O'ZBEKISTONNING DAVLAT SEKTORIDA IPSAS STANDARTLARINI JORIY ETISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA ULARNI TAKOMILLASHTIRISH YO'NALISHLARI

2025 №5 2025 №6№11 https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2 Bosh muharrir: Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich Bosh muharrir oʻrinbosari: Karimov Norboy G‘aniyevich Muharrir: Qurbonov Sherzod Ismatillayevich Elektron nashr. 2025-yil, noyabr. Tahrir hay’ati: Salimov Oqil Umrzoqovich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Abduraxmanov Kalandar Xodjayevich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Rae Kvon Chung, Janubiy Koreya, TDIU faxriy professori, “Nobel” mukofoti laureati Osman Mesten, Turkiya parlamenti a’zosi, Turkiya – O‘zbekiston do‘stlik jamiyati rahbari Axmedov Durbek Kudratillayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Sayfullo Normatovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Kalonov Muxiddin Baxritdinovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Siddiqova Sadoqat G‘afforovna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Xudoyqulov Sadirdin Karimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Maxmudov Nosir, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Samadov Asqarjon Nishonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Slizovskiy Dimitriy Yegorovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Ikrom Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Eshtayev Alisher Abdug‘aniyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xajiyev Baxtiyor Dushaboyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Hakimov Nazar Hakimovich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Musayeva Shoira Azimovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), professor Ali Konak (Ali Ko‘nak), iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor (Turkiya) Cham Tat Huei, falsafa fanlari doktori (PhD), professor (Malayziya) Foziljonov Ibrohimjon Sotvoldixo‘ja o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dots. Utayev Uktam Choriyevich, O‘z.Respub. Bosh prokuraturasi boshqarma boshlig‘i o‘rinbosari Ochilov Farkhod, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi IJQKD boshlig‘i Buzrukxonov Sarvarxon Munavvarxonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Axmedov Javohir Jamolovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), katta o‘qituvchi Bobobekov Ergash Abdumalikovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), v.b. dots. Djudi Smetana, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Krissi Lyuis, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Glazova Marina Viktorovna, Iqtisodiyot fanlari doktori (Moskva) Nosirova Nargiza Jamoliddin qizi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Sevil Piriyeva Karaman, falsafa fanlari doktori (PhD) (Turkiya) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon o‘g‘li, TDIU ITI departamenti rahbari Ochilov Bobur Baxtiyor o‘g‘li, TDIU katta o‘qituvchisi Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 3 Editorial board:Editorial board: Salimov Okil Umrzokovich,Salimov Okil Umrzokovich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich,Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich,Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Rae Kwon Chung, South Korea,Rae Kwon Chung, South Korea, Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Osman Mesten,Osman Mesten, Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Akhmedov Durbek Kudratillayevich,Akhmedov Durbek Kudratillayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Sayfullo Normatovich,Akhmedov Sayfullo Normatovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna,Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich,Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Siddikova Sadokat Gafforovna,Siddikova Sadokat Gafforovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Khudoykulov Sadirdin Karimovich,Khudoykulov Sadirdin Karimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Makhmudov Nosir,Makhmudov Nosir, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich,Yuldashev Mutallib Ibragimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Samadov Askarjon Nishonovich,Samadov Askarjon Nishonovich, Candidate of Economic Sciences, Professor Candidate of Economic Sciences, Professor Slizovskiy Dmitriy Yegorovich,Slizovskiy Dmitriy Yegorovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich,Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Ikrom Akramovich,Akhmedov Ikrom Akramovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Eshtayev Alisher Abduganiyevich,Eshtayev Alisher Abduganiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich,Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khakimov Nazar Khakimovich,Khakimov Nazar Khakimovich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Doctor of Philosophy (DSc), Professor Musayeva Shoira Azimovna,Musayeva Shoira Azimovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Ali Konak,Ali Konak, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Cham Tat Huei,Cham Tat Huei, Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli,Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Utayev Uktam Choriyevich,Utayev Uktam Choriyevich, Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Ochilov Farkhod,Ochilov Farkhod, Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich,Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Akhmedov Javokhir Jamolovich,Akhmedov Javokhir Jamolovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli,Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Bobobekov Ergash Abdumalikovich,Bobobekov Ergash Abdumalikovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Judi Smetana,Judi Smetana, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Chrissy Lewis,Chrissy Lewis, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Glazova Marina Viсtorovna,Glazova Marina Viсtorovna, Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi,Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Sevil Piriyeva Karaman,Sevil Piriyeva Karaman, Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli,Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli, Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli,Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli, Senior lecturer at TSUI Senior lecturer at TSUI Golisheva Yelena Vyacheslavovna,Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 4 Muassis: “Ma’rifat-print-media” MChJ Hamkorlarimiz: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, OʻzR Tabiat resurslari vazirligi, OʻzR Bosh prokuraturasi huzuridagi IJQK departamenti. Jurnalning ilmiyligi: ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi rayosatining 2023-yil 1-apreldagi 336/3-sonli qarori bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan. Ekspertlar kengashi: Berkinov Bazarbay, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Po‘latov Baxtiyor Alimovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Isakov Janabay Yakubbayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xalikov Suyun Ravshanovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Rustamov Ilhomiddin, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Hakimov Ziyodulla Ahmadovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Kamilova Iroda Xusniddinovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) G‘afurov Doniyor Orifovich, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Fayziyev Oybek Raximovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Tuxtabayev Jamshid Sharafetdinovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Xamidova Faridaxon Abdulkarim qizi, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Yaxshiboyeva Laylo Abdisattorovna, katta o‘qituvchi Babayeva Zuhra Yuldashevna, mustaqil tadqiqotchi Komilova Nilufar Karshiboyevna, Geografiya fanlari doktori, professori Umirzoqov Ja’sur Artiqboy o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), dotsent Zebo Kuldasheva, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc ), dotsent Board of Experts: Berkinov Bazarbay, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Pulatov Bakhtiyor Alimovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Isakov Janabay Yakubbayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khalikov Suyun Ravshanovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Rustamov Ilkhomiddin, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Khakimov Ziyodulla Akhmadovich, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Kamilova Iroda Khusniddinovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics Gafurov Doniyor Orifovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogy Fayziyev Oybek Rakhimovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Tukhtabayev Jamshid Sharafetdinovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Khamidova Faridakhon Abdulkarimovna, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Yakhshiboyeva Laylo Abdisattorovna, Senior Lecturer Babayeva Zuhra Yuldashevna, Independent Researcher Komilova Nilufar Karshiboyevna, Doctor of Geographical Sciences, Professor Umirzokov Jasur Artiqboy ugli, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor Zebo Kuldasheva, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor 08.00.01 Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 Makroiqtisodiyot 08.00.03 Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 Ekonometrika va statistika 08.00.07 Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 Marketing 08.00.12 Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 Menejment 08.00.14 Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 Turizm va mehmonxona faoliyati https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. MUNDARIJA YASHIL TRANSPORT SIYOSATINING BARQAROR RIVOJLANISH VA TARMOQLARARO INTEGRATSIYADAGI OʻRNI .........................................................................................................................................................21 Rahmonov Rasul Neʼmatovich BANK AKTIVLARI VA PASSIVLARINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH ....................................................34 Safarov Sanjar Ravshan o‘g‘li O‘ZBEKISTONNING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISH STRATEGIYALARI ......................................38 Madraximova Irodaxon Sherzodbek qizi HUDUDIY XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA MENEJMENT SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYA MODELI .............................................................................................43 Maxmudova Nozimaxon Baxriddinxonovna DAVLATNING BUDJET SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISHNING DOLZARB MASALALARI ............................50 A.A. Ismailov DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGINING MEXANIZMINI SAMARALI TASHKILLASHTIRISHDA MOLIYAVIY MANBALARNI SHAKLLANTIRISHNI YO‘NALISHLARI ...........................................................................56 Mansurov Mansur Alisherovich ANTIKRIZISLI BOSHQARUV TIZIMLARIDA RANGLI SIGNAL MEXANIZMLARINING FUNKSIYALARI .................................................................................................................................................................................61 Aliqulov Aziz Haydarjonovich XODIMLARNI MOTIVATSIYALASHNING XALQARO MODELLARINI O‘ZBEKISTON KORXONALARIDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI .................................................................................................................66 Yormamatov Qodirjon Juraqulovich RAQAMLI IQTISODIYOT OMILLARI VA ULARNING QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARINING SAMARADORLIGIGA TA’SIRI ......................................................................................................................................................71 Yaxshiyev Shahzod Sherali o‘g‘li ОLIY TА’LIM MUASSASALARI VА MEHNАT BОZОRI INTEGRАTSIYАSI BO‘YICHA XОRIJ TАJRIBАLАRI ....................................................................................................................................................................................78 Haqqulov Fazliddin Faxriddinovich YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISHDA RIVOJLANGAN VA RIVOJLANAYOTGAN DAVLATLAR TAJRIBASI ...........................................................................................................................................................................................84 Aripov Abdulaziz Sakijonovich YASHIL ENERGETIKA RIVOJLANISHINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI EKONOMETRIK BAHOLASH .........................................................................................................................................................................................89 Bobokulova Muhabbat Mahammadiyeva ELEKTRON TO‘LOVLAR VA POS TIZIMLARI — KICHIK BIZNESDA SAMARASI VA XAVFLARI .....................93 To‘lqinov Dilshodxo‘ja Olim o‘g‘li MINTAQADA RAQAMLI IQTISODIYOTNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLI YO‘NALISHLARI ...............................................................................................................................................................................98 Yusubov In’omjon Ikram o‘g‘li SOLIQ SIYOSATINI RAQAMLI BOSHQARISH ORQALI BUDJET DAROMADLARINI BARQARORLASHTIRISH STRATEGIYASI ............................................................................................................................103 Xodjimatov Xamidullo Mamirjonovich OZIQ-OVQAT TOVARLARI B2B BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ...............................................................................................................................108 Hayitboyeva Ullijon Bobonazar qizi FARMASEVTIKA SANOATIDA INVESTITSION FAOLIYAT SAMARADORLIGINI BAHOLASH ........................113 Yaqubov Timurbek G‘anibekovich SHAXSNI OVOZI ASOSIDA IDENTIFIKATSIYALASH VA AUTENTIFIKATSIYALASH ALGORITMLARI .......123 Ozoda Sabirova Shermaxamatovna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. YASHIL IQTISODIYOT — BARQAROR RIVOJLANISH GENERATORI .......................................................................129 Berdibekova Dilfuza Xoldorbekovna CHET EL MEHMONXONA TARMOQLARINING BRENDING STRATEGIYALARINI O‘RGANISH ....................133 Ergashev Oybek Mamarasul o‘g‘li MILLIY IQTISODIYOTDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SOHASINING MOLIYAVIY SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING USLUBIY JIHATLARINI TAKOMILLASHTIRISH .................................144 Arzikulov Otabek Ali o‘g‘li TRANSPORT TIZIMI SOHASI KORXONALARININING INNOVATSION SALOHIYATINI BAHOLASH YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................152 Ismailov Akmal Maxsudovich, Abilqosimova Shaxlo Sodiq qizi MEHMONXONALAR SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA XODIMLARNING O‘RNI VA AHAMIYATI ............158 Abduxamidov Sarvar Adxamovich, Normurodov Tal’at Normurod o‘g‘li KОRXОNАLАRDА HR TIZIMINI TАKОMILLАSHTIRISH YО‘NАLISHLАRI ...........................................................163 Aminova Shaxnoza Aziz qizi JAHON IQTISODIYOTIDA OZIQ-OVQAT XAFSIZLIK RO‘LI ...........................................................................................168 Abdusamatov Barkamol Rustamjon o‘g‘li ТУРИСТИЧЕСКИЕ РЕСУРСЫ КАРАКАЛПАКСТАНА И СУЩЕСТВУЮЩАЯ ИНФРАСТРУКТУРА ..........174 Хошимова Камилла Навфал қизи DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK MEXANIZMLARI: REKREATSION TURIZM SOHASIDA QO‘LLASH TAJRIBASI VA ISTIQBOLLARI ..................................................................................................................................................184 Najmitdinov G‘ayratbek Sharifovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA VIRTUAL TA’LIM PLATFORMALARI: TEXNIK VA PEDAGOGIK TALABLAR, TIZIMLI TAHLIL VA IQTISODIY JIHATLAR ............................................................................................... 189 Turayeva Adiba Ikramovna ICHKI AUDIT TIZIMI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI .......................................................................193 Nuridinova Barchinoy Xusniddin qizi MINTAQA IQTISODIYOTIDA SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ......................................................................................................................... 199 Xaitbaev Jasurbek Otaxanovich MINTAQANING EKSPORT SALOHIYATINI OSHIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMI ..............204 Raimboyeva Mashhura Davronbek qizi SURXONDARYO VILOYATIDA RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XODIMLARNI BOSHQARISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH ...........................................................................................................................................210 Jobborov Anvar Egamberdiyevich ISLOMIY MOLIYALASHTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA SUN’IY INTELLEKTNING DOLZARBLIGI ................................................................................................................................................................................ 217 Nazarov Nodirjon Namoz o‘g‘li JISMONIY SHAXSLARNING MOL-MULKINI SOLIQQA TORTISH MASALALARI ................................................. 222 Mamadjanov Shuxrat Jalolidinovich ENTREPRENEURSHIP AND BUSINESS MANAGEMENT IN UZBEKISTAN ...........................................................225 Abdukhalikova Komila Abdukhalikovna BANKLARDA BARQARORLIKNI TA’MINLASH UCHUN RAQAMLI YECHIMLARNI TAKOMILLASHTIRISH ................................................................................................................................................................229 Saydamatova Muxlisabonu Rasuljon qizi PAXTA-TO‘QIMACHILIK SANOATINI MODERNIZATSIYA QILISH YO‘NALISHLARI: TAHLIL VA TAKLIFLAR ..............................................................................................................................................................233 Abdullayev Hamidulla Abdug‘ani o‘g‘li WAYS TO IMPROVE THE EFFICIENCY OF STATE FINANCIAL REGULATION MECHANISMS IN ENSURING THE CAPITALIZATION OF INSURANCE ORGANIZATIONS ...........................................................238 Abdullaev Erkinjon Azamovich YASHIL IQTISODIYOTNI SHAKLLANTIRISHDA YASHIL MOLIYALASHTIRISHNING NAZARIY JIHATLARI ...................................................................................................................................................................................... 245 Xalikov S. X. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. QISHLOQ XOʻJALIGI MAHSULOTLARI BOZORIDA KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ......................................................................245 Xudayberganov Jasur Baxodirovich WAYS TO IMPROVE THE EFFICIENCY OF STATE FINANCIAL REGULATION MECHANISMS IN ENSURING THE CAPITALIZATION OF INSURANCE ORGANIZATIONS ........................................................................................251 Abdullaev Erkinjon Azamovich NATIJAVIYLIKKA YO‘NALTIRILGAN BUDJETLASHTIRISH JARAYONINING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI VA UNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI ..............................................................257 Allakuliyev Akmal Baltayevich SURXONDARYO VILOYATIDA RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XODIMLARNI BOSHQARISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH .............................................................................................................261 Jobborov Anvar Egamberdiyevich TO‘QIMACHILIK KORXONALARIDA BOSHQARUV TIZIMINI RESURSLARNI OPTIMALLASHTIRISH ORQALI TAKOMILLASHTIRISH .............................................................................................. 268 Avulchayeva Feruza Jurakuziyevna BANKLARDA BARQARORLIKNI TA’MINLASH UCHUN RAQAMLI YECHIMLARNI TAKOMILLASHTIRISH ............................................................................................................................... 272 Saydamatova Muxlisabonu Rasuljon qizi ZAMONAVIY ISH JOYLARINI SHAKLLANTIRISHDА AYOLLARNING ROLI .........................................................276 Tulyaganova Aziza ISLOMIY MOLIYALASHTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA SUN’IY INTELLEKTNING DOLZARBLIGI ........................................................................................................................... 281 Nazarov Nodirjon Namoz o‘g‘li TURIZM MARKETINGINING NAZARIY ASOSLARI, ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI ......................................................................................................................286 Xamidov Otabek Bakidjanovich KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SOHASINING IQTISODIY KOʻRSATKICHLAR TIZIMINI STATISTIK BAHOLASHNING USLUBIY JIHATLARI ...................................................................................290 Arzikulov Otabek Ali oʻgʻli ЭКОЛОГАМ ПОЧЕТ И УВАЖЕНИЕ ....................................................................................................................................298 Максудова Шахиста DEBITOR VA KREDITOR QARZDORLIKNING MOHIYATI VA ULARNING O‘ZGARISH TENDENTSIYALARI ...................................................................................................................304 Jo‘raev Farruxbek Muxiddin o‘g‘li OʻZBEKISTONDA ISLOMIY MOLIYALASHTIRISH XIZMATLARI BOZORINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI...................................................................................................................307 Inomjonov Islomjon Ilxomjon oʻgʻli ENTREPRENEURSHIP AND BUSINESS MANAGEMENT IN UZBEKISTAN ..........................................................311 Abdukhalikova Komila Abdukhalikovna МОБИЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ КАК СРЕДСТВО ФОРМИРОВАНИЯ ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИХ КОМПЕТЕНЦИЙ БУДУЩИХ ИНЖЕНЕРОВ .....................................................................................................................315 Хурамова Фарангиз Учкун кизи ЦИФРОВИЗАЦИЯ НАЛОГОВ И АКЦИЗНАЯ РЕФОРМА УЗБЕКИСТАНА В ВТО ...........................................319 Дамир Рустамович Абдулов BANK TIZIMIDAGI ISLOHOTLAR SHAROITIDA LIKVIDLILIK RISKINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI ...........................................................................................................................................324 Alimov Baxtiyor Murodovich BANK AUDITINING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YOʻNALISHLARI ...... 335 Narziyev Xayotjon Azamatovich O‘ZBEKISTON SUG‘URTA SOHASIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH MASALALARI .............343 Abdimuminova Saodat Taxirjonovna TOʻQIMACHILIK SANOAT MAXSULOTLARI EKSPORT FAOLIYATI TAHLILI VA BRENDDA LIDERLIK TUSHUNCHALARI ........................................................................................................................................................................352 Abdulazizova Xushnoza Nayabovna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. ИНСТИТУЦИОНАЛЬНО-ПРАВОВЫЕ МОДЕЛИ УПРАВЛЕНИЯ ОТХОДАМИ НА ОСНОВЕ ОПЫТА РАЗВИТЫХ СТРАН И ВОЗМОЖНОСТИ ИХ АДАПТАЦИИ В УСЛОВИЯХ УЗБЕКИСТАНА .........................357 Д. Мейлиева O‘ZBEKISTON AUDITORLIK TIZIMIDA KASBDOSHLAR TOMONIDAN BAHOLASH (PEER REVIEW) TIZIMINI JORIY ETISH ISTIQBOLLARI ...............................................................................................................................361 Parpiyev Jaxongir Ilxomjonovich ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И БОЛЬШИЕ ДАННЫЕ (BIG DATA) В УПРАВЛЕНЧЕСКИХ РЕШЕНИЯХ .................................................................................................................................................................................... 366 Шарипов Бахтиёр Михлибаевич O‘ZBEKISTONDA SUVGA BO‘LGAN TALABNI VAQTLI QATORLAR ORQALI TAHLIL QILISH ......................375 Sarvar Mamasoliyev BOSHQARUV VA NAZORAT MAQSADLARIDA XARAJATLAR HISOBINI TASHKIL ETISH ..............................383 Isomuxamedov Akbarjon Boxodir o‘g‘li MINTAQALAR BARQAROR RIVOJLANISHINI TA’MINLASHNING ASOSIY YO‘NALISHLARI ..........................389 Salomat NOROVA O‘ZBEKISTON TURIZM BREND BOZORINING HOZIRGI HOLATI VA TENDENSIYALARI ...............................394 Zufarov Akmal Gulamiddinovich INNOVATSION IQTISODIYOTDA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARI SAMARADORLIGINI OSHIRISH METODOLOGIYASI .................................................................................................................................................404 Qodirov Baxodirjon Tursunovich O‘ZBEKISTON SOLIQ TIZIMINI MODERNIZATSIYA QILISHDA YAGONA INTERAKTIV DAVLAT XIZMATLARI PORTALINING O‘RNI VA AHAMIYATI ......................................................................................................408 Dehqonov G‘ayratjon Raximovich OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA INNOVATSION HAMDA TIJORATLASHTIRISH MASALALARI ................414 Inoyatov Mardonbek Mo‘min o‘g‘li OLIY IQTISODIY TA’LIM ORQALI EKO-INNOVATSIYALAR VA “YASHIL” INVESTITSIYALARNI RAG‘BATLANTIRISH MEXANIZMLARI: SIYOSIY VA INSTITUTSIONAL DOIRALAR ........................................418 Xasanova Zarina Maxamadalievna XODIMLAR MALAKASINI OSHIRISH — ZAMON TALABI ............................................................................................427 Narzullaev Oybek Narzullaevich BUXGALTERIYA HISOBINI YURITISHDA JURNAL-ORDER SHAKLINING AHAMIYATI ....................................433 Axmedjanov Abdufato KENDALL VA SPEARMAN TARTIBIY KORRELYATSIYA KOEFFITSIYENTLARI ASOSIDA YASHIL IQTISODIYOT INDIKATORLARINING STATISTIK O‘ZARO TA’SIRINI MODELLASHTIRISH ..........................437 Muradov Rustamjon Sobitxonovich ИНТЕНСИВНЫЕ И ЭКСТЕНСИВНЫЕ ОГРАНИЧЕНИЯ В РЕГУЛИРОВАНИИ СПРОСА ..............................442 Аминджанова Румейса Батыровна, Камилова Наргиза Абдукахоровна ИНКЛЮЗИВНЫЙ ПОДХОД В ТУРИЗМЕ: ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ И УЗБЕКСКАЯ ПРАКТИКА ...............445 Азимова Шахло Таировна AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA MOLIYAVIY HISOBOTNING XAQARO STANDARTLARIGA O‘TISHNING HOLATI VA TAHLILI .........................................................................................................................................450 Bayjanov Sarsengaliy Xalmuratovich UZUM EKSPORT QILUVCHI KOMPANIYALARDA YASHIL O‘TISH JARAYONINI QO‘LLAB-QUVVATLASH UCHUN EKO-MARKETING VA AYLANMA IQTISODIYOT TAMOYILLARINI INTEGRATSIYALASH ...............................................................................................................................454 Usmonova Diyora Mahmud qizi UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA XARAJATLAR SMETASI VA SHTATLAR JADVALINING TAHLILI: OPTIMALLASHTIRISH VA SAMARADORLIKNING YANGICHA USULLARI (NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA) ......................................................................................................................................................................................461 Umarov Avzaljon Yodgorali o‘g‘li INVESTITSIYALARNING KIRIB KELISHIGA TO‘SQINLIK QILUVCHI MUAMMOLARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI ............................................................................................................................................................................467 Alimova Dilafro‘z Tohir qizi https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. FARMATSEVTIKA KORXONALARIDA MOLIYAVIY HISOBOT SHAKLLARINI TAKOMILLASHTIRISH VA INVESTORLAR UCHUN AXBOROT OCHIQLIGINI TA’MINLASH .........................................................................470 Turdikulova Gulshad Nurmamatovna ISHLAB CHIQARISH KORXONALARIDA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING SHAFFOFLIGINI OSHIRISHDA MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARINING AHAMIYATI ............................. 477 Uztemirov Alisher Aktam o‘g‘li INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA SANOAT TARMOQLARI RAQOBATBARDOSHLIGINI TAʼMINLASHGA YO‘NALTIRILGAN BANDLIK TUZILMASINI OPTIMALLASHTIRISH .....................................482 Tursunov Bekmuxammad Omonovich XORIJ TAJRIBALARIDA SOLIQ BAZASINI ANIQLASH TARTIBI METODOLOGIYASINING MAVJUD METODLARI VA ULARNING XUSUSIYATLARI ..................................................................................................................489 Xalikchayeva Sadokat Ilxomjonovna IQTISODIY XAVFSIZLIKNING KONSEPTUAL ASOSLARI VA UNING MAMLAKAT IQTISODIYOTIDAGI O‘RNI ........................................................................................................................................................496 Ramatillaev M.R. TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKLARINI SUG‘URTALASH VA DIVERSIFIKATSIYA QILISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH .......................................................................................................................502 Eshboyev Shahobiddin Anorqul o‘g‘li TIJORAT BANKLARI O‘RTASIDAGI RAQOBATNI BAHOLASH VA KUCHAYTIRISHNING ZAMONAVIY METODOLOGIYASI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI ......................................................................................506 Qulmetov Mansurbek Ro‘zmatovich XALQARO REYTING TASHKILOTLARINING OLIY TA’LIM MUASSASALARIGA TA’SIRI VA MAVJUD PLATFORMALAR .......................................................................................................................................................................... 515 O‘rozboyev Xayrulla Murodboy o‘g‘li TALABALAR MOTIVATSIYASINING MEXANIZMLARI: LOYIHA ASOSIDAGI TA’LIM TEXNOLOGIYALARIDA...............................................................................................................................................................523 Kasimova (Mulladjanova) Nasiba Azimdjanovna ISH KUCHIDAN SAMARALI FOYDALANISH VA NORASMIY BANDLIKNI SOYADAN CHIQARISH BOʻYICHA TAKLIFLAR ISHLAB CHIQISH ...........................................................................................................................531 Pulatov Dilshod Xaqberdiyevich, Maxkamova Shaxlo Yulchiyevna, Absamatov Baxrom Danakulovich KASBIY TA’LIM MAZMUNIDA TA’LIM VA ISHLAB CHIQARISH INTEGRATSIYASINI RAG‘BATLANTIRISH ORQALI O‘RTA BO‘G‘IN KADRLAR TAYYORLASHNING JOZIBADORLIGINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI ......................................................................................................................................................538 Tojiyev Sirojiddin Sayriddinovich O‘ZBEKISTONDA TURIZM INFRATUZILMASINI BOSHQARISH TIZIMINING TURLARI VA SHAKLLARI .............................................................................................................................................................................. 542 Muminova Mavjuda Sharifovna SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNI STRATEGIK BOSHQARISH SAMARADORLIGI MASALALARI .................................................................................................................................................................................547 Kadirhodjayeva Nilufar Rahmatullayevna MHXSGA MUVOFIQ ASOSIY VOSITALAR HISOBINI TASHKIL ETISH MASALALARI ........................................552 Aliyev Sherzod Abdixomidovich ФАКТОРЫ ЭФФЕКТИВНОГО РАЗВИТИЯ ПРОИЗВОДСТВЕННОГО ПОТЕНЦИАЛА ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ .................................................................................................................................558 Аллаева Г.Ж. YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH SHAROITIDA INVESTITSION MUHITNI YAXSHILASH YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................564 Irisqulova Munisa Akmal qizi TASHABBUSLI BUDJET JARAYONLARI DOIRASIDA 2024-YILDA AMALGA OSHIRILGAN ISHLAR TAHLILI ............................................................................................................................................................................................569 Xamidov Xabibullo Xikmatulla oʻgʻli MINTAQA SANOATIDA AHOLI JON BOSHIGA YAQQ O‘ZGARISHINING DINAMIK TAHLILI ..........................574 Nabiyev G‘ulom Abdisalomovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. OʻZBEKISTONDA ELEKTRON PULGA OʻTISH ISTIQBOLLARI, KORRUPSIYA VA YASHIRIN IQTISODIYOTGA QARSHI KURASHISHDA KUTILAYOTGAN SAMARADORLIK ............................................... 1195 Pulatov Dilshod Xaqberdiyevich, Abdiyev Mansur Musurmonovich KICHIK BIZNЕS TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI IQTISODIY XAVFSIZLIGI MASALALARI .................... 1202 Anafiyayev Abdurashid Mamasidiqovich RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI HISOBINI AVTOMATLASHTIRISH ........................................................................................................................................................... 1206 Xusinov Ibragim Ismoilovich ЭВОЛЮЦИЯ ТОРГОВОЙ ПОЛИТИКИ ТУРЦИИ В КОНТЕКСТЕ ИНТЕГРАЦИИ В ГЛОБАЛЬНЫЕ ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ЦЕПОЧКИ .......................................................................................................................................... 1210 Солиев Абдумаджид Джабборович MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTI DIREKTORINING MOLIYAVIY SAVODXONLIGI: NAZARIYA VA AMALIYOTI..................................................................................................................................................... 1215 Abdullayeva Nafisa Shavkatovna, Boymuradov Normurod Abdusodikovich TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIGA MOLIYAVIY HIMOYA XIZMATLARI KOʻRSATISHNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YOʻLLARI ...................................................................................................................... 1220 Gʻaniyeva Nozima Alijon qizi ОЦЕНКА ПОТЕНЦИАЛА КЛАСТЕРИЗАЦИИ КОКОНОПЕРЕРАБАТЫВАЮЩИХ ПРЕДПРИЯТИЙ НА ШЕЛКОВОМ ОТРАСЛИ УЗБЕКИСТАНА................................................................................................................. 1225 Ходжиматов Равшанбек Расулжанович XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA ISH BILAN BANDLIK SHAKLLANISHINING XORIJ TAJRIBASI ............ 1231 Abdusaidov Akmal Abduvaliyevich TEMIR YO‘L TRANSPORTI KORXONALARIDA MOLIYAVIY-IQTISODIY BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISH UCHUN KONTROLLING VOSITALARINI JORIY ETISH ............................... 1236 Kayumov Zafarbek Odil o‘g‘li BANK HR JARAYONLARIDA SUN’IY INTELLEKTNI QO‘LLASH IMKONIYATLARI .......................................... 1243 D. DJabbarova MEHNAT BOZORIDA NORASMIY BANDLIKNI QISQARTIRISH MEXANIZMLARI .......................................... 1247 Mirzakarimova Muyassarxon Muminovna IJTIMOIY XIZMATLAR TIZIMIDA DAVLAT VA NODAVLAT SEKTORINING O‘ZARO ALOQASI HAMDA XORIJIY TAJRIBA TAHLILI .................................................................................................................................... 1251 Berdiyeva Nafisa Qahramonovna ПРИМЕНЕНИЕ КОНТРОЛЛИНГА В ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКОЙ СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНИЯ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ТРАНСПОРТА ......................................................................................... 1257 Каюмов Зафарбек Одил угли BILVOSITA SОLIQLAR HISOBINI TASHKIL ETISHDA SОLIQ NАZОRАTINING AHAMIYATI ...................... 1263 Djаlilоv Rаhmоnkul Hаmidоvich INVESTITSION FAOLIYATNING IQTISODIY MOHIYATI VA UNING SANOAT RIVOJLANISHIDAGI OʻRNI .............................................................................................................................................................................................. 1268 Yuldoshev Sobir Fayzullayevich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI IQTISODIYOTINING TRANSFORMATSIYASI SHAROITIDA AHOLI DAROMADLARINING TAQSIMOT TAHLILI..................................................................................................................... 1272 Bayxonov Baxodirjon Tursunbayevich TIJORAT BANKLARIDA RAQAMLI MARKETINGNI QO‘LLASHNING XORIJ TAJRIBASI ................................ 1277 Raxmatova Shaxnoza Rustamovna, Ochilova Dilnoza Ismoil qizi ФОРМИРОВАНИЯ УСТОЙЧИВОЙ ЗАНЯТОСТИ В ПРОМЫШЛЕННОСТИ В УСЛОВИЯХ ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ ПРЕОБРАЗОВАНИЙ .................................................................................................................. 1283 Б.С. Разакова ZAMONAVIY TURISTIK KLASTERLARNI BOSHQARISHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI ................. 1289 Azim Pulatov OʻZBEKISTONDA YOSHLAR BANDLIGINI TAKOMILLASHTIRISH YOʻNALISHLARI VA DAVLAT SIYOSATINING SAMARADORLIGI ...................................................................................................................................... 1296 Qodirov Baxodirjon Shuhratovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. YASHIL TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA SANOAT KORXONALARINING ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING AHAMIYATI ............................... 1302 Ergashev Sanjarbek Sobirjon oʻgʻli ONLAYN TA’LIM PLATFORMALARI INTERAKTIV CHATBOTLARI SAMARADORLIGINI KOMPLEKS BAHOLASH .......................................................................................................................................................... 1306 Zaripova Mukaddas Djumayozovna, Yusupova Asila Xidirqul qizi TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI BAHOLASHNING TAKOMILLASHTIRILGAN USLUBIYOTI ........................................................................................................................... 1313 Abdullayeva Sevaraxon Xasanovna ZARAFSHON MINTAQASI HUDUDLARIDA IQTISODIY MUTANOSIBLIKKA TAʼSIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI VA ULARNING OʻZGARISH TENDENSIYALARI ...................................................................... 1320 Murtazayev Isabek Bazarbayevich OʻZBEKISTONDA AHOLI TURMUSH DARAJASINI YAXSHILASHNI MOLIYAVIY MANBALARI ................. 1327 Mansurov Mansur Alisherovich, Xolbekova Dilobarxon Rasuljon qizi O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA MONETAR SIYOSATNING TRANSMISSIYA MEXANIZMLARI SAMARADORLIGI ...................................................................................................................................................................... 1330 Boltayeva Nilufar Shavkat qizi HUDUDIY TURIZM RIVOJLANISHIDA BARQAROR BOSHQARUV STRATEGIYALARINI ISHLAB CHIQISH ........................................................................................................................................................................................ 1336 Barakayev Elbekjon Abdulla o‘g‘li O‘ZBEKISTON TA’LIM TIZIMIDA DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK MEXANIZMINI JORIY ETISH ................ 1343 Yuldashev Kodirjon Mamadjanovich ILG‘OR XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASIDA BOSHQARUV XODIMLARI QOBILIYATLARIDAN FOYDALANISH ORQALI KORXONA SALOHIYATINI YUKSALTIRISH YO‘LLARI ............................................... 1348 Ayubxon Qutbiddinov Bosit o‘g‘li INTEGRATSIYALASHGAN XARAJATLAR TAHLILI: ISHLAB CHIQARISH VA LOGISTIKA XARAJATLARINING MAHSULOT TANNARXIGA TA’SIRI ........................................................................................... 1353 Zokirjonov Asadbek Otabek o‘g‘li, Xashimova Zuhraxon Kahramonovna QASHQADARYO VILOYATI SANOATINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISH STRATEGIYASINING ASOSIY YO‘NALISHLARI VA ULARNI EKONOMETRIK MODELLAR YORDAMIDA BAHOLASH ................ 1358 Raxmatullayev Doston Asad o‘g‘li MAKTABGACHA TAʼLIM MUASSASALARIDA BOLALAR TAʼMINOTIGA OTA-ONALAR TOMONIDAN HAQ TOʻLASH VA UNDAN FOYDALANISH TARTIBINING BUXGALTERIYA HISOBI....................................... 1361 Roʻziboyev Oybek Baxromovich KICHIK BIZNESNING HUDUDIY ISH BILAN BANDLIKKA TA’SIRI ........................................................................ 1367 Qulmatov Alimjan Abdulloyevich INDUSTRIYA 4.0 SHAROITIDA KASBLAR TARKIBI TUZILMASI VA KOMPETENSIYALAR TRANSFORMATSIYASI ............................................................................................................................................................ 1371 Mirzakarimova Muyassarxon Muminovna RAQAMLI IDENTIFIKATSIYA (E-ID) TIZIMINING G‘AZNACHILIK OPERATSIYALARIDA QO‘LLANISH ISTIQBOLLARI ................................................................................................................................................ 1375 Raximov Shaxzod Maxsudjanovich IQTISODIYOTNI RAQAMLI TRANSFORMATSIYALASH SHAROITIDA AVTOMOBIL SANOATI KORXONALARINING INVESTITSION FAOLIYATINI STRATEGIK RIVOJLANTIRISH ..................................... 1380 Kasimova Nozima Omilovna METHODOLOGY FOR ASSESSING THE EFFECTIVE PERFORMANCE OF AN INDUSTRIAL ENTERPRISE IN THE CONTEXT OF INDUSTRY 4.0 .................................................................................................... 1384 Kudaynazarova Dilnaz Koshkarbaevna TEACHING PROGRAMMING COLLABORATIVELY THROUGH GOOGLE COLAB AND GITHUB INTEGRATION ............................................................................................................................................................................ 1388 Saidova Dilfuza Ergashovna O‘ZBEKISTONDA BARQAROR IQTISODIY O‘SISHNI TA’MINLASHNING ASOSIY YO‘NALISHLARI ......... 1392 Djumayev Zayniddin Axmedovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 18 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. ЦИФРОВАЯ МОДЕРНИЗАЦИЯ СИСТЕМЫ ОБРАЗОВАНИЯ УЗБЕКИСТАНА: КОНЦЕПТУАЛЬНАЯ ОСНОВА И КЛЮЧЕВЫЕ ОРИЕНТИРЫ .............................................................................. 1397 Киличева Феруза Бешимовна ТРАНСФОРМАЦИЯ КОНСТИТУЦИОННЫХ НОРМ О СОБСТВЕННОСТИ И ЭКОНОМИЧЕСКОЙ СВОБОДЕ В УЗБЕКИСТАНЕ В УСЛОВИЯХ СОЦИАЛЬНОГО ГОСУДАРСТВА ............................................... 1401 Абдуллаева Мавлюда Садыковна KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI INNOVATSION IQTISODIYOTDA QO‘LLAB-QUVVATLASH STRATEGIYALARI ...................................................................................................................................................................... 1407 Mirzaaxmedov Nodirbek Shavkatovich KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGINI TAHLIL QILISH VA MARKETING STRATEGIYASINI TANLASH ...................................................................................................................................................................................... 1414 Yoqubjonova Dildora Timur qizi TURISTIK XIZMATLAR BOZORINING XUSUSIYATLARI VA BRENDLASH IMKONIYATLARI ...................... 1420 Yusupova Moxinur Farxod qizi TA’LIM TASHKILOTLARIDA MOLIYAVIY AKTIVLARNI BOSHQARISH ................................................................ 1428 Meliboyev Ibroxim Mavlon o‘g‘li SOLIQ NAZORATINI TASHKIL ETISHDA XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTONGA TATBIQ ETISH IMKONIYATLARI ........................................................................................................................................................................ 1432 Kodirov Aqliddin Xakim o‘g‘li AVTOMOBIL SAVDOSIDA ZAMONAVIY MARKETING KONSEPSIYALARINING QO‘LLANILISHI ............. 1437 Adamboyev Abror Akrom o‘g‘li, Akramov T.A. CHARM-POYABZAL KORXONALARIDA RESURSLARDAN MUQOBIL FOYDALANISH SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARINI PROGNOZLASH ......................................................................................... 1443 Otaniyozov Orifjon Otaxonovich BANK KAPITALI YETARLILIGI VA RISKLARNI BOSHQARISH TIZIMINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARI .................................................................................................................................................. 1449 Abdusalamov Olimjon Eshmirzayevich SIRKULYAR IQTISODIYOTDA RESURS TANQISLIGINING OLDINI OLISH MASALALARI ............................ 1454 Ismoilova Gulchiroy Tolliboy qizi THE IMPACT OF DIGITAL PAYMENT SYSTEMS DEVELOPMENT ON THE BANKING SECTOR: A COMPARATIVE ANALYSIS OF CENTRAL ASIAN COUNTRIES ............................................................................ 1459 Aziza Farmonovna Ergasheva, Rustam Olimjonovich Oltinov ICHKI AUDIT VA UNING KORXONA NAZORAT TIZIMIDAGI OʻRNI: MUAMMO VA YECHIMLAR ............. 1472 Mexmonaliyev Ulugʻbek Erkinjon oʻgʻli QISHLOQ XO‘JALIGIDA RISK TURLARI VA KELIB CHIQISH OMILLARI ............................................................. 1477 Xamrokulov Sindor Qahramonovich O‘ZBEKISTONDA TURISTLARGA OVQATLANISH XIZMATLARINI KO‘RSATISHNI RIVOJLANTIRISHNING BOSHQARUV MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH ................................................. 1483 Maxmadiyeva Charos Xayrullayevna TIJORAT BANKLARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASHNING SAMARALI YO‘LLARI ....................................................................................................................................................................................... 1487 Adilov Mirkomil Miralimovich BUDJET JARAYONIDA OCHIQLIK VA SHAFFOFLIKNI OSHIRISH MEXANIZMLARINING AMALDAGI HOLATI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI .............................................................................................. 1494 Shernayev Akbar Aqmirzayevich KICHIK TADBIRKORLIK LOYIHALARINI MOLIYALASHTIRISHDA BANK KREDITLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISH OMILLARI .................................................................................................................... 1499 Norqobilova Nargiza Abdiqodirovna OLIY TA’LIM XIZMATLARI BOZORIDA NODAVLAT OLIY TA’LIM MUASSASALARINING ISHTIROKI VA ULARDA MARKETING FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH ..................................................................................... 1504 Yuldashov Isomiddin Sidiqovich МАКРОЭКОНОМИЧЕСКАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ ОПТИМИЗАЦИИ НАЛОГОВЫХ ПОСТУПЛЕНИЙ И ЕЁ ЗНАЧЕНИЕ ДЛЯ ЭКОНОМИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ .................................................... 1509 Муталова Дилором Махамаджановна, Хакимова Ситора Ильёсжон кизи https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 19 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA TELEKOMMUNIKATSIYA XIZMATLARI BOZORINI RIVOJLANTIRISH TENDENSIYALARI VA MEXANIZMLARI...................................................................................... 1515 Suyunov Asror Baxtiyorovich INNOVATSION FAOLIYATNI RAG‘BATLANTIRISHDA DAVLATNING O‘RNI ...................................................... 1518 Saitkamolov Muхammadxo‘ja Sobirxo‘ja o‘g‘li SOLIQ MA’MURIYATCHILIGINING MOHIYATI VA UNING TADBIRKORLIK MUHITIDAGI O‘RNI .............. 1521 Xurramov Azizbek Muxiddin o‘g‘li DETERMINATION OF SEED DAMAGE IN THE PNEUMATIC TRANSPORT SYSTEM BY CONDUCTING EXPERIMENTS ...................................................................................................................................... 1527 Boltabayev Bekzod Egamberdiyevich GEOTAHLILIY YONDASHUV ASOSIDA DEHQON XO‘JALIKLARINING YER BILAN TA’MINLANGANLIGINI BAHOLASH ................................................................................................................................... 1531 Axmatov Abutolibxon Ochilxon oʻgʻli DAVLAT BUDJETI XARAJATLARINING G‘AZNA IJROSIDA BIG DATA TAHLILIDAN FOYDALANISHNING SAMARASI ......................................................................................................................................... 1535 Atajanov Murodbek Bekberganovich РОЛЬ И РАЗВИТИЕ КИБЕРПРАВА В ФИНТЕХ-ПРОЕКТАХ: ПРАВОВЫЕ ВЫЗОВЫ И ПРИОРИТЕТЫ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА .............................................. 1539 Мирзаев Шерзод Махматкулович KAMBAG‘ALLIK VA UNI TADRIJIY-NAZARIY KONSEPSIYALARI............................................................................ 1547 Xolmirzayev Abdulxamid Xapizovich DAVLAT KORXONALARINI XUSUSIYLASHTIRISH JARAYONIDA QIYMATNI ANIQLASH VA MOLIYAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASH MEXANIZMLARI ........................................................................ 1554 Asomidinova Moxigulbonu Oybek qizi O‘ZBEKISTONDA IJTIMOIY HIMOYA TIZIMINI RAQAMLASHTIRISH VA HUDUDLARDA DIFFERENSIAL YONDASHUV ASOSIDA MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH ........................ 1560 Dovutov Faxriddin Javliyevich KICHIK KVADRATLAR METODIGA ALTERNATIV YANGI DIFFERENSIAL USULINI ISHLAB CHIQISH VA UNING SAMARADORLIGI ............................................................................................................................ 1567 Ochilov Sherali Baratovich, Akramova Obida Qosimovna, Raximova Dilnoza Davronovna YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH SHAROITIDA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSION MUHITGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR .................................................... 1581 Ibragimova Ma’mura Muxiddinovna QISHLOQ XO‘JALIGIDA «YASHIL LOYIHALAR»NI INVESTITSIYALASH IMKONIYATLARI .......................... 1585 Nilufar Mengqobilovna Xudayberdieva FINANCIAL CONDITION OF THE ENTERPRISE AS OBJECT OF RESEARCH AND EVALUATION ............. 1589 Ismailova Makhbuba Mirkhalilovna MAGNEZIAL BOG‘LOVCHI VA BAZALT TOLASI CHIQINDISI ASOSIDA KOMPOZITSION MATERIALLAR OLISH ............................................................................................................................................................. 1594 Rahimjon Jalilov Ravshanbek o‘g‘li, Orazimbetova Gulistan Jaksilikovna YASHIL INVESTITSIYALAR SAMARADORLIGINI BAHOLASH METODLARI: LCOE, CBA VA SDGS INDIKATORLARI ASOSIDA TAHLIL ................................................................................................................................... 1598 Kilicheva Kamola Muzaffarovna RESPUBLIKADA TURIZM XIZMATLARI SAMARADORLIGINI BAHOLASH MASALALARI ........................ 1603 Janzakov Bekzot Kulmamat o‘g‘li NAMANGAN VILOYATI OZIQ-OVQAT BOZORINING INSTITUTSIONAL SHAKLLANISHI VA QISHLOQ XO‘JALIGI TARMOQLARI BARQAROR O‘SISH SUR’ATLARINI BAHOLASH ............................ 1611 Ismoilov Alisher Jobir o‘g‘li, Mirtoyev Axrorbek Abdulpattoyevich MINTAQAVIY INVESTITSIYA-INNOVATSION JARAYONLARNI TARTIBGA SOLISH USULLARI ................. 1618 Xamrayev Quvvat Iskandarovich O‘ZBEKISTONDA MAKRO IQTISODIY KO‘RSATKICHLARN BARQARORLASHTIRISH YO‘LLARI ............. 1624 Ulashev Xubbim Askarovich GERMANIYADA BARQAROR IQTISODIY RIVOJLANISH MAQSADLARI .............................................................. 1629 Risqulov Ravshan Bekto‘raevich, Gaziyeva Sulxiya Saidmashrafovna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 20 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyabr. № 11-son. O‘ZBEKISTONNING DAVLAT SEKTORIDA IPSAS STANDARTLARINI JORIY ETISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA ULARNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI ........................................................................... 1633 Matrasul Yoqubov Mavlonberdiyevich, Qodirova Gulnoza Shavkatjon qizi IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1633 2025-yil, noyabr. № 11-son. O‘ZBEKISTONNING DAVLAT SEKTORIDA IPSAS STANDARTLARINI JORIY ETISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA ULARNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI Matrasul Yoqubov Mavlonberdiyevich O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi Buxgalteriya hisobi va audit kafedrasi dotsenti Qodirova Gulnoza Shavkatjon qizi O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi, magistratura tinglovchisi ORCID: 0009-0003-1820-4909 Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston davlat sektorida xalqaro davlat sektori buxgalteriya standartlarini (IPSAS) joriy etishning huquqiy asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda amaldagi me’yoriy-huquqiy baza xalqaro standartlar talablari bilan solishtirilib, mavjud tizimdagi kamchiliklar va moslashtirish zarurati asoslab berilgan. Muallif IPSAS standartlarini joriy etishda huquqiy va tashkiliy mexanizmlarni takomillashtirish yo‘nalishlarini ishlab chiqadi hamda xalqaro tajriba asosida ularning milliy qonunchilikka integratsiyasi uchun ilmiy takliflarni ilgari suradi. Kalit soʻzlar: IPSAS, moliyaviy hisobot, huquqiy-normativ hujjatlar, xalqaro standartlar. Abstract. This article analyzes the legal basis for the introduction of International Public Sector Accounting Standards (IPSAS) in the public sector of Uzbekistan. The study compares the current regulatory framework with the requirements of international standards and substantiates the shortcomings in the existing system and the need for adaptation. The author proposes directions for improving the legal and organizational mechanisms for the implementation of IPSAS standards and develops scientific proposals for their integration into national legislation based on international experience. Key words: IPSAS, financial reporting, legal and regulatory documents, international standards. Аннотация. В данной статье анализируется правовая база внедрения Международных стандартов финансовой отчётности общественного сектора (МСФООС) в государственном секторе Узбекистана. В исследовании проводится сравнение действующей нормативно-правовой базы с требованиями международных стандартов, обосновываются недостатки существующей системы и необходимость адаптации. Автор разрабатывает направления совершенствования правовых и организационных механизмов внедрения стандартов МСФООС и предлагает научные предложения по их интеграции в национальное законодательство, основанные на международном опыте. Ключевые слова: МСФООС, финансовая отчётность, нормативно-правовые документы, международные стандарты. KIRISH Davlat moliyasi tizimining shaffofligi va ishonchliligi mamlakatning iqtisodiy boshqaruv samaradorligini belgilovchi asosiy omillardandir. Shu bois davlat sektori buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotini xalqaro standartlar asosida tashkil etish zaruriyati ortib bormoqda. Jahon amaliyotida xalqaro davlat sektori buxgalteriya standartlari (IPSAS) davlat moliyaviy axborotini taqqoslanadigan, ishonchli va ochiq shaklda taqdim etish imkonini beruvchi universal me’yorlar tizimi sifatida e’tirof etiladi. O‘zbekistonda ham moliyaviy boshqaruvni modernizatsiya qilish, xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish, hamda davlat byudjeti shaffofligini ta’minlash zarurati IPSAS standartlarini joriy etish jarayonini jadallashtirmoqda. Shu bilan birga, amaldagi qonunchilik va me’yoriy bazaning ayrim jihatlari xalqaro talablarga to‘liq mos kelmasligi, hisob yuritishning kassa asosida olib borilishi hamda institutsional muvofiqlikdagi kamchiliklar mazkur sohada huquqiy asoslarni takomillashtirish zaruratini yuzaga keltirmoqda. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1634 2025-yil, noyabr. № 11-son. Shu munosabat bilan, O‘zbekiston davlat sektori buxgalteriya hisobi tizimida IPSAS standartlarini joriy etishning huquqiy asoslarini tahlil qilish, ularning amaliy samaradorligini baholash hamda xalqaro tajriba asosida takomillashtirish yo‘nalishlarini aniqlash ushbu tadqiqotning asosiy maqsadini tashkil etadi. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Davlat sektori moliyaviy hisobotining xalqaro standartlarga moslashtirilishi masalasi so‘nggi yillarda global va milliy ilmiy tadqiqotlarning diqqat markazida bo‘lib kelmoqda. IPSAS (International Public Sector Accounting Standards) standartlarini tatbiq etish jarayoni bir qancha huquqiy, institutsional va tashkiliy omillarga bog‘liq ekanligi bir necha tadqiqotlarda qayd etilgan. Chan (2021) o‘z ishida IPSASni turli mamlakatlarda tatbiq etish jarayonidagi to‘siqlarni tahlil qiladi. Muallif global miqyosda standartlarni joriy etishda yuzaga keladigan institutsional moslashuv, huquqiy baza yetishmasligi va moliyaviy nazorat mexanizmlarining yetishmasligi kabi asosiy muammolarni ko‘rsatadi [1]. OECD (2022) hisobotida davlat moliyaviy hisobotini shaffof va taqqoslanadigan shaklda yuritishda IPSASning ahamiyati tahlil qilingan. Hisobotda xalqaro standartlar orqali fiskal shaffoflikni oshirish va davlat byudjeti ustidan hisobdorlikni ta’minlashdagi amaliy mexanizmlar ko‘rib chiqiladi [2]. IFAC (2023) tomonidan tayyorlangan ma’ruzada IPSAS joriy etish bo‘yicha so‘nggi trendlar va statistik ma’lumotlar keltiriladi. Mualliflar, ayniqsa, 50 dan ortiq mamlakatning davlat sektori moliyaviy hisobotlarini xalqaro standartlarga moslashtirish tajribasini tahlil qiladi va muvaffaqiyat omillari hamda cheklovlarni aniqlaydi [3]. Asian Development Bank (ADB, 2021) Osiyo davlatlarida, xususan Markaziy Osiyo mamlakatlarida IPSAS tatbiqi tajribasini solishtirib, O‘zbekiston, Qozog‘iston va Qirg‘iziston uchun bosqichma-bosqich o‘tish modelini tavsiya qiladi. Tadqiqotda normativ-huquqiy bazaning yetarliligi, kadrlar tayyorgarligi va axborot tizimlari moslashuvining muhimligi ta’kidlanadi [4]. O‘zbekiston amaliyotida Moliya vazirligi (2023) tomonidan ishlab chiqilgan konsepsiya IPSAS standartlarini joriy etishning milliy huquqiy va metodik asoslarini belgilab beradi. Mazkur hujjat orqali davlat sektori hisobotining xalqaro talablarga moslashuvi bo‘yicha bosqichma-bosqich yo‘l xaritasi ishlab chiqilgan [5]. Islomov (2022) IPSASni milliy qonunchilikka integratsiya qilishdagi normativ va tashkiliy muammolarni tahlil qiladi. Muallifning fikricha, joriy qonunchilik va me’yoriy-huquqiy hujjatlar xalqaro standart talablariga to‘liq javob bermaydi, bu esa tatbiq jarayonini sekinlashtiradi [6]. Yevropa Komissiyasi (2024) tahliliy hisobotida IPSAS standartlari davlat moliyaviy hisobotini shaffof va ishonchli qilishdagi ijobiy ta’sirini yoritadi. Shu bilan birga, milliy qonunchilikni xalqaro talablarga moslashtirish zarurati ta’kidlanadi [7]. Davlat buxgalteriya hisobi markazi (2021) tomonidan chiqarilgan metodik qo‘llanma amaliy tatbiq nuqtai nazaridan muhim bo‘lib, byudjet tashkilotlari uchun IPSAS standartlariga mos hisobot tuzish bo‘yicha ko‘rsatmalar beradi [8]. Tashmatova (2023) IPSAS standartlarini joriy etishning institutsional va tashkiliy omillarini o‘rganib, kadrlar tayyorgarligi va byudjet tashkilotlari boshqaruvini takomillashtirish zaruriyatini qayd etadi [9]. World Bank (2022) esa IPSASni tatbiq etish orqali davlat moliyasi boshqaruvini kuchaytirish va xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni rivojlantirish imkoniyatlarini yoritadi [10]. TADQIQOT METODOLOGIYASI Ushbu tadqiqot O‘zbekiston davlat sektori moliyaviy hisobotini xalqaro standartlarga moslashtirish jarayonining huquqiy va institutsional asoslarini o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqotda normativ-huquqiy hujjatlar, xalqaro tajriba va metodik materiallar tahlili asosiy vosita sifatida qo‘llanildi. Metodologik yondashuvlardan tahliliy usul orqali O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunlari va Moliya vazirligi IPSAS konsepsiyasi o‘rganildi, mavjud normativ bo‘shliqlar aniqlandi. Taqqoslash usuli yordamida O‘zbekiston tajribasi xalqaro amaliyot (Buyuk Britaniya, Kanada, Yangi Zelandiya va Markaziy Osiyo davlatlari) bilan solishtirildi, muvaffaqiyat omillari va kamchiliklari aniqlandi. Huquqiy tahlil va dokumental tadqiqot orqali IPSAS standartlarini tatbiq etishning milliy huquqiy va amaliy mexanizmlari baholandi. Tadqiqot obyekti – O‘zbekiston davlat sektori moliyaviy hisobot tizimi, predmeti esa IPSASni joriy etishning huquqiy va institutsional asoslari va takomillashtirish yo‘nalishlari hisoblanadi. TAHLIL VA NATIJALAR Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston davlat sektori moliyaviy hisobot tizimida IPSAS standartlarini tatbiq etish jarayonida huquqiy, institutsional va amaliy omillar samaradorlikka bevosita ta’sir qiladi. O‘zbekistonning amaldagi normativ-huquqiy bazasi (2016–2023-yillar) IPSAS talablariga qisman mos IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1635 2025-yil, noyabr. № 11-son. keladi. Masalan, 2023-yilgi tahlilga ko‘ra, davlat byudjeti hisobotining faqat 40% qismi to‘liq IPSAS standartlariga javob beradi. 60% moliyaviy axborot hali kassa asosida yuritiladi, bu esa aktivlar va majburiyatlarning haqiqiy holatini to‘liq ko‘rsatmaydi. 1-jadval. IPSASni tadbiq etish bo‘yicha xalqaro statistik ma’lumotlar Mamlakat Tatbiq etilgan standartlar (%) Tadbiq yili Buyuk Britaniya 100% 2010 Kanada 95% 2011 Yangi Zelandiya 100% 2012 O‘zbekiston 40% 2023 (boshlang‘ich) Bu jadvaldan ko‘rinib turibdiki, O‘zbekistonda IPSAS tadbiqi hali boshlang‘ich bosqichda bo‘lib, xalqaro standartga yetish uchun normativ va institutsional ishlanmalarni kuchaytirish zarur. O‘zbekiston davlat sektori moliyaviy hisobotining IPSAS standartlariga moslashtirilishi jarayonida bir qator huquqiy, institutsional va amaliy muammolar mavjud. Amaldagi normativ-huquqiy baza moliyaviy hisobotning faqat 40% qismini IPSAS talablariga moslashtirgan, qolgan 60% hali kassa asosida yuritiladi, bu esa aktivlar va majburiyatlarning haqiqiy holatini to‘liq aks ettirmaydi. Shu bilan birga, byudjet tashkilotlarining 70% kadrlar salohiyati IPSASni to‘liq tatbiq etish uchun yetarli emas va 60% axborot tizimlari xalqaro standart talablariga moslashmagan. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, IPSAS standartlarini tatbiq etishning muvaffaqiyati institutsional mustahkamlik, kadrlar tayyorgarligi va axborot tizimlarining uyg‘unligiga bog‘liq. Masalan, Buyuk Britaniya va Yangi Zelandiya hisobot tizimlarining 100% qismi IPSASga mos, Kanada 95% va O‘zbekiston hozirgi bosqichda 40% darajasida. Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun bir qator chora-tadbirlar tavsiya etiladi. Normativ-huquqiy moslashtirish – “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonun va Moliya vazirligi qarorlarini IPSAS talablariga muvofiqlashtirish, yangi qoidalar va pilot loyihalarni ishlab chiqish orqali bosqichma-bosqich tatbiq etish. Kadrlar tayyorgarligini oshirish – IPSAS bo‘yicha malaka oshirish kurslari, treninglar, oliy ta’lim muassasalarida mutaxassislar tayyorlash va davlat sektori strategiyasida kadrlar tayyorgarligini kuchaytirish. Axborot tizimlarini yangilash – IPSASga moslashtirilgan elektron moliyaviy hisobot tizimlarini joriy etish, mavjud dasturiy ta’minotni yangilash va raqamlashtirish orqali real vaqt rejimida monitoring tizimini yaratish. Moliyaviy hisobotning shaffofligini oshirish – hisobot tarkibini kengaytirish, yillik va choraklik hisobotlarni xalqaro formatda e’lon qilish va tashqi auditorlar nazoratini kuchaytirish orqali shaffoflikni 40% dan 85% gacha oshirish mumkin. Xalqaro solishtirish imkoniyatlarini kengaytirish – IPSAS standartlarini to‘liq tatbiq etish, xalqaro tashkilotlar bilan konsultatsiyalar va benchmarking tizimini joriy etish orqali hisobotlarni xalqaro miqyosda taqqoslash imkoniyatini yaratish. O‘zbekiston davlat sektori moliyaviy hisobotining IPSAS standartlariga moslashtirilishi nafaqat moliyaviy axborot sifatini yaxshilash, balki davlat byudjeti ustidan nazoratni kuchaytirish va xalqaro hamkorlik imkoniyatlarini kengaytirish uchun muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga, normativ-huquqiy bazani mustahkamlash, kadrlar tayyorgarligini oshirish va axborot tizimlarini yangilash tatbiq jarayonining samaradorligini oshiradi va mamlakat moliya boshqaruvi sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi. XULOSA VA TAKLIFLAR Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekiston davlat sektori moliyaviy hisobotining IPSAS standartlariga moslashtirilishi huquqiy, institutsional va amaliy jihatdan murakkab, ammo dolzarb jarayon hisoblanadi. So‘nggi besh yil ichida amalga oshirilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, amaldagi normativ-huquqiy baza va axborot tizimlari IPSAS talablariga to‘liq javob bermaydi, byudjet tashkilotlarining kadrlar salohiyati yetarli emas va moliyaviy hisobotlarning shaffofligi past. Shu bilan birga, xalqaro tajriba muvaffaqiyat omillari sifatida bosqichma-bosqich joriy etish, institutlararo muvofiqlik, kadrlar tayyorgarligi va zamonaviy axborot tizimlarini tatbiq etishni ko‘rsatadi. IPSAS standartlarini tatbiq etish natijasida moliyaviy hisobotning shaffofligi va ishonchliligi sezilarli darajada oshadi, davlat byudjeti ustidan nazorat kuchayadi, xarajatlar samaradorligi yaxshilanadi, xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlik imkoniyatlari kengayadi, milliy moliya boshqaruvini modernizatsiya qilish va xalqaro talablar bilan uyg‘unlashtirish imkoniyati yaratiladi. Shu bilan birga, tatbiq jarayonida normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, kadrlar malakasini oshirish va axborot tizimlarini yangilash eng muhim chora-tadbirlar sifatida ajralib turadi. Ushbu chora-tadbirlarni amalga oshirish orqali O‘zbekiston davlat sektori moliyaviy hisobotining xalqaro standartlarga moslashuvi yanada samarali va barqaror bo‘lishi ta’minlanadi. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1636 2025-yil, noyabr. № 11-son. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. Chan (2021). Public Sector Financial Reporting Reform: Global IPSAS Implementation Challenges // Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management. 2021. №33(2). – P. 145–162. 2. OECD (2022). Enhancing Fiscal Transparency through IPSAS Adoption. Paris: OECD Publishing, 2022. 3. IFAC (2023). Public Financial Management and IPSAS Adoption Trends 2023. New York: International Federation of Accountants, 2023. 4. Asian Development Bank (2021). Transition to Accrual Accounting in the Public Sector: Lessons from Asia. Manila: ADB, 2021. 5. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (2023). Davlat sektori buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotini xalqaro standartlarga moslashtirish konsepsiyasi. Toshkent, 2023. 6. Islomov (2022). Davlat sektori buxgalteriya hisobi tizimini xalqaro standartlarga moslashtirish muammolari // Moliyaviy tahlil va hisob. 2022. №2. – B. 45–53. 7. European Commission (2024). Public Sector Accounting Standards and Fiscal Transparency: Comparative Review. Brussels: EC Publications, 2024. 8. Davlat buxgalteriya hisobi markazi (2021). Davlat sektori buxgalteriya hisobi: metodik qo‘llanma. Toshkent, 2021. 9. M. Tashmatova (2023). IPSAS standartlarini joriy etishning tashkiliy va institutsional omillari // Iqtisodiy tadqiqotlar. 2023. №4. – B. 62–70. 10. World Bank (2022). Strengthening Public Financial Management through IPSAS Implementation. Washington, D.C., 2022. Manzilimiz: Toshkent shahar, Mirzo Ulug‘bek tumani Kumushkon koʻchasi, 26-uy. Jurnal sayti: https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2025. № 11 Ingliz tili muharriri: Feruz Hakimov Musahhih: Zokir ALIBEKOV Sahifalovchi va dizayner: Oloviddin Sobir o‘g‘li © Materiallar koʻchirib bosilganda ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali manba sifatida koʻrsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Jurnalga istalgan payt quyidagi rekvizitlar orqali obuna boʻlishingiz mumkin. Obuna boʻlgach, @iqtisodiyot_77 telegram sahifamizga toʻlov haqidagi ma’lumotni skrinshot yoki foto shaklida joʻnatishingizni soʻraymiz. Shu asosda har oygi jurnal yangi sonini manzilingizga joʻnatamiz. Mazkur jurnalda maqolalar chop etish uchun quyidagi havolalarga maqola, reklama, hikoya va boshqa ijodiy materiallar yuborishingiz mumkin. Materiallar va reklamalar pullik asosda chop etiladi. El.Pochta: [email protected] Bot: @iqtisodiyot_77 Tel.: 93 718 40 07 ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali 03.11.2022-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №566955 reyestr raqami tartibi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazilgan. Litsenziya raqami: №046523. PNFL: 30407832680027