypadków), pozostałe – mniej niż 13%. Natomiast wśród kobiet wyznania luterańskiego w 1922 roku w 91% przypadków występowały takie imiona jak Anna, Ilze, Katrina, Ķērsta, Marģieta, Marija. Najpopularniejsze imiona to Anna (28%), Marģieta (21%) i Ķērsta (19%). Inne imiona żeńskie wymieniono w mazāk kā 11% gadījumu (Balčius 2016: 60). Tāpat kā Palangas novadā, arī Latvijā XIX gs. un XX gs. sākumā vispopulārākie personvārdi ir bijuši Jānis un Anna (Bušs 2003: 19). Spośród siedmiu najpopularniejszych imion męskich w gminie Palanga częściej występowała charakterystyczna dla języka łotewskiego końcówka rodzaju męskiego -s lub -is. Tylko jedno imię osobowe, Ansas, miało końcówkę -as charakterystyczną dla litewskiego systemu gramatycznego. W dokumentach parafii Būtiņģė odnotowano dwie formy imienia: Ansas i Ansis. Imię Ansas występuje w latach 40. XX wieku. w danych rejestrów małżeństw kościoła w Būtiņģe: Ansas (ojciec – Ansas, matka – Margrieta) urodził się w 1915 roku, był wyznania luterańskiego, Łotyszem, obywatelem Litwy, mieszkańcem wsi Mancišķe w gminie Palanga. Obok tego wpisu w księdze kościelnej z 1962 roku odnotowano również łotewską formę imienia Ansis (ojciec Silvii). Współcześnie wśród mieszkańców Łotwy nie jest zarejestrowane imię osobowe Ansas (zob. Baza danych imion osobowych; pmlp.gov.lv): stwierdzono 813 jednoelementowych imion osobowych Ansis oraz 2 nieodmienne formy imienia osobowego Anssi. Likewise, attention is drawn to several more from the 20th century. 20. Pisownia łotewskich imion męskich – Andrejš, Mārtins, Niklavs. And there is reason to think pieraksts tā fonētiskā skanējuma vai rakstu atveides dēļ. To apliecina arī vārdu that this is an inaccurate variant of the word form in church book entries from the 1940s. mężczyźni: Andrējs / Andrejs, Martiņš, Niklavs / Niklāvs, 40.–50. gados – Albērts / Alberts. Podobnie można mówić o zapisie w języku literackim poszczególnych imion żeńskich, takich jak Anna / Ana, Katrina / Katrīna, Malle / Māle, Margieta / Marģete. Formy zapisu imion osobowych Ana, Māle, Marģete odnotowano wyłącznie w latach 60. XX wieku. gadas. W danych spisu ludności z 2011 roku wskazano, że tylko 4 noworodkom na Litwie nadano imię Ana (Sinkevičūte 2015: 20). Liczne informacje – jakie imiona były charakterystyczne dla Łotyszy z parafii Butyngė i jakie imiona były używane w rodzinie – zawierają dokumenty parafii Butyngė: wpisy chrztów, konfirmacji i małżeństw. Oczywiście nie znajdziemy tu wszystkich danych (udział w ceremoniach chrześcijańskich jest kwestią wolnej woli jednostki, szczególnie w czasach sowieckich), jednak daje to wyobrażenie o głównych tendencjach. W dokumentach parafii Butyngė, zwracając uwagę na miejsce urodzenia danej osoby, widać, że w latach 30. XX wieku chłopcom nadawano takie imiona jak Albert, Andrej / Andrėj, Artur, Arvīds, Jānis, Valdis, a dziewczętom – Anna, Dzintra, Katrina, Kristīna, Laima, Lidija, Artykuły / Articles 143 Personvārdi Būtiņģes un Sventājas latviešu dzimtās XX–XXI gadsimtā Marija, Olga i in. Widać, że młodszemu pokoleniu nadal nadawano takie popularne imiona jak Andrejs, Jānis, Anna, Katrina, Marija. Informacje o dzieciach urodzonych w latach 40. XX wieku są obszerniejsze. Znajdujemy tu bardziej zróżnicowany zestaw imion mieszkańców wsi Butyngė i Šventoji. Oprócz stabilnych i tradycyjnych imion męskich – Andrejs, Jānis, Juris, Miķelis, Niklāvs – zarejestrowano także inne imiona, takie jak Albērts, Alfrēds, Edvards, Edvīns, Gotfrīds, Ivars, Laimonis, Rolands, Valdis, Vilis, Vilnis. Inny obraz wyłania się w przypadku imion żeńskich: w latach 40. dziewczynkom nie nadawano imion najpopularniejszych w latach 20. W dokumentach parafii w Būtiņģe zarejestrowano następujące imiona: Alīsa, Alma, Ausma, Austra, Berta, Dalija, Dzidra, Hilda, Laima, Lidija, Lilija, Livija, Lonija, Marta, Milda, Mirdza, Silvija, Velta, Vija, Vilma, Zelma, Zenta, Zigrīda. Widać, że w latach 20.–30. stabilne stają się takie imiona, jak Valdis, Laima, Lidija. W latach 50. XX wieku nie odnotowano najpopularniejszych imion męskich. W latach 40.–50. dominuje imię Alberts, zarejestrowano także imiona Edvards i Imants. W wyborze imion żeńskich widoczna jest stabilność: lata 40.–50. Najpopularniejsze imiona żeńskie w Būtiņģė i Sventāja to Ausma, Austra, Lilija, Lonija, Silvija, Vilma. W zapisach kościelnych odnotowano również takie imiona jak Elma, Elvīra, Erna, Hermīne. Dalsze prześledzenie meandrów tradycji imienniczych łotewskich wspólnot Būtiņģė i Sventāja jest trudniejsze i bardziej złożone. Ma to związek z rozłamem i rozproszeniem się przygranicznej wspólnoty łotewskiej: „w latach władzy radzieckiej, szczególnie w latach 60. XX w. wielu Łotyszy z Būtiņģė i Sventāja przeniosło się do życia po stronie łotewskiej” (Straupeniece 2015: 61). Byli to zarówno aktywni zawodowo w wieku produkcyjnym Łotysze litewscy, którzy przenieśli się na Łotwę z powodu pracy, jak i całe rodziny, które wyrażały pragnienie zapewnienia dzieciom wykształcenia w języku łotewskim. Potomkowie Būtiņģė i Sventāja, którzy udali się na Łotwę lub do innych litewskich miast, nie zawsze aktywnie utrzymywali kontakty z parafią Būtiņģė. Mimo to „jeszcze w latach 60.–80. XX w.” „wpisy w księdze kościelnej dokonywane były w języku łotewskim” (Straupeniece 2018: 26). W ten sposób można jeszcze poznać imiona osobowe, które funkcjonowały w przygranicznej społeczności łotewskiej. W latach 80. XX w. podczas konfirmacji rejestrowano młodzież o następujących imionach osobowych: Aivars, Alfrīds, Arvīds, Edvīns, Elmars, Erīks, Ernests, Harījs, Ilmārs, Ivars, Jānis, Ziedonis. Natomiast dla dziewcząt charakterystyczne były takie imiona osobowe, jak: Aina, Cilda, Dzidra, Elvīra, Inara, Ingrida, Irēna, Iveta, Leonija, Liena, Lolita, Rasma, Silvija, Valija, Velta. Należy przyznać, że do lat 80. XX w. w parafii Butyngi rejestrowano i zachowywano imiona osobowe dokładnie w takiej formie, w jakiej były używane w komunikacji lokalnej społeczności łotewskiej. Następnie, po zmianie proboszcza, wpisy w dokumentach parafialnych zaczęto sporządzać w języku litewskim. Ա. extra x Potwierdzają to również wpisy imion osobowych dokonane zgodnie z litewskim systemem gramatycznym, a zatem odpowiadające także wpisom w oficjalnych dokumentach – akcie urodzenia, paszporcie itp. –. W dokumentach bierzmowania z lat 90. zarejestrowano takie imiona osobowe jak Alfredas, Edgaras, Ernestas, Evaldas, Vilius. Wywołuje to dysonans w stosunku do wcześniej dokonanych wpisów: jeśli w dokumentach chrztu DAIGA STRAUPENIECE 144 Acta Linguistica Lithuanica LXXXII osoba była Vilis, syn Jury, to w dokumentach bierzmowania ta sama osoba jest Vilius, syn Jurijausa ‚syn‘. Sporadycznie, a dokładniej na karcie bierzmowania z 2001 roku, widoczne są również imiona osobowe – Aivars, Evalds – z końcówką -s. Badając dynamikę imion osobowych, O. Bušs odnotował, że w latach 90. na Łotwie nie występowały już takie imiona, które były popularne na początku lub w połowie XX w. (Bušs 2003: 46). Spostrzeżenie to można odnieść również do wyboru imion osobowych w społeczności łotewskiej na Litwie: spośród najpopularniejszych łotewskich imion osobowych mężczyzn i kobiet w latach 20. XX w. w Būtiņģė i Sventāji nie zachowano żadnego. W niektórych przypadkach badania utrudnia niespójnie przedstawiany zapis imienia osobowego w dokumentach miejscowej parafii. Podobnie pisze o tym Ilga Jansone, badając wpisy ewangelicko-luterańskiej parafii w Ērģeme (Jansone 2018: 114). Ponieważ wpisów w księgach kościoła w Būtiņģe dokonywał ktoś z miejscowej społeczności łotewskiej, kto nie uczył się w łotewskiej szkole, niekiedy nazwisko lub imię w dokumentach miejscowej parafii oddano pod wpływem wymowy. Na oddanie imienia Andreis / Andrejš wpłynęła zatem cecha dialektu: połączenie spółgłosek s i j po dyftongach i samogłoskach długich tworzy głoskę š. Analogicznie do wyrazów dziedātaiš, kalēiš, mācītāiš, vadītāiš, w których przyrostki -ējs, -tājs w wymowie przekształcają się w -eiš // -ēiš, -taiš // -tāiš (zob. Straupeniece 2018: 63). Niekiedy obserwuje się użycie znaków długości, np. Albērts, Erīks, Harījs, lub ich pomijanie, np. Elmars, Inara, Ingrida, Livija, co nie odpowiada tradycji łotewskich imion osobowych. TRADYCJA NADAWANIA IMION OSOBOWYCH I JEJ ŻYWOTNOŚĆ W REGIONIE LEJASKURZEME Już w pieśniach ludowych zapisanych w Lejaskurzeme opiewana jest rola kumów (rodziców chrzestnych) w wyborze imienia dziecka, np. : Gdzież kumoszki się Że nie przejechały Za pagórkiem Byliśmy w kościele, (LD 1372-1 Virga) Dziś rano umyłam twarz W kieliszku pisarza: Dziś rano wybrałam imię dla dziecka W księdze pisarza. (LD 1369-0, Nīca, Tosmare) zatrzymały, Trzy dni szybko? Szukając odpoczywałam, imię imię dla dziecka Baznickunga grāmatâ Na dziewiątej (LD 1368-3, Gavieze, Skulte) chodziłem, Gdzie, kumoszki, tańczyłyście imienia dla dziecka; Spocone źrebaki? dla dziecka dostałam — wybraliśmy. W księdze proboszcza szukaliśmy imienia dla dziecka. Atradàmi pādei vārdu kartce. W księdze Baznickunga Devitâi lapiņâ W dziesięciu zwrotkach. (LD 1368-1, Gramzda, Smaiži) Artykuły / Articles 145 Personvārdi Būtiņģes un Sventājas latviešu dzimtās XX–XXI gadsimtā Dawna tradycja Dolnej Kurlandii — nazywanie dziecka imieniem matki chrzestnej — była aktualna jeszcze na początku XX wieku. Na matki chrzestne często wybierano najbliższe osoby — braci, siostry — które w razie potrzeby mogłyby przejąć odpowiedzialność za dziecko. W Rucavie, a także w Būtiņģė i Sventāji, dziewczynka miała 2 matki chrzestne, chłopcu często wyznaczano 1 matkę chrzestną i 1 ojca chrzestnego; często nie była to para małżeńska, lecz wybierano ich zarówno ze strony jednej, jak i drugiej gałęzi rodziny. Niekiedy w jednej rodzinie dwie siostry lub dwaj bracia mogli mieć nie tylko to samo nazwisko, lecz także imię. Mogło się tak zdarzyć, jeśli na chrzestnych obu potomków wybierano osoby noszące to samo imię (np. męskie: Andrejs, Jānis, Juris; żeńskie: Anna, Katrīna, Margrieta itd.) albo tę samą osobę. Aby później odróżniać dzieci, starsze otrzymywało inne imię (przezwisko), np. Nuže (od Anny), Ķērsta (od Kristīne), Malle (od Mariji) itd. W materiałach z Būtiņģe i Sventāji nie stwierdzono takich przypadków, aby w jednej rodzinie dwoje dzieci otrzymało to samo imię z powodu rodziców chrzestnych. Istnieją jednak przypadki, gdy dziecku nadawano imię chrzestnego (lub też imiona te przypadkowo się pokrywały), np. Andrejs, Alfrēds, Jānis, Zenta. Niekiedy dziecku nadawano 2 imiona: jedno – wybrane przez rodziców, drugie – na cześć rodziców chrzestnych. Oba imiona mogły być oficjalnie zarejestrowane, np. Kristīne Zenta, Andrejs Arturs, przy czym pierwsze jest imieniem rodziców chrzestnych. Zdarza się, że imię chrzestnego jest imieniem nieoficjalnym, określanym jako imię kościelne. In one family, children acquired a second name during the baptismal rite: Arturs (Miķelis), Rolands (Miķelis), Ziedonis (Niklāvs), Ārija (Katrīna). One of the traditional values of the Latvians of Būtiņģė and Šventoji has been the transmission of a personal name to subsequent generations. When studying the documents of the Būtiņģė parish, examples of this kind can be found at the end of the 19th century and in the 20th century: Miķelis (1894), son of Miķelis, in the village of Šventoji; Juris (1916), son of Juris, in the village of Palibģeriai; Jānis (1918), son of Jānis, in the village of Šventoji; Miķelis (1924), son of Miķelis, in the village of Būtiņai; vismaz 3 paaudzēs: vectēvs Miķelis, tēvs Miķelis, dēls Miķelis. Daudzās dzimtās tradīcija – tēva vārdu dot vecākajam (arī citam) dēlam – novērojama vismaz Jānis (1924), son of Jānis, in the village of Šventoji; Miķelis (1925), son of Miķelis, in the village of Palibģeriai; Miķelis (1925), son of Miķelis, in the village of Būtiņai; Jānis (1925), son of Jānis, in the village of Pasvenčiai. In the family tree of one Šventoji family, it can be traced that the personal name Miķelis was used in two generations until the middle of the 20th century. The most common are such personal names as Andrejs and Jānis. Sometimes this also applies to female personal names—Anna and Katrina—when the eldest daughter is named after her mother. Sometimes a personal name is not inherited directly within the family, but indirectly, i.e., the child is given the name of the mother’s (father’s) brother or sister, e.g., Alfredas (the mother’s brother Alfrēds), Miķelis, Vilmārs (second name). A child is also given the personal name of a grandfather or grandmother: a son is named in honour of his grandfather Rūdolfs, who perished at sea, or a daughter Kotryna Na Łotwie nadano imię na cześć babci Sventāji, Katriny. Współcześnie dzieci najczęściej otrzymują imię wybrane przez rodziców, a kryteria jego wyboru mogą być różne. Można powiedzieć, że współcześnie rzadko zachowała się dawna tradycja nadawania imion DAIGA STRAUPENIECE 146 Acta Linguistica Lithuanica LXXXII tradycja, zgodnie z którą dziecku nadawano imię ojca, matki lub rodziców chrzestnych. Badając tradycje nadawania imion osobowych, ważna jest również dodana wartość – przekaz, w którym ukazano przypadki nadawania imion związane z historią i tradycjami rodu. DYNAMIKA IMION WŁASNYCH W BŪTIŅĢE I W SVENTĀJI W UJĘCIU CZTERECH POKOLEŃ: 10 PRZYKŁADÓW RODZIN Do badania dynamiki imion wybrano 10 rodzin z Butyngi i Sventoji1, analizując imiona członków każdej rodziny w czterech pokoleniach. Pozwala to prześledzić tradycje i zmiany dotyczące imion w tej łotewskiej wspólnocie. Należy zaznaczyć, że początki wszystkich łotewskich rodzin sięgają Butyngi i Sventoji, które później, po 2. pokoleniu, rozgałęziły się zarówno po stronie łotewskiej, jak i litewskiej. W badaniu wykorzystano ankietę, w której zebrano imiona członków rodzin. Najczęściej imiona osób ze starszego i średniego pokolenia podawano w wariancie łotewskim, co potwierdzało wspomniane wcześniej zjawisko: w społeczeństwie łotewskim funkcjonuje nieoficjalne imię. Łącznie przeanalizowano 170 imion osób: st. p. – 24, śr. p. – 46, mł. p. – 54, najmł. s. – 52. Starsze pokolenie pod względem narodowości stanowili Łotysze, ukształtowało się ono „na początku lat 20. XX w. – w czasie, gdy Būtiņģe i Sventāja zostały przyłączone do państwa litewskiego“ (Straupeniece 2018: 33). 24 osobom ze starszego pokolenia przypadało 10 imion (zob. tabelę 1): 11 mężczyznom nadano zaledwie 4 różne imiona, takie jak Andrejs, Jānis, Juris, Miķelis, natomiast 13 kobietom – 6 różnych imion, takich jak Anna, Katrina, Ķērsta / Kristīne, Margrieta, Marija. Tabela 1. Najpopularniejsze imiona starszego pokolenia i ich liczba Jānis 5 Anna 4 Vīriešu personvārdi Sieviešu personvārdi Miķelis 2 Katrina 3 ככל? n/a? Huh invalid? I accidentally? Need output only JSON. redo. Sorry. Andrejs 3 Margrieta 3 Miķelis 2 Katrina 3 Juris 2 Ķērsta / Kristīne 2 Odpowiada to omówionemu wcześniej zjawisku, że te imiona osobowe w XX w. 20. latach występowały najczęściej. Chociaż imiona te później dostosowano do języka litewskiego 1 W badaniu wybrano takie łotewskie rodziny z Būtiņģė i Sventāja, dla których możliwe było zebranie wysokiej jakości danych dotyczących czterech pokoleń zarówno na Litwie, jak i na Łotwie. Straipsniai / Artykuły 147 Personvārdi Būtiņģes un Sventājas latviešu dzimtās XX–XXI gadsimtā autorka za podstawowe uznała zdanie osób oraz ich krewnych na temat ich tożsamości, a więc także imienia osobowego. Średnie pokolenie, urodzone w Būtiņģė i Sventāja w połowie XX w., pod względem narodowości jest łotewskie. Pokolenie to doświadczało dwoistości imienia osobowego: w szkole, poliklinice i instytucjach oficjalnych przypisywano im litewskie imię osobowe, w rodzinie, kościele i społeczności łotewskiej – łotewskie imię osobowe. W tym przypadku odnotowano łotewskie imiona osobowe. Wśród 46 przedstawicieli średniego pokolenia łącznie występowało 30 imion osobowych: 21 mężczyznom nadano 12 różnych imion, takich jak Alfrēds, Andrejs, Artūrs, Āris, Edvards, Edvīns, Ernests, Jānis, Miķelis, Rolands, Rūdolfs, Ziedonis. Niektóre imiona osobowe – Jānis, Andrejs, Artūrs, Rūdolfs, Edvīns – nadawano kilku noworodkom (zob. tabela 2). Z kolei 25 kobietom odpowiadało 18 różnych imion osobowych, takich jak Aina, Anna (również jako 2. imię), Ausma, Ārija, Hermina, Ināra, Jautra, Kate, Katrina, Kristīne, Liena, Lilija, Lonija, Marija, Rasma, Velta, Vija, Zenta (2. imię). Najpopularniejsze imiona kobiet w 10 łotewskich rodzinach to Ausma, Velta, Anna, Lilija. Tabela 2. Najpopularniejsze imiona osobowe średniego pokolenia i ich liczba Vīriešu personvārdi Sieviešu personvārdi Jānis 7 Ausma 3 Andrejs 2 Velta 3 Artūrs 2 Anna 2 (także 2. imię) Rūdolfs 2 Lilija 2 Edvīns 2 Młodsze pokolenie urodziło się w latach 70.–90. XX w. Wśród tych osób zasób imion osobowych jest zróżnicowany, rzadziej obserwuje się takie same imiona osobowe. Łącznie 54 osoby nosiły 49 imion osobowych: 31 mężczyznom nadano 27 różnych imion osobowych, a 23 kobietom – 22 imiona osobowe. Ponieważ osoby z jednej rodziny należące do tego pokolenia urodziły się zarówno na Łotwie, jak i na Litwie, znajduje to odzwierciedlenie również w pisowni imienia osobowego. 19 mężczyznom urodzonym na Łotwie nadano 15 różnych imion, takich jak Ainars, Anrijs, Bruno, Dzintars, Edmunds, Emīls, Elviss, Helmuts, Imants, Jānis, Mārtiņš, Ronalds, Vilnis, Vilmārs, Vitālijs. Imię Jānis nadano 4 razy, a Vilnis – 2 razy. 12 mężczyznom urodzonym na Litwie nadano 12 różnych imion, takich jak Algis, Alfredas, Andrius, Arturas, Edgaras, Edvinas, Evaldas, Giedrius, Jonas, Laimondas, Oskaras, Vladas. Latvijā dzimušajām 7 sievietēm tika doti 7 dažādi personvārdi, kā Dace, Daiga, Ināra, Inga, Inta, Maija, Laima, savukārt Lietuvā dzimušajām 16 sievietēm nadano 16 różnych imion, np. Daiva, Diana, Ieva, Inga, Irma, Karolyna,