Kada iš tikrųjų mirė Mikalojus Daukša?

Įžvalgos / Insights 311 DARIUS ANTANAVIČIUS Lietuvos istorijos institutas ORCID id: orcid.org/0000-0002-3810-3297 Direzioni di ricerche Mokslinių: Lietuvos Metrika, LDK latyniškoji literatūra, istoriografija, šaltiniotyra, neolotyniškoji kūryba. DOI: doi.org/10.35321/all87-15 QUANDE IŠ TIKRJ MIR MIKALOJUS DAUKŠA? When Did Mikalojus Daukša Die? ANOTATIA Straipsnyje kvestionata Mikalojaus Daukšos data della morte. Fino adesso si ritiene che Daukša morì 1613 m. vasario mese. Straipsnyje vengono presentati due documenti, che dimostrano che 1613 m. ottobre 15 d. 1614 m. ottobre 18 d. Daukša era ancora vivo. Fondizzata nuova Daukšos data morte 1615 m. vasario mese. ESMINIAI WORDOGE: Mikalojus Daukša (?1615), Konstantinas Jablonskis (18921960), Kražių kolegija (16141773). ANNOTATION The article questions the date of death of Mikalojus Daukša. Until now, it was generally assumed that Daukša died in February 1613. Two documents of 1613 and 1614 are presented proving that Daukša was still alive at that time. As a result, a new date of his death is proposed, namely the second half of February 1615. KEYWORDS: Mikalojus Daukša (?1615), Konstantinas Jablonskis (18921960), Kražiai College (16141773). DARIUS ANTANAVIČIUS 312 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII ĮVADAS Lietuviškos raštijos Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (www LDK) fondatore Mikalojaus Daukšos biografijoje1 ancora žiojėja molti spragų: non si conoscono il suo anno di nascita2, non si conosce, quando e dove egli studiò, quando divenne kunigu e molti simili cose. Uno dei pochissimi esattamente conosciuti dei suoi fatti di vita è la data di morte. Universalmente accettato che Daukša morì all'inizio dell'anno 1613, tra il 13 febbraio d. e il 5 marzo d. Questo fatto stabilì il famoso storico dei tempi interukari Konstantinas Jablonskis, pubblicò su Daukšą e la sua ginnę molti nuovi documenti (Jablonskis 1931; 1933) 1933. Jablonskio indicata data è stata universalmente accettata e viaggia da libro in libro, da articolo in articolo, e negli ultimi tempi išplaukė e in aree internet. Gli autori di questi eilučių da anticipo non solleva a se il obiettivo zūtbūt pataisyti Jablonskį. Ti appena osservėjus due documenti, nei Kaip dažnai būna, tarti naują žodį galima visai to neplanuojant ir nesitikint. quali sušmėžavo Daukšos pavrė, pafaktai forčia subbettere di tutti kartojama verità e sidomėta jų datomis ir pastarųjų sąsajomis su Daukšos mirties metais. Paaiškėję permette indicare altra Daukšos data di morte. Toks è lo scopo di questo articolo. 1.13 MET DATA IR JOS PAGRĮSTUMAS Innanzitutto serve ricordare, su cosa si basa universalmente accettata e riptojama data della morte Daukšos. Essa testiudita non fino a questi giorni sopravvissuto documento, ma solo ben più tardi suo registro, t. y. sintesi del contenuto. 1931 m. Nautos i słowa 7ame tomo Konstantinas Jablonskis pubblicò fluoštą nowych dokumentów o Daukšą e i suoi geminaičius. Tra questi fu 1809 m. compilato Babėnų dvaro, da cui appolinkių originęs Daukša, documentų inventorius, o elenco, tra cui 1 Pagrindiniu apibendrintų žinių apie Daukšą lobynu lietuvių skaitytojui tebėra Jurgio Lebedžio monografija (žr. Lebedys 1963). Naujesni fonti e ricerche menzionati XIVXVI a. Lietuvos katalikų dvasininkų sąvade (žr. LKD 2009: 1576). Recentemente apparve un altro articolo di carattere storico (žr. Drungilas 2020). 2 Più spesso indicata 15271538 m. La data di nascita Daukšos s'è dubitato Liudas Jovaiša, ipoteticamente perkėlęs la seconda data fino a 1546 m. (žr. Jovaiša 2000: 4041). Quindi morendo Daukša potrebbe avere contrassegnatamente meno anni, rispetto manomo. Che questo molto cosa cambia nei casi di personaggi storici, ben ne parla Jono Karolio Chodkevičiaus atjauninimas tutto decenničiu (žr. Chachaj 2014). 3 Tutte questa pubblicazione in tempi sovietici sono state ristampate nel Jablonskio lituanistinių tyrimų rinkime (žr. Jablonskis 1973: 71199). Nel seguito articolo verrà citato precisamente questo edizione. Kada iš tikrųjų mirė Mikalojus Daukša? Įžvalgos Insights 313 su registrati documenti in questo caso il più importante è il N. 15 / Il suo inizio sommoti di chiarezza qui ripeto4: 1613 feb. 13 datt-o, eodem marca 5 w grodzie żmudzkim aktt-o, eodem junij 4 do ziemstwa tegoż Xttwa Żmudzkiego przeniesionego wypis ziemski testamentu xiędza Mikołaja Bartłomiejewicza Dawkszy, kanonika żmudzkiego [...]. Quindi questo è solo 1613 m. febbraio 13 d. sudaryto Daukšos testamento registras, a vero documento nessuno mai vedè. Dalla descrizione si vede che lo stesso testamentato m. 5 marzo 1613 d. doveva essere aktotato, o registrato, nella Žemaičių pilies teismo knygą, e ottenuto confermato estratto su aktavimą (su stesso testamento testo o sua copia) m. 1613 giugno 4 d. è stato ancora una volta registrato, altrimenti perakotuotas, Žemaičių žemės teismo knygoje. Questo era consueto anų laikų testamentų, svegliando da questi giorni prospettiva, pratica di notarinio įforminimo. Slabi è ciò che Né pilies, né terrestri del tribunale 1613 m. libri di Zemaičių non sopravvissero, quindi Daukšos testamento tekstas in extenso nessunoom sconosciuto5, noto solo quella parte di esso, la quale era legata con Babėnų dvaro iscrizione famiginaičiams, contenuto che in questo caso non importante, quindi qui più dettagliato egli neaptariamo. 1613 m. mese di febbraio, come Daukšos data della morte, fino adesso non c'era fondamento abejoti, perché dopo Jablonskio nessuno non è veduto successivi documenti, nei quali Daukša fosse menzionato come vivo, quindi menzionati anni tutta fondamenti fermato nella istoriografia. 2. DU NON SIGNOMENTO 16131614 A. DOCUMENTAI, MININTYS DAUKŠ 20192022 m. insieme a Živile Nedzinskaite pubblicando le fonti della Kraży kolegija, custodite dall'archive di Gesù Draugija a Roma, è stato predefinito raramente chieno a sé sollevato obiettivo spiegare non solo i testi menzionati personovarji, locovarji o fatti storici (t. i. testo pašių), ma e i collegi ūk sandinius suvirorius su personami diversi, quindi in cerca di vari tipi di documenti giuridico, finanziario e ūkivalni sono state per esaminate collegi Kraży Kraży Krachy, custodate in biblioteche di tutti i paesi e archi. Importantiissima materia di carattere giuridico e agricolo Kražių kolegija attualmente è conservata a Mosca, russa statale anųjų atti archive, agli storici bene 4 Jablonskis 1973: 163. 5 Jurgis Lebedys nella sua monografia, discutendo questo fatto, senza fondamento si permetteva in nepagrįstus valstymus (žr. Lebedys 1963: 143). DARIUS ANTANAVIČIUS 314 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII conosciuti negli ex possedimenti dei collegi della Fratellanza di Gesù, dopo 1773 m. L'annullamento della Fratellanza appartekusių Repubblica Edukacinei commissia, o tuometei Ministeria Esposizione, fonde No. 1603. Questo fondo 4 apyraše, tra dezimčí ex ex ex Kražių kolegija valdų dokumentų aplankų, è aplankas Nr. 3315, nel quale sudėti alcuni ankstyviausi con l'istituurime collegia relativi documenti. Trapentre loro sono originalų, confermati copie o prossimčiausių di vari documenti di coperaccio. Un altro documento è già pubblicato6. In due menzionato aplanko documenti, relativi a Kražių kolegija istituim m 16131614., notata e Mikalojaus Daukšos pavardė. Il primo documento7, datato 1613 m. ottobre 15 d., è correlato con Getautiškės Bukantiškės, all'epoca appartenusiusios Kražių altarijos valdoms (d'abbiamo Kražių seniūnijos teritorija), zemių išmatavimu margais e kartimis. 6 Nedzinskaitė, Antanavičius, par., 2019: 4952. 7 RGADA 1603-4-3315, l. 16r-v. Kada iš tikrųjų mirė Mikalojus Daukša? Įžvalgos Insights 315 / DARIUS ANTANAVIČIUS 316 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII Kada iš tikrųjų mirė Mikalojus Daukša? Įžvalgos Insights 317 / Toliau viene fornita il suo inizio e fine, e stesse terre, risparmiando luogo, questo insieme passiggiate, sebbene esse dia molto materiale Getautiškių, Bukantiškių e circostini locovių istoriniams locovardjiami conoscere. Na propria rozkazanie jaśnie wielebnego księdza Mikołaja Paca, vescupa żmudzkiego, uczynione wymorgowanie gruntów Gintowtiszki nazwanych, należących do altaryjej kroskiej, wymorgowanie działo się przez mierczego październikaie 1613 15 przy bytności w Bodze wielebnego jego mości księdza Mikołaja Daukszy, kanonika miednickiego, i Mikołaja Sawickiego, jego mości pana Marcina Kosierackiego, jego mości pana Helias Zabirda. Naprzód Łąka wielka z klinem, który między grunty jego m. pana Osmieniszka wspiera, w tej łące morgów 6 prętów 17. […] Ten regestr wymorgowania gintowtiskich gruntów[,] przy tym byli[,] rąk włastnych podpisem i pieczęciami ztwierdziliśmy[s]. Melchior Heliaszewicz Gieysz, custos Vilnensis, plebanus Krozensis, episcopatus Samogitiae pronunc administrator manu propria; Mikołaj Dowksza, kononik [s] miednicki ręką własną; Mikołaj Sawicki mano con propria; Marcin Kosieracki mano a propria; Heliasz Dowgird manco wlasną; Balcer Zabieła ręką własną. Il secondo documento8, datato 1614 m. ottobre 18 d., è menzionėte Getautiškės dvarelio (palivarko) eremių surašimas. Il suo inizio e fine così: Inwentarz gruntów Gintowtyszek folwarku należącego do altaryi kroskiej na własne rozkazanie jaśnie wielebnego ks. Mikołaja Paca, vescupa żmujdskiego, spikanonika mednickiego, i signor Mikołaja Sawickiego, jm. signor Marcina Kosierackiego i jm. Heliasza Dawgirda pana. sany i zweryfikowany przy bytności w Bodze wielebnego jm. ks. Mikołaja Dowkszy, Łąka Kontiszki nazwana na wozów dziesięć między gruntami jego m. pana Naborowskiego, leży Pobrastu Upis [ss] przy roli pana Naborowskiego, kosi poddany gintowtyski na imię Zuborakas [?] […] Te grunty zweryfikowawszy i spisawszy inwentarz rąk naszych podpisem i pieczęciami ztwierdziliśmy [s] i wielebnemu ks. Janowi Jamiołkowskiemu, rectorowi kolegium kroskiego Societatis Iesu, podaliśmy na rozkazanie jaśnie wielmożnego jm. ks. Mikołaja Paca, vescupa żmujdskiego. Dattum w Gintowtiszkach, roku tysiąc sześćsetnego czternastego ottobre ośmnastego. Mikołaj Dowksza, kanonik mednicki, ręką własną; Marcin Kosieracki mani con propria firma; Eliasz Dowgird mano a propria; Mikołaj Sawicki mani con swą. 8 RGADA 1603-4-3315, l. 7r8v. DARIUS ANTANAVIČIUS 318 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII Kada iš tikrųjų mirė Mikalojus Daukša? Įžvalgos Insights 319 /