Priebalsių kietinimo dinamika Marcinkonių apylinkėse

Straipsniai / Articles 145 DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ Lietuvių kalbos institutas ORCID id: orcid.org/0000-0001-7497-7365 El número de identificación de la empresa es el siguiente: Mokslinių investigaciones direcciones: dialektologija, geolingvistica. DOI: doi.org/10.35321/all88-07 El Consejo de Administración y Administración de la Unión Europea (CEEA) ha decidido aprobar el Reglamento (CE) n.o PRIBALSI PECIENDO DINAMIKA MARCINKONI APYLINKSE The Dynamics of Depalatalization in Marcinkonys Environs ANOTACIÓN el Artículo examinada surų alštaičių característicoji fonetinė peculiaridad priebalsių kietinación. Objetivo del estudio discutir suros alštaičių priebalsių enduenimiento polinkius Marcinkoni apylinkėse observimoju tiempo. Nagrinėjant de tres siglos veces priebalsios cuetinación situación, remiamasi geolingvistine perspectiva, que se vincula con dinamiškos espacio samprata. El artículo presentaba análisis de contrabalsios encietenimiento, sustentada dosí dos capas de materia tarminesa: Instituto de lengua Lituana Tarmių archyve conservamai XX a. 7-o decennicio sonido enrašais y manuscritos textosis, artículo autorés grabada tres veces sonine material desde Marcinkoni apylinkių. En el estudio se describe, cuál es la correlación de sukštųjų y kietųjų priebalsių (o su ausencia) prevalece tres veces en el lenguaje; se aclaran causas, lemiancias deste fenómeno dinámico. Numerado que XXI a. a principios Marcinkoni apillinquias tarminis acota es pakitęs. Los resultados obtenidos muestran bastante consecueklos y paulatínu priebalsios enduetamiento debilpnamiento. ESMINIAI VOODŽIAI: połudų aukštaičių patarmė, priebalsių kietinimas, tarminis signosis, observimis tiempo. ANNOTATION The article analyzes depalatalization as a distinguishing phonetic feature of Southern Aukštaitian. The aim of the research is to discuss the tendencies of depalatalization, which can be observed in the subdialect of Southern Aukštaitian in the environs of Marcinkonys DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 146 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII by taking an apparent-time approach. The study addressing the situation of depalatalization is based on the geolinguistic perspective, which is linked with the concept of dynamic space. The article presents the analysis of depalatalization on the basis of two layers of dialectal data: the sound recordings and manuscript texts from the 1960s kept at the Dialect Archive made by the author of the article in the environs of of the Institute of the Lithuanian Language and the sound recordings of three generations Marcinkonys. The study describes what correlation of palatalized and non-palatalized consonants (or its absence) prevails in the language of three generations; the reasons determining the dynamics of this phenomenon are explained. It was established that at the start of the 21st century, the dialectal area of the environs of Marcinkonys demonstrates certain changes. The findings reveal a rather consistent and gradual weakening of depalatalization. KEYWORDS: Southern Aukštaitian subdialect, depalatalization, dialectal feature, apparent time. ĮVADAS Sur altoštaičių patarmėje ampliamente difundęs priebalsių kietinimas minkštųjų priebalsių virtimas kietaisiais kalbininkus domina ya hace mucho tiempo. a. en la setenta década la nueva clasificación de tarmenes de la lengua lituana autores Aleksas Girdenis y Zigmas Zinkevičius sudos altštaičių patarmės menudamente no kirstė, pero reconoció desigualytiškumą de la superficie tarminio según dzūkavimo y priebalsių kietinio isofones (Girdenis, Zinkevičius 1966: XX 139147)1. La zona de endurecimiento más intensivo de los priebalsios se considera la parte meridional de los alchtaicios al sur de la RudaminõsSeirjųMerknėsMarcinkoni línea (vér. Fig. 1). En los trabajos de dialectología tradicional se afirma que en esta área se endurece priebalsis [lj], [sj], y priebalsias [r], [], [], [], [], [] no tienen minkštųjų koreliatų (Zinkevičius: 158170; Lkait 381, 384385; LKA II 101105, abajo. 8587; plg. Leskausė: 2006 35; 2009: 3436[…]). 1 Esta clasificación, basemtą sólo fonetinías (mayormente vocalizmo y kirčiación) tarmių diferencias y comunesumasis, críticamente valoró Antanas Salys. Su afirmación, trūkumu considerytinas y l kietinimo isofonos noymėjimas clasificaccional en el mapa de tarmių (Salys 1992: 296). A. Salys priebalsios enduetamiento vakaros dzūkų tarmėje ampliamente no nagrinó, sólo señaló que kietinancias dzūkų šnektos nórėje limita con kapsais (Salys 1992: 132). Artículos Articles 147 / Priebalsių kietinimo dinamika Marcinkonių apylinkėse 1 PAV. Dėsningesnis balsių i, y (į) suužpakalėjimas po kietinamų priebalsių r, š, ž, č, dž (vidurio ocarinėje dalyje y po c, dz (plg. LKA II, tierraėl. Nr. 41) marcado taškine linija2. Mapélapis desde LKTCh En la literatura académica el endurecimiento de priebalsios descrito principalmente métodos de dialectología tradicional, indicando este fenómeno en origen, área de difusión, inventorio de priebalsios duretíos, en qué posiciones delante de la frenteakinesa o traseralesa balsius priebalsios endurecidos, como pakentaban sus siguientes venantes; 38viciūtė 1970: 75 […] 86; 1970a: 61 […] 65; 1971: 55 (Buch 1966: 33–36; Zinkevičius 1966: 158–170; 2006: 142–146; LKT 1970: […] 70; 1974: 80 […] 80; 1978: 73 […] 77; LChKT 2004: 142; Zinkevičius 2006: 74[…] etc.)3. Toks statiškas y casi nocambiable descripción de este fenómeno prevalo en tradicional dialektologijā hasta XX a. final, y en algunos casos y más largo. 2 En el mapa marcadas las isofonés de vocalizmo estudiábamampleta son noaktuales, por lo tanto no neaptariadas. 3 Menėtini y experimentales resultados de fonética. El articulación de los contrabalsios duros del sur según palatogramas tyrė Elzbieta Mikalauskaitė (1975), acústicas peculiaridades Rytis Ambrazevičius, Asta Leskauskaitė (2014). DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 148 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII Amplias posibilidades de investigación a los dialectólogos abriéron tras afianzarse la dirección geolingvistica en Lituania, cuando en patarmę se comenzó a mirarse no como en localeą y cerrada fonológica sistema, limitada a diversos tipos de isoglosias, sino como en cierto r r r continuum, 2018: influido constantemente de diversos fenómenos de convergencia y divergencia (Aliūdienė, Mikulienė, 2014: 39; Mikulė, 2011; pl. Kalėgė, 2011). Además, geolingvistística perspectiva ofrece posibilidad observar no de una, sino de varias veces informantos variantiškumą y kaitą lenguaje observio tiempo4 aquí y ahora. Así siendo sincroniniai, de este carácter investigaciones adquiren y diachronina perspectiva. Sin embargo y en los más recientes trabajos dialectólogos de comienzos del XXI a. sobre el dinamismo del endurecimiento de priebalsios se presenta datos fragmentarios, i. e. se acentúa nesistemiškai priebalsių endurecimiento y este fenómeno silpnėjimas (Garšva 2005: 26237, 247248, 251252, 363265; Leskauskaitė 2006: 35; 5255; 2020: 2829; 2021: 5556; Tuomien 2010: 227, 231; Mikulė et al. 2019: 150, 154; plėgnien. Mikulėnienė 2016: 340346; Leskauskaitė 2016: 5255; 2018a: 23–24; 2021: 55–57). Así el objetivo de este artículo discutir suros alštaičių priebalsių kietinimo polinkius Marcinkoni apylinkėse observimoju tiempo. Para lograr el objetivo, se plantean tareas: 1) describir, cuál es la correlación de los sukštųjų y kietųjų priebalsių (o su ausencia) prevalece en tres veces el lenguaje; 2) explicar la razón, lemiancias contrabalsios endurecimiento dinámica. Estudiimui elegido nohomogeniškas pietos alštaičių plotas, t. y. Marcinkoni (697), Daržẽlių (696), Kabẽlių (704) Lietuvos kalbos atlaso (toliau LKA) punk- (Leskauskaitė 2009: 2930). Nagrinėjant de tres tai5, kurie tradicinėje dialektologijoje skiriami Marcinkoni ir Kabẽlių šnektoms siglos veces priebalsios cuetinación situación, remiamasi geolingvistine perspectiva, que principalmente se vincula con dinamškos espacio samprata. La disposición de dinamismos lembra y culturales, y factores sociales la inclusión en intermėtyros investigaciones (Aliūkaitė 2013: 5). investigar y afianzado observado tiempo método como principal variantiškumo medios de 4 1966 m. Williamas Labovas panaudojo akivaizdžius laiko skirtumus Niujorko garsų pokyčiams investigaciones. Segant W. Labovo de la lengua varijamiento y kaitos teoría, diferenteño edad informantų lengua skirtumai revela revela observimoju tiempo (angl. apparent time) vykstančius kalbos pokyčius: vyresnių informantų kalba žymi buvusį, jaunesnių dabartinį kalbos kaitos etapą. Más sobre el tiempo de observación véase 1972 Labov; Bailey, Wikle, Tillery, Sand 1991: 241244; Inoue 2008: 4564; 2010: 4564; Aliūkaitė, Mikulėnienė 2014: 36; Kalėdienė 2015: 213215). 85–94). Para el presente artículo, al punto Marcinkoni se le asignan los pueblos de Zervýnů y Mánčiagirės. Daržẽlių punto 5 Lietuvių kalbos atlaso punktu laikoma konkreti gyvenamoji vietovė ir jam geografiniu ir kalbiniu požiūriu artimiausios gyvenvietės, nutolusios 10–12 km atstumu (Mikulėnienė, Čepaitienė 2021: periferijai Kapinškiai, Márgionys, Grybaulià; Kabẽlių puntoti Ašãšninkai, Musteikà, Daržinlės. Artículos Articles 149 / Priebalsių kietinimo dinamika Marcinkonių apylinkėse Apartiendo Marcinkoni apillinquias tarminí área, es importante señalar que mantenidos en los puntos estudiamosios los más importantes característicos foneticos de los suros alštaičių: nosinių balsių [ɑː], [æː] estreurinim, dvigarsių [m], [ɑm] [n], [ɑm], [æm], [ɛn], [ɑm], kt.k, kieting de priebalų irsi (žr. LKT 76Ch 85; Zinkevičius 2006: 137149; Leskauskaitė 2006: 2940). Más finamente diferenciar Marcinkoni apillinquias área se puede basar a dos terminos señas: balsios [eː], [oː] y [eː], [ɔː] tarimu y priebalsios [sj], [s], [zj], [z] y [j], [], [j], [] miximu. Uždaresni e įtemptesni [eː], [oː] suelen decirse Daržẽlių (696) y Marcinkoni (697) puntos, o Kabẽliuose (704) atviresni [eː], [timesː], más acercini al suroccariniam meridional aukɔštaičių plotui (plg. Markevičienė 1999: 2728; 2010: 51; Leskauskaitė 2004: 5657; 2009: Marke 30vičienė 2010: 4950; Valentukevičienė 2019: 56)6. 31). Priebalsių [sʲ], [s], [zʲ], [z] ir [ʃʲ], [ʂ], [ʒʲ], [ʐ] mišimas yra būdingas Kabẽlių (704) punktui (Zinkevičius 1966: 147–148; LKTCh 38; Leskauskaitė 2009: 30; El material de estudio consta: 1) El Instituto de Lituania Geolingvistikos centro Tarmių archyve (toliau GCTA) conservado XX a. 67 decenio tarminė material: grabaciones de sonido de Marcinkoni (697) y Kabẽlių4) (CD 17 PA 7, grabación 08201704; CD 21 PA 9, grabación 3869707, grabaciones durmė 31 min. 2 s.), handraštinė materialaga de reg. No. 821) y Kabẽlių (704, GCTA R, sąs. reg. No. 840)7; 2) 20192022 m. de los puntos Marcinkoni (697, GCTA R, sąs. reg. Nr. 839), Daržẽlių (696, GCTA R, sąs. de investigación artículo autoré grabada 28 a. 16 min. de duración audio 28 material de informantos medio método estructurado de entrevista: 13 mayores, 5 mediurías y 10 juvenilías 8. Básicamente todos los participantes del estudio de la mayor generación cumplen NORM criterios: son adquiję pradinį o mediurinį9 educavimą, viviantys sėsliai y neturintys oportunidades cambian a menudo el viviamoja entorno. Muchos de ellos trabajó en agricultura, silkininkysté o en el campo de servicios, en la cual innecesaria activavi comunicación. Los representantes de la generación media, excepto una informantía con educación superior, son adquiridos la educación principal o secundaria, son mobilús, trabajando 6 Este fenómeno pasitaikydavęs y Marcinkonysè de los Ashanãs y Kabẽboi atsikėlusių habitantes kallių (Leskauskaitė 2009: 30). Priebalsios mezimo зафиксирована y Šklrių (703) punto. XX a. 67 decenio de grabaciones de sonido de Marcinkoni (697) y Kabẽlių (704) puntos son pocos. Su duración desde 2 min. hasta 10 min. 7 XX a. 67 década de sonido grabaciones de de Marcinkoni (697) y Kabẽlių (704) puntos son pocos. Su duración desde 2 min. hasta 10 min. 8 Quantitativas en investigaciones sociolingüísticas es ideal, cuando tomar aproxima de 30 informantas (Milroy, Gordon 2003: 164). 9 La educación secundaria desarrollada informanta adquirió ya siendo adultos en la escuela ocarinesa. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 150 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII paslaugų srityje. Tyrime dalyvavęs jaunimas – gimnazijų mokiniai ir studentai y algunos trabajadores son la más mobilística grupo, sus necesidades culturales, sociales y económicas satisfactantes más allá de patarmés. 1 LENTEL. Garso grabaciones duración (28 h. 16 min) No. Código Informanto Nacimiento año Educacinamiento Garso duración de grabación 1. 697Mrc3M 1938 Pradinis 1 h 31 min. 2. 697Mrc3-1M 1940 Pradinis 1 horas 21 min. 5. 696Drž3M 1936 Pradinis 1 h. 36 min. 6. 696Drž3-1M 1938 Pradinis 1 h. 1 min. 7. 696Drž3-2M 1938 3. 697Mrc3-2M 1942 Vidurinis 1 val. 16 min 4. 697Mrc3-3M 1937 Pradinis 34 min. Pradinis 1 h. 8. 696Drž3-3M 1942 Vidurinis 1 hora. 1 min. 9.69Drž3V 1942 Principal 10.69Drž3-1V 1938 Pradinis 1 h. 2 min. 11. 704Kb3M 1937 Pradinis 1 hor. 32 min. 12.704Kb3V 1942 Pradinis 13.704Kb3-1M 1966 Vidurinis 36 min. 14. 697Mrc2M 1975 Vidurinis 1 horas 19 min. 15. 697Mrc2-1M 1978 Principal 1 horas 10 min. 16. 697Mrc2-2M 1973 Vidurinis 1 hora 20 min. 17. 704Kb2-1V 1973 Aukštasis 36 min. 18. 704Kb2V 1972 Vidurinis 1 val. 19 min. 6919.Mrc1M 2004 Vidurinis 20.69Mrc1-1M 2002 Vidurinis 1 h. 39 min. 21. 697Mrc1-2M 2004 Principal 1 a las 22 697Mrc1V 2003 Vidurinis 1 a las 23 696Drž1M 2002 Vidurinis 1 h. 5 min. 25. 704Kb1-2M 2004 Principal 24. 704Kb1M 2003 Vidurinis 1val. 3 min. 1 h. 26 704Kb1V 1995 Spec. mediurinis 40 min. 27. 704Kb1-1V 2004 Principal 1 a las 28. 704Kb1-2V 2002 Spec. vidurinis 1 val. 29 min. Artículos Articles 151 / Priebalsių kietinimo dinamika Marcinkonių apylinkėse Los informantes codificados por LKA punto numberį y abreviatura de nombre, informanto amžių (1 marcada carta más joven entre 18 y 30 a., 2 mediurinė carta entre 31 y 50 a., 3 carta ejecuioi) y lytį (M mujer, V hombre). Por ejemplo, el informante de la juvenil generación de Marcinkoni punto marcado 697Mrc1V. Si hay más del mismo grupo edad informantų, se escribe un número adicional tras trumpojo brūkšnelio, ej., 697Mrc1V-1 (žr. 1 tabelę). Con el fin de aclarar tres veces priebalsios endurecimiento polinkius, de cada informanto grabaciones de sonido seleccionada 30 min. espontánea de la lengua atkarpa y consecutivamente pronunciar casos con (no)kietinamosis priebalsías, resultados visualizar. En el artículo ejemplos de textos manuscritos se presentan autentiška escritura, material XXI a. Internacional fonetine abėcėle (TFA) (žr. Bakšienė 2018: 1020; 2022: 165183). Tyrime utilotasi descripomuoju, metodis de observación y análisis de materia empiricas. 1. MARCINKONI APYLINKI SOCIOLINGVISTINIAI BRUOŽAI Tiriamojo ploto Marcinkoni (697), Daržẽlių (696), Kabẽlių (704) puntos están en la parte meridional de Lituania, besiribojančioje con Baltarùsija. 19201939 m. Marcinkoni apylinkės pertenecía Lénkija gobernadam Vlniaus kraštu, y 1939 1940 m. Baltarùsijai. XX a. Marcinkoni apilinkėse sin dominanojantes Lituanos, aún vivían rusos (mayormente Marcinkonysè), polacos, baltarusiai, ukrainiečiai10. Además de lenguas lituanas, hasta XX a. final en el espacio público fueron utilizadas aún y polkų, rusų lenguas, por lo que debido a lenguas interacreicos didėjo y fonetinė interferencija (plg. Grumadienė 1988: 138). a. segunda parte en la adquirient de lituanias comunina al idioma en la vida pública, suros alštaičių, como y otros lituanies lengua tarmių, prestižas11 menco y fue menospreciado, porque el principal atencion se desvió en comuninę lengua 10 Mayoría de Rùsia en Marcinkónis atikėlusių seniores de personas generaciones hablar así Lituaniamente Rutkovska 2016: XX 23) Los niños de las familias ir neišmoko. Lenkai ir baltarusiai, sukūrę šeimas su lietuviais, namuose bendravo lietuviškai (plg. slavakalbių asistieron Lituviškas escuelas y con éxito adaptaron a la dominancia del entorno lingüístico. 11 La lengua de prestigio la usan residentes con excepcional poder social con poder (Milroy 2001: 549). Prestijas puede ser abierto, cuando se declaran positivas disposiciones del lenguaje y el comportamiento lingüístico (plg. Holmes 2001: 345). Paslėptojo prestijo concepto incluye positiva públicamente no reconocidos codos lingüísticos valoración y abiertamente (especialmente a extraños) nodeclarándose positivas disposiciones (plg. Trudgill 1979: 9; Kalėdienė 2013: 137; Holmes 2001: 345; Ramonienė 2006: 145). DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 152 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII (Leskauskaitė 2018: 36). Riscos más brillantes del sur de alchtaiches patarmés peculiaridades dzūkación y priebalsios enetinación se hicieron neprestijísticas. Marcinkoni apilinkies residentes, como y otros suros aukštaičiai, hablando con nepažįstama šiais ypatybių vengia (plg. Mikalauskaitė 1975: 94; Leskauskaitė 2009: 38)12. Patarmės prestigo debilpėjimui tuvo influencia también sunykusi infraestructura, cambiadas condiciones demográficas, socioeconomicas, culturales, que lėmė silp nas poblaciones sociales conexiones y mobilidad no solo je, bet ir už jo ribų13. Smarkiai suintensyvėjęs gyventojų mobilumas yra vieintranas de la tarmuna de área de los principales factores, decidientes frecuentesnia el uso de la lengua común tanto individuos, como en las lengbinas comunidades (plg.: Chambers: 117 2002; Meiliunenitė, Mikulėna, 2014: 126; Monka 2015: 98; Čepaitienė 2015: 154). Apibendrinus sociolingvistinos datos, se puede afirmar que Marcinkoni apylinkių patarmės izoliacijos nivel son bajos predomina los abiertos socialiniai network lai, en los cuales personas se unen por débilnas conexiones de redes y están abiertos a innovaciones y a la lengua caita (plg. Kalėdienė 2013: 148). 2. PRIBALSI SITUACIÓN DE CIEZONA también MARCINKONI APYLINKSE XX A. SEGONDO HALE Platesnę XX a. séptimo decmecio tarminę situacion revelaja Lituvians idioma instituto Geolingvistikos centro Tarmių archyve almacenomi negausūs grabaciones de sonido y manraštiniai textai. El análisis de la materia tarminesa muestra que en la zona investigada había duramente pronunciadas [l], [r], [s], [], [], [], [], [], [], [p], [b], [m], [ʋ] priebalsías (žr. tabl. 2). Desde manuscritos textos se ve, que tarminesa material coleccionistas fijaron y cambiusiones priešakinės eilės balsius, goingančius po kietųjų priebalsių. contraakinos [ı] tipo de balsios zafatalamiento po kietųjų [r], [], [], [], [], [] señaló y ellos especiales escritos en los puntos transcribidos de Daržẽlių (696) y Kabẽlių (704) los textos marcarėjo Žaneta Urbanavičiūtė-Markevičienė (sąs 12 speak uppertai. patarmę najstarsiejos y informante de la generación media valoran como una belleza, adecuada sólo en un ambiente espacioso, pero en el público es una herramienta de comunicación, es innecesaria: O qué es ahora dzūki? Aštuoniasdešimtmetės. Y si y quedí donde kokis juvenil, entonces él nuvažiavis donde Vylniun o miestan también tuoj dzūkų kalbu nepasigirs. Y ella innecesaria pero debido a nutrūkusia tradición de transmisión tarmena ella ya necesita aprenderse. 13 Marcinkoni seniūnija se (Mrc697Mrc3-2M). Jaunesnioji karta laikosi nuostatos, kad tarmė yra įdomi, vertinga, saugotina, considera largaikés depopulación zona con sunykusia infraestructura. Visoje senūnía no quedó comúno ugdymo escuelas de, atención de salud y kt. instituciones, puestos de trabajo. Artículos Articles 153 / Priebalsių kietinimo dinamika Marcinkonių apylinkėse reg. No 821; sąs. reg. No 840). Otras factų užrašinėtoi proporcionaron sólo pajarenios ejemplos (Leskauskaitė 2009: 35). 2 LENTEL. Kietųjų priebalsių inventorius en textos manuscritos14 Kietasis Priebalsiá endurecimiento ante Priebalsiá sáuly š grušà, nš, chltas šuõmet dar žãuosa, ždzi, endurecimiento antes zaqualinés priebalsis àtvež žú·ro c klúpscai, vaikáčais, scklas slañksco, antesakinés filías balsius filías balsius ł lã·das, iškł, marcũ, akcu·, č tuàs, nebãščýkas vášikrašosa, lakččá pradá ižúšá, zbáj, brjaja, sopdup, tac bta, zbáj, ma rrac, rkc, sùtrыna sugrùvo, karúominė, neturù s sanà, sm ma, ma, ma, mdã, balandžo, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, va, v dz padzáuna mdzo, sodzùs, dzidzùlei Como se ve de la tabla, Marcinkoni apylinkių consonantizmo sistema no apasiona harnia coreliacia de rietųjų y minkštųjų priebalsių, porque priebalsiai [r], [], [], [], [], [], [], de ella descarrenta, i. e. ellos siempre se dicen duretai (plg. Urbanavičiūtė 1970: 61). Kieti se dicen no sólo menėti pribalías, pero también [l], [s], sporadiquement (sólo en algunas palabras) y [p], [b], [m], [ʋ]. XX a. segunda parte de la GCTA manuscritiva en material y grabaciones de sonido pasus teikiama ir minkštųjų [ʒʲ], [ʃʲ], [ʧʲ], [rʲ] priebalsių vartojimo atvejų, pvz.: vežmo, nùnešė, inciprã·šė, p·o (Mrc), ažær (Drž), reke (Kb), kurie jau rodė prasidėjutarminius cambios. 14 Manuscriptarios textosi escribir supresiminta apibendrinta transkripcia, presentando los más importantes adarmés peculiaridades. Sin embargo parte de fonemos variados, especialmente subtiles, en textos nepažymėti, neatspindimi y investigativospuntos fonetinių peculiaridades svyravimai. Debido a esta razón en el artículo tarminé material noperescritoma TFA. Sobre apibendrintą supresimplicintą transcripción más vé. Bacevičiūtė 2010: 5–14. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 160 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII IŠVADOS Considerando tres veces priebalsios polinkios de endurecimiento, se pueden hacer las siguientes conclusiones. Priebalsios endurecimiento XX a. antrojoje parte Marcinkoni apylinkėse fue extremadamente vivybingo de la mayorísima generación en el habla. a. Inicios de la materia terminológica XXI análisisé muestra ya cambiada situación de este fenómeno. Priebalsias [r], [], [] y [], [], [], [], anteriormente no teníanę minkštųjų koreliatų, ahora sufre la mayor daño de todos los tres tiempos en el habla. Kietuosius priebalsius [r], [], [] tarminada en el habla a menudo keičia minkštieji variantes. Nykstant dzūkavimui, vis rečiau utilizadas y kietosios [], [] afrikatos. Jüü vivybingum correlaciona con dzūkación, como fenómeno, mantenimiento. Sólo vyristiaiai kartai caracteringi [s], [], [], [p], [b], [m], [ʋ] traukiasi del vartoseno. Nevienodas informantes duretíos priebalsios inventario y priebalsios propininos del endurecimiento muestran que cantido suros alštaičių patarmei y formozando nuevos terminamam dariniams, priebalsios endurecimiento consecutivamente debilpnėja. Pavienios priebalsios enhechinamiento casos tarminada en el habla validarini no como tarminas señas, pero como tarmiškieji žymenys. LITERATŪRA Y ŠALTINIAI Aliūkaitė Daiva 2013: Horinzontalusis y verticalusis continuumo de la lengua skaidums: XXI siglo variantes del hablar desde el punto de vista del interprete de la lengua simple. Taikomoji kalbotyra 2, 127. DOI: 10.15388/TK.2013.17261. El Consejo de Ministros de las Naciones Unidas ha adoptado una decisión sobre la adopción de la presente Decisión. Aliūkaitė Daiva, Mikulėnienė Danguolė 2014: Geolingvistika: ideología, teoría y métodos. Principales conceptos. XXI a. comienzos de las lenguas lituanas: geolingvistinis y sociolingvistinis estudio (zemėlapiai y sus comentarios), sud. D. Mikulėnienė, V. Meiliūnaitė, Vilnius: Briedis, 2947. Ambrazevičius Rytis, Leskauskaitė Asta 2014: Priebalsių akustinės ypatybės: palatalización y balsingumas, Kaunas: Technologija. Bacevičiūtė Rima 2010: Presentación de peculiaridades fonéticas en los diccionarios tarmónicos lituanos. Baltu Filoloģija 19(1/2), 514. Bailey Guy, Wikle Tom, Tillery Jan, Sand Lori 1991: The apparent time construct. Language Variation and Change 3, 241264. Bakšienė Rima 2018: Lituvias tarmių transkripcija ipa simboliais: pietų aukštaičių ypatybių analizė. Vārds un tā pētīšanas aspekti 22(1/2), 1020. Acceso en internet: httpsvards.liepu.lv/files/VARDS%20UN%20TA%20PETISANAS%20 ASPEKTI_2018.pdf. ASPEKTI_2018.pdf. ASPEKTI_2018.pdf. ASPEKTI_2018.pdf. ASPEKTI_2018.pdf. ASPEKTI_2018.pdf. Straipsniai / Articles 161 Priebalsių kietinimo dinamika Marcinkonių apylinkėse Bakšienė Rima 2022: Dar kartą dėl aukštaičių patarmių transkripcijos tarptautinės fonetinės abėcėlės escritas (algunos casos por precisar). Acta Linguistica Lithuanica 86, 165183. Buch Tamara 1966: Mundartliche Entpalatalisierungserscheinungen im Litauischen. Acta BaLtico-Slavica III, Baltica in honorem Johannis Otrębski, Bialystok, 3336. Jack K. Chambers 2002: Dynamics of dialect convergence. Journal of Sociolinguistics 6, 117130. GCTA R – Lietuvių kalbos instituto Geolingvistikos centro Tarmių archyvo rankraštynas, 1964–1965. Girdenis Aleksas, Zinkevičius Zigmas 1966: Debido a las clasificaciones de tarmenes de la lengua lituanas. Kalbotyra 14, 139147. Grumadienė Laima 1988: Sociolingvistinis vilniečių lietuvių kalbos tyrimas: konsonantizmas y akcentuacija. Lietuvių kalbotyros preguntas 27, 132148. Janet Holmes 2001: An Introduction to Sociolinguistics, 2nd edition, London: Longman, Inoue 342–361. Fumio 2008: Chapter Twenty-Four. Population ageing and language change. The Demographic Challenge: A Handbook about Japan, ed. F. Coulmas, H. Conrad, A. Schad-Seifert, G. Vogt, Leiden, Boston: Brill, 473490. Inoue Fumio 2010: Real and apparent time clues to the speed of dialect diffusion. – Dialectología 5, 4564. Kalėdienė Laima 2011: Geolingvistikas radimosi условия в Литве. Internacionales conferencias científicas Sociolingvistinė dialektologija: baltų tarmių tyrimai informes tesis, 2011 m. octubre 2122 d., Kaunas: Vilniaus Universitetas Kauno fakultet. acceso en internet: http://www.tarmes.lt/images/Veikla/Laima%20KALEDIENE.pdf. Kalėdienė Laima 2013: Požiūris en tarmes y disposiciones por su consumo trijose Dzūkijos etnográfico regiono dalyse. Miestai y lengua II: Sociolingvistinis Lituano mapėlapis, Vilnius: Vilniaus universitetas, 125151. Kalėdienė Laima 2015: Vilniaus miesto kalba: observimojo tiempo hipotzė. Tarmės Vilnius: Mykolo Romerio Universidad, 211244. Labov William 1972: Sociolinguistic Patterns, Philadelphia: University of Europos tautų kultūros paveldas = Dialects – Cultural Heritage of European Nations, Pennsylvania William Press. Leskauskaitė Asta 2004: El vocalismo y prozodía de los Altos Países del Sur, Vilnius: del Instituto de lenguas Lituanas. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 162 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII Leskauskaitė Asta 2006: Kučiūnų krašto šnektos tekstai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Leskauskaitė Asta 2009: Marcinkonių šnektos tekstai, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto. Leskauskaitė Asta 2016: Seirijų šnektos tekstai, Vilnius: Instituto de la lengua Lietuvių. Leskauskaitė Asta 2018: Šiaurinių pietų aukštaičių lingvistinis kraštovaizdis XX a. 67 dešimtmetyje. Leskauskaitė Asta 2018: Šiaurinių pietų aukštaičių lingvistinis kraštovaizdis XX a. 67 dešimtmetyje. Leskauskaitė Asta 2018: Šiaurinių pietų aukštaičių lingvistinis kraštovaizdis XX a. 67 dešimtmetyje. Problemas de lengua historia y dialectología 5, sud. R. Bakšienė, N. Morozova, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto, 2643. Leskauskaitė Asta 2018a: Leipalingio apylinkių tekstai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Leskauskaitė Asta 2020: Švendubrės apylinkių tekstai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Leskauskaitė Asta 2021: Lenkijos lietuvių šnektų tekstai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. LKA II Lietuvių kalbos atlas, t. 2: Fonetika, atsak. red. K. Morkūnas, Vilnius: Mokslas, LKT 1982. Lituvias lengua tarmės. Chrestomatija, red. E. Grinaveckienė, K. Morkūnas, Vilnius: Mintis, 1970. LChKT Lituvias de lengua tarmenes chrestomatija, sud. R. Bacevičiūtė, A. Ivanauskienė, A. Leskauskaitė, E. Trumpa, Vilnius: Instituto de lengua Lituano editorial, 2004. Markevičienė Žaneta 1999: Aukštaičių tarmių tekstai 1, Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. Markevičienė Žaneta 2010: Ašašninkų y Kabelių šnektų fonetikos peculiaridades: situación actual. Hombre y palabra 1, 4851. Mikulėnienė Danguolė 2016: Būdingieji fonetiniai signos. Lietuvos tarmių kaita XXI a. comienzo: Lenkijos lietuvių šnektos, kolektyvinė monografija, sud. D. Mikulėnienė, A. Leskauskaitė, V. Ragaišienė, L. Geržotaitė, N. Birgelienė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Mikulėnienė Danguolė 2018: Debido antrinių dialektų formavimosi y raidos. Problemas de lengua historia y dialectología 5, sud. R. Bašienė, N. Morozova, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto, 1125. Mikulėnienė Danguolė, Čepaitienė Agnė, Bakšienė Rima, Geržotaitė Laura, Kardelytė-Grinevičienė Daiva, Leskauskaitė, Meiliūnaitė Violeta, Vyniautaitė Simona 2019: Dialektometrinis litevių tradicinių tarmių klasifikacijos pjūvis: žvalgomasis Artículos Articles 163 / Priebalsių kietinimo dinamika Marcinkonių apylinkėse tyrimas: kolektyvinė studija, red. D. Mikulėnienė, A Čepaitienė Asta, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Mikulėnienė Danguolė 2019: Tarmiškumo bruožų nomenklatūra: desde tarminių požymių prie tarmiškumo žymenų. Respectus philologicus 35(40), 5162. Mikulėnienė Danguolė 2020: Tarmiškumas como medido la magnitud. Lituanian habla 15, 111. DOI: 10.15388/LK.2020.22434. El Consejo de Seguridad de las Naciones Unidas ha adoptado una resolución en la que pide a los Estados miembros que adopten medidas para evitar la contaminación de las aguas subterráneas de los Estados Unidos. Mikulėnienė Danguolė, Čepaitienė Agnė 2021: Tarmyno punto samprata. – Baltistica 56(1), 81106. Milroy James 2001: Language Ideologies and the Consequences of Standardization. – Journal of Sociolinguistics 4, 530555. Milroy Lesley, Gordon Matthew 2003: Sociolinguistics. Method and Interpretation, Oxford: Blackwell Publishing. Monka Malene 2015: Mobilitet og sprogforandring. Nydanske Sprogstudier NyS 49, 98–122. Ramonienė Meilutė 2006: Provisiones sobre bendrinė lengua y tarmės: Joniškėlio caso. Cultura de la lengua 79, 137148. Rutkovska Kristina 2016: Dabartinė Lietuvos lenkų tarmių būklė. Lituania polkų tarmės, red. K. Rutkovska, e. leidinys, Vilnius: Vilniaus universidad, Polonistikos centras. Acceso en Internet: http:// www.lenkutarmes.flf.vu.lt/. Salys Antanas 1992: Raštai 4: Lietuvių kalbos tarmės, Roma. Lietuvių Katalikų Mokslo Akademija. Tuomienė Nijolė 2010: Southern aukštaičių šnektos Baltarusijoje: lenguas suveikos padarinas. Respectus philologicus 18(23), 223234. Urbanavičiūtė Žaneta 1970: Priebalsiai l, r, s (z?) ante negalūninius , en lietuvių kalbos tarmėse. Kalbotyra 21, 7586. Urbanavičiūtė Žaneta 1970a: Kietieji ir minkštieji priebalsiai lietuvių literatūrinėje kalboje ir tarmėse. Baltistica 6(1), 6165. Urbanavičiūtė Žaneta 1971: Priebalsių kietinimas lietuvių kalbos tarmėse. Urbanavičiūtė Žaneta 1971: Priebalsių kietinimas lietuvių kalbos tarmėse. Urbanavičiūtė Žaneta 1971: Priebalsių kietinimas lietuvių kalbos tarmėse. – Kalbotyra 23(1), 5570. Urbanavičiūtė Žaneta 1974: Priebalsiai l, r, s, z antes de la palabra galo e aukštaičių tarmėse. Kalbotyra 25(1), 7380. Urbanavičiūtė Žaneta 1978: Priebalsių t, d, n y p, b, m, v kietinimas lietuvių kalbos tarmėse. Kalbotyra 29(1), 6977. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII 164 Valentukevičienė Danutė 2019: Kabelių apylinkių sangrąžiniai veiksmažodžiai. Valentukevičienė Danutė 2019: Kabelių apylinkių sangrąžiniai veiksmažodžiai. Valentukevičienė Danutė 2019: Kabelių apylinkių sangrąžiniai veiksmažodžiai. Lietuvių kalba 13, 117. Priega en internet: httpswww.zurnalai.vu.ltlietu/viu-kalba://article/view/22485./ Valentukevičienė Danutė 2021: Dzūkavimo pokyčiai Varėnos geolekto plote. Profiles de dialectología Lituvias: variantes regionales de principios del siglo XXI, sus relaciones y perspectivas, sud. V. Meiliūnaitė, Vilnius: Lituvian kalbos institutas, 5876. Acceso en internet: httplki.lt/wp-content/uploads/2022/01/Lietuviu-dialektologijosprofiliai-1.pdf. Zinkevičius Zigmas 1966: Lietuvių dialektologija, Vilnius: Mintis. Zinkevičius Zigmas 2006: Lituvias tarmių kilmė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. The Dynamics of Depalatalization in Marcinkonys Environs SUMARY The analysis of dialectal data from the early 21st century shows the already changed situation of this phenomenon. Consonantes [r], [], [] and [], [], [], [], which did not have their palatalized correlates before, already undergo the most prominent changes in [r], [], [] are the language of all three generations. In dialectal language, the non-palatalized consonants often replaced with their palatalized variants. As the so called dzūkavimas is declining, the non-palatalized affricates [] and [] are less commonly used. Their viability correlates with the maintenance of the dzūkavimas as a phenomenon. The consonants [s], [], [], [p], [b], [m], [ʋ], which are only typical of the old generation, are gradually going out of usage. The diverging inventory of non-palatalized consonants used by the informants and the tendencies of depalatalization show that as the subdialect of Southern Aukštaitian is changing and new dialectal formations are on the rise, depalatalization is gradually weakening. Cases of depalatalization of isolated consonants in dialectal speaking are viewed as dialectal markers rather than dialectal features. Introducida 2022 m. septiembre 2 d. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ Lietuvių kalbos institutas Petro Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Lituania [email protected]