Redakcinė kolegija ir turinys

Acta Linguistica Lithuanica XCI Wilno 2024 REDAKTOR NACZELNA / EDITOR-IN-CHIEF Akad. prof. hab. dr. Grasilda Blažienė (Instytut Języka Litewskiego) ZASTĘPCZYNI REDAKTOR NACZELNEJ / DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF Dr Aurelija Tamulionienė (Instytut Języka Litewskiego) KOLEGIUM REDAKCYJNE / EDITORIAL BOARD Prof. dr hab. Xaverio Ballester (Francisco Javier Ballester Gómez) (Uniwersytet w Walencji, Hiszpania) Prof. dr hab. Ineta Dabašinskienė (Uniwersytet Witolda Wielkiego, Litwa) Prof. dr hab. Pietro Umberto Dini (Uniwersytet w Pizie, Włochy) Dr hab. Olena Fomenko (Фоменко Олена Степанівна) (Kijowski Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki, Ukraina) Prof. UŁ dr hab. Artur Gałkowski (Uniwersytet Łódzki, Polska) Prof. dr hab. Jolanta Gelumbeckaitė (Uniwersytet im. J. W. Goethego we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) PhDr. Milan Harvalík, Ph.D. (Instytut Językoznawstwa im. Ľudovíta Štúra Słowackiej Akademii Nauk, p. r. i., Bratysława, Słowacja) Prof. (Apl.) habil. dr. Marie-Luise Heckmann (Uniwersytet Poczdamski, Niemcy) Doc. habil. dr. Tomáš Hoskovec (Praskie Koło Lingwistyczne, Czechy) Prof. dr. Brian D. Joseph (Uniwersytet Ohio, Stany Zjednoczone) Prof. dr. Laima Kalėdienė (Instytut Języka Litewskiego, Litwa) Prof. (Apl.) habil. dr. Götz Keydana (Uniwersytet w Getyndze, Niemcy) Dr. Asta Leskauskaitė (Instytut Języka Litewskiego, Litwa) Prof. dr. Alessandro Parenti (Uniwersytet w Trydencie, Włochy) Prof. dr. Daniel Petit (Wyższa Szkoła Normalna w Paryżu, Francja) Dr. philol. Sanda Rapa (Instytut Języka Łotewskiego Uniwersytetu Łotewskiego, Łotwa) Prof. dr. Daiva Sinkevičiūtė (Uniwersytet Wileński, Litwa) Prof. habil. dr. Pēteris Vanags (Uniwersytet Łotewski, Uniwersytet Sztokholmski, Łotwa, Szwecja) SEKRETARZ REDAKCJI / ASSISTANT TO THE EDITOR Dr. Darius Ivoška (Instytut Języka Litewskiego) REDAKTOR DS. KOMUNIKACJI Dr. Pavel Skorupa (Instytut Języka Litewskiego) OPRACOWAŁA / COMPILED BY Akad. prof. habil. dr Grasilda Blažienė (Instytut Języka Litewskiego) Informacje bibliograficzne publikacji są dostępne w Banku Danych Bibliografii Narodowej Biblioteki im. Martynasa Mažvydasa (NBDB). Acta Linguistica Lithuanica jest czasopismem o otwartym dostępie. Jego treść jest dostępna bezpłatnie; przyznaje się prawo do zapisywania jej na własnym komputerze, kopiowania, rozpowszechniania, drukowania, wyszukiwania lub zamieszczania odsyłacza do dokumentów pełnotekstowych. Czasopismo jest rozpowszechniane na warunkach licencji publicznej „Creative Commons” uznanie autorstwa – użycie niekomercyjne (http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/). Warunki te zezwalają na nieograniczone używanie, rozpowszechnianie i reprodukowanie treści na dowolnym nośniku, z podaniem autora i źródła. DOI: doi.org/10.35321/all91 © Autorzy publikacji, 2024 ISSN 1648-4444 © Instytut Języka Litewskiego, Wilno, 2024 Acta Linguistica Lithuanica XCI 5 SPIS TREŚCI / CONTENTS ARTYKUŁY / ARTICLES Darius Ivoška, Andrej Ryczkow Wyznaczając granicę Vyžuonos: XV-wieczne antroponimy północno-wschodniej Litwy i (nie)zapomniana droga . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Wyznaczanie granic Vyžuonos: XV-wieczne imiona osobowe i trwałe dziedzictwo północno-wschodniej Litwy Ilja Lemeškin Forma Chrikʃtima (1559) pod względem formalnym. Akrostych księdza M. Mažvydasa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Forma Chrikʃtima (1559) z perspektywy formalnej. Akrostych księdza M. Mažvydasa Harald Bichlmeier Addenda etymologica do „Uwagi dotyczące niektórych litewskich nazw wodnych rozpoczynających się od oraz ich pozabałtyckich Verwandten“ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Uzupełnienia etymologiczne do artykułu „Uwagi dotyczące kilku litewskich hydronimów zaczynających się od Anoraz ich niesłowiańskich bałtyckich krewniaków” Sandra Lukšaitė-Ramonienė, Vytautas Rinkevičius Rozwój akcentuacji litewskich czasowników z przyrostkiem -(i)uoti . . . . . 77 Historia akcentuacji litewskich czasowników na -(i)uoti Paweł Brudzyński Zanik czasownika posiłkowego esti w litewskiej stronie biernej. . . . . 117 Zanik czasownika posiłkowego esti w litewskiej stronie biernej Oleksandra V. Popova, Olga A. Kopus, Oleksandra O. Morhun Lithuanian–Ukrainian Language Parallels: Etymological Relationship and Typological Similarity . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Paralele języka litewskiego i ukraińskiego: związek etymologiczny i podobieństwo typologiczne Rita Miliūnaitė Rzeczowniki z przyrostkiem -istas, -ė w aspekcie wariantywności, norm i substandaryzacji współczesnego standardowego języka litewskiego . . . . . . . . . . . . . . 177 Rzeczowniki z przyrostkiem -istas, -ė w aspekcie wariantywności, norm i substandaryzacji współczesnego standardowego języka litewskiego Laura Brazaitienė Obrazy gwarowe młodych mieszkańców wschodniej Auksztoty – anykszczan, kupiszczan i uciańczyków – język gwarowy: granice i obiektywna gwarowość . . . . . . . . . . . . . . 198 Obrazy gwarowe młodych mieszkańców wschodniej Auksztoty z Anykščiai, Kupiškis i Uteny: granice i obiektywna gwarowość 6 Acta Linguistica Lithuanica XCI Nataliia Darchuk, Oksana Zuban, Valentyna Robeiko, Yuliia Tsyhvintseva, Victor Sorokin, Mykola Sazhok System automatycznej analizy stylometrycznej ukraińskich mediów Teksty TextAttributor 1.0 (Techniki, środki, funkcjonalność) . . . . . . . . . 224 System automatycznej analizy stylometrycznej tekstów ukraińskich mediów „TextAttributor 1.0” (metody, środki, funkcjonalność) Žydrūnė Šalaviejūtė Nominacja i motywacja nazw zwierząt wodnych północnych Żmudzinów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 Nominacja i motywacja nazw zwierząt wodnych w północnożmudzkim subdialekcie Lina Rutkienė Kontekstowa substantywizacja na stronach internetowych szkół wyższych i placówek kształcenia zawodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 Kontekstowa substantywizacja na stronach internetowych instytucji szkolnictwa wyższego i kształcenia zawodowego Victor O. Ntabo, Catherine W. Ndung’u Odkrywanie pełnych czułości metafor wśród młodzieży suahili w Mombasie hrabstwo, Kenia: spostrzeżenia wynikające z odwzorowań konceptualnych . . . . . . . . . . . . . . . 287 Badanie metafor wyrażających zachwyt, używanych przez młodzież posługującą się językiem suahili w hrabstwie Mombasa w Kenii: wnioski z map pojęciowych Fince L. Sambeka, Muhammad I. Ali Ewolucja metafor abstrakcyjnych we współczesnych japońskich tekstach piosenek J-pop: Analiza środków językowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 Rozwój abstrakcyjnych metafor we współczesnych tekstach japońskich piosenek J-pop: analiza środków językowych WGLĄDY / INSIGHTS Zigmas Zinkevičius Jubileusz sumiennej i uczciwej językoznawczyni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 RECENZJE / REVIEWS Lina Murinienė Evaldas Švageris, Jolita Urbanavičienė. Interakcja i hierarchia czynników determinujących strukturę formantową oraz czas trwania samogłosek języka litewskiego . . . . . . . . . . . . 335 Drodzy czytelnicy Acta Linguistica Lithuanica! Parafrazując utalentowanego poetę, malarza i medaliera Gvidasa Latakasa, warto powiedzieć: kto przemókł od wina nauki aż do ostatniej nitki, temu deszcz już niestraszny. Żyjąc przez wiele lat w nauce, obcując z nią, rozmawiając z nią i doczekując się odpowiedzi, znajduje się idee i sposoby ich wyrażania, rodzi się pragnienie czy chęć zbadania jak najwięcej, jak najgłębiej, jak najnowszej. Możliwości języków, którymi naukowcy mogą wyrażać swoje myśli i odkrycia, są nieograniczone, a idea artykułu może zostać przedstawiona w sposób rzeczowy i intrygujący. Niedawno, omawiając tekst mojego przyjaciela, wybitnego kompozytora Giedriusa Kuprevičiusa, użyłam połączenia wyrazowego „głębinowe pojmowanie”, które spotkało się z przychylną oceną zahartowanych czytelników Facebooka. Siła słowa jest niezwykle istotna, jeśli ją sobie uświadamiamy. Przed wieloma laty spotykaliśmy się w archiwach i bibliotekach, gdzie spędzaliśmy wiele dni, miesięcy, a po ich zliczeniu można by mówić także o latach, i to niejednym. Niezapomniany zapach rękopisów, proste i szczere skinienie głową sąsiadom – wszystko to pozostało we wspomnieniach, a szczera więź do dziś jest pielęgnowana z niejednym z nich. Z przyzwyczajenia codziennie witam się także z ekranem komputera, ponieważ w nim znajdują schronienie artykuły autorów, spostrzeżenia recenzentów, a czasami są też pisane listy. Poszukując głębokiego zrozumienia, wciąż o nim rozmyślam. Pliniusz Młodszy (61 lub 62 – około 113) w swoich listach przypominał o nieograniczonej chęci czytania swojego wuja, Pliniusza Starszego (23–24–79), ponieważ, jak twierdził, nie ma tak złej książki, która nie zawierałaby czegoś wartościowego. Sądzę, że zespół każdego czasopisma ma nadzieję, iż w żadnym numerze czasopisma nie będzie artykułów, których nikt nie będzie chciał czytać, że wiele naszych doświadczeń naukowych odrodzi się właśnie podczas czytania tomu czasopisma i zainspiruje do poszukiwań, nowych idei, pisania i tworzenia. W czasopiśmie można szukać także tematu do rozmowy albo inspiracji do własnej pracy naukowej. Do takiej inspiracji czasami wystarczy jedno kluczowe słowo, aby wytrysnęło mnóstwo źródeł. Jednym z nich powinno być źródło szacunku dla autorów. Czytający rozumieją, co znaleziono, a być może także co utracono. Tom 91. czasopisma otwiera identyfikacja nazw osobowych północno-wschodniej Litwy z XV wieku oraz fizycznego przebiegu drogi. Ciepło nastraja wspólna praca historyka i bałtysty. Nie sposób nie cieszyć się z analizy akrostychu stworzonego przez Marcina Mažvydasa w wydaniu FORMA Chrikꭍtima z 1559 r. Nie brak również rozważań dotyczących kilku litewskich nazw wodnych i ich niebałtyckich odpowiedników. Uwagę poświęca się 8 Acta Linguistica Lithuanica XCI oraz litewskim czasownikom, ich akcentowaniu, zanikowi czasownika posiłkowego esti w stronie biernej. Cieszy, że pisze o tym młody kolega z Polski, dając nadzieję, że także w sąsiednim kraju zapewne będą omawiane zjawiska gramatyki naszego języka. Nie zapomina się również o wariantywności naszego języka, normie i współczesnym litewskim języku ogólnym. Autorzy poświęcają uwagę także naszej rodzimej gwarowej mowie – młodszym gwarom wschodnioaukštaitskim i gwarom północnożmudzkim. Istnieje również badanie oparte na danych ze stron internetowych. Cieszy, że oczy zagranicznych autorów zwracają się także ku paralelom między językami litewskim i ukraińskim – analizowane są związek etymologiczny i podobieństwo typologiczne. Mając na uwadze złożone warunki życia i pisania prac naukowych, można zrozumieć, że czasami czas płynie wolniej albo w omawianym przypadku szybciej. Specjalistyczne badania tekstów ukraińskich mediów przedstawione przez ambitną grupę autorów z Kijowa. Dlaczego mówi się o ambicji? Autorzy napisali mnóstwo listów, doskonalili tekst, wykazali wkład każdego autora. Walcząc o swoją ideę, czuli jej znaczenie i konieczność udowodnienia swojej racji. Interesujące badanie kolegi z Kenii dotyczące metafor fascynacji używanych przez młode pokolenie. Uwaga indonezyjskich autorów skupiła się na rozwoju metafor abstrakcyjnych we współczesnych tekstach japońskich piosenek J-pop. Interesowała ich analiza środków językowych. Członkowie rodziny naczelnej redaktorki, mieszkający i pracujący w Australii oraz posiadający wiele informacji o poziomie nauki i studiów w wymienionych krajach, potwierdzili ciekawość wykształconych naukowców i studentów z wymienionych krajów oraz świadomość znaczenia nauki języków obcych. Powiodło się również działowi „Spostrzeżenia” – kolega Mindaugas Šinkūnas przekazał rękopis akademika, swojego dziadka Zygmunta Zinkevičiusa, którego stulecie wkrótce będzie obchodzone, poświęcony uczczeniu 90. rocznicy urodzin językoznawczyni Jadwigi Kardelytė, obchodzonej 17 lutego 2019 r. 15 sierpnia 2024 r. zmarła w wieku 95 lat. W archiwum Zygmunta Zinkevičiusa znaleziono nieukończony, przygotowywany do druku rękopis Z okazji jubileuszu skrupulatnej i uczciwej językoznawczyni, z dopiskiem autora: „odłożyć do jubileuszu”. W 91. tomie ALL znajduje się również jedna recenzja. Pragnieniem osób pracujących nad wydawaniem czasopisma jest, aby teksty czasopisma rzucały długi cień. Wydając czasopismo, idziemy razem. Pracujemy cierpliwie, ale dążymy do prawdy naukowej. Można oczekiwać wszystkiego, ale czasopismo, podobnie jak człowiek, przyzwyczaja się do innych ludzi, którzy okrywają jego ciało i odsłaniają jego istotę. Można grać z pamięci, pisać zaś trzeba o tym, co rozumie się najlepiej i czym można zaskoczyć nie tylko czytelników, lecz czasem także samego siebie. Mamy nadzieję, że uśmiechy naszych czytelników staną się pogodniejsze, a myśli – jaśniejsze, gdy otworzą czasopismo i przeczytają to, co zostało napisane. Piszmy także w 2025 roku, który niech będzie hojny w nowe idee i inspirację. Redaktor naczelna Grasilda Blažienė