Kiprijono Lukausko „Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinastes“ (1797) atitiktis Juozapo Legavičiaus „Powinnosci Gaspodarzow Wieyskich“ (1779) tekstams

S aipsniai / A icles 85 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0003-1542-2866 Di ecciones de in es igaciones Mokslinių: anosios y ac uales lenguas Li u ias sin aksė y semán ica, e noling is ica, Li uania cul u ales y bažny inių eks ų is o ija. DOI: doi.o g/10.35321/all87-04 El Consejo de Segu idad de las Naciones Unidas ha adop ado una decisión po la que se es ablece la adopción de la Di ec i a de la Unión Eu opea sob e la p o ección de los de echos de au o en el sec o de los anspo es aé eos. KIPRIJONO LUKAUSKO El Consejo de Minis os de las Comunidades Eu opeas ha adop ado una se ie de esoluciones en las que pide a los Es ados miemb os que adop en medidas pa a ga an iza la aplicación de las no mas de la Unión Eu opea. PAMOKSŁO APE KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES (1797) ATITIKTIS JUZAPO LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GASPODARZOW WIEYSKICH (1779) TEXTTAMS Co espondence be ween Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius ANOTACIÓN el El a ículo con inúa con Kip ijono Lukausko 71815) Pamokslų (ž . Ka aciejus, pa ., 1996) sanklodo de mul iasluoksnińs wa y con o midad a uen es, de las cuales ue aduc a, análisis (apie p incipal 312 páginas de Lukausko manusc ščio dalies Pamoksłas (175 Isz P isakimu Diewa a i ik į Ka olio Fabiani knygos Missyi Apos olski Czes II (1783) eks am Pajž ( . Pajėdienė 2022). Es a ez se mues a Pamokslu ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es de la llamada manusc ščio pa e (p. 352378) y Juozapo Lega ičiaus (17431812) lib ogelės Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) ex os de con o midad. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII ESMINIAI ODDJIAI: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), se món como se món, ka alikiškos li e a ū as aducciones al idioma li uanos: siglo XVIII. ANNOTATION This a icle con inues he esea ch add essing he mul ilaye ed s uc u e o Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (see Ka aciejus, ed., 1996) and i s co espondence wi h he sou ces om which i was ansla ed (on he co espondence be ween he main pa o Lukauskas manusc ip Pamoksłas Isz P isakimu Diewa (p. 312) wi h he ex s om he book Missy Apos olskie II (1783) by Ka ol Fabiani (see Czėdienė Pajani). This ime, he a icle e eals he co espondence be ween he pa o he manusc ip en i led Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378) and he ex s om he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (17431812). KEYWORDS: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), se mon as an ac o eaching, ansla ions o Ca holic li e a u e in o Li huanian, 18 h cen u y. ĮVADAS Paaiškėjus p incipales de Kip ijono Lukausko (1771815) del conjun o manusc i o1 de la pa e, i ulada Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka [...] (III; 1310), y del lib o de Ka olio Fabiani MISSY APOSTOLSKIEY CZII. w k się p zekładaią NaUki z p zykazaĆN boskich oN powiciach zycia ch zesciaNskiego [...] (17583) 2 Noso os hemos comenzado a encon a y en o os ex os Lukauskos manusc i o de las pa es (p. 311407). Es a ez se discu e LP g upo de ex os, denominan inas { umpai su ink u} pa1 conse ado en la biblio eca de la Uni e sidad de Vilniaus manusc i o F1D654 de una colección de 409 páginas, c . Ka aciejus, pa ., moksłu3 ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (LP 352–378), sąsaja su 1779 m. Vilniuje išleis a knygele POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w k o kosci zeb aNe p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody 1996, adelan e LP. 2 z Más. Pajėdienė 2022. 3 Plg. Lukausko man aščio azę numanau paduo y [...] umpay ecop a pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es LP 352. A ículos A icles 87 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams swoich pa a iaNow do d UkU podaNe4. An aš ía mencionada Ka kažiškių klebon es Juozapas Lega ičius5 (Józe Legowicz, 17431812). Kul ū ologų él se desc ibe como alen oso y ac i as, pe o no me ny i obli š š XVIII a. II pusės XIX a. p . lenkiškai ašęs lie u iškosios (plačiąja p asme6) ac o de cul u a, doc o de ciencias eologijas7. Los más ecien es Lega ičiaus de ida y c ea i o legado manusc i o y imp esdin o es udios8 p opo ciona on conocimien os sob e mucho lo mayo olumen de sus p epa as imp esiones ( an solo 18 unidades)9, acili ó la pa e de sus accesibilidad10 y pe mi ió sin di icul ad encon a o a una Lukausko su ašy o manusc i o o iginal de pa e y pe cibi Lega ičiaus ob a como signi ica i amen e acep ables Li huaniškoje a. XVIII II del en o no. El obje i o de es e a ículo mos a el manusc i o de Lukausko de la e ce a pa e, llamin inas Pamoksłu ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378), y Lega ičiaus knygelės Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) de la pa e p incipal (I; 138) ex os esminę a i ik į. Con obje o de eso b e emen e ecemana Lukausko edachi o manusc i o11, es uc u a mos ada según eiliškumą e ce a LP manusc ščio eks ų g upės (p. 352378) gene al con o midad indici osios ičiaus knygelės Lega pa e p incipal ex os y desc údiamo Lukausko edac ame e ime pasi aikančių nuk ypimų nuo lenkiškojo o iginalalo pobūdis. 4 En seguiau ci ación se u iliza la ab e ia u a LegP. Da plg. K is inos Mačiuly ės (2005: 111112) Li u iškai p opo cionada la nomb e de es a lib ogelés Kaimo ūkininkų pa eigos. 5 Es e au o us Li u iškasis į a dijimas en kul ū ologų abajos cuán kei ėsi, plg. : Juozas Lego ičius (Mačiuly ė 2005), Juozapas Lego ičius (Pace ičius 2005), Juze as Lego ičius (Rokas 2010). Aquí se man iene en los úl imos es udios p opo cionado ansponamien o Juozapas Lega ičius (plg. Bimbi y ė- Macke ičienė 2017; Gi ininkai ė 2017). 6 Da biniuose Ju gio Lebedžio (1776: 115116) en las ano aciones sob e lie u iškas lib os en 1782 m. T oškūnų monas e olyno biblio eos knygų ka aloge se indica Lega ičiaus Ka echizm dla ludz wieyskich [...]. Da plg. Pace ičius 2005: 241, 242. 7 Ž . Mačiuly ė 2005: 5556; Pace ičius 2005: 242; Bimbi y ė-Macke ičienė 45. 2017: 8 Sob e los es udios de Bogdano Roko ea. Mačiuly ė 2005: 18; más z . 2010. Caducidad Ve onikos Gi ininkai ės (2017: 193199) ealizada un es udio de p ensa y pa imonio manusc i ino análisis pe mi ió pa iksli a y Juozapo Lega ičiaus biog ama, de mencionado p imin ini es os hechos de la biog a ía Lega ičiaus: spėjama que nació 1743 m., es udió en la Vilniaus jėzui ų akademijoje, el p ime g ado de ciencia ilosó ica (bakalau o) consag ada desde 1766 m., los es udios de la Academia ue on acabados en 1786, los p ime os ue on 1768 m., el kunigu 1770 m., el u mo has a la mue e (1812 m.). 9 Ž . Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. 10 Sob e las publicaciones digi ales de Lega ičiaus publicados y con es e legado c ea i o elacionadas posibilidades de in es igación éase Gi ininkai ė 2017: 205. 11 Užuominų sob e LP componendamos pa es (Bi žiška [1963] 1990: 171) y dis in os ni elesis (Lebedys 1976: 41, 48, 51; Te eškinas 1992: 155) de alesnį desc ipción é. Pajėdienė 2022: 75. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 1. K. LUKAUSKO RANKRAŠTINIO RINKINIO DAUGIASLUOKSNIŠKUMAS An es de pasa a la cues ión de o igen del g upo de ex os LP p omedido ecó dese Lukausko Pamokslais llamado del conjun o manusc i o sanda a, e elando ambién el hecho de que en es e manusc i o la palab a pamoksłas más ecuen emen e se usa en signi icado ‘en enamien o12. Desde el pun o de is a emá ico Lukausko manusc i o lo componen cinco pa es: 1) colección Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka LP III; 1–310; 2) í ulos con la palab a Pamoksłas u in ys ka eche iniai homokymai sob e los undamen os de la e y elicien es debe es bei po e ių, P isakymų, sak amen ų i maldų eks ai LP 311351; 3) b e emen e ecopi u Pamoksłu ... llamado 5 sky elės inkinys sob e ikinčiųjų pa ejas LP 352378; 4) biblinė his o ia sob e el Mundo c eū imą His o ia łabay g azi y un Zinoima kiekwienam eykalinga LP 379400; 5) P iedo kas isz Knigu Mund ibes. Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP 401–407. LP encon ados ejopos ex o c eū imo e e encias. En el i ulo y p ólogo de la p ime a pa e se en a iza el (su)modo de esc i u a (Pamoksłas [...] Su asi as13. Me usy K is a 1797; Tu i Małonus Skay i ojau unku asi a Kniga14 LP I), la e ce a pa e p a a mėje el mismo hecho (numanau paduo y wisiem Gaspado em umpay), ecopilada pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es 352, y la cua a nue a aducción a lengua li uana (Daba na Lie iszuwkay LP 379). P ecisamen e es a p akalbos que comienzan las pa es del conjun o manusc i o Lukausko (I, III y IV según eiliškumą en la colección) se ca ac e iza y con íns ine las componien es sky elių nume acia (ž . 1-ą len elę). Tai a um mues a de odas es as es pa es LP consecueklią sąsają con lenkiškais o iginalais. Dos de los 12 Enligh enmen Pe iod li iškiais esc i os en la palab a pamoksłas se u iliza de dos signi icados, la cual sie inas con lenkų kalbos palab as kazań ‘pamokslas, kunigo sakoma eligio con enidoño kalba y ‘ nauka(pa)mokymas (plg. Gidžiūnas 1994: 269; S e diolas 2006: 50; Pajėdienė 2022: 74). Reikšmė ‘(pa)mokymas especialmen e yški LP del í ulo de la p ime a pa e y de la e ce a pa e p a a me. Desde la saclo a kunigo sakomą kalbą Lukauskas denomina y palab asiju kozonius (plg. Mačiuly ė 2005: 2021), pe o es e palab a LP uso es excepcionalmen e a o (ap incamos al ez sólo Fabiani p akalbos e ime, plg. : Wa o y ju gale wie oy Nedieliniu Kozoniu Kunigay Plebonay LP III, Użyć ich können s a Niedzielnych Kazań Ichmość XX. Plebani FP a2 -a2 ). 13 Plg. co espondien e ase a Fabiani lib o en i ulación: nauki [...] napisane. 14 Plg. sakinį Fabiani p akalboje: Masz Łaskawy Czy elniku d ugą Częśź ey Apos olskiey Missyi FP I. S aipsniai / A icles 89 Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams de ellos ya son cla os. Como mencionado, el p ime g upo de manusc i os ex os de Lukausko (III; 1310) ansmi e Li uanišką Ka olio Fabiani lib o Missyi Apos olskiey Część II (1783) e sión, y la e ce a e u is Juozapo Lega ičiaus knygelės Powinnosci Gospoda zow Wieyskich capí ulo. LENTEL 1. K. Lukausko Manusc i o pa es compues as y sus subcy as Temá icamen e desde el pun o de is a di e en es LP pa es manusc i o (su a ino ila numbe is e paginacija) Ac ual (posible) í ulo de la pa e del manusc i o A ski a seccionai de la pa e del manusc i o I LP III; 1–31015 Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka. Pe Kuniga Cyp iona Łukawski Plebona T aszkunu Su asi as. Me usy 1797. C is o P akałba Pas Małona Skay i oi LP III Pamoksłas 130 LP 1308 Reges as pamoksłu LP 309310 II 311351 Pamoksłas Pamoksłas LP 311339 LP Pawinas es LP 339341 Pa ogus Spasabas Kałbieima Po e u Baźnicioy con moniemis Lie uwiszkay LP 342351 III El 352378 {T umpai ecopilado homoksłas} ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es Kada wisa łaymibe Kiemioniszku moniu [...] LP 352 Padiezo 1; 2; 3; 4; 5 LP 353–378 IV LP 379–401 His o ia łabay g azi y un Zinoima kiekwienam eykalinga Małonam Skay i ojuy LP 379 His o ia 1–22 LP 380–401 V 401408 P iedo kas isz Knigu Mund ibes Jesús Sunaus Sy ach, que wadinam LP Ecclesias icus Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP 401408 15 Sólo es a pa e del manusc i o iene la p opia mano Lukausko edašy us las hojas núme os de 1 a 308, P akalbą [III] y Reges ą [309310], o as hojas del manusc i o sin nume a . Puede se , que en la i ulación Lukausko indicada 1797 m. da a sie ina sólo con Fabiani lib o Missyi Apos olskie Część II ex os pe ašu ( e imu), y o os en el ecopilio sudė i eks ai pod ían se insc i o no solo 1797 m., pe o y cuan o an es o más a de (1796 m.) Ukme gės dekana o isi acijos ak e se indica que klebonas Cyp yan {Łukowski} desde la mad ilena con la lengua li uana y la enseñanza iene ap opiada pa a ellos y Naukę miewa s osownedys (pl: LP 1976; 187}. aún sob e es e ac o de isi ación į ašais basado e insj alos é. Te eškinas 1992: 136, 144; 1996: 6; Bogušis 1996: 1516; Mačiuly ė 2005a). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 2. BENDROJI K. LUKAUSKO PAMOKSŁO APE KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES IR J. LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH TEKST ATITIKTIS La e dade a e ce a pa e del manusc i o de Lukauska se explica sug e inándolos con los ex os de Legacia Powus Wieinnosci Gospoda zowyskich. Pa a ilus a la con o midad del con enido gene al y de los ex os sanclodos en la abla 2 se p esen an: indici osas Lega ičiaus knygelės p a a mė Ponieważ wzelka zczęśliwość Wieykich Ludzi i Lukausko su ašy as Kada iškasis su equi alen e wisa łaymibe Kiemioniszku moniu, ambos lenkiškos y lie u iškos e siones de la ob a, así como los capí ulos que denominan y e minan los pa ag a os dependpos. Pe ašan ci a as yškesni lenkiško y lie u iško ex o a ių nesu apimai o papildymai ue pab auk i, ski umų (pa yみに, leksinį duble ą) p a a mėje pa yškin as. Acon ecien es casos de disc epancia es uc u al y léxino se discu en en o o capí ulo. u inčios azės paspal in os, o LegP an aš ės pažodinis a spindys LP III dalies LENTEL 2. J. Lega ičiaus Powinnosci Gospoda zow Wieyskich y K. Lukausko Manusc i o de la e ce a pa e es uc u a de ex os y conco dancia de con enido (sky ios í ulos, cada capí ulo de comienzo y inal pa ag aipos a ka pos) Nomina ion16 ex os oluminos i POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w k o kosci zeb ane p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody sus pa a iaNow do d UkU podaNe LP 352378 LegP i; 1–39 P a a mė (comple o ex o ansc i o) Po que wzelka zczęśliwość Kada wisa Ludzi Duchowna i doczesna, kayp zczegulnie zawiła od dob ego nuog gie a Gopoda zò y w Domu, Gaspado iu doczeności: hen p ide byne Za Za Za, wamniewoyy go now uzyciey Kwenion ealizingly should be he name o he Ch eściańkich, i Gospo da kich w k ò kości Naukę. LegP i pawinas es, da ima p ide uncios łaymibe Kiemioniszku moniu, Wieykich Diewiszka eyp i kuniszka ozpoceda aysimos y ipaciey iedimos ządzenia ię Namusy, pagał Diewa względem Boga, i hen p ide byne p zyzwili, i y Waiszko pod ądzę, wisdomie dać milia ze bes iend o o oasis. pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku Gaspado is es, uzłaykima en e sawęs wiezliba namusy wisiem Gaspado ems umpay su ink a g azuma, a olinima da i as p iezas is p isime ima ligu, sup a ima y nu egieima nesuskay i u p iepuoliu. 352 LP 16 LP el í ulo de la pa e III no exis e, él puede se econs uido de p a a mena ex o. A ículos A icles 91 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams capí ulo I o poWinnosCiaCH CHRZesCianskiCH. LegP 113 Pie wzą i nayi o nieyzą jes powinnością Gopoda zow Wieykich, względem samych wiecznego, i domownikòw ich zbawienia, umieć g un ownie Tajemmnice Wia y Swię ey; P awidła Ch ześciańkiey Obyczayności; i a ać ię żeby dzieci, czeładż, i cała d użyna domowa one g un ownie i nałeżycie umiała. […] W en czas dla was wieyscy ludzie, zło e zczęśliwości zakwi ną wieki, k ó ey wam K òlowie świa a i Xiążę a zazd oscić będą, kiedy wyż wy ażone zb odnie i wy ępki u was z g un u wyple e, znieione, znizczone, i wyko zenione będą. ROZDZIAŁ I. Padieimas 1. Pawinas es K ikscion Apeiszkas. 353360 LP Wisu Gaspado iu pi miause y ipaciause i a pawinas ys, kaypo pa iu, eyp y namiszkiu mokie y g un aunay Tajemnicias Wie os Szwę os eykalingas umzinuy dusios izganimuy. Taysikłus K ikscioniszka wiezlibuma. Rupin ies y s o o ies, idun Waykay Sieymina y wisy namay anus g un aunay mokie u. [...] Tuome dieł jusu kiemioniszki mones auksa sciesliwas ios y łaymibes uz ekies umziey, ku iu os Ka aley Swie a Kun y igayksz ey ziames uzwidies, cuando isz ozi as y ap eyksz as, złas es y kał ibes jusu en e bus wisiszkay isz au as iszmes as, iszgaysin as y isznaykin as. capí ulo II ROZDZIAŁ II. o poWinnosCiaCH GospoDaRskiCH. LegP 1323 Jako Ch ześciańkich, ak i Gospoda kich należycie pełnienie powinności, niemniey po zebne je wam naymili Gopoda ze do doczeney, i wieczney nabycia mam ʃzczęśliwowości. P ze o w k ò kości je p zedięwzięcie p zełożyć. […] Niech que ci Pan Błogoławi z Syonu, á ogłąday dob a Je uzalem, po wzy kie días de ida wego. Padieza 2. Pawinas es Gaspado Apeiszkas. 361367 LP Kaypo K ikscioniszku, eyp y Gaspado iszku p igulin iey pildimas pawinasciu ne mazay eykalingas i a dayk as. Jums milausy Gaspado ey un ap u ieima umzinos y me inios łaymibes. T umpay en onces cionay anas iźguldi y pas anawijau. [...] Teguł pałaymina aw Ponas Diewas isz Siona, o egiesi gie ibes Je uzolimos wisosy dienosy giwenima awa. capí ulo III ROZDZIAŁ III. oCHDoSTWIE. LegP 2428 dios wzy kim, lo e na Cielo, i na ie a z p zedziwną oz ządzający mąd ością, i po ządkiem, quie e que ię u ludzi wzys ko ucziwie i po ządnie działo, 1. Co : 14. V. 40. Nie ylo w duchownych i Bokich; lecz i doczesnych zeczach. […] Padieza 3. Ape G aziby. 368370 LP Ponas Diewas wisus dayk us, quienes i a un Dungaus y un Ziames s abuklingu iedidamas mund iby y pa ogibiu, no ia, idun pas mones wis g aziey wieźlibay y pa ogiey da i umes. 1. Co . : 14. No ik ay dwasiszkusy, pe o y Kuniszkusy dayk usy. [...] JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 5. Naoʃ a ek powinni ʃię uʃilnie ʃ a ać ludzie Wieyʃcy, żeby ʃię, jako we wną z p zez duszę ozumną, i nieśme elną; ak zwie zchnie p zez powie zchowne ochędo wo ciała, jedzenia, odzenia, miezkania &c. p zy oyność, poczciwość w myślach, łowach, p awach, po ępkach, an ich daleko ię òżnił od anu źwie zą i bydlą . 5. Un gała upey u ia Ƶmones Kiemioniszky s o o ies, idun kaypo widu iey si dies y sumnenios pa duszy azumna i nesme ełna, eyp y isz wi szaus pa wi szu iny g aziby kuna walgimusy ubusy giwenimy uzłayki y, p ide ieima wiezlibuma y monis y, mysłosy, zodziusy, da busy apsieimusy. Nes ju s onas olesney ski umes nuog s ona zwie u galwiju, bundisciu y wisokiu bes iju. capí ulo IV ROZDZIAŁ IV. o PRZYCZYNACH CHOROBY w Ape p iezas es Ligu Kiemioniszkusy moniesy. łabay mucho Kiemioniszku moniu pe Ponieważ nesa giby unkiey ing ludzi p zez amę ozmałeimus, iłgas bayses nieo òżność czę o łabości, niemocy, długie, y sme i ciesa nieuleczone nawe uz didziausi y eykalingiausi umpay su asi as wisiem moniem isz p zed gidi oju iszmanima naypo zebniezą zecz p iezas es Ligu, idun wo y k ó kości zeb ane, i poli isaugey gali. i zdania expe iencia cho ob; iżby ię ym ku eczniey, onych unikać i [...] Padieza 4. WIEYSKICH LUDZIACH. 371376 LegP 2837 Kada ba zo wiele Wieykich pa y ne numony y niebaczność, i ułus siłpnumus, neiga w Ligi e y ne iszgidi as impuoł y p ip un a pie w ayy LP gauna. Dieł o niebeśpieczne, i numanau cia cho oby wpadać zwykli, i śmie ci czaem p ę kie: Za ym za da i ima y wisu osądziłem, u isz eyksz y y su asi y naypoze z czego g eyciaus anue u iszs powzechnego [...] Dok o ów wyliczyć p zyczyny kajać mogli. A ículos A icles 93 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams 12. Jak ię macie obchodzić z cho emi osobliwie względem ich poka mu, i napoju, ę wam naypo zebnieyzą daję adę, i p ze ogę powzię ą od naydokonalzych Dok o ów, czyli Leka zow. A 1. Cho ych ani w zby nim go ącu, ani zimności, ale w le nim i pomie nym zymać zeba powie zu. [...] Wzy kich go ących unkow b onić cho emu, jako o: go zalki, ino, miodu pi ego, piwa chmielnego; gdyż pomienione unki nieuśmie zają, lecz pomnażjąc go ączke dobijają cho ego. Lezc dawać do picia wodę czy ą zd ową, k yniczną, w ga ku nowym chędogim, wywa zoną, z w ucieniem do niey po wygo owaniu kawałka chłeba p zed ogniem ouzonego i od udzoną. Abo nayzd owzy napoy pa a cho ych nazwanny TIZANNA, qui ię ak debe ía hace [...]17. 12. Kayp eykia absiey y con ligonays, ipaczey pagał ju walgimu y gie imu, esa wisiems eykalingiausy oda y pe se gieima paduodu. 1. Ligonius ney didzioy siłumoy, ney szal iey, pe o łyngwami y ligiemy eykia u ie y o y. [...] Wisokiu ka s u gie imu Ligonams d aus y, kaypo ay: A iełkos, Wina, Midaus, macna ałaus. Nes paminie y gie imay no numazina ka sz ines, pe o mul iplicando, g eyciaus p ibayga Ligona. Be eykia duo y wundeni cis a, sweyka, giwos we smes. Puodeliey nauiemy cis amy wi in a iszga awoius y a wiesinus imes y ing wi in a wundeni szmo eli duonos p i ugnies dziowin os. Apéndice / capí ulo IV SRZODKI USTRZEZENIA SI ZARAZI OD CHORYCH Ape ZARAZLIW MAICYCH CHOROB. LegP 3739 1. Nie se bojaźliwym, i nielękać ię za ażenia ię; bo zby nia bojaźń i lękanie ię w ażenia zkodliwie czynić zwykła; [...] 10, Ba zoby zecz dob a i beśpieczna była, gdyby cho zy za aźliwą mający cho obę od zd owych oobną izbą oddzieleni bywali, [...] Zyczylbym, hubie a e nayi o nieyze, acz w powzechności, i k ò ko w ey Kiążecce zeb ane powinności woje, Gopoda ze umiejący czy ać, jak nayczęściey obie w ażali, M†D eyże ozmowy Glo udzielali. Padieza 5. Iszsisaugoima y uzk ie ima Ligoniu p isime uncias Ligas u inciu. 376378 LP 1. No bu y d ebulingu y nesibaydi y p isime ima Ligos, po que didzia bayme y noikie as baydimos p ip un a uzk ie ima Ligos da i y. […] 10. Łabay gie as dayk as bu u, cuando Ligonay p isime un es Ligas eniendo nuog sweyku ipacioy Seklicioy o G icioy a ski y bu u, No iecio, idun Gaspad skay i y mokun is, kayp unkey as sawa pawinas es pe s i u, un pomie es iszsimoki u, y o os o moksła, kałbosy, y pasakosy 17 Luka [...] Luka Luka LukauskoP IV el pá a o de la aducción se e mina jus an espasku ine en el LP Pa eko Leg ić's Tizanna el bene icio del pagamin y la desc ipción (plg. Legkay 36P37). paduo u. p zeczy ywali, w pamięć Ad nauczali ię, i o os umieję ności p zez JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII Co espondence be ween Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius SUMARY The a icle discusses he o igin o ye ano he g oup o ex s om he manusc ip i led Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (Ka aciejus, ed., 1996), which has ecen ly come o ligh . The g oup o ex s, which is called Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es (LP 352378) in he p e ace, p o ides he ansla ion o he main pa (LegP I; 138) o he ex s om he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812). Ocasional dig essions om he Polish o iginal ound in Lukauskas manusc ip a e ela ed o he ep esen a ion o he ma e s unde discussion in he manne ypical o he manusc ip (no he p in ed ma e ) and he usual o m o he Li huanian ex . The manusc ip nea ly w i en by Lukauskas p o ides he lexical pa allelisms o ce ain wo ds and con ains unexpec edly ‘disobedien (no ansla ed wo d- o -wo d) concep s; i omi s o e-loca es ce ain ph ases and chooses a sligh ly di e en o de o wo ds in a sen ence. The abo e ea u es cha ac e is ic o he pa o LP unde discussion allow us o conside his pa o he manusc ip no a d a bu a ai copy. Į eik a 2022 m. oc ub e 2 d. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania ju a [email protected]