Kiprijono Lukausko „Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinastes“ (1797) atitiktis Juozapo Legavičiaus „Powinnosci Gaspodarzow Wieyskich“ (1779) tekstams

S aipsniai / A icles 85 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0003-1542-2866 Wissenscha lichen Fo schungs Rich ungen: alosios und gegenwä igen li auensische Sp achen syn aksė und seman ika, e noling is ika, Lie u os kul ū os und bažny inių eks ų is o ija. DOI: doi.o g/10.35321/all87-04 KIPRIJONO LUKAUSKO PAMOKSŁO APE KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES (1797) ATITIKTIS JUZAPO LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GASPODARZOW WIEYSKICH (1779) TEKSTAMS Co espondence be ween Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius ANOTATIUM De A ikel wi d o gese z Kip ijono Lukausko 71815) Pamokslų (ž . Ka aciejus, pa ., 1996) sanklodos meh iasluoksnich igkei und Übe eins immung Quellen, aus denen wa übe se a, Un e suchung (apie haup sächlich 312 sei en Lukauskus Handsch aščio Teilen Pamoksłas (175 Isz P isakimu Diewa a i ik į Ka olio Fabiani Büchos Missyi Apos olski Część II (1783) Pajž ( . Pajėdienė 2022). Diesmal wi d gezeig Pamokslu ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es so genann es Hand aščio Teile (p. 352378) und Juozapo Lega ičiaus (17431812) Bügelės Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) eks ü e Übe eik is. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII ESMINIAI WODŽIAI: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), P edig l als Un e ich ung, ka olikische Li e a u übe se zungen in li auischen Sp ache: XVIII. Jah hunde . ANNOTATION This a icle con inues he esea ch add essing he mul ilaye ed s uc u e o Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (see Ka aciejus, ed., 1996) and i s co espondence wi h he sou ces om which i was ansla ed (on he co espondence be ween he main pa o Lukauskas manusc ip Pamoksłas Isz P isakimu Diewa (p. 312) wi h he ex s om he book Missie Apos olskie II (1783) by Ka ol Fabiani (see Czėdienė Pajani). This ime, he a icle e eals he co espondence be ween he pa o he manusc ip en i led Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378) and he ex s om he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich Lega (1779) by Juozapas ičius (17431812). KEYWORDS: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), se mon as an ac o eaching, ansla ions o Ca holic li e a u e in o Li huanian, 18 h cen u y. ĮVADAS Paaiškėjus Haup ines Kip ijonos Lukausko (1771815) Handsch i ensa z1 des Teils, benann Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka [...] (III; 1310), und Ka olio Fabiani Buch MISSY APOSTOLSKIEY CZII. w k o e sich p zekładaią NaUki z p zykazaN boskich oN powiciach zycia ch zesciaNskiego [...] (17583) und ande en Lukaszko hand aščiochischen Tex en (p. 311407) begedach en. Diesmal disku ie sich LP eks ų G uppe, soin inn { umpai su ink u} pa1 Vilniaus uni e si ä s biblio hek gehal ene F1D654 Handsch i ens 409 Sei en-Sa zes pe ašą, siehe. Ka aciejus, pa ., 1996, wei e LP. moksłu3 ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (LP 352–378), sąsaja su 1779 m. Vilniuje išleis a knygele POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w k o kosci zeb aNe p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody 2 siehe Meh . Pajėdienė 2022. 3 Plg. Lukausko hand aščio azę numanau paduo y [...] umpay zusamme a pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es LP 352. A ikeln A icles 87 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams swoich pa a iaNow do d UkU podaNe4. An ach e e wähn Ka kažiškių klebon is Juozapas Lega ičius5 (Józe Legowicz, 17431812). Kul ū ologen e wi d besch ieben als alen ie e und ak i e , abe unge niß e le š as XVIII a. II haleses XIX a. p . lenkiisch gesch iebenes li a iškosios (b ehende sinnige6) kul u e e e , heologiens wissenscha s dak a as7. Neues e Lega ičiaus Leben und schöp e ischem Ve mäch nis handsch i lichen und ged uckdin en Un e suchungen8 haben Kenn nisse übe wei aus höhe en seine be ei en D uckungen Menge (ne 18 Eine )9, e leich e e de en Teils die E eichba kei 10 und ließen nich schwe lich inden noch eine Lukauskošy o su ašy o Handsch i en eils o iginalen sowie wah zunehmen Lega ičiaus We ben als deu lich annehm en li auische e XVIII. a. II halses Umwel koje. Das Ziel dieses A ikels zu zeigen Lukasusko Handsch i en d i en Teils, soin inos Pamoksłu ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378), und Lega ičiaus knygelės Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) haup sächlichen Teils (I; 138) eks üessminä Übe eik ü. zu diesem Zweck ku zai e inne Lukausko su ašy o handsch i en11, s uk u gezeig wi d nach eiliškumu de d i en LP handsch aščio eks ů G uppe (p. 352378) allgemeine Übe eins immung angegy ösosios ičiaus knygelės Lega Haup eil ex en und beschüße wi d Lukausko su ašy ame e ime paschaichenden Ab ypungen on lenkiškojo o iginalalo pobūdis. 4 Folgiauwei zi ie wi d Abkü zung LegP e wende . Da plg. K is inas Mačiuly ės (2005: 111112) li auisch be ei ges ellende diese Bügeles Namen Kaimo ūkininkų pa eigos. 5 Dieses au o iaus li au iškasis einge äh digung in kul ū ologische we ken wie iel kei ėsi, plg. : Juozas Lego ičius (Mačiuly ė 2005), Juozapas Lego ičius (Pace ičius 2005), Juze as Lego ičius (Rokas 2010). Hie gehal en wi d in neues en Fo schungen angebo enem ansponie ung Juozapas Lega ičius (plg. Bimbi y ė- Macke ičienė 2017; Gi ininkai ė 2017). 6 Da bnissen Ju gio Lebedžio (1776: 115116) in Au sch i en übe li auenskas Büche 1782 m. T oškūnų kloolyno biblio ekos knygų ka aloge angegeben Lega ičiaus Ka echizm ü ludz wieyskich [...]. Da plg. Pace ičius 2005: 241, 242. 7 Ž . Mačiuly ė 2005: 5556; Pace ičius 2005: 242; Bimbi y ė-Macke ičienė 45. 2017: 8 Übe Bogdano Roko Un e suchungen siehe. Mačiuly ė 2005: 18; noch z . 2010. Te min. Ve onikas Gi ininkai ės (2017: 193199) du chge üh e Un e suchung d u igen und handsch i lichen E bes Analyse ließ pa iksligen und Juozapo Lega ičiaus biog am, aus dem e wähn en p imin ini diese Lega ičiaus biog aphie Fak en: spėjame, dass gebo en 1743 m., s udie e Vilniaus Jesui ischen Akademie, e s e philosophische Wissenscha G ad (bakalau o) gesäig ab 1766 m., Akademies udios e ig aus 1786 m., e s e wu de 1768 m., kunig 1772 m., üh e u mai bis Tod (1812 m.), Ka kažiškes Ki che. 9 Ž . Gi ininkai ė 2017: 200210. 10 Übe Lega ičiaus publischen digi alen Publika ionen und mi diesem k ea i en E be e bundenen Fo schungsmöglichkei en siehe. Gi ininkai ė 2017: 205. 11 Užuominů übe LP zusammenges ammende Teile (Bi žiška [1963] 1990: 171) und un e schiedliche Ebenenis (Lebedys 1976: 41, 48, 51; Te eškinas 1992: 155) de alesnį Besch eibung siehe. Pajėdienė 2022: 75. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 1. K. LUKAUSKO RANKRAŠTINIO RINKINIO DAUGIASLUOKSNIŠKUMAS Be o wi übe gehen zu de u sp üngliche F age de LP-Tex e-G uppe gedenk sich Lukausko Pamokslais namens Handsch i ensa zes sanda a, o enba ende auch das, dass in diesem Handsch i das Wo pamoksłas meis e wende wi d im Bedeu ung ‘Un e ich ung12. Thema isch gesehen bes eh Lukasusko Handsch i in ün Teilen: 1) Sammlung Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka LP III; 1–310; 2) i eln mi dem wo Pamoksłas u in ys ka eche iniai homokymai übe den glaubeng undlagen und ickenischen p lich en und po e ių, P isakymų, sak amen en und maldų eks ai LP 311351; 3) ku z zusammen u Pamoksłu ... genann 5 sky elių zusammenhal übe ikinčiųjų p lich en LP 352378; 4) biblinė is o ija o Pasaulio sukū imą His o ia łabay g azi y un Zinoima kiekwienam eykalinga LP 379400; 5) P iedo kas isz Knigu Mund ibes. Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP 401–407. LP inden d ejopos Tex Schaü ims Hinweise. Im Ti el des e s en Teils und P ä alb wi d (su)Sch eibweise be ä ig (Pamoksłas [...] Su asi as13. Me usy K is a 1797; Tu i Małonus Skay i ojau unku asi a Kniga14 LP I), des d i en Teils P a a messe selbs Fak um (numanau paduo y wisiem Gaspado em umpay), gesamm e Pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es 352, und die ie e neue Übe se zung in die li auische Sp ache (Daba na Lie iszuwkay LP 379). Ge ade diese p akalbom beginnenden Lukausko-Handsch i ensa zes Teile (I, III und IV nach eiliškumą in de Sammlung) zeichnen und o ss ine sie bildenden sky elių nume ació (z . 1-ą len elę). Tai a um zeig e alle diese d ei LP Teile konseekliä sąsają mi lenkiškais o iginalalais. Zwei on 12 Au klä ungszei -Li uisischen Sch i en in dem Wo pamoksłas e wende wi d zwei Bedeu ungen, die sie inen mi lenkischen Sp ache Wö e n kazań ‘pamokslas, kunigo sakoma eligiösen Inhal s Sp ache und ‘ nauka(pa)mokymas (plg. Gidžiūnas 1994: 269; S e diolas 2006: 50; Pajėdienė 2022: 74). Reikšmė ‘(pa)mokymas besonde s yški LP dem Ti el des e s en Teils und dem d i en Teils p a a mese. Vom Sakyklos kunigo sagomas sp ach Lukauskas namense und Wo zu kozonius (plg. Mačiuly ė 2005: 2021), abe dieses Wo es Ve wendung LP ausschließlich sel en (ap inkam ielleich nu Fabiani p akalbos e ime, plg. : Wa o y ju gale wie oy Nedieliniu Kozoniu Kunigay Plebonay LP III, Użyć ich können s a Niedzielnych Kazań Ichmość XX. Plebani FP a2 -a2 ). 13 Plg. en sp echende F aze Fabiani Buchens i aš e : nauki [...] napisane. 14 Plg. sakinį Fabiani p akalboje: Masz Łaskawy Czy elniku d ugą Częśź ey Apos olskiey Missyi FP I. S aipsniai / A icles 89 Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams ih e schon sind kla u. Wie e wähn , die e s e Lukausko Handsch i eks isch G uppe (III; 1310) übe zeug li auisch eine Ka olio Fabiani Buches Missyi Apos olskiey Część II (1783) Ve sion, und die d i e iu is Juozapo Lega ičiaus knygel Powinnosci Gospoda zow Wieyskich Kapi elus. LENTEL 1. K. Lukausko-Handsch i s zusammense zliche Teile und ih e Subky ie Thema isch gesehen un e schiedlich- e LP Handsch i en - eile (sun a inis Reihe nume is und paginacija) De (mögliche) Gegens and des Manusk ip s Teils A ski as Manusk ip s Teile I LP III; 1–31015 Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka. Pe Kuniga Cyp iona Łukawski Plebona T aszkunu Su asi as. Me usy 1797. Ch is us P akałba Pas Małona Skay i oi LP III Pamoksłas 130 LP 1308 Reges as pamoksłu LP 309310 II 311351 Pamoksłas Pamoksłas LP 311339 LP Pawinas es LP 339341 Pa ogus Spasabas Kałbieima Po e u Baźnicioy mi moniemis Lie uwiszkay LP 342351 III 352378 {T umpai zusammengese z es homoksłas} ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es Kada wisa łaymibe Kiemioniszku moniu [...] LP LP 352 Padie 1; 2; 3; 4; 5 LP 353–378 IV LP 379–401 His o ia łabay g azi y un Zinoima kiekwienam eykalinga Małonam Skay i ojuy LP 379 His o ia 1–22 LP 380–401 V 401408 P iedo kas isz Knigu Mund ibes Jesu Sunaus Sy ach, die wadinam LP Ecclesias icus Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP 401408 15 Nu diese Teil des Manusk ip s ha eigene Lukausko Hand su ašy us Sei ennumme n on 1 bis 308, P akalbą [III] und Reges ą [309310], ande e Handsch i blä e unnume ie . Kann sein, dass in de Übe sch i Lukausko angegeben 1797 m. da e sie ina nu mi Fabiani Buchgas Missyi Apos olskie Część II eks ü pe ašu ( e imu) sein konn e, und ande e in das Sammelni sude ä e eks ai sein zu zeichnen nich nu 1797 m., abe und wie ühe ode spä e (1796 m.) Ukme gės dekana s isi a ionsak es angegeben, dass Klebonas Cyp yan {Łukowski} on de F au mi de Sakylos mi li auisch und dem Geb auchen geeigne es y Naukę miewa s osown 1976: Lebedys. noch übe dieses isi a ionsak es ein aßendes basie es einzwelks siehe. Te eškinas 1992: 136, 144; 1996: 6; Bogušis 1996: 1516; Mačiuly ė 2005a). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 2. BENDROJI K. LUKAUSKO PAMOKSŁO APE KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES IR J. LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GOSPODARZOW WIE WYSKICH TEKST ATITIKTIS Die eigen liche d i e Lukausk-Handsch i des Legauss-Su ašy ų Tex en e gib sich sug e ins mi den Legaus Wieinnosci Gospoda zowyskich Tex en. Allgemeinen inhal s und ex en sanklodas Übe eins immung illus i a us 2 Tabelle we den angegeben: angegi e es Lega ičiaus knygelės p a a mė Ponieważ wzelka zczęśliwość Wieykich Ludzi und Lukausko su ašy as Kada iškasis ih ek i alen wisa łaymibe Kiemioniszku moniu, beidem lenkiškos und lie u iškos we kens Ve sionen Abschni en sowie die Abschni e abhängenden und abschließenden Abschni en. Pe ašan ci a as yškesni lenkiško und lie u iško eks a ian en nesu apimai ode papildymai wa pab auk i, ski umų (pa yčiams, leksinį duble ą) p a a mėje pa yškin as. Au e enden Fällen s uk u elle und leksinische Nich übe eins immung we den besp ochen in einem u inčios azės paspal in os, o LegP an aš ės pažodinis a spindys LP III dalies ande en Kapi el. LENTEL 2. J. Lega ičiaus Powinnosci Gospoda zow Wieyskich und K. Lukausko Handsch i en d i en Teils Tex e S uk u es und Inhal s Übe eins immung (sky iä Ti eln, jedes Abschni s An angs und Ende Abschipps a ka pos) Benennung16 Tex s Um angs i POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w k o kosci zeb ane p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody swoich pa a iaNow do d UkU podaNe LP 352378 LegP i; 1–39 P a a mė ( olls än- dige Tex ansk ip ion) Weil wzelka zczęśliwość Kada wisa Ludzi Duchowna i doczesna, kayp zczegulnie zawiła od dob ego nuog gie a Gopoda zò y w Domu, Gaspado iu doczeności: dann p ide zu Za Zai a , i y Kwenion Waisz podmonie ądzę, wisdomie a dayppany o oo o Ch eściańkich, i Gospo da kich w k ò kości Naukę. LegP i pawinas es, da ima p ide uncios łaymibe Kiemioniszku moniu, Wieykich Diewiszka eyp i kuniszka p asideda aysimos y ipaciey iedimos ządzenia ię Namusy, pagał Diewa względem Boga, i wi wi sie gewinn , i wam now uzaycieis miliez ealinges should gi e ou iends pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku Gaspado is es, uzłaykima zwischen sawęs namusy wisiem Gaspado em umpay su ink a wiezliba g azuma, a olinima da i as p iezas is p isime ima ligu, sup a ima y nu egieima nesuskay i u p iepuoliu. 352 LP 16 LP Teil III Ti els gib es nich , e kann aus p a a mie Tex ekons uie we den. A ikeln A icles 91 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams Kapi el I o poWinnosCiaCH CHRZesCianskiCH. LegP 113 Pie wzą i nayi o nieyzą jes powinnością Gopoda zow Wieykich, względem samych wiecznego, i domownikòw ich zbawienia, umieć g un ownie Tajemmnice Wia y Swię ey; P awidła Ch ześciańkiey Obyczayności; i a ać ię żeby dzieci, czeładż, i cała d użyna domowa one g un ownie i nałeżycie umiała. […] W en Zei ü was wieyscy Leu e, zło e zczęśliwości zakwi ną wieki, k ó ey wam K òlowie świa a i Xiążę a zazd oscić będą, kiedy wyż wy ażone zb odnie i wy ępki u was z g un u wyple e, znieione, znizczone, i wyko zenione będą. ROZDZIAŁ I. Padieimas 1. Pawinas es K ikscion Apeiszkas. 353360 LP Wisu Gaspado iu e s eniause y ipaciause i a pawinas ys, kaypo pa iu, eyp y namiszkiu mokie y g un aunay Tajemnicias Wie os Szwę os eykalingas umzinuy dusios izganimuy. Taysikłus K ikscioniszka wiezlibuma. Rupin ies y s o o ies, idun Waykay Sieymina y wisy namay anus g un aunay mokie u. [...] Tuome dieł jusu kiemioniszki mones auksa sciesliwas ios y łaymibes uz ekies umziey, ku iu Ihnen Ka aley Swie a Kun y igayksz ey ziames uzwidies, kada isz ozi as y ap eyksz as, złas es y kał ibes jusu zwischen bus wisiszkay isz au as iszmes as, iszgaysin as y isznaykin as. Kapi el II ROZDZIAŁ II. o poWinnosCiaCH GospoDaRskiCH. LegP 1323 Jako Ch ześciańkich, ak i Gospoda kich należycie pełnienie powinności, niemniey po zebne je wam naymili Gopoda ze do doczeney, i wieczney nabycia mam ʃzczęśliwowości. P ze o w k ò kości je p zedięwzięcie p zełożyć. […] Niech das ci Pan Błogoławi z Syonu, á ogłąday dob a Je uzalem, po wzy kie dage des Lebens wego. Padieimus 2. Pawinas es Gaspado Apeiszkas. 361367 LP Kaypo K ikscioniszku, eyp y Gaspado iszku p igulin iey pildimas pawinasciu ne mazay eykalingas i a dayk as. Ihnen milausy Gaspado ey un ap u ieima umzinos y me inios łaymibes. T umpay dann cionay anas iźguldi y pas anawijau. [...] Teguł pałaymina aw Ponas Diewas isz Siona, o egiesi gie ibes Je uzolimos wisosy dienosy giwenima awa. Kapi el III ROZDZIAŁ III. oCHDoSTWIE. LegP 2428 Go wzy kim, was e na Himmel, und na E de z o ziwną oz ządzający mąd ością, i po ządkiem, will dass ię u Menschen wzys ko ucziwie i po ządnie działo, 1. Co : 14. V. 40. Nie ylo w duchownych i Bokich; lecz i doczesnych zeczach. […] Padieim 3. Ape G aziby. 368370 LP Ponas Diewas wisus dayk us, welche i a un Dungaus y un Ziames s abuklingu iedidamas mund iby y pa ogibiu, no ia, idun pas mones wis g aziey wieźlibay y pa ogiey da i umes. 1. Co . : 14. Ne ik ay dwasiszkusy, abe y Kuniszkusy dayk usy. [...] JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 5. Naoʃ a ek powinni ʃię uʃilnie ʃ a ać ludzie Wieyʃcy, żeby ʃię, jako we wną z du ch duszę ozumną, i nieśme elną; ak zwie zchnie du ch powie zchowne ochędo wo kö pe , jedzenia, odzenia, miezkania &c. p zy oyność, poczciwość w myślach, łowach, p awach, po ępkach, an ich wei ię òżnił od anu źwie zą i bydlą . 5. Un gała upey u ia Ƶmones Kiemioniszky s o o ies, idun kaypo widu iey si dies y sumnenios pa duszy azumna und nesme ełna, eyp y isz wi szaus pa wi szu iny g aziby kuna walgimusy ubusy giwenimy uzłayki y, p ide ieima wiezlibuma y monis y, mysłosy, zodziusy, da busy apsieimusy. Nes ju s onas wei e ney ski umes naog s ona zwie u galwiju, bundisciu y wisokiu bes iju. Kapi el IV ROZDZIAŁ IV. o PRZYCZYNACH CHOROBY w Ape p iezas es Ligu Kiemioniszkusy Kada łabay iel Kiemioniszku moniu pe Ponieważ nesa giby unkiey ing Menschen du ch amę ozmałeimus, iłgas bayses nieo òżność czę o łabości, niemocy, długie, y sme i die e s e nieuleczone soga uz didziausi y eykalingiausi umpay su asi as wisiem moniem isz o gidi oju iszmanima naypo zebniezą zecz p iezas es Ligu, idun wo y k a kości zeb ane, i poli isaugei. i zdania powzechnego E ah ungen ym ku eczniey, onych unikać i kajać mogli. [...] Padieimus 4. moniesy. WIEYSKICH LUDZIACH. 371376 LegP 2837 ba zo wiele Wieykich pa y ne numony y niebaczność, i ułus siłpnumus, neiga w Ligi e y ne iszgidi as impuoł y p ip un a g aesa LPy ay gauna. Dieł o niebeśpieczne, i numanau cia cho oby wpadać zwykli, i sm i czaem p ę kie: Za ym za da i ima y wisu osądziłem, u isz eyksz y y su asi y naypoze z z zemu g eyciaus anue u iszs [...] Dok o ów wyliczyć p zyczyny cho ob; iżby ię A ikeln A icles 93 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams 12. Jak ię macie obchodzić z cho emi osobliwie hinsich lich ich poka mu, i napoju, ę wam naypo zebnieyzą daję adę, i p ze ogę powzię ą od naydokonalzych Dok o ów, czyli Leka zow. A 1. Cho ych ani w zby nim go ącu, ani zimnos i, ale w le nim i pomie nym zymać zeba powie zu. [...] Wzy kich go ących unkow b onić cho emu, jako o: go zalki, ino, miodu pi ego, piwa chmielnego; gdyż pomienione unki nieuśmie zają, lecz pomnażjąc go ączke dobijają cho ego. Lezc dawać do picia wodę czy ą zd ową, k yniczną, w ga ku nowym chędogim, wywa zoną, z w ucieniem do niey po wygo owaniu kawałka chłeba p zed ogniem ouzonego i od udzoną. Abo nayzd owzy napoy dla cho ych nazwanny TIZANNA, welche ię ak machen soll e [...]17. 12. Kayp eykia apsiey y mi ligonays, ipaczey pagał ju walgimu y gie imu, die wisiem eykalingiausy oda y pe se gieima paduodu. 1. Ligonius ney didzioy siłumoy, ney szal iey, abe łyngwami y ligiemy eykia u ie y o y. [...] Wisokiu ka s u gie imu Ligonams d aus y, kaypo ay: A iełkos, Wina, Midaus, macna ałaus. Nes paminie y gie imay nich numazina ka sz ines, abe e meh endamas, g eyciaus p ibayga Ligona. Be eykia duo y wundeni cis a, sweyka, giwos we smes. Puodeliey nauiemy cis amy wi in a iszga awoius y a wiesinus imes y ing wi in a wundeni szmo eli duonos p i ugnies dziowin os. Anlage / Kapi el IV SRZODKI USTRZEZENIA SI ZARAZI OD CHORYCH Ape ZARAZLIW MAICYCH CHOROB. LegP 3739 1. Nie sein bojaźliwym, i nielękać ię za ażenia ię; bo zby nia bojaźń i lękanie ię w ażenia zkodliwie czynić zwykła; [...] 10, Ba zoby zecz dob a i beśpieczna była, hä e cho zy za aźliwą mający cho obę od zd owych oobną izbą oddzieleni bywali, [...] Zyczylbym, wä e e nayi o nieyze, acz w powzechnos i, i k ò ko w ey Kiążecce zeb ane powinności woje, Gopoda ze umiejący czy ać, jak nayczęściey obie w ażali, M†D eyże ozmowy Glo udzielali. Padieimus 5. Iszsisaugoima y uzk ie ima Ligoniu p isime uncias Ligas u inciu. 376378 LP 1. Ne bu y d ebulingu y nesibaydi y p isime ima Ligos, nes didzia bayme y ne ikie as baydimos p ip un a uzk ie ima Ligos da i y. […] 10. Łabay gie as dayk as bu u, kada Ligonay p isime un es Ligas de ha einen naog sweyku ipacioy Seklicioy ode G icioy a ski y bu u, No iecio, idun Gaspad skay i y mokun is, kayp unkey as sawa pawinas es pe s i u, un pomie es iszsimoki u, y ande en o moksła, kałbosy, y pasakosy 17 Luka [...] Luka Lukausko P IV sky elio e imas endigiasi ech s o pasku ine pa ag aipa in LP nepa eko Leg i Legus gegeben Tizanna pag imo nu zen und gu es Besch eibung (plg. 36P37). paduo u. p zeczy ywali, w pamięć Ad nauczali ię, i d ugim umieję ności du ch JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII Co espondence be ween Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius SUMMARY The a icle discusses he o igin o ye ano he g oup o ex s om he manusc ip i led Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (Ka aciejus, ed., 1996), which has ecen ly come o ligh . The g oup o ex s, which is called Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es (LP 352378) in he p e ace, p o ides he ansla ion o he main pa (LegP I; 138) o he ex s om he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812). Occasional dig essions om he Polish o iginal ound in Lukauskas manusc ip a e ela ed o he ep esen a ion o he ma e s unde discussion in he manne ypical o he manusc ip (no he p in ed ma e ) and he usual o m o he Li huanian ex . The manusc ip nea ly w i en by Lukauskas p o ides he lexical pa allelisms o ce ain wo ds and con ains unexpec edly ‘disobedien (no ansla ed wo d- o -wo d) concep s; i omi s o e-loca es ce ain ph ases and chooses a sligh ly di e en o de o wo ds in a sen ence. The abo e ea u es cha ac e is ic o he pa o LP unde discussion allow us o conside his pa o he manusc ip no a d a bu a ai copy. Eingelei e 2022 m. Ok obe 2 d. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Lie u a ju a [email protected]