„Siens“ ‘šienas’ Latvijos vietovardžiuose

Artykuły / Articles 169 ANTA TRUMPA Instytut Języka Łotewskiego Uniwersytetu Łotewskiego Identyfikator ORCID: orcid.org/0000-0001-6022-0433 Kierunki badań naukowych: onomastyka, semantyka, leksykologia historyczna, leksykografia. DOI: doi.org/10.35321/all85-09 SIENS „SIANO” NA ŁOTWY W NAZWACH MIEJSCOWOŚCI1 Leksem siens ‘siano’ w łotewskich nazwach miejscowych ADNOTACJA W artykule omówiono łotewskie nazwy miejscowości, których podstawę stanowi leksem siens ‘siano’. Cel artykułu: zbadać tendencje motywacyjne tej grupy nazw miejscowości oraz ustalić, czy krótkotrwałość mikrotoponimów jest również charakterystyczna dla nazw miejscowości z leksemem siens. W artykule szczegółowo analizuje się częste na Łotwie nazwy miejscowości typu Siena purvs ‘sianowiskowe bagno’, ich nierównomierne rozpowszechnienie w regionach Łotwy oraz przyczyny tego zjawiska. Stwierdza się, że motywacja większości nazw miejscowości z siens jest prosta – są to łąki, bagna, brzegi jezior, wyspy, na których koszono siano, mosty, którymi przewożono siano itp.; z kolei nazwy miejscowości typu Siena purvs dostarczają materiału do bardziej konsekwentnych badań – obszary ich rozpowszechnienia świadczą o różnicach w gospodarowaniu charakterystycznych dla regionów Łotwy; należy również odnotować dość częste metaforyczne użycie tych nazw miejscowości. Badanie pokazuje, że nazwy bagien są żywotniejsze w porównaniu z innymi mikrotoponimami; wiele bagien nadal nazywa się Siena purvs, mimo że nie kosi się już na nich siana. SŁOWA KLUCZOWE: łotewskie nazwy miejscowości, mikrotoponimy, helonimy, motywacja nazw miejscowości, żywotność nazw miejscowości. ADNOTACJA W artykule omówiono grupę łotewskich nazw miejscowych opartych na leksemie siens ‘siano’. Główne cele to przeanalizowanie głównych tendencji leżących u podstaw motywacji tych nazw miejscowości oraz ustalenie, czy tendencja mikrotoponimów do szybkiego zanikania 1 Artykuł przygotowano na podstawie projektu Państwowego Programu Badań Łotwy „Latviešu valoda“ (Nr. VPP-IZM-2018/2-0002). ANTA TRUMPA 170 Acta Linguistica Lithuanica LXXXV również jest typowym przedstawicielem tej grupy. Artykuł koncentruje się w szczególności na rozpowszechnionej nazwie miejscowej Siena purvs ‘sianowe bagno/mokradło’, różnicach w jej rozmieszczeniu w poszczególnych regionach Łotwy oraz ich przyczynach. Motywacja nazw miejscowych zawierających siens ‘siano’ jest zazwyczaj dość oczywista – nazwy te nadawano łąkom, mokradłom lub wyspom, na których zbierano siano; mostom, przez które je transportowano itd. Niemniej jednak nazwa miejscowa Siena purvs dostarcza materiału do dalszych badań – obszar jej występowania ukazuje różnice w tradycjach rolniczych w poszczególnych regionach Łotwy; poza tym często używano go metaforycznie. Niniejsze badanie potwierdza, że nazwy bagien i mokradeł zachowują się dłużej niż inne mikrotoponimy. Kilka bagien zachowało nazwę Siena purvs, mimo że nie kosi się tam już siana. KEYWORDS: Latvian placenames, microtoponyms, helonyms, toponym motywacja, żywotność toponimów. 1. WSTĘP Jeszcze do niedawna na wiejskich obszarach Łotwy rolnictwo było najważniejszym zajęciem mieszkańców, nic więc dziwnego, że w toponimii, a zwłaszcza w mikrotoponimii, można znaleźć nazwy zawierające słowo siens ‘siano’. Nazwa ta, oznaczająca główną paszę dla zwierząt gospodarskich, była stosunkowo częsta również jeszcze kilka dziesięcioleci temu, podczas zbierania materiału do kartoteki słownika łotewskich nazw miejscowych (LVVK), która jest najważniejszym źródłem niniejszego badania. Chociaż nazwy miejscowe są częścią systemu nazw własnych, w którym dość często występują dawne cechy języka, na przykład archaiczne zapożyczenia lub odziedziczone leksemy, które zanikły w naszych czasach, to jednak mikrotoponimia wykazuje tendencję do silniejszych zmian. Przez cały XX wiek i na początku XXI wieku szczególnie szybko zmieniały się nazwy łąk i lasów, zanikały także same realia – łąki zamieniały się w mokradła lub były przekształcane w pola. Ponadto nazwy mniejszych obiektów często były i nadal są lokalne, używane tylko przez jedną rodzinę. Różne opinie na temat krótkiego wieku mikrotoponimów już niemal od stulecia wyrażają łotewscy językoznawcy, obawiający się, że wraz z każdą reformą rolną traci się coraz więcej nazw łąk i innych niewielkich obiektów topograficznych (Ancītis 1933: 41; Draviņš 1939: 411; Štrausa 2013: 490 i in.). Zanik mikrotoponimów oczywiście nie jest zjawiskiem charakterystycznym wyłącznie dla Łotwy. Na przykład różnorodność mikrotoponimów niemieckich znacznie zmniejszyła się po przeprowadzonej w Niemczech w latach sześćdziesiątych–siedemdziesiątych XX w. reorganizacji obszarów wiejskich (niem. Flurbereinigung), kiedy to, dążąc do zwiększenia efektywności rolnictwa i łącząc wiele mniejszych działek w większe, liczne wcześniejsze nazwy pól i łąk Bingenheimer 1996: 9; Greve 2016: 4). Artykuły / Articles 171 Siens ‘šienas’ Latvijos vietovardžiuose przetrwały jedynie w materiałach archiwalnych oraz na mapach z minionych stuleci (zob. na przykład : Cel niniejszego artykułu: 1) ustalić, czy tendencja nagłego zmniejszania się liczby mikrotoponimów jest charakterystyczna również dla łotewskich nazw miejscowych z leksemem siens, oraz ocenić wiek i żywotność badanych nazw miejscowych. Metodą porównawczą dane z kartoteki słownika łotewskich nazw miejscowych (zob. LVVK) (gromadzone głównie w latach sześćdziesiątych–osiemdziesiątych XX. w.) w poszczególnych przypadkach będą zestawiane z materiałem z wcześniejszych okresów, na przykład z różnymi mapami z XIX w. oraz z początku XX w. (np.: ВТКРИ 1866; KWR 1914–1919), a także ze współczesnymi bazami danych: materiałem z baz danych Łotewskiej Agencji Informacji Geoprzestrzennej (baza danych LĢIA, mapa LĢIA), baz danych nazw miejscowych zebranych podczas akcji zbierania toponimów oraz nazw miejscowych zaproponowanych przez informatorów (TVDB); 2) metodą analizy semantycznej toponimów zbadać tendencje motywacji leksykalnej nazw miejscowych z siens2, opierając się na danych przedstawionych przez zbieraczy nazw miejscowych i informatorów, świadczących o możliwej motywacji nazw miejscowych, oraz ustalić, czy ta grupa nazw miejscowych mogłaby odzwierciedlać charakterystyczne dla wcześniejszych okresów cechy gospodarowania na Łotwie (lub w określonym jej regionie). Wizualizując obszar występowania badanych nazw miejscowych, stosuje się metodę kartograficzną. 2. MOTYWACJA LEKSYKALNA ŁOTEWSKICH NAZW MIEJSCOWYCH Z SIENS „SIANO” LVVK duomenimis, žodžio siens sąsaja su įvairiais topoobjektais Latvijos w nazwach miejscowych jest niejednolita: większość (102 nazwy miejscowe na ogólną liczbę 134 nazw miejscowych, czyli 77 proc.) nazw miejscowych z siens stanowi nazwa Siena purvs ‘siano-bagno’, którą nazywa się głównie bagna, ale pod tą nazwą odnotowano również łąki, lasy, domy, a nawet wsie. Powiązania słowa siens ze słowami nomenklatury innych kategorii geograficznych w LVVK występują znacznie rzadziej – 4 nazwy łąk Siena pļava ‘siano-łąka’, 4 obiekty Siena sala ‘siano-wyspa, czyli siano-wieś’, 3 stawy Siena dīķis ‘siano-staw’, 3 jeziora o tej samej nazwie Sienezers ‘sianojezioro’, 2 rzeki noszące nazwę Sienupe ‘sianorzeka’, 1 droga Siena ceļš ‘sianodroga’, 1 plac Siena laukums ‘sianoplace’, 1 most Siena tilts ‘sianomost’ i in. (LVVK). 2 W ostatnich latach motywację mikrotoponimów w językach bałtyckich badało kilku onomastów, poświęcając temu tematowi odrębne artykuły lub rozdziały w większych opracowaniach, na przykład Sanda Rapa (Rapa 2013), Laimutis Bilkis (Bilkis 2019), Dalia Sviderskienė (Sviderskienė 2016, 2017, 2019). Także innym krajom, zwłaszcza Niemcom, właściwe jest zbieranie mikrotoponimów w poszczególnych regionach i badanie ich pod różnymi aspektami, w tym poszukiwanie motywacji (np. : Aehnlich, Meineke 2015; Meineke, Tiefenbach 2011). ANTA TRUMPA 172 Acta Linguistica Lithuanica LXXXV 2.1. GRANICA TOPONIMÓW SIENA PĻAVA ‘ŁĄKA SIENNA’, SIENA TILTS ‘MOST SIENNY’, SIENA CEĻŠ ‘DROGA SIENNA’ I IN. MOTYWACJA LEKSYKALNA Nie należy chyba dziwić się temu, że w kartotece nazwa Siena pļava ‘łąka sienna’ występuje tak rzadko – zaledwie 4 razy. Ponieważ dawniej na wsi łąki były wykorzystywane głównie do karmienia zwierząt, a dokładniej do przygotowywania siana, więc większa część łąk, co zrozumiałe, była łąkami koszonymi, a nazwa siena pļava ‘łąka sienna’ najprawdopodobniej była traktowana jako wyraz pospolity3. Dlatego najwłaściwiej było nazywać łąki, uwydatniając jakąś inną, bardziej charakterystyczną dla nich cechę, na przykład łąka Purene ‘kaczeniec’ w Pinkiuose (1969) najprawdopodobniej została nazwana z powodu rosnących na niej kaczeńców, albo łąka Vik gas ‘koniec wilków’ w Stienė, rozciągająca się w pobliżu domów noszących nazwę Vilki ‘wilki’ (1957). Motywacja nazw miejscowych związanych z semantyką siana mogłaby być dość jasna – są to łąki i bagna, jeziora, wyspy, na których koszono siano, oraz mosty, którymi siano było przewożone. Dane informatorów odnotowane w kartotece nazw miejscowych doprecyzowują te znaczenia motywacyjne. I tak Siêna cêlš ‘droga siana’ w Satiniach rzeczywiście była „leśną drogą, którą siano było wożone z leśnych łąk” (1953); Siena sala ‘wyspa siana’ ‖ ros. Сенокос, nazwa w okolicach Ežezero w gminie Ezernieki była wyjaśniana tym, że „tutaj koszono siano” (1962, 1979); nazwa pastwiska w Aknystoje Siena laukums ‘plac siana’ – miejsce, „gdzie po wojnie znajdował się państwowy punkt przyjmowania siana”; a w czasie zapisu tej nazwy miejscowej i jej motywacji miejscowi wciąż mówili: „Jòaʒàn gùv‘is uz s‘na làukumu“ ‘trzeba pędzić krowy na plac siana’ (1979) – widać więc, że nawet po 30 latach nie zacierają się żywe wspomnienia o pewnych wydarzeniach lub miejscach. O wydarzeniach sprzed kilku dziesięcioleci świadczy również nazwa Siena tilts ‘most siana, mostek siana’ w Alūksne, a także Siena tilta gravas ‘wąwozy mostu siana’ oraz Siena tilta upīte ‘strumyk mostku siana’ (LVVK) – „nazwa powstała w latach drugiej wojny światowej – znajdowało się tu bagno, żołnierze nanieśli do niego siano, budując w ten sposób most” (1972). Związek wyrazowy Siena tirgus ‘targ siana’ jako nazwa miejscowa zachował się w nazwach placów i skwerów w różnych miastach Łotwy – w Rydze, Windawie, Lipawie i Jēkabpilsie. Nazwy te przypominają o niegdyś żywej tradycji sprzedawania siana na specjalnie przeznaczonych do tego miejskich placach. Co prawda, w toponimii ulic, placów i 3 Co prawda, a także w toponimii innych narodów spotyka się nazwy łąk, których podstawę stanowią apelatywy mające znaczenie ‘siano’, na przykład białoruska Сенажáць, łąka w rejonie homelskim, Сенаkóс, łąka nazwy W rejonie mińskim (МіБ 219). Artykuły / Articles 173 Siens ‘šienas’ Latvijos vietovardžiuose skwerów prawie nigdy nie były włączane do kartoteki łotewskich nazw miejscowych, toteż w kartotece nie ma takiej nazwy, jednak została ona odnotowana na przykład na stronie internetowej poświęconej zaginionym miejscowościom Łotwy Zudusī Latvija (ZL) oraz w bazie danych Tautas vietvārdu datubāze (TVDB), do której mieszkańcy regionów wiejskich mogą samodzielnie wpisywać znane sobie nazwy miejscowe. Niejasna jest prawdziwa motywacja nazwy lasu Siên-kaûdzes priẽdes ‘sosnowy las stogów siana’ w okolicach Satini (1953; por. las Sienkaudzes priede, Plāķis 1936: 155, 156). Ponieważ na karcie brak wyjaśnienia, można jedynie przypuszczać, że nazwa jest albo metaforyczna – rosnące tam drzewa miały kształt stogów siana, albo metonimiczna – gdzieś w pobliżu, na polanie leśnej, siano było przechowywane w stogach. Kalnas Rużinos w leśnych bagnach S‘na d‘egl‘is‘ (meža purûs, 1960) prawdopodobnie oznacza wypalone miejsce w lesie, gdzie po pożarze rosła trawa i koszono siano; pozwala tak sądzić jedno ze znaczeń słowa dèglis – „wypalone miejsce, pogorzelisko” (ME I 461). 2.2. GRANICA TOPONIMÓW PURVS ‘SIENINĖ MOTYWACJA LEKSYKALNA „PELKI” I ROZPOWSZECHNIENIE Jak już wspomniano, wśród toponimów z siens na Łotwie najwięcej jest właśnie nazw Siena purvs ‘łąkowe bagno’ . Przeglądając te nazwy miejscowe według kategorii obiektów i zgodnie z odnotowanym w kartotece opisem motywacji nazw miejscowych, okazuje się, że nie wszystkie obiekty geograficzne o nazwie Siena purvs są bagnami, na których wcześniej koszono siano; w jednej trzeciej przypadków nazwą tą określano wilgotne, zabagnione łąki, często rozciągające się na brzegach rzek lub jezior albo na skrajach lasów, na przykład: Sena pùrs w Daudzesė wyjaśnia się jako „podmokła łąka” (1961); Torfowisko Sena w Dignaji, „podmokłe łąki za wsią Mikainė“ (1961); Sena pùrvs w Sinuolė, „podmokła leśna łąka w granicach zagrody Kračių, na północ od domów“ (1980); Siena purvs w Viesienach, „podmokła łąka“ (1970); Siena purvs w Preiliach, „podmokła łąka na polach nad Jašarą, po wschodniej stronie“ (1979). Jak widać, łąki nadrzeczne są wilgotne i przypominają bagno, można więc przypuszczać, że takie wilgotne koszone tereny określano nomenklaturowym słowem pelkė o pejoratywnej konotacji jako łąki gorszej jakości. Na przykład podobne przejawy abstrakcji metaforycznych w nominacjach łotewskich nazw miejscowych omówiła Sanda Rapa (Rapa 2013: 54; Rapa 2017: 63). Możliwe jednak, że część przypadków ma charakter metonimiczny: wysychające bagno staje się łąką albo łąka nosząca taką nazwę znajduje się obok bagna. Takie przypadki w kontekście łotewskich mikrotoponimów opisali S. Rapa i Ojaras ANTA TRUMPA 174 Acta Linguistica Lithuanica LXXXV Bušas (Rapa 2017: 67; Bušs 2019: 348). O tym, że wilgotniejsze lasy nazywane są bagnami, wspominała również Valija Dambė w badaniu toponimii gminy Blydene (Dambe 2012: 32). Nieco częściej niż łąki o nazwie Siena purvs nazywane są bagna. W kartotece najczęściej nie ma wyjaśnień ani komentarzy, dlaczego dane bagno zostało tak nazwane; widocznie fakt, że na tych bagnach koszono siano, był czymś oczywistym. W rzadkich przypadkach wyjaśnienie jest jednak dodawane, na przykład nazwa bagna Siena purvs w Bejo uzupełniona jest uwagą: „bagno pośrodku lasu przy Krutupe; w suche lata koszą siano” (1961) albo Siêna puvis bagno w Taurkalne, „naprzeciwko samotnego gospodarstwa Penderów, duże, częściowo zarośnięte bagno, wcześniej koszono tu siano” (1961). W badaniach nad historią rolnictwa na Łotwie (Gustiņa 2016, Dumpe 1985 i in.) spotyka się pogląd, że na Łotwie naturalne zbiorowiska trawiaste zwykle powstają w pobliżu rzek lub jezior, natomiast pozostałe łąki powstają w wyniku działalności człowieka, wskutek wycinania lasów. Ponieważ w minionym tysiącleciu uprawa roślinna była bardziej opłacalna niż hodowla zwierząt, wszystkie tereny nadające się do orki zamieniono w pola, pozostawiając łąkom miejsca trudniej dostępne – nadrzecza i bagna (Gustiņa 2016: 66). „Ponieważ w gospodarstwach potrzebne było siano, koszono wszystkie obszary, na których rosła trawa – zarówno porośnięte brzegi jezior, jak i turzycowiska rosnące na niewielkich bagnach, a także wrzosowiska” (Gustiņa 2016: 67–68). Taki sposób gospodarowania przetrwał aż do trzeciej–czwartej dekady XX wieku, kiedy to „w wyniku kultywowania łąk lub uprawy pastwisk nowymi metodami uzyskiwano z nich więcej paszy i stopniowo zanikała potrzeba przeznaczania na ten cel każdego porośniętego trawą skrawka ziemi. W ten sposób mniej żyzne łąki stopniowo porzucano, a niekiedy także zalesiano.” (Gustiņa 2016: 68). Również w opartym na materiale pieśni ludowych badaniu folklorystki Helgi Grase dotyczą­cym łąk i prac wykonywanych na łąkach w różnych regionach Łotwy wspomina się o koszonych w minionych wiekach łąkach bagiennych. Jak przyznaje badaczka, Łotysze uważali łąki bagienne za marne i wypowiadali się o nich oraz o ich kosiarzach pogardliwie: Ni man tīk tā pļaviņa, / Ni pļaviņas pļāvējiņi: / Purē bija tā pļaviņa, / Zili melli pļavejiņi 28666,3 (Ani miła ta łączka, / Ani kosiarze z tej łączki: / Na bagnie była ta łączka, / Sino-czarni kosiarze) (Grase 1937: 169). Badaczka twierdzi, że łąki bagienne były opiewane w ludowych pieśniach we wszystkich regionach Łotwy, w tym także w Semigalii, najwyraźniej potwierdzając tym samym, że z tych, zdaje się, najgorszych łąk do pewnego momentu historycznego mniej lub bardziej korzystano w całej Łotwie. Mimo to urodzony w Stendzie w Kurlandii łotewski językoznawca i działacz kultury Kārlis Draviņš wspomina, że „niewielkich bagien nie uważano za łąki i tak ich nie nazywano. Jeśli któreś z nich koszono, czyniono to nie dla siana, lecz dla trawy, którą wypychano materace.“ (Draviņš 2000: 179). Artykuły / Articles 175 Siens ‘šienas’ Latvijos vietovardžiuose O tym, że intensywność koszenia bagien w różnych miejscach Łotwy rzeczywiście mogła być różna, świadczy materiał kartoteki łotewskiego słownika toponimów (LVVK). 1 IL. Zasięg występowania łotewskich toponimów Siena purvs ‘bagno sienna’4 Po zaznaczeniu na mapie (zob. il. 1) wszystkich toponimów zawierających Siena purvs – zarówno bagien, łąk, jak i innych obiektów – wyłania się informatywny obraz. Okazuje się, że obiekty geograficzne noszące tę nazwę są dość zwarto rozmieszczone głównie we wschodniej części Łotwy – na Łatgalii, Selii, we wschodniej Liwonii oraz na wschodnim skraju Semigalii tworzą zwarty obszar. Porównując tę mapę z opublikowaną na stronie „Cits ģeogrāfijas skatījums” mapą bagien Łotwy (zob. LPK), z której wynika, że bagna są rozmieszczone gęściej lub rzadziej na całym terytorium Łotwy, należy stwierdzić, że zasięg występowania nazw miejscowych Siena purvs nie odzwierciedla występowania samych bagien na Łotwie – raczej odzwierciedla specyfikę działalności gospodarczej w poszczególnych regionach. Prawdą jest, że pokazuje ona, iż na Żmudzi bagien rzeczywiście jest mniej. Interesujące jest to, że podobną zależność między charakterystyczną dla regionu rzeźbą terenu a występowaniem konkretnej nazwy opisującej daną kategorię obiektu stwierdził O. Bušs, który zauważył, że w zachodniej Żmudzi nie występują nazwy miejscowe Putraskalni, ponieważ w tym regionie „po prostu nie ma zbyt wielu obiektów geograficznych, które można by nazwać górą.” (Bušs 2019: 341, 342). Możliwe, że w Łatgalii jako historycznie uboższym regionie na bagnach koszono więcej trawy i być może przez dłuższy czas niż w innych regionach Łotwy, co znajduje odzwierciedlenie na mapie. 4 Mapy 1. i 2. sporządził Edmundas Trumpa. ANTA TRUMPA 176 Acta Linguistica Lithuanica LXXXV W celu porównania toponimów sporządzono mapę nazwy miejscowej Purva pļava ‘podmokła łąka’ (zob. ryc. 2), której podstawę stanowi większy niż [mapa] Siena kartotekos (LVVK) duomenys. Galima matyti, kad šio vietovardžio arealas yra pļava ‘łąka kośna’ (por. ryc. 1) materiał Łotewskiego słownika nazw miejscowych; obejmuje ona również Kurlandię, z wyjątkiem części północno-zachodniej, jednak występują pewne zbieżności – mianowicie obie nazwy miejscowe, jak widać, są rzadsze w Semigalii, a częstsze – w Łatgalii. Ich rozmieszczenie mogłoby również świadczyć o tym, że w Semigalii, jako żyznym regionie Łotwy, na bagnach rzeczywiście koszono stosunkowo rzadziej. RYC. 2. Zasięg występowania łotewskich nazw miejscowych Purva pļava ‘podmokła łąka’ 3. ŻYWOTNOŚĆ NAZW MIEJSCOWYCH Z SIENS ‘SIANO’ Jak wspomniano, LVVK zawiera głównie dane dotyczące łotewskich nazw miejscowych zebrane do siódmej dekady XX wieku, a zatem jest to informacja sprzed około pół wieku. Jednym z celów tego artykułu jest ustalenie, na ile te toponimy (głównie mikrotoponimy), zawierające element siens, są trwałe i żywotne. W zorganizowanej w 2017 r. akcji dotyczącej łotewskich nazw miejscowych, kiedy mieszkańcy mieli możliwość samodzielnego wprowadzania do bazy nazw obiektów znajdujących się w ich najbliższej okolicy, opublikowano około 4000 nazw miejscowych – podczas takiej akcji oznacza to wiele, ale w odniesieniu do wszystkich łotewskich nazw miejscowych – niewiele. Spośród tych 4000 nazw miejscowych leksem siens wystąpił tylko w jednej nazwie miejscowej – Siena tirgus ‘targ siana’ przystań w Rydze (TVDB). Artykuły / Articles 177 Siens ‘šienas’ Latvijos vietovardžiuose Z kolei w bazie danych nazw miejscowych Łotewskiej Agencji Informacji Geoprzestrzennej znajduje się 17 nazw miejscowych zawierających słowo siens lub dialektalną formę sīns: wśród nich 1 Siena ezers ‘jezioro siana’, 10 obiektów z zawartym w nazwie wyrażeniem Siena purvs ‘torfowisko siana’ (w tym 2 łąki, 4 torfowiska, 1 miejscowość, 1 wieś, 1 pojedyncze gospodarstwo i 1 rzeka), 5 Siena sala ‘wyspa siana’, 1 Siena tīrelis ‘torfowisko siana’ (baza danych LĢIA). Zatem materiał ten, jak się wydaje, potwierdzałby przypuszczenie, że mikrotoponimy są na ogół bardzo nietrwałe, ponieważ w porównaniu z sytuacją sprzed pięćdziesięciu lat obecnie nazwą Siena purvs ‘torfowisko siana’ udokumentowane są tylko dwie łąki5. Niemniej jednak nazwy torfowisk, czyli helonimy, należy uznać za trwalsze od mikrotoponimów. Na podstawie map z poprzednich dziesięcioleci i stuleci próbowano ustalić, czy to założenie jest prawdziwe, a dokładniej, czy mapy je potwierdzają. Niestety, stare mapy nie były w tym przypadku zbyt przydatne, ponieważ niewielkie bagna określone jako Siena purvs (takie, jakie widzimy na mapie Łotewskiej Agencji Informacji Geoprzestrzennej) zostały zaznaczone na materiałach kartograficznych z wcześniejszych czasów, lecz bez nazw. Taki stan rzeczy odnotowuje się co najmniej od ostatnich stu pięćdziesięciu lat. W każdym razie nazwy małych bagien pojawiają się na dostępnych mapach dopiero wraz z nadejściem epoki cyfrowej. Na przykład Siena purvs w gminie Līgatne, jak widać na mapie LĢIA (zob. rys. 3), w naszych czasach znajduje się przy linii kolejowej między zagrodami Zeltkalni i Kazkaji. RYS. 3. Siena purvs w gminie Līgatne (mapa LĢIA) Zagroda Kazkaji jest zaznaczona już na wojskowej mapie topograficznej z 1866 r. (por. rys. 4), jednak bagno w jej pobliżu w rzeczywistości nie jest jeszcze widoczne (ВТКРИ 1866).