scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu

Palmira Zemlevičiūtė

Abstract

    Straipsnyje aptariami daugiareikšmiai medicinos terminai, kuriuos vartojo lietuviai gydytojai XIX a. pab. – XX a. pr. populiarinamuosiuose tekstuose medicinos ir sveikatos klausimais. Kalbamųjų terminų tiriamojo laikotarpio medicinos terminijoje nedaug. Skirtingos tokių terminų reikšmės atsiskleidžia kontekste ar gretinant skirtinguose kontekstuose pavartotus tuos pačius terminus. Didžioji dalis terminų su skirtingomis medicininėmis (tiek pagrindinėmis, tiek ir šalutinėmis) reikšmėmis gydytojų paimti iš gyvosios kalbos terminologizuojant tos kalbos žodžius. Autoriniam daugiareikšmiškumui galima priskirti atvejus, kai skirtingas medicinines reikšmes terminui bus suteikęs (-ę) jį savo tekste (-uose) pavartojęs (-ę) gydytojas (-ai). Terminai dažniausiai vartojami dviem skirtingomis medicininėmis reikšmėmis.    Aptariant daugiareikšmius pradinio medicinos terminijos formavimosi etapo terminus, straipsnyje kartu apžvelgiamos teorinės įžvalgos daugiareikšmiškumo klausimu.

Full text

98 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ Lietuvių kalbos institutas ORCID id: https://orcid.org/0000-0002-8679-3253 Mokslinių tyrimų directions: lietuvių terminologija, lietuvių medicinos terminologijos istorija. DOI: doi.org/10.35321/all83-05 XIX A. PAB. XX A. PR. MEDICINOS TERMINŲ DOUGIAREIKŠMIŠKUMO KLAUSIMU On Polysemy of Medical Terms of Late 19th – Early 20th Century ANOTATION Il est important de noter que les États membres ne sont pas tenus d'appliquer les dispositions de l'accord de coopération en matière de droits de l'homme. L'articlenyje aborde les multiiareichšmiai termes de médecine, lesquels usaient les litauviens médecins XIX a. pab. XX a. pr. dans des textes popularirinamuosies de médecine et santé. Les langbamements termines de l'investigation période médicale terminologie peuug. Différentes de tels termes significations atsivljent contexte ou gretinant dans différents contextes pavartots les mêmes termes. La plus grande partie des termes avec différentes medicinines (tant principales, tant et secondaires) significations des médecins prisés de langue vivose terminologisant les mots de cette langue. Autorinium pliirejeanšmiškumu peut être attribué les cas où différentes significations médicinines à un terme sera attribuikęs (-ę) le dans son texte(s) pavartojęs (-ę) médecin (-ai). Les termes sont généralement utilisés de deux différentes significations médicines. Aptariant multiareikšmius terminus de la terminologie médicale initiale formavimosi etapo, dans l'article simultanement examinaient théoriques inzjvalgas multiareikšmiškumo question. ESMINIAI VOODŽIAI: plusieursareikšmiškumas, homonymija, plusieursareikšmis termas, termines médicales, terminologija. Articles Articles articles 99 / XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu ANNOTATION The article discusses the polysemous medical terms used by Lithuanian doctors in the 19th texts on medical and healthcare topics written in popular scientific style at the end of the century and the beginning of the 20th century. Such terms are not numerous in the medical terminology of the period in question. Different meanings of such terms reveal in the context or when comparing the same terms used in different contexts. Most of the terms with different medical (both primary and secondary) meanings were taken by doctors from the formation of general language by transforming its words into terms. The so called author’s polysemy includes such cases when a doctor(s) attribute(s) different medical meanings to the term in his/her/their text(s). Terms are usually used in two different medical meanings. In addition to the discussion on the polysemous terms dating back to the initial stage of medical terminology, the article also reviews theoretical insights on the topic of polysemy. KEYWORDS: polysemy, homonymy, polysemous term, medical term, terminology. ĮVADS PASTABOS Le Famous philosophe Lituiniens Stasys Šalkauskis encore 1925 m. Logos1 magazine imprimdint dans le travail Terminologijos teorija ir lietuviškoji filosofijos terminija rašė: Jui si le mot sąryšyje avec un certain contexte entrega une signification particulière, forme lui la condition principale à une nouvelle specialesnei sens acquérir. telle manière se produit ... semantinė apraška, ... appelle[ma] polisemijos vardu, [...]. C'est la puissance que ont les mots de posséder différents sens selon les différentes manières de leur consommation et avec ces senses constamment adhérer au langage (Šalkauskis 1991: 44). Comme connu, l'un des principaux terme posés exigences est précision, et celui relie avec unareikšmiškumu, qui tendent à traiter comme fondamental principe de terminologie (žr. Laurén, Myking, Picht 1998: 246), unei sąvoįgyvendinamas. kai įvardyti turi būti vartojamas vienas terminas, priešingu atveju toks terminas aiškintas kaip trūktinas, netikslus. Tačiau praktikoje šis reikalavimas sunkiai 1 Logos c'est des religions, philosophies, comparatyvistiques et art magazine. Leido société organisation Logos. Il y imprimiti philosophie, théologie, religiijotyres, menotyres, kultūrologies articles, philosophie et littérature classiques de traductions, dailės travaux de reproductions. Žurnalo kolegiją constituèrent Lituaniens et étrangers scientifiques, dvasininkai. Pradėjo eiti 1921 m. Kaune, jusqu'en 1939 itėjo 30 numerių (éditeur et rédacteur P. Dovydaitis) (Stančienė 2008: 573). PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 100 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII Daugiareikšmiškumas2 svarbus ne tik leksikologijos, bet ir terminologijos3 question. Son phénomène plus large ou plus étroitement considéré à diverses périodes historiques, commençant antique (žr. Трегубов 2011: 179). Nuomonių, souventie contretaringų, apstas lėmė multiareikšmiškumo recherches aktualumą (žr. Hodakov 2009: 121). Daugiareikšmiškumas, ou polisemija4, se trouve, changeant du mot aux limites sémantiques, élargiant ou éturėjant de sa première signification (žr.: Маркович 74 2017:; Вольберг 2017: 75), quand plusieurs (y compris d'une sujetkinés srites) concepts entrvardijants ta même leksema. Graphiquement pliareikšmiškumu pourrait être dépeint ci-paque5: Daugiareikšmiškumas Turinys Raiška A x B Et plus fréquemment le terme est utilisé, plus grande est la probabilité de trouver de nouvelles de ses significations, i. e. trouver un multiareikšmiškumui (žr. Маркович 2017: 75). On pense que plusieursareikšmiškumas est plus caractéristique d'une simple morphologique et deybine sandaros mot que de prêtini ou rčiau ustojamam et deybically complexe sandaros mot (žr. Маркович 2017: 75). Būta galvojančių, que le plurireikšmiškumas complique les spécialistes et les scientifiques de communiquer, mat termininei leksikai, comme mentionnée, caractéristiques unireikšmiai relations: un signe une signification (žr. Kožanov Nash 2014), pour cela le plurireikšmiškumas traditionnellement considéré comme l'une des principales problèmes de terminologie, défauts (Гваньв 1993: 99; Kiwa, Росянова 2013: 116; 2013: 139). Néanmoins, malgré cela, plurireikšmiškumas existe dans la terminologie et, matyt, ce phénomène sémantique doit être permis, bien et, d'une part, terme comme žentačiau, d'autre part, terminai, étant des mots vivies, subissait de tous ceux 2 multireikšmiškumas homonimija klo prigimtis lemia vienareikšmius ženklo ir ženklinamojo dalyko santykius, (plačiau voir: Danilenko: 70; Supéranská et kt. 1989: 45; Prokhorova 1996: 8; Tatarinov 1996: 177; 287; Jakaitienė 2009: 10111), mais il n'est pas apparié dans cet article. Laurén, Myking, Picht 1998: 244; Емельянова 2003: 390; Марузо 2004: 216; Ахманова 2005: 3 Daugiareikšmius constructions liaudies terminus est tyrinėjęs Robertas Stunžinas (Stunžinas 2009: 68–92). 4 Polisemija est aussi appelé sémantique varijavimu (žr.: Tatarinov 1996: 178; Kožanov 2014: 354). 5 Schemą nubraižė Christeris Laurénas, Johanas Mykingas, Heribertas Pichtas (žr. Laurén, Myking, Picht 1998: 244). Articles Articles articles 101 / XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu des langues leksinių-semantinių processus influence à (žr. Danilénko 1977: 65). Dans les réels, et non pas idéal terminologies les pliareikšmiai termes ne retenybė. La polysémie n'est pas anomalie et hasardinité elle remplit certaines fonctions. Certes, longtemps on a pensé que plusieursareikšmis lexinis unité est neterminiškas et ne peut avoir statut de terme (Киселева, Росянова 2013: 115). Daugiareikšmiškumas daugelio mokslininkų suprantamas ir apibrėžiamas similairement ce: • la capacité du mot à avoir plusieurs significations (Danilenko 1977: 65); • reiškinys, kai tas pats žodis turi keletą tarpusavyje susijusių reikšmių, paprastai atsirandančių keičiantis ir plėtojantis pirminei to žodžio reikšmei (Головин, Кобрин 1987: 48); • le même mot utilisé deux ou plusieurs significations (Supéranská et kt. 1989: 42); • phénominski, où un mot ou des mots combininys a plusieurs significations (Gaivenis, Keinys 1990: 44); • capacité d'une unité linguistique à avoir plus d'une signification (Éméliaнова 2003: 486); • la capacité du mot à avoir différentes significations (Maruzo 2004: 216); • to paties žodžio gebėjimas turėti keletą tarpusavyje susijusių reikšmių, paprastai apparus comme primaires le résultat du changement de signification (modifikations) et du développement de ce mot (Achmanov 2005: 335); • termes par plusieurs significations terminatiques fonctionnement dans un seul domaine (Tatarinov 2006: 177); • reiškinys, kai terminas įvardija skirtingas vienos ar kelių artimų sričių sąvokas (Ходакова 2009: 121); • la capacité d'une seule unité lexicale avoir plusieurs significations (Chromá 2011: 46); • phénomijn, quand le mot a plusieurs significations interconnectées Росянова 2013: 115); (Киселева, • caractéristique du terme avoir deux ou plus significations (Нашиванько 2013: 138). Habituellement plusieursareikšmis mot (terminas6) a la signification principale, de laquelle išsišakoja supplémentaires7 significations (žr. Supéranská et kt. 1989: 43). On pense que le multiareikšmiškumą détermine la flexibilité de la structure de l'unité lexicnique, l'aidant à lui acquérir nouveau contenu (žr. Danilénko 1977: 65). Daugiareikšmių terminų peut se trouver en raison des mots de la langue communine de multiareikšmičnosti, métonimije, i. i. du transfert du nom d'un objet à un autre objet, qui est lié à l'ancien certains associations (p.g.: du tout et de la partie, giminės et rūšies) 6 signification, duquel la base Termininės išsišakoja nouvelles significations, appelé donoru terminiais, manière (žr. Golovin, Kovrin 1987: 49). Daugiareikšmičnosti raisons tentent (термин-донор) (Бекишева, Грошева 2017: 43). 7 Dar vadinamos šalutinėmis reikšmėmis (Jakaitienė 2009: 89). PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 102 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII de chercher des langues dans économie les éléments linguistiques sont utilisés économiquement: minimum un nombre d'unités terminologiques peut transmettre maximale des significminį charge (žr.: Gangemi et kt. 2000: 285, 289; Kiселеva, Росянова 2013: 116117; plg. Гончарук, Гущина 2009: 123). Daugiareikšmių leksinių vienetų rinis beaucoupiareikšmiškumas) (žr. Kiселеva, Росянова 2013: 116117). On distingue quantitatif et qualitatif terminologique pluriareikšmiškum. le terme est compris gali rastis ir dėl skirtingos to paties reiškinio interpretacijos (vadinamasis autocomme un nombre de significations terminologiques, par exemple, dvinaris pliareikšmiškumas (terme a deux significations) (žr. Kiseleva, Rosjanova 2013: 117), trinaris pliareikšmiškumas (terme a trois significations), keturnaris pliareikšmiškumas (terme a quatre significations) (žr. Kiwa, 2013: 6) le terminologie pliareikšmiškumas est un descriptif technique: 1) plurieliminalismiškumas kokareikšmiškumas (termiškumas dans 118 domaines, mais pas dans les termes de terminologie), 2) conceptuel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel Росянова 2013: 118). pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluriel pluri Il arrive que le terme beaucoupiareikšmiškumas soit utilisé comme terme nevienareikšmiškumas synonyme. Cependant, Viktoro Tatarinovo pense, multiareikšmiškumas tėra seulement une incomareikšmičnosti atmaina. Terminologas dans le cycle scientifique introduit les concepts ambisemija8 et eurisemija9 comme espèces concepts neviena8 Ambisemija (амбисемия) une des espèces du terme nevienareikšmiškumo. Ambisemies concept à 1987 m. fondée V. Tatarinovas. Ambisemie (lat. ambi- ← gr. άμφί aplink, about + σήμα ženklas) caractéristique du terme fonctionner dans le langage avec différente portée sémantique, caractéristique qui nulemta de nombreux actions extralingvistines (termines utilisé dans différentes écoles, scientifiques, différents domaines de développement scientifique) (Tatarinov 2006: 14; plg. Našivanko 2013: 141143). Ce phénomène est aussi appelé conceptualiuoju daugiareikšmiškumu (концептуальная многозначность) (Сакаева 2017: 114). 9 Eurisemija (эврисемия) une des termes nevienareikšmiškumo espèces. Terminé a commencé à utiliser V. Tatarinovas 1987 m. Eurisemija (gr. ερς platus + σήμα ženklas) comprendue comme caractéristique du terme sietis avec neapbrėžtu denotatų skaičiumi. Eurisemie généralement caractéristique des communs Straipsniai / Articles 103 XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu reikšmiškumas atžvilgiu. Ambisemija suprantama kaip turinio neapibrėžtumas, eurisemija comme caractéristique du terme sietis avec nondéfinieztu nombre denotat, et polisemija comme caractéristique du terme avoir deux ou plus significations, refletant les concepts liés entre eux loginius ryšius. Dits concepts éladéstait chinei: monosémie ambisemija polisemija eurisemija (Tatarinov 2006: 44). regarder combien autre comme dans dėsningą système Taigi, ilgainiui po prieštaringų nuomonių kovos į daugiareikšmiškumą imta de langues phénomškinį, qui révèle semantinį kalbos judrumą, la capacité des gens économiquement sisteminti nekalbinę rationnelus termes levé une exigence (žr. 139 Ourваньko 2013; plg. Keinys 1982: tikrovę (žr. Jakaitienė 2009: 87). Vienareikšmiškumas terminologijoje taip pat imamas suprasti kiek laisviau – tik kaip tendencija, pageidautina ypatybė arba 8990). Nes unareikšmiškumas n'est pas terme qualité, mais seulement lui est soulevée exigence. Aleksandras Reformatskis écrivit que le terme unareikšmiškumą (monosemiškumą) faut comprendre seulement du champ terminologique, i.e. d'une certaine terminologie, dans les limites (žr. Supéranská et kt. 1989: 44, 47). Objetas plus une signification ayantintys termes médicaux, qui trouver pavartoti XIX a. pab. XX a. pr. médecins Lituiniens dans des textes popularirinamuosiens questions médicales et de santé10. Atréchisant des sources guident-se plusieurs principes. Tout d'abord, imtes des chers médecins lituaniens (Antano Vileišio, Kazio Griniaus, Stasio Matulaičio, Juozo Bagdono, Kazimiero Jokanto, Vinco Kudirkos et kt.) écritues livresgeles ou articles dans les journaux, un autre article calendriers. Deuxièmement, les textes de médecine et de santé qui examineraient les médecins ont été écrits populairement et destinés aux gens ordinaires à lire. Tekstų abondance se distingue médecin A. Vileišio et K. Griniaus travaux. Ypač beaucoup de popularirinnels livres et articles dans les journaux publié A. Vileišis. K. Grinius principalement écrivit dans son édaguojamame Sveikatos périodique. Des non spécialisés peTikslas et des tâches. Užsibrėžta expyrinėti daugiareikšmius primitif Lituiniens terminijos médecine formavimosi etapo terminus. Pour ce faire, il a cherché le XIX a. pab. XX a. pr. popularariniteurs textes; 2) selon le contexte identifier les significations de ces termes et les décrire; 3) se regarder, ce qui riodinių laikraščių, kuriuose buvo skelbiama gydytojų medicinos straipsnių, galima minėti Ūkininką, Varpą, Šaltinį, Vilniaus žinias, Artoją, Gydytoją, Sveikatą. caractérise ces termes et quelle leur origine prépondération médicale terminologie. science pour les termes et communs aux techniques pour les termes. Tel les termes des semes composition mi tokie uždaviniai: 1) surinkti ne vieną reikšmę turinčius medicinos terminus permet terminui būti begaliniareikšmiam (Татаринов 2006: 247). Šis reiškinys dar vadinamas plačiareikšmiškumu (широкозначность) (Гончарук, Гущина 2009: 123). 10 Išsamesnę šio laikotarpio medicinos šaltinių apžvalgą žr. Zemlevičiūtė 2009: 71–83. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 104 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII Méthodika. Aptariant beaucoupiareikšmius termes médicaux remiamasi descripomuoju analytiiniu (daugiausia), interpretavimo et gretinamuoju méthodesis. Ce dernier est appliqué gretinant les significations des termes médicaux avec dans le académique Lituanien de langue vocodyne (toliau LKŽ) et Medicinos terminų vocodyne (toliau MedŽ) des significations fixouotées, regardima bendrybių et différences, ainsi que des cas de sutaptie ou skirtie. Beaucoup d'attention est accordée au contexte des termes médicaux présentée iliustracinių sakinių originalalo kalba, car seulement dans le contexte se révèle pleinement le contenu du terme (žr.: Гончарук, Гущина 2009: 125; Маркович 2017: 2017: 76; Вольберг 2017: 75; Соколов, Кириллова, 2017). Le matériel recherché est discuté comme des articles séparés, t. i. grands grands caractères semifaudées écrits terme, après brūkšnio présentés significations et leur discussion, latyniški atitikmenys. Vaisdumo dėlei des termes et leurs significations sont présentés tabelées. Tiriamuosières sources principalement parvient dvireikšmių (y a un trireikšmis et vienas kitas kitokias medicinos sąvokas įvardijantis pavadinimas. Toliau aptariamas pluoštas ne viena reikšme vartotų medicinos terminų, suun quatreareikšmis) des parties du corps et organes, maladies dénominations ainsi recuets de divers populararinamųjų tos srine textes. Ils sont présentés en tristes groupesées selon le nombre de significations disposées des termes. DUUGIAREIKŠMIAI MEDICINOS TERMINAI XIX A. PAB. XX A. PR. TEKSTUOSE 1. Dvinariai pluriareikšmiai termes médicaux. C'est gausiusi mesures Lituiniens cinos terminų grupė – dažniausiai terminai tekstuose rasti pavartoti dviem skirtingomis medicininėmis reikšmėmis. VEIDAS – „veidas“ (lot. facies) ir „skruostas“ (lot. zygoma). Terminas veimédecins vartot habituelle veido (visumos) (pagrindine) et skruosto (dalies) (šalutine) significmées. Dans le sens principal, veidà portaient exclusivement tous les médecins de la période parlée: Adomas Sketeris (1890, 1893, 1899, 1901, 1915, 1918, 1924), Antanas Vileišis (1895, 1903, 1913), Eliziejus Draugelis (1884, 1885, 1888), Jonas Šliupas (1885, 1914), Juozas Bagdonas (1890, 1892), Kazimieras Jokantas (1912), Kazys Grinius (19091919, 1920, 1921 (1919), Matas Avizonis (1913), Petras Matas Matulaitis (1911), Stasys Kudulaitis (1899189, 1899) et Vincas Matirka (1902) ont été exclus de cette catégorie. 1895): Articles Articles articles 105 / XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu [...], opelei apparaissant, toute kuną son isberia puogai, qui parfois apparaissent et sur le visage, subiauroja lui, et alors déjà tous pamato, qui par liga apnyko hommeų. 1904 BL 6 Dans quelle troisième journée, žiurėk, commence kuną bert, le plus souvent du visage et de la tête, d'abord rougeonais taškeliais, spuogeliais, quand spilkos gavutiais. Svk 1910 8 1 Skruosto significme terme le veidas portait médecin J. Bagdonas (1890), St. Matulaitis (1902). D'ailleurs, dirait-on que mentionnée signification face est le plus souvent utilisé forme pliscite: Prakaitą nous sentions seulement alors, quand, ou durement travaillant ou lors d'un temps chaud, transpirito teip beaucoup imajau aller de musų kuno, jog il nespėja celui face nugaruoti et sur musų uodas pasidera de grands gouttes d'eau, qui ima riedėti nous parus, épaules et mains. 1902 ŽK 133 Taip-pat iššokę dans pays veidai, źymys tipiczny źemesnių kininių svieto [...]. 1890 3 39 Terminas Reikšmės Vrp faidas faidas chruostas PILVAS pilvas (lot. venter) et skrandis (lot. gaster). Terme ventre gydytojų vartotas „kūno dalies, kurioje yra virškinimo organai“ (pagrindine) ir plačiausiause partie du canal digestif estradieux (šalutine) significations. Sa signification principale était utilisée presque par tous les médecins: A. Sketeris (1893, 1910, 1911), A. Vileišis (1895, 1899, 19011910, 1912, 1914, E. Draugelis (1915), J. Bagdonas (1892, 1913), J. Basanavičius (1898), J. Šliūpas (1885), K. Grinius (1890, 1909, 1920, 1920), Jok Kantas (1910, 1921), P. Avižonis (1898, 1900), P. Matulaitis (1898, 1902, 1895), V. Kudirka (1899, 1913)): Ligonį iszberia ne tik isz virszaus, bet ir burnoj, gomuryj, gerklėj, dagi, sako, pilve ir žarnose. U 1892 6/7 233 Widutiniszkas wartojimas tabako suugždina skilwi et grobus, lesquels atwaro i juduma, per ka piłwas savo czēsu iszsitusztina. LB 2 6 A. Vileišis le ventre (1895, 1885, 1924) appelait strandį: Par conséquent nepridėra boire et égyti perdaug chauds des choses, car peut nuire aux dents et au ventre (ventre). VŽ 1905 289 4 PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 106 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII Ce médecin souvent greta donnait deux synonymes de cet organe digestif pavadinimus: pilvas (skilvys) NG 1924 85, pilvas (skrandis) SG 1905 16, skilvys (pilvas) NG 1924 78, skilvys, arba pilvas NG 1924 78, skrandis (pilvas) VŽ 1905 289 4, 1906 KU 55: Par conséquent n'y a pas boire et manger trop de choses chaudes, car peut endommager les dents et l'estomac (le ventre). VŽ 1905 289 4 Skrandį ventre appelait et d'autres médecins K. Grinius (1890), St. Matulaitis 1913), P. Avižonis (1896,9): Kelias-gi tas ve koksai sont: burna, stemplē (gerkle dans pilvą), ventre, laibosios [...] źarnos et storosios, dont uźsibaigia uźpakalio portais. U 1890 3 39 Comment traiter skilvio (pelvo) et intestins de maladies. U 1896 4 28 Terminas Reikšmės ventre ventre PILVELIS širdies skilvelis (lot. ventriculus) et skrandis (lot. g a s te r ). Terminu pelvelis appeler différents systèmes cardia et vaisselles et virškinimo – organai. A. Vileišis terminą pilvelis vartojo „širdies skilvelio“ reikšme: Va akimirksniu susigniaužée tous deux contreirdžiu. Uživėrė holes des deux grands et pulmons veins, atsivėrė dangčiai, gulientiejie à l'entrée dans les pelvelius (kamaras), et sangs de haututines kamaras est passé dans apatines. Mais nepraslinko encore secondeėlė, comme seigniaužée déjà et vélvelia. GKŽ 54 1902 A. Vileišis pelveliu a également appelé et strandį (1899, 1902, 1903, 1905, 1907, Ces bactéries, entekusius dans 1909–1911, 1915): l'homme skilvėlį (pilvelį), si nununksta de rugštaus son liquide, passent dans les intestins, et là bien įsivaisinusios causelia viduria (žyvatą) et vėmimą. LimpL 1915 109110 Ces bactéries entrent dans le canal intestinal de skilvio (pelvelio). ChK 3 A. Vileišis souvent greta faisait deux synonymes noms de cet organe digestif: pilvelis ou skilvis Dž 24, 1903 skilvelis (pilvelis) Gdt 4 13, diegliai diegliai (vidurių skausmai) diegliai nerviniai neuralgija, nerviniai skausmai Articles Articles Articles 113 / XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu Terminas Reikšmės 3. Keturnariai pluriareikšmiai termes médicaux. Dans le matériel enquêté est survenu un terme qui a été trouvé usé de même quatre scirtingomis medicininėmis reikšmėmis. GYDYKLA medicamentas, vaistas (lot. medicamentum), kurortas (vok. Kurort), ligoninė (lot. hospitalium) et sanatorija (lot. sanatorium). Terminas gydykla vartot vaisto, kurorto, ligonines et sanatorijos significations. Ces termes unirontija commune traitement sema. Terminu gynykla K. Grinius (1910), A. Sketeris (1906), J. Šliūpas (1885) est vadine vaistą: Il dit que d'artistes turēsée maloniens nudalyti les guilleries selon jutumą et nejutumą ligoniu, de sorte que jutēliams suffittu petitsmenos typiszko vaisto. A 1885 10/11 325 Souvent il s'impose, si il y a soucliement des ventre, des soins pour les ventre praliuosuer [...]. Svk 1910 11 5 Vietovė, ayant des naturtines guéromens et veikianants guérykles, 1908 m. livregelée A. Vileišio nommée terme guérykla: A été patéemyte d'un daktares, occupant liuosa pratique guérykloje (kurorte), à laquelle étaient prisiunchiams djiovininkai, que les couvieurs, qui avaioyaient au vie cette ville pour pour travaux de guérison et occupaient permissionné des drabuis, très densément se leviuvdaient djiova. 1908 VŽ 96 4 A. Vileišis ligonines signification dans le premier livre de Comment faire, que saiki būtume et longgai gyventume édition (1895) est pavartojęs termą gydykla: Vienok niekas teip neaidera au maloni et neaprūpįs des autres du conkrečiamųjų maladies, comme paguldymas ligonio sépariroj gydykloje. 1895 SG 32 L'établissement de Gème, dans laquelle se traite des moyens naturels, St. Matulaitis 1913 m. article appelait le terme gydykla: PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 114 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII Daugelis ligonių prieš įstodami į gydyklą, jau buvo gydęsi bromu [...]. MG 1913 1 16. Rūšinį terminą avec le principal dėmeniu de guérison (sanatorijos reikšmė) est pavartojęs St. Matulaitis: Gydyt. Ammanas décrit [...], comme guido épileptiques Züricho épileptikų gydykloj. MG 1913 1 16 Terminas Reikšmės gydykla vaistas nemocnica kurortas sanatorija Faisant fin important noter que les Lituaniens médecins, écrivant des questions de médecine et santé, termes de principalement cherché en vivojede langage. Cesji était le principal mots leur nécessaires aux concepts de médecine introduire source. La plupart de cette langue des mots les médecins ont adapté aux besoins de terminologie médicale ceux mots terminologizavo. Tad boldement on peut affirmer que le terminija de médecine du périodique étudié est le moins éloignée du langage vivant, taige et perėmuse de elle toutes ses caractéristiques, aussi bien et pluriareikšmiškumą. Les guérisseurs utilisaient des mots aux gens ordinaires connus aux significations médicinines, mat ces et étaient les principaux lecteurs de leurs écrits. Ils ne créaient et ne empruntolino termes, si trouvaient leurs dans la langue vivante. Ainsi, si un mot qui chez les humains usé n'est pas une signification médicine, c'est il et dans les écrits des médecins usé tomis significations. Ceci est confirmé des termes médicaux et leur significations comparaison avec LKŽ. Voire, que la plupart des significations médicines fixées en vivante le langage. L'étude effectuée confirme le théorique teigny, que semantinė derivacija nomination simple de la langue motsžiu était le plus accessible, simplačiaus et patogiausias formavimosi etape, nes nebuvo didelio kalbinių priemonių pasirinkimo specialioms sąvokoms įvardyti. Šis būdas, kaip matyti aptarus tiriamąją medžiagą, taip moyen (Прохорова 1996: 1314) au début du grand nombre de terminijs pat caractéristique initialiniam terminijos formavimosi étape de médecine Lituanien. Il faut dire que des termes médicaux, qui introduisent plus d'un soukai lesquels voką, peržiūrėtuose tiriamojo laikotarpio tekstuose nėra gausu. Tai patvirtina chercheurs teiginį, que plusieursareikšmiškumo reiškinys médicale terminologijoje raras (Сакаева 2017: 111; plg. Соколова, Кириллова 2017; Грошева 2017). Articles Articles articles 115 / XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu APIBENDRINAMOSIOS IŠVADOS Daugiareikšmiškumas pradiniam lietuvių medicinos terminijos formavimosi Бекишева, étape auquel il n'est pas très caractéristique du assez gauseus sources de quantité (peržiūrėti 98 diverses volumes et différents auteurs des médecins a. XIX. pab. XX pr. populiarinamieji textai de médecine et de santé) on a détecté seulement onze termes qui des médecins pavartotient pas une médicine signification. Il a été établi que la période d'enquête de certains termes médicaux limites n'étaient pas très strictes. Tokie termes n'ont pas des principaux termes scientifiques caractéristiques des signes, par exemple, précision, ils subordonnés vivosios langues dėsniens, car de elle médecins et utiliser imti. Termes de différentes significations médicinines complètement dévoilent seulement dans le contexte ou gretinant dans des contextes différents pavés ces mêmes termes. Ainsi, on peut accepter avec l'affirmation que le contexte a une grande signification reconquistant multiiareikšmius termes, car sans contexte difficile serait de déterminer, quelle signification le terme est pavouot. Selon LKŽ, la majeure partie des termes, qui usaient les médecins dans leurs textes popularinaramuosiens, medicinines significations connues vivojes significmées kalboje. Daugiareikšmiais medicinos terminais eina gyvosios kalbos žodžiai, ir tomis médecins repritter de cette langue. Ainsi, on peut affirmer que extirper des termes n'a pas encore attolée du vivant langage, et leur multiareikšmiškumas radosi dans le processus de terminologization des mots de cette langue, autrement dit, les termes médicaux multiareikšmiškumas radosi de mots de vivant langage multiareikšmiškumo. Autrement dit, pavartoti dans les textes de la médecine, ils ne sont plus des mots de la vivosios langue, et termininai. Tadant le chemin du žėja. Tai paneigia teiginį, kad daugiareikšmiškumas terminologijoje yra paplitęs. Atliktas tyrimas paneigia teorinę įžvalgą, kad paprastos morfologinės ir darybinės sandaros terminas linkęs į daugiareikšmiškumą. Didesnė dalis aptartų terminologization beaucoupiareikšmičnosti mamedicinas termes de sont vediniai, et l'un d'eux compositif terme. Pardonné, que dans certains cas différentes significations médicinines le même terme est pavartojęs pas un seul médecin. Il peut être que les auteurs des textes ultérieurs médecins étaient familiarisés avec leurs collègues travaux et ont simplement perçu terminus tomis significmées. Quant au quantitatif pluriareikšmičnosti en termes de textes tirtés prédomine dvinaris pluriareikšmiškumas, i. i. les termes sont généralement utilisés dviem différentes significations médicinines. Trinaris et keturnaris multiiareikšmiškumas ne futings. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ Acta Linguistica 116 Lithuanica LXXXIII 116 Kokybinio daugiareikšmiškumo atžvilgiu būdingas vidudalykinis daugiareikšmiškumas, t. y. terminai skirtingomis medicininėmis reikšmėmis vartojami d'une et de la même sujetskinès aries (médecinos) au champ. Il existe autorinio multiareikšmiškumo apraiškų. Mat appaît des cas, où les termes pavartojimą pas une signification peut tenir un individualiu ou accidentiniu reiškiniu. Cela est évident et dans les cas où les significations médicinines des termes n'ont pas enregistrées LKŽ, donc on peut faire l'hypothèse, que ces significations au terme sera accordéé (-é) le dans son texte(s) pavartojęs (-ę) médecin(s) à. Apariquants pas une signification pavartoti termes de médecine indiquent que dans initialement les termes de médecine Lituiniens formavimosi étape certaines concepts de médecine n'étaient encore nusistovėjusios et išsikristalizavusios. Il ne peut pas être d'accord avec l'affirmation que beaucoupiareikšmis terme est neterminiškas. Aptarti primitif Lituiniens de médecine terminijos formavimosi etapo terminai laikytini terminis, car ils clairement įvardija concrètes médecines concepvokes. ABRONMIMAI A – Aušra Art Artojas BK Biržų calendrier BL À propos badąją maladie ou syphilis (frenchus) ChA – Apie cholerą ir kaip nuo jos apsisaugoti ChK Cholera et la lutte avec elle Djiova Gdt Guidateur GK Comment se manifeste gyvastis dans le corps humain KMŠK Cholera, plaas, šiltinės et sangvinoji KU Comment zaŽilaikyti printemps, été, automne et hiver LB Lietuviškasis voix LimpL – Limpamosios Ligos ir Kaip nuo jų išsisaugoti LytL – Lytiškos Ligos ir Kaip nuo jų apsisaugoti MG Medicina et nature NG Médecin de maison PP Premier secours en cas d'accidents PM Avargne pour les femmes qui veulent être saines RČ Raupų čiepyjimas RP – Rūgštasai pienas prof. Mečnikov’o Que faire pour qu'un bonhomme et une longue vie Articles Articles Articles 117 / XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu Svk Sveikata Šlt Šaltinis U Agriculteur V Varpas Vlt Viltis VŽ Vilniaus žinios ŽK Comment arrangé le corps humain ŽL Les maladies des gens ŠALTINIAI [A. S.] 1906: Nešvarumas et zasikrėtimas. Lituanin fermin 19, 253254. [A. V.] 1905: À propos viduries chailtine et comment de elle se défendre. Vilniaus žinios 118, 4. [A. V.] 1905: Que manger l'hiver? Vilniaus žinios 289, 34. [A. V.] 1909: Comment se protéger contre zasikrėtimo piktąja šiltine. La source 10, 148151. [A. V.] 1909: Kaip gydyties prakaitavimu? – Šaltinis 14, 212–215. [A. V.] 1905: Kaip privalo seni žmonės žiemą užlaikyti savo sveikatą? – Vilniaus žinios 286, 3. [A. V.] 1909: Depuis co la plus fréquente personnes meurt. Source 1, 47. [A. V.] 1905: Soleilles lumière de valeur à la santé. Vilniaus žinios 225, 4. [A. V.] 1915: Ta liga lot. azaena faetido est appelée [...] (Klausimai ir atsakymai). Médecin 1, 3. [B.] 1896: Pourquoi faire nusiduginus. Ukininkas 17, 131. [B.] 1896: Comment traiter skilvio (pelvo) et intestins de maladies. Ukininkas 4, 2830. [Bendraitis] 1895: À propos pasiutimă. Ukininkas 21, 165167. [D.] 1896: Comment se ceindre sergant siiltine? Ukininkas 24, 188189. [daktaras A. V.] 1903: Dr. Fr. Esmarch. Première aide dans les malheureux accidents, traduit daktaras A. V., Tilžė. [Dr. A. V.] 1909: Comment doit zassilaikyti sergantis djiova, et quoi faire, que nežsikrėstų jaja sveikieji? La source 20, 308310; 21, 324325. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 118 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII [Dr. A. V.] 1899: Patarmės moterims, kurios nori buti sveikos, pagal Zielčaka parašė Dr. A. V., Tilžė [Dr. A. Vileišis] 1910: À propos cholerą et persêjančias la mesures. Artojas 118, 6566; 19, 69. [Dr. A. Vileišis] 1910: À propos kūdikių élevement. La source 48, 756; 49, 772. [Dr. A. Vileišis] 1912: À propos lisninkus. d-rą Selon Mankauskį. Artojas 37, 145147. [Dr. A. [Dr. A. Vileišis] 1910: Apie maudymąsi atlapame ore. – Artojas 33, 125–126. Vileišis] 1913: Apšvietimo et vaikų marumo skaitmenė dans divers pays. La source 46, 730. [Dr. A. Vileišis] 1915: Difterite. Médecin 3, 912. [Dr. A. Vileišis] 1914: Comment doit zassilaikyti sergant djiova, et quoi faire, que nežsikrėstų jaja sveikieji? Gouvernant 8, 2932. [Dr. A. Vileišis] 1910: Comment faut zalaikyti sains et sergančios akįs, Seinai. [Dr. A. Vileišis] 1909: Comment faut zailaikyti des yeux sains et ségancées. Source 39, [Dr. A. Vileišis] 1918: Qu'est ce que est influenca et de quoi elle apparaît? 612–614; 46, 723–724; 49, 772–773. Tėvynės sargas 34, [Dr. A. Vileišis] 1912: Kokia doivent être sergančių vaikų priežiūra. 4–8. Šaltinis 17, [Dr. A. Vileišis] 1911: Kova avec vabzdžiais (vabalais), заsikrečiamųjų ligų 264–266. platintojais. La source 6, 6263. [Dr. A. Vileišis] 1913: Météo et climat et leur importance à la santé humaine. Artojas 27, 105–107; 28, 109–110; 32, 125–126. [Dr. A. Vileišis] 1910: Plaučių djiova. Artois 28, 105. [Dr. A. Vileišis] 1915: Rauplės ou Raupai. Gouvernant 2, 58. [Dr. A. Vileišis] 1913: Sibiro jaaizda (Karbunkulas). Artois 47, 186188. [Dr. A. Vileišis] 1911: Skorbutas. La source 30, 351352; 31, 364365. [Dr. A. Vileišis] 1908: Sujetim au homme de la première aide simples des smalkčių apniktam. La source 45, 707708. [Dr. A. Vileišis] 1911: Vanduo. La source 39, 459461. [Dr. E. Draugelis] 1918: Naujoji ligue. Tėvynės sargos 36, 1314. Straipsniai / Articles 119 XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu [Dr. F. Matulaitis] 1911: Džiova. Alkoholis, Chicago, Ill. [Dr. J. Basanaviczius] 1898: Medega musu tautiszkai vaistinykystai, parupino Dr. J. Basanaviczius, atspauda isz Dirvos, Shenandoah. Pa. [Dr. J. Basanavičius] 1913: Follikulinas kaipo Purgatyvas (Nauji vaistai). Medicina et nature 2, 2021. [Dr. K. Grinius] 1921: Žmonių ligos. – Sveikata 1, 1–4; 2, 1–3. [Dr. K. Jokantas] 1912: À propos lavonų puvimą. La source 21, 328329. [Dr. K. Jokantas] 1912: Comment faut nourrir les enfants à partir de 3-čių ans. Šaltinis 14, [Dr. K. 211–212. [Dr. K. Jokantas] 1910: Keletas žodžių apie bakterijas. – Artojas 15, 53–54; 25, 93–94. Jokantas] 1912: Mirtis. La source 20, 312313. [Dr. K. Jokantas] 1912: Séchage et déchêtage. La source 8, 116. [Dr.] 1897: Dysenterie ou sanguin diarrhée. Ukininkas 9, 131. [Dr.] 1897: Rachitas ou angliškoji liga. Ukininkas 12, 183. [D-ras A. Medinietis] 1905: À propos kudikių cultivation. Vilniaus žinios 19, 23. [D-ras A. Sketeris] 1910: Karštinės (Šiltinės, Karštligės, lot. Typhus). Santé 4, 18. [D-ras A. Sketeris] 1911: Kila (hernia). Santé 11, 17. [D-ras A. Sketeris] 1912: Schvarumas et santé. Pasiuntinys 5, 149150. [D-ras A. V.] 1909: Apalpement et la première aide. Landdirbys 12, 910. [d-ras A. V.] 1904: À propos blogąją ligę ou syfilį (francus), selon d-ro M. Člėnovo veikalėlį sutaisée d-ras A. V., Tilžė. [D-ras A. V.] 1905: À propos cholera, et comment se protéger d'elle. Vilniaus žinios 77, 23. [D-ras A. V.] 1905: À propos du vidurių chailtine et comment de elle se protéger. Vilniaus žinios 118, 4. [D-ras A. V.] 1905: Réponses à ceux qui par lettre demandent aux patients d'atsiindre des médicaments. – Vilniaus žinios 29, 3. [D-ras A. V.] 1907: Cholera ir kova su ja. – Vilniaus žinios 125, 2–3; 126, 2. [D-ras A. V.] 1907: Difteritas, Vilnius. [D-ras A. V.] 1907: D-ras Bor. Oks. Raupų čiepyjimas, traduit D-ras A. V. Vilniaus žinios 133, 2. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 120 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII [D-ras A. V.] 1907: Ivan Tarchanov. Rūgštasai laines prof. Mečnikovo. Vilniaus žinios 101, 2; 102, 2; 103, 2; 104, 2; 105, 2; 108, 2. [D-ras A. V.] 1902: Comment apsirevient gyvastis humain kune?, sutaisée selon Lunkevyčių D-ras A. V., Tilžė. [D-ras A. V.] 1906: Ligonių gydymas senovėje. – Vilniaus žinios 281, 1–2. [D-ras A. V.] 1905: Meningitis cerebrospinalis epidemica. – Vilniaus žinios 163, 3–4. [D-ras A. V.] 1905: Vaisių vertenybė iš pusės hygijenos. – Vilniaus žinios 192, 4. [D-ras A. V.] 1909: Vaistai du uodų mordidimo. Landdirbys 12, 10. [D-ras A. Vileišis, Dr. A. Vileišis] 1910: Aklybė, ses raisonsįs et les mesures de perspicacité. Artois 39, 149150. [D-ras A. Vileišis, Dr. A. Vileišis] 1918: Kokia doit être sergančiųjų vaikų priežiūra. Tėvynės sargos 21, 11; 26, 1112. [D-ras A. Vileišis] 1912: À propos deuxio maladieą. La source 46, 727728. [Dr-as A. Vileišis] 1914: À propos ligą, drugiu vadinamą. Tchologue 11, 6264. [D-ras A. Vileišis] 1912: À propos nižus. La source 49, 776. [D-ras A. Vileišis] 1918: À propos pulmons djiovą. Garde mèrevynée 7, 1415. [D-ras A. Vileišis] 1908: À propos des poils slenkissement. Vilniaus žinios 8, 4. [D-ras A. Vileišis] 1908: Cholera. Vilniaus žinios 154, 23; 155, 23; 159, 23; 160, [D-ras A. Vileišis] 1907: Dantįs et leur hygiène. Vilniaus žinios 217, 2. [D-ras A. Vileišis] 1908: Djiova, ses causesįs et élarêtojimas. Vilniaus žinios 96, 2–3. 4; 97, 3–4. [D-ras A. Vileišis] 1918: Kaip gyventi, kad sveikam būti. – Tėvynės sargas 4, 14–15; 5, 15. [d-ras A. Vileišis] 1906: Comment zassilaikyti printemps, été, automne et hiver, selon D-rą Med. L. Volbergą sutaisée d-ras A. Vileišis, Vilnius. [D-ras A. Vileišis] 1905: Kas daryti kad sveiki butume ir ilgai gyventume, traduit de polkų kalbos D-ras A. Vileišis, Vilnius. [D-ras A. Vileišis] 1915: Qu'est influenca et de quoi elle apparaît? Traitement de la grippe. – Médecin 6, 2224. Straipsniai / Articles 121 XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu [d-ras A. Vileišis] 1915: Limpamosios maladies et Comment de elles s'assurer?, écritée d-ras A. Vileišis, Kaunas. [D-ras A. Vileišis] 1924: Naminis médecin. Trumpas simplicčiausių maladies description et leur traitement, deuxième s'amendité sortie, Kaunas. [D-ras A. Vileišis] 1908: Naminis médecin: Trumpas description des prasčiausių maladies et prasčiausių vaistų kovoje avec jomis: D. / 1. À propos des maladies des gens et leur traitement, sutaisée D-ras A. Vileišis, Seinai. [D-ras A. Vileišis] 1913: Météo et climat et leur importance à la santé humaine, Seinai. [D-ras A. Vileišis] 1918: Rožė. Garde patvynès 10, 14. [D-ras A. Vileišis] 1912: Chaltos cojos [D-ras A. Vileišis] 1914: Sveikatos dalykai. Apie žmogaus džumą. – Šaltinis 29, 435–437. diverses persišaldymų cause. Source 1, 11. [D-ras F. Antaniukas] 1895: Pourquoi faire, que [D-ras A. Vileišis] 1910: Tikrieji raupai (rauplės). – Artojas 12, 42–43. [D-ras E. D.] 1915: Užkrečiamosios ligos. – Viltis 70, 2–3. sains butume et longues vieventume, tradu is lenk. des langues D-ras F. Antaniukas, Tilžė. [D-ras F. Matulaitis] 1915: Lytiškos Ligos and How from them apsauvenir, parašē D-ras F. Matulaitis, secondra, peržiurēta et améliorée laida, So Boston, Mass. [D-ras K.Grinius]1910: Rauplės (lot. Variola vera). Santé 8, 18. [D-ras K. Grinius] 1911: À propos du diabio maladie. Santé 2, 15. [D-ras K. Grinius] 1911: À propos kurtumą. Santé 8, 15. [D-ras K. Grinius] 1910: À propos onanisme. Santé 12, 16. [D-ras K. Grinius] 1909: Difterite. Santé 6, 18. [D-ras K. Grinius] 1910: Influenca (Irmėdė, Kaulaligė). Santé 11, 15. [D-ras K. Grinius] 1910: Kokliušas (Didysis Kosulys, lot. Pertussis ou Tussis Convulsiva). Santé 7, 18. [D-ras K. Grinius] 1910: Nuomarius (Epilepsia). Santé 1, 18. [D-ras K. Grinius] [D-ras K. Grinius] 1910: Reumatizmas. – Sveikata 5, 1–8. 1911: Sifilis et 606. Santé 1, 18. [D-ras K. Grinius] 1909: Skarlatina. Santé 4, 18. [D-ras K. Grinius] 1909: Tymai (Jedra, Blusinės; lot. Morbilli). Santé 5, 18. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 122 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII [D-ras K. Grinius] 1911: Triperis. Santé 3, 17. [D-ras K. Grinius] 1921: Žmonių ligos, Kaunas. [D-ras K. Grinius] 1920: Les maladies des hommes. Santé 56, 14. [D-ras K. Jokantas] 1910: Kam nécessaires pirtįs. La source 44, 694. [D-ras med. P. Avižonis] 1920: Cova avec les lymphpammes maladies, Raseiniai. [D-ras P. Avižonis] 1913: Aklumas et trachoma en Lituanie. Lituanien nauta 2(2), 181190. lendorius 1911, pourtant, Brooklyn, N. Y., 6266. [D-ras S. Matulaitis] 1913: Anatomies, physiologies, pathologies et chimie Lituviška [D-ras P. Avižonis] 1907: Keletas žodžių apie šundaktarius. – Vilniaus žinios 185, 2–3. [Dr-as P. Avižonis] 1911: Pasigelbėjimas nelaiminguose atsitikimuose. – Ūkiškasis katerminologija. Medicine et nature 2, 912. [D-ras V. A.] 1901: Trumpi šneka sur les maladies limpančias et comment de les défendre, paraše D-ras V. A., Tilžė. [Draugaitis] 1891: Apie rauples. – Ukinįkas 2, 77–84. [D-ro P. Avižonies] 1913: Aklumas et trachoma en Lituanie: référatas luitytas 1912 m. Lituvių mokslo dr-jos visuotin. rassemblement, atspauzdint de Lituuvių nautos, Vilnius. [Drs. J. Bs.] 1883: Keli źodźei apie kolerą. – Auszra 4, 110–113; 5, 138–143. [G. K.] 1892: Kaltunas (lotyniszkai Plica polonica). – Ukininkas 1, 18–21. [Gydytojas K. J., Dr. K. J.] 1913: L'âge de l'Homme. Chef 16, 62, 158 173; 16, 63, 274–281. [Gydytoyen] 1896: Skarlatina. Ukininkas 20, 153156. [Hygiējos serns] 1889: Hygiēna. I. Arbata. Varpe 1, 89. [Hygiējos serns] 1889: Hygiēna. III. Tobac. Varpes 3, 4041; 4, 6061; 8, 120. [Hygiėnos tarnas] 1895: Alkogolis et alcoolisme. Varpas 9/10, 155157. [J. S. Kůksztis] 1885: Hypnoskopas. Auszra 10/11, 319325. [J. Slibinas] 1892: Difteritis, smauginyczia, kaklinė (latyniszkai diphtheritis). Ukinįkas 8, 293–297. [J. Slibinas] 1892: Prancuzligė ou piktoji lig (lotyniszkai syphilis). Ukinįkas 6/7, [J. Szl.] 230–237. 1885: Ar kenkia rukymas tabaco. Lietuwiszkasis Bałsas 2, 67. Articles Articles articles 129 / XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu Соколов М. М., Кириллова Татьяна Сергеевна 2017: Полисемия в медицинской терминологии. – Современная наука теоретический и практический взгляд: материалы Международной научно-практической конференции, Moscou: Перо, 8689. Accès sur internet: httpswww.elibrary.ru/://download/ elibrary_32441316_75564706.pdf. Суперанская Александра Васильевна, Подольская Наталия Владимировна, Васильева Наталия Владимировна 1989: Общая терминология: Вопросы теории, Москва: Наука. Татаринов Виктор Андреевич 1996: Теория терминоведения 1: Теория термина история и современное состояние, Москва: Московский лицей. Татаринов Виктор Андреевич 2006: Общее терминоведение: энциклопедический словарь, Москва: Московский Лицей. Трегубов Андрей Николаевич 2011: Полисемия: проблемы и пути возможного решения. – Знание. Понимание. Умение 1, 179–183. Prieiga internete: https:// elibrary.ru/download/elibrary 163555333 55116403.pdf [žiūrėta 2020-07-31]. Ходакова Анастасия Генадьевна 2009: Полисемия термина как следствие полисемии его общеупотребительного источника. – Научный вестник Воронежского государственного архитектурнр-строительного университета. Серия: Современные лингвистические и методико-дидактические иследования 12, 120–129. Accès internet: https://elibrary.ru/downloadelibrary__12993086_85482613.pdf [révisée 2020-07-31]. Шетле Тайбат Владимировна 2009: Полисемия и омонимия в терминологии (на примере англоязычных терминов банковского дела). – Известия высших учебных заведений. Pawolżski région. Humanities sciences 3(11), 104111. Accès internet: https:cyberleninka.ru/article/n/polisemiya-i-omonimiya-v-terminologiina-primere-angloyazychnyh-terminov-bankovskogo-delaviewer [vuitée 2020-08-08]. Il est également possible que le texte de l'article soit modifié. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ 130 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII On Polysemy of Medical Terms of Late 19th – Early 20th Century SUMMARY L'article discute the polysemous medical terms used by Lithuanian doctors in medical and healthcare publications written in popular scientific style at the end of the 19th century and the beginning of the 20th century. It was found that polysemous terms were not very common at the initial stage of the formation of Lithuanian medical terminology out of a rather large number of sources (98 medical publications of different scope and different authors/doctors were reviewed), naris, sanguine only eleven terms used in multiple meanings were found, e.g., veidas “facies” and “zygoma”, pilvas “venter” and “gaster”, pilvelis “ventriculus” and “gaster”, nosis “nasus” and diarruria dysentheria and diarrhoea cruenta, drugys malaria and febris intermittens, dusulys dyspnoea and asthma bronchiale, vabalėlis parasitus and microbium, sėkla ligu zauomazga and sperma. It was established that the boundaries of certain medical terms of the period under ana lysis were not very strictly defined. They followed the laws of general language, as they were taken from it by doctors themselves. Different medical meanings of terms fully reveal in the context only or when the same terms used in different contexts are compared. The words of general language taken by doctors with different meanings associated with them are used as polysemous medical terms. Consequently, the terms under discussion had not yet departed from general language, and their polysemy originated from it in the process of terminologization or, in other words, the polysemy of medical terms derived from the polysemy of general-language words. On the other hand, when used in medical texts, they are no longer general-language words but terms. Hence, we can say that polysemy reduces as we move along the road of terminologization. It denies the assertion that polysemy is widespread in terminology. The study rejects the theoretical insight that the term of simple morphology and formation is prone to polysemy. A greater part of the medical terms in question are derivatives, one of them is a composite term. Il a été observé que dans certains cas plusieurs médecins utilisaient le même terme en medical meanings. It is likely that the authors/doctors of later texts were familiar with the différents travaux de leurs collègues et simplement prirent ces terms with the meanings associated with them. The texts under analysis are domined by binary polysemy, i.e., the terms are usually used in two different medical meanings. Ternary and quaternary polysemy is not a characteristic feature, though isolated cases of such polysemy were found as well. Straipsniai / Articles 131 XIX a. pab. – XX a. pr. medicinos terminų daugiareikšmiškumo klausimu The terms are used in different medical meanings in the domain of the same subject (médecine). Certain manifestations of the so called authors polysemy were identified. There are cases when the use of terms in multiple meanings may be considered an individual or random phenomenon. It is commonplace dans de tels cas quand the medical meanings of terms are not established in the Lithuanian academic dictionary, and we can thus assume que the doctor(s) using the term in the text(s) assigned those meanings to the term at his/her/their discretion. Occasional use of medical terms in several meanings shows that at the initial stage of the formation of Lithuanian medical terminology certain medical concepts were not yet established and crystallized. The theoretical assumption that polysemous terms should not be considered terms ne peut pas être soutenue. The medical terms under discussion should be considered terms, because they clearly indicate specific medical concepts. Mise à disposition 2020 m. septembre 7 d. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ Lietuvių kalbos institutas Petro Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Lituanie [email protected]