Dėl kaimo vardo „Ývoliai“ kilmės

178 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII LAIMUTIS BILKIS Instytut Języka Litewskiego Identyfikator ORCID: orcid.org/0000-0002-2902-4722 Kierunki badań naukowych: toponimika, antroponimika. DOI: doi.org/10.35321/all83-08 O POCHODZENIU NAZWY WSI ÝVOLIAI O pochodzeniu nazwy wsi Ývoliai ADNOTACJA Na podstawie analizy danych żywego języka i źródeł historycznych w artykule szczegółowo omówiono pochodzenie i rozwój nazwy wsi Ývoliai, znajdującej się w gminie Kražiai w rejonie kelmskim. Po apžvalgos oikonimo užrašymų gyvojoje kalboje ir įvertinus jų patikimumą daroma išvada, kad vardo forma su ilgąja balse žodžio pradžioje yra autentiška. Aptariant oikonimo vartoseną istorijos šaltiniuose, daugiausia dėmesio skiriama Kražių parapijos 1656–1672 m. krikšto metrikų knygos, kurioje šis vardas paminėtas pirmą kartą, įrašų analizei. Siekiant atsižvelgti ne tik į vardo, bet ir juo vadinamos gyvenvietės istoriją, pateikiamas ir toponiminis, ir antroponiminis istorinių užrašymų kontekstas: išsamiai apžvelgiami kaimo bei jo gyventojų paminėjimai, atskleidžiami užrašytų žmonių tarpusavio ryšiai. Nustačius, kad Yvolių kaime ir jo apylinkėse XVII a. II pusėje būta asmenvardžio *Yvolis (Iwolis, Iwolowa, Iwołayte, Iwalowa, Iwołaytis, Iwoliene, Iwalowna), daroma išvada, jog oikonimas neabejotinai yra asmenvardinės kilmės. ESMINIAI ŽODŽIAI: istorinė toponimika, istorinė antroponimika, oikonimų raida, oikonimų kilmė, onimų istoriniai užrašymai. ANNOTATION Na podstawie analizy danych z żywego języka i źródeł historycznych w artykule przedstawiono wszechstronne omówienie pochodzenia i rozwoju nazwy wsi Ývoliai, położonej w starostwie krożskim, w rejonie kelmskim. Po przeanalizowaniu zapisów ojkonimu pochodzących z języka żywego oraz ocenie ich wiarygodności stwierdza się, że autentyczna jest forma nazwy z długą samogłoską na początku wyrazu. Omawiając użycie oikonimu w źródłach historycznych, najwięcej uwagi poświęcono analizie zapisów z Księgi metrykalnej chrztów parafii krożskiej z lat 1656–1672, w której nazwa ta została wymieniona po raz pierwszy. Aby ocenić historię zarówno nazwy, jak i osady noszącej tę nazwę, Artykuły / Articles 179 Dėl kaimo vardo Ývoliai kilmės przedstawiono toponimiczny i antroponimiczny kontekst zapisów historycznych: dokładnie przeanalizowano wzmianki o wsi i jej mieszkańcach; ujawniono powiązania odnotowanych osób. Ponieważ stwierdzono, że imię osobowe *Yvolis (Iwolis, Iwolowa, Iwołayte, Iwalowa, Iwołaytis, Iwoliene, Iwalowna) rzeczywiście występowało we wsi Yvoliai i jej okolicach w drugiej połowie XVII SŁOWA KLUCZOWE: toponimia historyczna, antroponimia historyczna, rozwój ojkonimów, pochodzenie ojkonimów, historyczne zapisy onimów. Wieś Yvoliai obecnie znajduje się na terenie gminy Kražiai w century, the conclusion is made that the oikonym is definitely of anthroponymic origin. rejonie kiejdańskim, wcześniej należała do gminy Kražiai w powiecie rosieńskim. Nie udało się znaleźć żadnych badań dotyczących pochodzenia tej nazwy ani historii osady, którą nazywano tym mianem. Struktura1 samej nazwy miejscowej oraz jej pochodzenie na pierwszy rzut oka nie są jasne i nie dają się wyjaśnić bez bardziej szczegółowej analizy językowej i historycznej. Dlatego celem artykułu jest ustalenie cech historycznego rozwoju tego ojkonimu oraz najbardziej prawdopodobnego źródła jego pochodzenia. W tym celu konieczne jest uwzględnienie kontekstu historycznego, tj. przeanalizowanie wzmianek (zapisów) o osadzie i jej nazwie w dokumentach historycznych, zwracając uwagę nie tylko na toponimiczny, lecz także antroponimiczny aspekt zapisów historycznych. Należy również zbadać rozwój użycia nazwy w żywej mowie i źródłach normatywnych, jednocześnie ustalając jej prawdziwą, autentyczną formę. Za pierwszy zapis ojkonimu w żywej mowie należy uznać niezakatowany zapis nazwy wsi w parafii Pašilė, sporządzony przez Juozasa Tumasa-Vaižgantasa w 1904 roku: Ivoliai (Vaiszgantas 1904: 56). Pewność dotycząca początkowego I w tym zapisie budzi wątpliwości, ponieważ również na przykład ojkonimy Ylakia, Ylakáičiai Vaižgantas zapisał jako Ilakiai, Ilakáičiai (s. 52). Według spisu ludności przeprowadzonego w 1923 roku, w wydanym w 1925 roku wykazie miejscowości mieszkalnych Litwy podano Ivalių km2, należącą do gminy Kražiai w powiecie rosieńskim (LAV 211). W 1935 roku sporządzono ankietę toponimiczną tej wsi, w której, rzecz jasna, zapisano również nazwę samej miejscowości. Nazwy miejscowości od miejscowego mieszkańca Jonasa Balsysa zapisał nauczyciel szkoły początkowej w Karklėnai, Antanas Tamošiūnas. Należy zaznaczyć, że nazwy miejsc w ankiecie zapisano bardzo kompetentnie, wyraźnie oznaczając akcentem intonacje3. Nazwa wsi podawana jest z długim wokalizmem nagłosowym i intonacją akutową: Ývoliai. Mniej więcej w tym samym czasie w kartotece toponimów języka żywego 1 na jednej fiszce zakwestionowano nawet, jak należy zapisywać nazwę wsi – Yvoliai czy Įvoliai. 2 Według danych z 1923 roku we wsi były 3 zagrody i 23 mieszkańców. 3 Por. zapisane nazwy miejscowe Atkrañčiai, Glminės, Šúnpakaušis. LAIMUTIS BILKIS 180 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII opracowywała Komisja Nazwisk i Nazw Miejscowych, kierowana przez językoznawców Antanasa Salysa, a później Juozasa Balčikonisa. W sporządzonych przez nią aktach forma nazwy tej wsi i miejsce akcentu pokrywają się z danymi kwestionariuszy Atlasu Nazw Ziemi, jedynie tutaj zaznaczono właściwy Żmudzinom akcent łamany, odpowiadający litewskiej intonacji tvirtapradė: Ŷvoliai (VB III 47). Po wojnie, podczas porządkowania nazw miejscowych, nie wiadomo z jakich powodów ustalił się wariant nazwy wsi z intonacją tvirtagalė – Ỹvoliai (LATSŽ II 100). Analizując dane dotyczące żywego użycia oikonimu oraz historię jego normalizacji, galima teigti, kad dabartinė forma su ilguoju žodžio pradžios vokalizmu Yvoliai można mieć pewność, ponieważ poświadczają ją źródła międzywojenne najbardziej związane z żywym językiem – kwestionariusze Atlasu Nazw Ziemi oraz akta Komisji Nazwisk i Nazw Miejscowych. Pewne niejasności budzi intonacja, jednak dane międzywojenne pozwalają podważyć wiarygodność cyrkumfleksu, który pojawił się w źródle normalizacyjnym z II połowy XX wieku. Po przeanalizowaniu źródeł historycznych można stwierdzić, że Yvoliai nie jest bardzo starą osadą; nie wspominają o niej kroniki niemieckie ani stare inwentarze dworskie. Pierwsze zapisy znajdujemy w II połowie XVII wieku. Przynajmniej na razie można stwierdzić, że po raz pierwszy wieś została wymieniona w 1661 roku. W księdze metrykalnej chrztów parafii krożańskiej z lat 1656–1672 zapisano mieszkającą w Iwołach matkę chrzestną Elżbietę Litwinienė (Elisabeth Litwinowa de Villa Iwole), która wraz z Kazimierzem Stanevičiusem (Casimirus Staniewicz) ze wsi Paalksniai4 ochrzciła córkę mieszkających tam Baltramiejusa Petraičisa i jego żony Krystyny (Bartholomei Petraytis et Cristina de Paalksnie), Annę (Annam) (KržKrI 83). Następnie w tej księdze wpisów chrztów wieś jest wymieniana dość często. W 1662 roku zapisano, że mieszkaniec Karklėnai5 Jonas Litvinas (Joannes Litwins de Korkłany) i kobieta określona jako Magdalena Iwolowa, mieszkająca w Iwołach (de Iwole), ochrzcili Krzysztofa (Christophorus), syna Laurencijusa Bukančisa i Onу Jurgaitė z Karklėnai (Laurenty Butantis6 et Anna Jurgayte de Korklany) (KržKrI 89). W tym samym 1662 roku zapisano mieszkających w Iwołach rodziców Jonasa Stanislovaitisa i jego żonę Elżbietę (Joannis Stanisłowaytis et Elisabetha de Iwole), a także rodziców chrzestnych ich syna Andrzeja (Andream): Jonasa Laurinaitisa ze wsi Ejučiai7 i Onę Yvolaitė z Iwołów (Joannes Łaurinaytis de Eiucie cum Anna Iwołayte de Iwole) (KržKrI 94). W 1663 roku wymienieni zostali mieszkańcy Iwołów Kazimieras Yvolis i jego żona Magdalena (Casimiri Iwolis et Magdalena de Iwole), których syna Motiejusa (Mathias) ochrzcili Stanislovas Kantauskis i Barbora Stanislovaitė z Karklėnai (Stanislaus Kantowski de Korkłany cum 4 Paalksniai – wieś w gminie Kražiai, w rejonie kelmskim. 5 Karklėnai – miasteczko w gminie Kražiai, w rejonie kelmskim. 6 W księdze wyraźnie zapisano nazwisko osobowe. Butantis jest zapewne zniekształconą przez pisarza formą nazwy Bukantis. 7 Ejùčiai – wieś w rejonie kiejdańskim, w gminie Kražiai. Artykuły / Articles 181 Dėl kaimo vardo Ývoliai kilmės Barbara Stanisłowayte) (KržKrI 98). Ta miejscowość została zapisana również w 1664 roku: w tym czasie mieszkańcy Karklėnai Jurgis Yvolaitis i Elżbieta Kantauskaitė (Georgio Iwołaytis de Korklany cum Elisabetha Kantawskayte) ochrzcili Kazimierasa (Casimirus), syna Kazimierasa Jonaitisa i Kotryny Kidikaitė z Yvoliai (Casimiri Jonaytis et Catharina Kidikayte de Iwole) (KržKrI 111). W 1668 roku Yvoliai wspomniano, wskazując mieszkającą tam Barbarę Mikolaitė (Barbara Mikołayte de Iwolis), której syna Stanisława (Stanislaus) ochrzcili mieszkający w Kražiai Martynas Burokas i Magdalena Budrevičaitė8 (Martinus Burak cum Magdalena Budrewiczowna Crosentes) (KržKrI 172). W późniejszej księdze metrykalnej parafii w Kražiai, obejmującej wpisy chrztów i ślubów z lat 1680–1737, Yvoliai również wspomniano wielokrotnie. W 1691 roku zapisano mieszkańca Yvoliai, Jonasa Miliusa (Joanˀes Milus de Iwole), który ochrzcił Kotrynę (Catharina), córkę Kristoforasa Miliusa i Marijony Mažrymaitė z wsi Klibaliai9 (Christophori Milus de Klibale et Mariana Mazrymayte) (KržKrJnII 15). W 1720 roku jako matka chrzestna syna Stanisława (Stanislaus) Grigorija Szurpickiego i Agoty Burtynaitė (Gregorÿ Szurpicky et Agatha Burtynowna de Iwolis), mieszkających w Yvoliuose, wskazana została również mieszkanka tej wsi Marijona Bargailienė (Mariana Bargayłowa de Iwolis) (KržKrJnII 25). W księdze z 1721 roku odnotowano małżeństwo mieszkańca Yvolių Simona Liplevičius (Simon Liplewicz de Iwole) z Barbarą Milinovičaite ze wsi Kupšeliai10 (Barbara Milinowiczowna de Kupszczeliszki) (KržKrJnII 169). W 1722 roku zapisano mieszkających w Yvoliuose rodziców Kristoforasa Šorpickisa i Agotę Leplinaitė (Chrystophori Szorpicki11 et Agatha Leplinowna de Iwole) oraz rodziców chrzestnych Jonasa Jalvanovskisa12 i Kotrynę Rutkovską (Joannes Jalwanowski cum Catharina Rutkowska) (KržKrJnII 45), a także rodziców Danilasa Kitasa i Parasiją Kitkovnę oraz rodziców chrzestnych Romanasa Oferovskisa i Onę Bargailienė (Daniło Kitaʃ et Parasia Kitkowna <...> Romanus Oferowski cum Anna Bargayłowa de Iwołe) (KržKrJnII 46). Dalej w księdze odnotowano następujące onimy wsi i jej mieszkańców: rodzice Eustochim Łukasʒow et Mariana Bobrowska, rodzice chrzestni Petrus Jakubowski cum Anna Ignatowiczowna de Iwol w 1723 r. (KržKrJnII 50); 8 W artykule, rekonstruując litewskie nazwiska niezamężnych kobiet, uwzględnia się nie dane języka ogólnego, lecz dane dialektu. W gwarze warniškiai południowych Żmudzinów do nazwiska ojcowskiego mającego dowolną końcówkę dodaje się przyrostek -aitė (por. LKA III 120, mapa nr 112). Takie użycie poświadczają również dane analizowanych źródeł, por. nazwiska niezamężnych kobiet Jurgayte, Iwołayte, Kantawskayte. Dlatego nazwiska rekonstruuje się, dodając ten przyrostek, a nie ustalone w języku ogólnym -ytė, -(i)ūtė. 9 Klibãliai – wieś w rejonie kelmskim, w gminie Kražiai. 10 Kupšẽliai – wieś w rejonie kelmskim, w gminie Kražiai. 11 Avd. Szorpicki i zapisane w 1720 r. w tych samych Yvoliach Szurpicky są najpewniej wariantami graficznymi. 12 Autentyczność tego nazwiska budzi wątpliwości, ponieważ w księdze zapisano je bardzo nieczytelnie. LAIMUTIS BILKIS 182 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII rodzice Joannis Bordasow et Catharina Akionka13 de Iwole 1723 r. (KržKrJnII 54); świadek Audagin Łukcho de Iwola 1724 r. (KržKrJnII 176); mąż i żona Constantinɡ Arasimow cum Anˀa Zakrzewska de Iwole 1729 r. (KržKrJnII 182); rodzice Antony Ƶakrʓewski et Anna Ƶakrʓewska de Iwole 1730 r. (KržKrJnII 118); rodzice Co˜stanti Audachim, An˜a Zacherewska De Sywoli 1730 r. (KržKrJnII 119); rodzice Casimirus Zakrowski et Anna Szantarskowna De Iwale, matka chrzestna Anna Karbowska De Iwaliszki 1731 r. (KržKrJnII 121); ojciec chrzestny Matthias Anaszko de Iwola 1732 r. (KržKrJnII 129). Wieś Yvoliai jest konsekwentnie wymieniana także w późniejszych dokumentach kościelnych parafii Kroże. Na przykład w księdze metrykalnej chrztów z lat 1736–1748 w 1744 roku zapisano mieszkających w tej wsi rodziców Jurgisa Milinavičiusa i jego żonę Kristinę (Georgio Milinowicz et Christin˜a <...> de Iwole) oraz matkę chrzestną Marijonę Jakimaitė (Marianna Jakimowna de Iwole) (KržKrIII 106). W pierwszej połowie XIX w. Yvoliai są wymieniani w dokumentach kościoła w Karklėnai, który w tym czasie był filią parafii Poszyle. W księdze metrykalnej chrztów z lat 1816–1829 odnotowano wpisy: Josepho Tołuszewicz matre Ursula de Domo Kurpowiczowna de Villa Jwole 1817 r. (KrklKrI 3), Antonio Toluʃzewˀ, Johana Łukszowna de Villa Jwole 1818 r. (KrklKrI 7) i in. W nieco późniejszej księdze metrykalnej chrztów kościoła w Karklanach wieś Ywole zapisana została w przypadku miejscownika: We wsi Iwolach 1828 r. (KrklKrII 2). Wieś i jej nazwa w połowie XIX w. alfabetem łacińskim oraz cyrylicą zapisane zostały także w innych (niekościelnych) źródłach: Иволе 1845 r. (PašPS 5), Jwole 1854 r. (Hołowiński 1854). Analiza źródeł historycznych pozwala wyróżnić kilka używanych w nich wariantów oikonimu Ývoliai. Najczęściej zapisywano de Iwole (de Jwole, Иволе). Spotyka się także formy de Iwolis, de Iwol, De Sywoli, de Iwola, De Iwale, De Iwaliszki, We wsi Iwolach. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że w żadnym przypadku, z wyjątkiem nietypowej formy de Sywoli, nie oddano długiego wokalizmu na początku wyrazu. Nie może to jednak być powodem do podawania w wątpliwość autentyczności nazwy Ývoliai z żywego języka, ponieważ w źródłach pisanych w językach nie-litewskich zamiast y bardzo często zapisuje się i, por. Iłłakaycie 1699 r., 1700 r. (YlJn 35) (= Ýlakaičiai14), de Iłakiow 1682 r., de Iłłoki 1688 r., 1689 r., 1699 r., 1702 r., 1703 r., de Iłoki 1682 r., de Illoki 1689 r., de Iłłokie 1698 r., 1699 r., de Iłłokiʃ 1688 r., de ilokiʃ 1677 r., de jllokiʃ 1678 r. (YlJn 2, 4, 10, 21, 22, 24, 34, 35, 38, 39), de ilocis, de Iłakiow 1713 r., de Iłakiʃ, Iłłocis 1716 r., de Iłłocis 1718 r., 1720 r., de Iłłoki 1720 r., de Iłoki 1716 r., de Illokie 1719 r., de Iłłokie 1719 r., de Iłłokis 1718 r. (YlKr 13 Antroponim zapisany niejasno, dlatego pewność podanych w artykule form jest wątpliwa. 14 Ýlakaičiai – wieś w gminie Ylakiai, w rejonie skuodaskim. Artykuły / Articles 183 Dėl kaimo vardo Ývoliai kilmės 23, 24, 51, 56, 57, 59, 60, 73, 76, 84, 85, 87) (= Ylakia15), Iniszki 1854 m. (Hołowiński 1854), Инишки 1892 m. (KnGGS 148) (= Ỹniškės16). To, że w zapisanych w nielitewskich źródłach historycznych nazwach miejscowych nie rozróżnia się samogłosek długich i krótkich [i˙] oraz [i], zauważają także inni badacze litewskiego nazewnictwa (zob. Garliauskas 1998: 184). Samogłoska e na końcu wyrazu (Iwole, Jwole, Iwale) oraz a po polskiej miękkiej spółgłosce17 (Iwola) najprawdopodobniej odzwierciedlają właściwą Żmudzinom monoftongizację końcówki -iai (-ei), tj. przejście w [e˙]. W żmudzińskiej historycznej oikonimii odnotowano dość wiele takich przypadków, por. de Brukale (= Brukãliai), de kule (= Kulia), de Rezgale (= Rėzgãliai), ex Stanele (= Stanẽliai) itp. (zob. Garliauskas 1998: 175), ze wsią Giwole 1777 m. (= Gyvolia18) (IVK). Forma de Iwolis, zapisana jeden raz, jest najwyraźniej zlatynizowana i odpowiada ablatywowi liczby mnogiej. Jest to szczególnie prawdopodobne z tego względu, że tekst źródłowy został napisany po łacinie19. Zapis De Iwale najprawdopodobniej wiąże się ze slawizowaniem litewskich toponimów poprzez oznaczanie długiego [o˙] (w tym przypadku nieakcentowanego) literą a, por. historyczne oikonimy parafii Punia z końca XVII i początku XVIII wieku Furmaniszki (= Fùrmoniškės), Jawoyszany, Jawoyszane (= Jovaišónys) (Palionis 2008, 193, 194), a także por. zapisy z II połowy XIX wieku Гивали w 1865 r., 1892 r. (= Gyvolia) (IVK). Podana w 1723 r. forma bezkońcówkowa de Iwol mogła powstać być może według analogii do dopełniacza liczby mnogiej polskich rzeczowników rodzaju nijakiego z końcówką mianownika liczby mnogiej -a po spółgłosce miękkiej: lm. mian. Iwola → lm. dopełn. Iwol20. Forma We wsi Iwolach zapisana w I połowie XIX wieku jest zeslawizowana i odpowiada miejscownikowi języka polskiego, w którym napisano źródło. Odnotowana tylko raz, w 1731 roku, forma De Iwaliszki mogłaby świadczyć o istnieniu wariantu Yvolių *Yvoliškės lub *Yvoliškiai, jednak jednorazowa wzmianka każe oceniać ten przypadek ostrożnie – być może nie jest to nazwa żywego języka, lecz jedynie konstrukcja zapisana przez pisarza według jakiejś innej analogii, tym bardziej że w tym samym wpisie podano również formę oikonimu bez przyrostka De Iwale. Zapis Yvolių jako De Sywoli jest niewątpliwie błędem powstałym wskutek niezrozumienia lub niedokładnego usłyszenia prawdziwej nazwy wsi, jednak ta forma jest jedyną, w której odzwierciedlono długi wokalizm. Analiza wariantów zapisanych w źródłach historycznych pozwala stwierdzić, że używana w żywej mowie nazwa wsi Ývoliai jest pierwotna. Jej różne formy są uwarunkowane przez 16 Ỹniškės – wieś 15 Ylakia – miestelis Skuodo r. Ylakių seniūnijoje. w gminie Raudėnai, w rejonie szawelskim. 17 Źródło napisane jest w języku łacińskim, jednak w nazwach miejscowych występuje niemało elementów języka polskiego. 18 Gyvolia – wieś w gminie Viekšniai, w rejonie mažeikiai. 19 Por. zapisy historyczne de Kaułaakis (= Káulakiai), de Rymucis (= Rimùčiai), de ʃabaniʃ (= Sabóniai) i in. (zob. Garliauskas 1998: 164–165; 2004: 44). 20 Por. pol. lp. mian. pole, lm. mian. pola, lm. dopełn. pól. LAIMUTIS BILKIS 184 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII czynników charakterystycznych dla ogólnego rozwoju historycznej toponimii litewskiej: respektowania cech dialektalnych, slawizacji, latynizacji, kompetencji skrybów. Jeżeli forma Iwaliszki (*Yvoliškės? *Yvoliškiai?) z pierwszej połowy XVIII w. byłaby autentyczna, to należałoby ją uznać za wtórną, powstałą później niż Ývoliai i niezachowaną do naszych czasów. Zbadane źródła historyczne stwarzają możliwość dość konkretnego wyjaśnienia pochodzenia oikonimu Ývoliai. Jego klucz tkwi we wspomnianej już księdze metrykalnej chrztów kościoła w Krożach z lat 1656–1672. W 1661 roku zapisano tu rodziców chrzestnych: Jonasa Milkanta (gw. Milkontas) ze wsi Spirgie21 oraz Onę Yvolienė ze wsi Pagiai22 (Joannes Milkont de Spirgie et Anna Iwalowa de Pagie) (KržKrI 73). W dwóch wpisach z 1662 roku wymienieni są rodzice chrzestni: Jonas Litvinas z Karklėnai i mieszkanka Yvoliai Magdalena Yvolienė (Joannes Litwins de Korkłany Cum Magdalena Iwolowa de Iwole) (KržKrI 89), a także mieszkający w Ejučiai Jonas Laurinaitis z Oną Yvolaitė z Yvoliai (Joannes Łaurinaytis de Eiucie cum Anna Iwołayte de Iwole) (KržKrI 94). W 1663 roku wymienieni zostali rodzice, mieszkańcy Yvoliai, Kazimieras Yvolis i jego żona Magdalena (Casimiri Iwolis et Magdalena de Iwole), oraz ich syn Motiejus (Mathias) (KržKrI 98). W latach 1664 i 1665 zapisano rodziców chrzestnych, mieszkańców Karklėnai: odpowiednio Jurgisa Yvolaitisa z Elżbietą Kantauskaitė (Georgio Iwołaytis de Korklany cum Elisabetha Kantawskayte ibidem) (KržKrI 111) oraz Jonasa Litvinasa z Oną Yvolienė (Joannes Litwin de Korklanis cum Anna Iwalowa ibidem) (KržKrI 127). W jeszcze jednym wpisie z 1665 roku odnotowano rodziców, mieszkańców wsi Ganyprova23, Adomasa Butvilasa i Onę Yvolaitė (Adami Butwiłł et Anna Iwołayte de Goniprowa), oraz rodziców chrzestnych: Jurgisa Yvolaitisa z Karklėnai wraz z Kotryną Račaitė z Ganyprova (Georgio Iwołaytis de Korkłany Cum Catharina Raczayte de Goniprowa) (KržI 130). Ta sama mieszkanka Ganyprovy, Ona Yvolaitė Butvilienė (Anna Iwołayte Butwiłowa de Goniprowa), już jako matka chrzestna, jest wymieniana także w latach 1666 i 1668 (KržI 146, 169). W 1669 roku córkę Andrzeja Yvolisa i jego żony, której drugie imię osobowe brzmiało Mikulaite24 (Andrea Iwolis et <...> Mikułayte de Korklany), mieszkających w nuʃayte Iwoliene de Korklany) (KržI 185). Tais pačiais metais buvo krikštijamas Karklėnach, Elżbietę (Elisabeth) ochrzciła mieszkanka tej samej wsi, Katarzyna Jonuszajtė Yvolienė (Catharina Jo 21 Spigiai – wieś w rejonie kelmskim, w starostwie krożskim. 22 Pagia – wieś w rejonie kelmskim, w starostwie krożskim. 23 Ganýprova – wieś w rejonie kelmskim, w starostwie krożskim. 24 Imię żony jest w źródle nieczytelne. 25 Audenia – wieś w rejonie kelmskim, w starostwie użwenckim. Dėl kaimo vardo Ývoliai kilmės Artykuły / Articles 185 Korklany), syna Melchiora Simonajtisa i Elżbiety Yvolaitė (Melchioris Symonaytis et Elisabetha Iwołayte de Audenie), mieszkańców wsi Audenia25, Samuela (Samuel); jako jego ojciec chrzestny wskazany jest Jan Yvolaitis z Karklėnów (Joannes Iwołaytis de 21 Spigiai – wieś w rejonie kelmskim, w starostwie krożskim.25 Audenia – wieś w rejonie kelmskim, w starostwie użwenckim. Korklany) (KržI 189). W 1670 roku ponownie wspomniano mieszkańców Ganyprovy, Adama Butvilasa i Annę Yvolaitė Butvilienė (Adami Butwiłł et Anna Iwołayte Butwiłowa de Goniprowa), których córki Magdaleny (Magdalena) ojcem chrzestnym był Jan Yvolis z Karklėnów (Joannes Iwolis de Korklanis) (KržI 194). W zapisach chrztów z tego samego roku spotyka się także wspomnianą już matkę chrzestną, mieszkankę Karklėnai, Kotrynę Jonušaitė Yvolienė (Catharina Jonuʃzayte Iwolowa26 de Korklany) (KržI 198), oraz mieszkających w Karklėnai matkę Gertrudę Yvolaitė i jej męża Krzysztofa Vaičaitisa (Christophori Wayczaytis et Giertrudis Iwołayte de Korklany), których córkę Kotrynę (Catharina) ochrzcił również mieszkaniec Karklėnai Jonas Yvolis (Joannes Iwolis) (KržI 200). W 1671 roku zapisano dwie matki chrzestne: Elżbietę Yvolaitė z Vaiguva27 (Elisabeta Iwalowna de Waygowa) (KržI 220) oraz Zuzanę Yvolaitė z Karklėnai (Ƶuzanna Wołayte de Korklany) (KržI 210), której drugi człon imienia i nazwiska najprawdopodobniej został przez pisarza skrócony wskutek niedokładnego usłyszenia, przez opuszczenie początkowego y (i). Mieszkająca w Audeniai Elżbieta Yvolaitė, która w 1669 roku została wymieniona jako matka chrzestna, w 1672 roku zapisana została jako żona Merkelisa Leišaitisa (Merchelis Leyʃzaytis et Elisabetha Iwołayte de Audenis) i matka syna Jakuba (Jacobus) (KržI 230). Z tych danych wynika, że w latach 1656–1672 w parafii Kroże licznie zamieszkiwali ludzie, których drugi człon imienia i nazwiska miał rdzeń Yvol-. W samej wsi Yvoliai mieszkali Magdalena Yvolienė (Magdalena Iwolowa), Ona Yvolaitė (Anna Iwołayte), Kazimieras Yvolis (Casimiri Iwolis) z żoną Magdaleną28 (Magdalena) i synem Motiejusem (Mathias). Jest bardzo prawdopodobne, że byli to członkowie jednej rodziny – mąż, żona, córka i syn. We wsi Pagiai zapisana została Ona Yvolienė (Anna Iwalowa), w Karklėnai – Jurgis Yvolaitis (Georgio Iwołaytis), Ona Yvolienė (Anna Iwalowa), Andrius Yvolis (Andrea Iwolis) z żoną, noszącą panieńskie nazwisko Mikulaitė (Mikułayte), i córką Elżbietą (Elisabeth), Kotryna Jonušaitė Yvolienė (Catharina Jonuʃayte Iwoliene, Catharina Jonuʃzayte Iwolowa), Jonas Yvolaitis (Joannes Iwołaytis), Jonas Yvolis (Joannes Iwolis), Gertruda Yvolaitė (Giertrudis Iwołayte), Zuzana Yvolaitė (Ƶuzanna Wołayte), w Ganyprova – Ona Yvolaitė Butvilienė (Anna Iwołayte Butwiłowa), w Audeniai – Elżbieta Yvolaitė Asmenvardžiai Iwolowa, Iwołayte, Iwolis, Iwalowa, Iwołaytis, Iwoliene, Iwalowna šaltinyje nuosekliai rašomi su i (I)29, tačiau tai galima paaiškinti ir kitų 26 Skiriasi šios moters įvardijimo pagal vyrą forma: 1669 m. užrašytas lietuviškas variantas Iwoliene, o 1670 m. – lenkiškas Iwolowa. (Elisabetha Iwołayte), Vaiguvoje – Elžbieta Yvolaitė (Elisabeta Iwalowna). 27 Vaiguva – wieś w rejonie kiejdańskim, w starostwie Vaiguva. 28 Kobieta określona jako Magdalena Iwolowa oraz żona Kazimierza Yvolia Magdalena najprawdopodobniej są tą samą osobą. 29 Por. także. pol. nazw. Iwoła (SNP IV 231). LAIMUTIS BILKIS 186 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII analogia zapisu historycznych litewskich nazw osobowych z [i.] na początku wyrazu, por. nazw. Ilowicʓ, Jlewicʓa, Jłowicʓa: Yla (-ys, -ius?) (Zinkevičius 1977: 147), Мате Илайтис 1537 r. (= *Ylaitis), Iła 1702 r., Casimiri Iła, Casimirɡ Iła, Casimiri et Mariannæ Iła 1685–1731 r. (= *Yla) (IAK), ʃtaniʃlaɡ jllokowicʓ 1678 r., joanneʃ jllokowicʓ de jllokis 1680 r. (= *Ylakavičius), Josephus Iłakaytis 1698 r. (= *Ylakaitis) (YlJn 4, 6, 10, 34), Jerzy Illakis 1790 r., Mathias Jlakis, Bartholomæus Jlakis, Josephi Jlakis 1808–1820 r. (IAK) (= *Ylakis). Użycie form z a w rdzeniu (Iwalowa, Iwalowna) również należy przypisać zjawiskom slawizowania, ponieważ zapisywanie a zamiast o jest częstym sposobem slawizowania historycznych litewskich nazw osobowych30, por. nazw. os. ʃadeyko < Sodeika, Tatarelis < Totorėlis (Zinkevičius 1977: 99), Ƶÿlobralis (= *Žilabrolis, *Žilabrolys) (Ragauskaitė 2005: 61). Należy zwrócić uwagę na to, że a zamiast o zapisywane jest w tych wariantach, w których także przyrostki zostały zastąpione słowiańskimi (polskimi) -ova, -ovna, natomiast w nazwach osobowych z przyrostkami litewskimi konsekwentnie zachowuje się o: Iwołayte, Iwołaytis, Iwoliene. Ponadto, jak już wspomniano, i zamiast y zapisywane jest także we wszystkich historycznych zapisach nazwy wsi Ývoliai, której autentyczność potwierdza żywa mowa. Zatem dane historycznej antroponimii z II połowy XVII wieku poświadczają istnienie we wsi Yvoliai i jej okolicach nazwy osobowej *Yvolis (Iwolis), od której niewątpliwie wywodzi się oikonim Ývoliai. Byłaby to zespołowa nazwa miejsca zamieszkania utworzona od liczby mnogiej nazwy osobowej. Z przedstawionego wyżej przeglądu historii wzmianek o Yvoliai i ich mieszkańcach w źródłach wynika, że od 1680 roku nazwa osobowa *Yvolis nie jest już wymieniana we wsi Yvoliai; nie znaleziono jej także w księgach metrykalnych z XVIII – I połowy XIX wieku ani w spisie parafian z połowy XIX wieku (z 1845 roku). Nazwisko *Yvolis nie przetrwało także do naszych czasów, nie zostało odnotowane w Słowniku nazwisk litewskich (LPŽ). Pochodzenie antroponimu, który stał się podstawą pochodzenia samej nazwy wsi, nie jest całkowicie jasne, jednak dane antroponimiczne z najważniejszego badanego źródła historycznego – księgi metrykalnej chrztów kościoła w Krożach z lat 1656–1672 – pozwalają wysunąć jedną hipotezę dotyczącą jego pochodzenia. Iwolis, Iwalowa, Iwołaytis, Iwoliene, Iwalowna, suponuojančių šaknį Yvol-, yra Oprócz wielokrotnie zapisanych w księdze nazw osobowych Iwolowa, Iwołayte, dwa przypadki, na podstawie których można zrekonstruować antroponim *Gyvolis. W 1660 roku zapisani zostali mieszkający w Pašilė rodzice chrzestni Jonas Gyvolis z Liuciją Vaičaite (Joannes Giwolis cum Lucia Wayczayte de Poszyle) (KržKrI 55), a w 1667 roku – mieszkańcy tej samej wsi, rodzice Albertas Gyvolis i Kristina Degutaitaitė (Alberti Giwolis et Cristina Degutayćiowna de Paszyle) (KržKrI 151). A zatem w tym samym źródle, w tym samym okresie, wspomniani zostali w położonych niedaleko od siebie 30 Zob. Zinkevičius 2008: 48; Sinkevičiūtė, Račickaja 2014: 310.