Institutionum elementarium philosophiae ad usum studiosae iuventutis. Tomo IV

0 E mig es 0 3% 2 Ez so INSTITUTIONUM EL ENTARTUM PIILOSOPHFE h: AD USUM STUDIOS JUVENTUTIS AB ANDREA DE GUEVARA Ha 43 ET BASOAZABAL, (1, SUANAXUATENSI PRESBYTERO. ÚliceÑ POMUS QUARTUS, IA cd La ruido £ TA MARCA COMPLECTENS MC PmYSICAM PARTI dl + : . yA E-3 + Pa , x , ” pe p R e! a pa | TRITL EX rro REGIA. 1829. Si PUE QIIIooc— AA AAA AAA NASA A + E E REGRESAN. 0 PHYSICAR PARTICULARIS - PROLEGOMENA. “Dicromiest de universo mundo: dicta est etiam de sideribus, ut jam propemodum 1p= Pareat multitudo rerum?”” quasi universalibus subjecta legibus , quibus universa natura ad= ministretur, Nunc ad peculiares. naturas con- templandas descendere oportet, ut ex “natu= ris his, ex quibus omnia constant, sursum, deor- sum, ultro, citróque commeantibus, mundi par- tium conjunctio contineri, ostendatur (de Nat. D. 1. 2).% Ex quo, magnus ¡lle animi foetus exi- Stet, in cognitione rerum. positus, et in expli=. catione naturz. Quo tandem igitur gaudio af= fici necesse est hominis animum cum his ha= bitantem, pernoctantemque curis? Ex uum totius mundi motus, conversia ÁSVE, perspe: xerit sideraque viderit innup 2 herentia cum ejus ipsiug ma tisinfixa sedibus; octo ¿ Fum nimirum adspect > € admomuit y 5! dagatio armor et tanquam <<) , unde t omnia orta, generata, concreta: queque os «vel: inanimi vel ani- mantis; vel muti"vel loqténtis origo: que a LU interitus, queque ex alio:in aliud vi S eissitudo , atque mutatio: unde terra, et: qui- bus librata ponderibus, qtibus cavernis maría * ES de "PHYSICA PARTIC. PROL. 7 sustineantur; in-qua omnia delata gravitate medium mundi locum semper expectant, qui est idem infimus in rotundo. Hecstractanti animo, et noctes et dies co- gitanti existit ¡illa precepta cognitio, ut ¡psa se mens cognoscat, conjunctamque cum divina mente se sentiat, ex quo insatiabili gaudio com- pleatur. Ipsa enim cogitatio de vi et natura rerum 4 Deo mirabili economia disposita stu- dium incendit illius «ternitatis imitande: ne- que se in brevitate vite collocatam putat, quum rerum causas alias ex aliis aptas, et ne- cessitate consequente nexas videt. Hec ille in- tuens atque suspiciens, vel potius omnes par- tes orasque circumspiciens, quanta rursus ani- mi tranquillitate humana ex citeriora conside= rat? Hinc illa cognitio virtutis existit: eflores- cunt: genera, partesque virtutum: invenitur, quid sit,.q aura spectet extremum in bo- s ultimum, quo reférenda eñhdx etatis ratio deligenda. rebuús exquisitis hoc vel ma- “quod hac studiorum- ratione rtus ad beaté vivendum sit se ip 99 Tusc 5, C. 24» €l Seq. recto ordine procedamus, ab bus ad magis contracta descende= quare primum de luce, qUe per onnem ere naturam pervagatur; deinde ad” aerem, qui ad fontem lucis propinsiaccedit; postea ad ignem , cujus prifiCipia a 10Ce et. aere derivan- fur, e quibus ad aquam, terram, atque ad ca, quz ab ¡psa educantur, plantas, animalia de- nique gradum faciemus. mr A A A O e a EEC O — —rommn o EA EAN TN AAA .. mm. AAA A EE O AA o AAN TA MI A A ¡DISSERTATIO L- > PR E be CDE NATURA LUMINI. 0 200 NAPA UASD OA $ 1 Lo2ROp «0 E 4d HSA y, SO +1 eS a De Luminis substantia ac propagatione» EA 4 Y9 id PA RO A AA rá, dd, A ld es? 4 1 Ducis nomine substantiam 1ntelligimus; V erum ante omnia, corpora. ucid phana distinguere oportet. Pus, si luminis radios e sua subi diffundat. Opaca vocamus Cor Sua superficie recipiunt lumen, ¡1h tunt, quin eodem intrinsecus clareses Fa vero corpus diaphanum substa » Quasi ab ea intime pene timque pellucidum tempore illustra Parets qua cessante, velut corpora opacan sibi lis Po radius est linea ¡lla Amissima particularum, seu vibrationtum “ab objecto lucente ad oculum propagata: que sia Corpgre lucido linea' recta proveniat, erit ra= e A a O dius directus: sin veró priusin opacum incidat, ac ab eo add:oculum transmittatur, radius erit to” Radios convergentes appellamus, qui ab eodem Corpore- lucido Re magis ac magis iMicem accedunt:- divergentes contra, ui continenter recedunt: paralleli ubique cam- dd distantiam observant, saltem ad sensums 2 Sunt,"quillucem a lumine distinguant, vocabulo lucis eam qualitatem intelligentes, . qua corpus .Incidum redditur;lumen autem _appellant emissionem illam a corpore lucido profectam, quaquavérsus propagatam, atque a corporibns opacis reflexam, vi cujus omnia - illuminantur, et conspicua nobis fiunt. Nos utrumque nomen tamquam synonimum usur- pabimus, nullo-diserimine utrumque-adhiben- tes..: Fuerunt,' qui Jucem velut substantiam quamdam médiam inter Corpus, et spiritum ducerent, aut veluti spiritualem quamdam na- E; quod quantum, A recta rd- ientia luculenter ostendent, m- inter corpus et spiritum, atorialem. inveniri possez res 'ést teru n: etiamsi-hoé daretur, lu-, verum corpus ex sequente prop. pa= “Lumen est verum corpus, ve- e substantiv materiales, que inreg- Fcorporeo: comprehenduntur,?” ra Lux sensús nostros: afíicit, modificat, in corpora agit, ab ipsis afficitur, congregátur, disjungi- tur, cetera; ergo est yerum corpus; fangere enim et tangi nisi corpus mulla potest res , ut 4 al AAA A EIA AR Rapa > ¿DE LUMINR+ 7 fert vulgatissimum inter philosophos axioma. Antecedentis probationes tot allegabimus, quot propositiones, phenomena , experimenta in se- quentibus producemus; quare nihil est, quod 3n re adeo perspicua diutims immoreMur, Lux quidem corpus tenuissimum. est ; attamen Cor- pus, ut est aer, cetereque materiz in exilissi- mas particulas dilute. 4 Prop. 11. “Lucis propagatio instantanea non est, sed successiva; etiamsi celeritate maxima ac pene incredibili hec transmissio fiat.” Prob, stronomorum observationibus ex eclipsibus” Jovialium satellitum constanter animadvertitur, Ppresertim:in intimo satellite, cújus immersio= nes , ac emersiones in umbram plancte prima- rii frequentissime sunt; Jove in perigeo exis- tente, discrepare. ab ipso: in aPOgxo versari- tg immersiones per hore uadrantem. A! tem- pore, quo notantur in, tabulis cassinianis; in quibos nulla fuit habita rati asationi: Y propaga annuzx orbite diametrum, ab uno ad Punctum horx* quadrantem lumen ih Necesse est; quod non contingeret, si* nea foret lucis propagatio: tum enim 66 mento, quo satellex immergitur, aut emergit, observaretur ejus immersio , aut emersioy'quo+ cumque demum orbitx puncto contingeret, uf res ipsa docet, k 8 DISSERTATIO 1. - 5 Corol. 1. Propagatio lucis 4 sole ad tera ram feré octo minutis; aut septem cum dimi- dio ex 'predicta observatione fieri deducitur. Nam AA Es in centro orbite annuz, aut parum ab ¡pso remotus, computata excen- P 7 integra diametro lux quadrantem orx impendit, in-¡llius semidiametro per= agranda dimidium temporis impendet, seu mi-- nuta septem cum dimidio. Idcircó solem orien- tem et obeuntem post:octo feré minuta vide= - mus, qui defectus in oriente compensatur tempore ,-quo in occidente ejus lumen compa- ret; unde ex hoc capite nullum detrimentum accipimus. 6 Corol. 2. Quum motus luminis -quabi- lis sit, idem tempus in percurrendo quolibet «quali spatio insumet: quamobrem- distantia stella nobis, quam per distantiam nos- tram ab sole.computamus, dabit tempus, quo Im 'distantja Syrii a: tellure esse Jametris orbite, seu distantiw prodit 3,200,000 minut. sive hore uz componunt 2222. dies, seu: ferd 5) ut IucemaSyrio ad nos transmissam $ €x Euleri “calculo. Undg: Adamus; Deus miraculo novo stellas conspicuas in momento sux creationis reddidisset, celerita= tem luminis augendo, easdem tunc:videre non otuit. Verum assumpra Maskelini opinione ¿Phys Gen..496) Syrio concedentis annuam pa- tricitate illius a centro ellipsis; quaré si in Syrius, lucem suam ad nos tran= 1re «qualis, multiplicato hoc nume-. A O PU LO AAA rt ic . IDE LUMINE: O rallaxim 15 sec, Syrius tantum a nobis distabit 27,500 semidiametris orbis. anñiuis quod dies 143% Tequiritad luminis 2 Syrio'ad nos propa- gationem. ImúBoschovichius etiam pro his stellis, que nulla parallaxi annua InsigniUntur, Tres annos' circiter ad luminis -propagationem requirit. Quam diversitatem: supputationum 4 numero semidiametrorum,:quiin calculo as- Sumitur, provenire, perspicuum est. Ceterum, ut ipse Boschovichius notat, si Deus miraculo fixarum remotissimarum lumen statim ad ter- ram non adduxit, fiéri posset ut post sex an= norum millia videri Inciperent, et haberentur Pro stellis noyis. +: Eo es Corol. 3. Propagatio lucis sive ab stellis, sive 2 sole, sive 2 planeta reflexa, aut ab igne producta consideretur , £odem temporis spatio fit; quia ulla ratio aut experimentum contra= rium evincat: Quare tuto propositionis asser= tum ad omne genus propa ationis luminis. ez tendere possumus; nullo habito: ignem terrestrem , aut. coelestem- Onantum enim hactenus de Propagatione lucis artificios. A nobis excitata experimentis tentatum fuity Miré consentit: cum “celeritate lucis solar 3 Tuotidie in explosione tormentorum belli tum Observatur, quorum incendium plur cunda ante fragorem Conspicitur: momento scilicet, quo editur conflagratio, Aca h Orol. 4. Posita horizontali solis paralla- Xi 10% secindorum, sive distantia solis 2 tellu- ¡e 20,000 semidiametris terrestribús zquali, lumen singulis semiquadrantibus percurrit spa- . 1O DISSERTATIO 1. : tium'*quale 20.000 semidiametris terrestribus, quarum. singul*. 4000 milliaria comprehen- dunt: unde intra tempus 450 secund. percur= rit milliaria 80,000,000; quod pro quolibet minuto secundo dat 177,777 milliaria cum ali- quo residuo, ut per regulam auream instituen- ti proportionem patebit. Quod si hec distantia assumpta justo minor fuerit, lucis pernicitas adhuc major deducetur.- a 5. IL. PRI De natura luminis.. 9 'Maxima- inter physicos dissensio-exori= tur in definienda natura lucis, et modum ejus- dem emissionis exponendo. Quidam putarunt esse accidens quoddam, absolutum 4 luminoso ore productum, diaphana corpora per- “ us: mundum -replens materia sui elementi,eam ait 4 corpo- o excitari, ac per contiguitatem globu- um sensationem luminis ad nos transmitte- weluti si inter oculum et solem quedam obulorum intercederet, que ab. intes- otu corporis solaris accensi contimuis — pulsibus agitaretur, ex quo sensatio lucis et -—corporum ab. ipsa ¡illuminatorum momento temporis oriatur. Newtonus antiquam Demo- críti, Epicuri, aliorumque sententiam de parti- -culis igneis ac lucidis 2 corporeignito eflluen- tibus, atque ad nos transmissis propugnavit, ¿DE LUMINE»- MBE cujus opinionem amplexati newtoniani omnes, lumenemanationem esse a corpore lucido Cit= cumquaque diffusam, maxima ut fit contentio- ne tuentur. Aliam viam tenent Hauserus, Mon- tcirus'y ¡ac Eulerus, cum quibus feré. consentit - Ludenna :lucem «therem esse purissimum as- Serentes;” actione-corporum- ignitorum . agita- tum, cujus ope corpora: opaca inclarescant y ut fusius:infra exponetur.- Quid mos? Sequentibus Propositionibus, que similiora «vero putamus, PXPONEM aa glp e adub 10 >Prop.-L. * Sententia Cartesii, globulo- . FUM materiam. secundi, eleménti pro luce 1n> trudentis eravissimis dificultatibus .opprimi- tur”? Nam 1. lucis pro pagatio successiva est, atque octo'feré minutis á sole ad nos descen.. it. Cartesius- autem instantaneam illam. esse asserit: ergo. ex hoc.capite:jam: corruit ejus opi- nio. 2, Cartesius globulos:perfecte duros 'ponit, nullumque vacuum in, Natura admittit; «quod. evidenter ' falsum . esse. ipsa; lucis Pa elastica, ac rarissime natura ostendit. 3. Ulu- minatio, etiam absente., sole, per universam Superficiem terre ac planetarum extenderetur, quum actio solis vibrationes suas exercentis in 8lobulos ad omnia latera «extendatur , -atque a etiam-ad partem ubi,sol presens non est, ¡lluminatio extendi deberet. Santé natura fnido- rum hxc constanter obseryatur, ut in pressio- ne quaquayersys actionem- suam diffundant ys. Gen, 316): quare premente globulos corpore lucido, iuminatio non tantum linea recta, -ut:imunc fit, sed in omnem, ut ajunt, 12 DISSERTATIO Y. sersum fieri deberet; ob. idque.continenter 2 sole illuminaremur: quod si foret, plena luce coecutiremus , ut mocte fit. ocios “11 Prop. IL“Emanationis systema non le- vioribus urgetur difficultatibus, quidquid pro illis emolliendis- tentaverint. newtoniani.?” :Si funderet, qui prodigiosam illam- rapiditatem imprimeret; solis:materia brevi tempore exhau- riri debuisset, certé quedam in corpore:solari diminutio observaretur; quod experientiz cons- tantiadversatur: Fons quidem perennis aquam quaquaversus effundens, eo celerius siccaretur, quo majore impétu aquas emitteret, non aliter portentosa ¡lla celeritas qua sol .radios:suos ja- culatur, brevi tempore ipsum consumere de- buisset: Neque juvar raritatem lucis radiorum pro libito augere: systema enim qué repug= Mmansinvenietur. Minus etiam dici potest, hanc emanationem non: fieri ab omnibus disci sola= ris partibus, neque secundum omnes directio- nes: in quocumque enim loco simus, integrum solem videmus, quod: perspicut ostendit, ejus radios ex singulis' circumferentiz punctis ad oculum: evibrari. Quamobrem hec- tucis ema natio valde diversa est ab efluxu fontis versus omnem -plagam 'aquas projicientis. Hic enim jactus aque egreditur ex hoc puncto, ut ad aliud punctum dirigatur, neque ex eodem fo- ramine diversi jactus proficiscuntur, quum in sole ex quolibet superficiei puncto infiniti fere radii versus omnes plagas diffundantur; quod sol, inquit Euletus, continenter quaquaversus torrentes materixz luminose magno impetu dif | : AAA DE LUMINE, | O, tantum sufficeret ad solis materiam in immen- sum dissipandam. ' 4 12 Verum est et aliud maximum inconve- nienS, quod quidem Jlevioris momenti cert non videtur: nimirum radios lucis non tantum Sol, verum stellw etiam innmumerz continenter ejaculantur: quumque Versus omnem plagam Crantur, quonam impetu se se non protru- ent ? ¿quanto etiam directionem , mutabunt? *c quidem radiorum decussatio in omnibus Corporibus luminosis, que simul concipiuntur, locum obtinet; et nihilominus quodlibet cerni- tur distincte, nullumque ab aliis capit detri- mentum: quod perspicué ostendit, plures ra= dios per ¡ Punctum. posse- transire, quin distrahantur; quod cum €manationis systemate conciliarinon posse videtur, Et quidem si duo aque jactus invicem collidunt, 2 directione Propria flectuntur: ex quo id perspicué descen. 1t, motum radiorum lucis ¡ L , Aut alterius materiz eja- Pugnatores sust; ad 1; > Quin obstaculum offendant. Quod be SPOngiosa admodum fecere corpora laphana, quum valdé solida esse nobis cons- ter. Denique ut visio in nobis —perficeretur, 14 DISSERTATIO 1. opus esset, ut radiiea celeritate in oculos im: pingerent, ipsorumque substantiam penetra- rent, qua Objecta contuemur: quod nescio, an illesa pupilla fieri possit. Que omnia incommo- da satís ostendunt emanationis systema in na- fura rerum locum habere non posse; et quod mirandum magis est, insistit Eulerus, illud ab homine aded insigni inventum fuisse, atque 4 tot illustribus philosophis adoptatum. Verum jam Tullius notaverat, nullum esse absurdum, - quod 'á philosophis non sustineatur. Quod ad me attinet, parum'in philosophicis profecisse fateri non erubesco, qui hujusmodi opinamen- tum non amplector. Epist. philos. tom. 1. Epist. 17. ato TN 13 Deinde epistolasequente-exponit Eule= rus, quenam fuerit potissima ratio qua New- tonum impulit, utsystema emanationis adopta= ret, Cartesius quidem, ut suam opinionem sus- iferet, totum coslum materia subtili implere debuit, intra quam et cujos impulsu omnia coe- lestia corpora moverentur. Verum vorticum commentum cum Newtoni principiis minime cohuerebat , et quecumque materia etiam flvi- dissima interponatur, quamdam resistentiam motui planetarum opponere debebat ¿ que ip= sum retardaret. Unde satis judicavit omne spa= tium perfecté vacuum statuere, ut suis plane A tis liberrimus esset motus, cujus veras leges mira ingenii dexteritate statuerat. Enimveró ex emanationis systemate contrarium rsus erui- tur; spatia nimirum coelestia pleniora esse, | quam si materia subtili Cartesii compleantur. DE LUMINE. 5 15 Nam non 4 sole modo immensi luminis torren- tes quaquaversus continentereffunduntur, ve- rum ab innumeris etiam stellis eadem celerita= te radii- luminis ejaculantur, ac versus omnes plagas diversissimis directionibus feruntur, oles igitur planetarum Spatia coclestia trans- meando, materiam luminosam offendunt ma- xima agitatione quassatam, que ipsorum mo- tus magis turbare debet, quam alia materia Bulla concussione commota. “*Unde allatw ha- Ctenus rationes, concludit Eulerus, ad rejicien- um hujusmodi absonum emanationis systema 95 compellunt, quecumque sit auctoritas phi- Osophi, qui ipsum concinnavit. Magnum qui- dem ingenium Newtoni > atque adeo ex subliz mioribus, que etiamnum orbis aspexerit, ipsiusque scientiam arcanorum nature profun= a penetratione insignitam, et nos et omnis ventura posteritas jure optimo demirabitur, Ipsius tamen hallucinationes humane imbecil=- litatis documento nobis erunt: que quum ad Summum, quod mortalibus liceat conscendere, astigium se extulerit, facili negotio in crassio- res delabitur errores. Que quum ita sint, nos- Jue proni simus in hujusmodi precipitia cor= ere, dum mundi hujus visibilis phenomena sensibus nostris exposita inquirimus; infelicis- suni Cert quidem essemus, si Deus nos nobis- METIpsIs Permisisset, ut €a, que ad nostram salutem terngm spectant , investigaremus. Quamobrem in maximo hoc negotio prorsus necessaria revelatio nobis erat, cujus ductum Maxima Veneratione prosequi debemus: quum- he 16 DISSERTATIO 1. que aliquot veritates nobis ocurrunt, que in=. comprehensibiles videantur ; imbecillitatis no= stri ingenii meminisse oportebit, quod etiam in rebus-aliis, que intra spheram nostrarum cognitionum. comprehenduntur, sapissime la= bitur. Quum ¿audio hos, quos spiritus fortes. ! yocant, veritates nostre Religionis per sum= "mam arrogantiam dijudicantes, et contemnen= tes, mecum ipse loquens, ajo: Proh miseri mortales! Hujusmodi mysteria;: de quibus vos. adeo petulanter disseritis, immensum altiora ac sublimiora sunt, quam ea, in quibus magnus Newton miseré deceptus est!” Doctissimi hu- jus nostri seculi philosophi et mathematici ver- ba in latinum sermonem conversa transcribere placuit, ut nostre .juventutis menti altd. infi= gantur, et cum sciolorum hujus «*tatis irreli- giosis scriptis conferant. AE q 14 Prop. 111. “Lucem in etheris tenvissimis «particulis 4 corpore luminoso continuis vibra= tionibus agitatis consistere, ¡illa videtur senten- tia, que minoribus urgeatur difficultatibus.”” Sant xtheris existentiam ipse Newtonus admit- tit in Optica sua, quin ullum detrimentum ab ipso motibus planetarum pertimescat. Neque ullum adesse potest corpus aliud , in quo lucis natura ponatur, si emanationis systema de me- dio tollitur , quod quum gravissimis argumen- tis opugnari modo ostenderimus, hoc unum ray A RO Pa il restat , ut lucem in tenuissimis particulis, quas atheris nomine donare possumus, Consistere asseramus; saltem dum melius aliquid nonoc* currit, quod intricatissimam hanc quaestionem » * + DE“LUMINÉS! pS 1 meliore: luce perfundat, Hujus sautem ethéris NAturam ita Possumus: CONciperé. T. /Erherfui- dum quoddam est velit aer sed longs tennis- simumsabrilissimum., ac mulla fere resistentia, aut pondere donatum ; quóniam' per ipsum:cor= Pora-coclestia libere MEeant, quin ipsorum: Mo= tibus:sensibilis resistentia -abeo opponatur. am Enlero 'computante:in'tractatu de Rela- a attore 'motús planetarun ;cdensitas. aeris:ad ensitatem: setheris 'estut: :400.000,000 2d: 1; massa aútem tellurisad :massam!' aeris compara” ta est ut 8000 ad 13 ex quo «deducit laudatus mathematicus:;' anni: periodum, seu * telluris cursum quinque minutis secundis-retardari de- ere: Singulis'secnlis; quod: fere observationi- US adamussim respondet: Ex eodem computo imminutionem. excentricitatis terrestris minuto secunido ; respondere, pi sácculis ; etiam efluererostendit; quum:ab,antiquis major ex- centricitas:telluris, quam que nunc observatur, assienetur; Hec autem tantum insinuare sufi= ciat; quoñiam: hujusmodi* calculi 2 nostro inge tituto prótsus aberrante do ¿1 7 Za: ZEther:elasticús est; cujus-elasticitas Mis beneficio, quacumque penetrare nititur; er Silarari, abi spatia vacua invenerit;quo se dif fundar: _Unde -dum: loco' pellitur, ab: ethere Proximiore: ejus locus occupatur. Imó atmos- Pheramnosttam > COrPoraque omnia intima PEnetrato bi poros inveniat, in quos:sesinsi- nuet: qUimque maxima pars corporis vacuolis, iS ber tit Ab ehére intima pe- netrari. res TOM, 1Iy, e =P) E + ¡psa monet. Neque hac proprietas . . ó P 2 > ¿0 Y ns ay 148 18 DISSERTATIO" Y. xtheris pugnat cum vacui sententia, quam-in Physica generali asferuimus: ¡psa enim: maxi- ma;etheris ratitas manifeste ostendit, vacuum in natura dari; quippe si nullum spatium va- cuum:ipsius particule interciperent,. omnium corporum densissimus ¡foret «ther, ut luce cla- rins:est. Invicrum quippe est:argumentum Lu- eretji alibi expositum:y:si nullum est' id natura vacuum, sed omnia materia plena sunt, omnia pariterseque densa ac:ponderosa'sint; oportet. Quare:plenitudo: etheris vacuum a3:/nobis asser- tum' nullo: modo «pessundat; ¡mó ¡llud confir- mat, atque ex ejus-raritate vacui vexistentia compróbatur. 21002 Ta 4415) Ñ 216 El pothesis, Altheris elasticitas elastició tatem'aeris longé-superáre debet;ab:eaque for- tassé: perident plura "phenomena, que aeris elasticitati tribuuntur. V erum:ad presens ins= titutum: satis est «ponere)::xtheris seu materiz lucis elasticitatem, alteram aeris longé supera re5 esse tamen fividum «per omnia fere- simile aeris atmosphericis tanitumgue subtilitate atque elasticitate majore ab illo differre. Ex-qua si» militudine-lucis proprietates explañare: tentabi- mus, utiea, que: jn aere fiunt, ex constanti physicorum experientia et confessione ab ejus — fluiditaté atque elasticitatedescendunt, ad Lu> cem transféramus. Nam ab hisce qualitatibus aer redditur aptus. ad excipiendas vibrationes corporis sonori, easque:in orbem:ad:magnas distantias transmittendas: ut infrá, ubi de so=. no agemus, fusius explicabimus. Quoniam ¡gi-. tur acris: vibrationes sonum undique diffun- de > “DE LUMINE:U -- x9 dunt, «etheris. etiam oscillationes lumen Cir cumcirca Propagabunt. Unde asole ad nos id venit, quod ab ere pulso ad nostras aures de- ertur : in primo scilicet casu «vibrationesignis solaris: ad nos transmisse, in altero percussio= nes aeris ad tympanum auditus delate, Neque timenda in allata expositione'transmissionis lu- cis aliqua materige solaris dissipatioz quemad- modum'in «re: campano nulla provenit ipsius substantiw 2 sono diminutio. Quod quidem ad: omnia -alia corpora luminosa, A quibus lucem mutuamus, extendere oportet: quoniam effe- ctum naturalium> ejusdem generis :exdem sunt Cause : ubi-constat ejusdem esse generis, nul-= ¿a iguitas:in: ctibusobservatur (Phys; en. 10); ut hic evenire ab omnibus, quam= cumque de:lumine sententiam amplexantibus; admittitur. ios ETE TN e 5 de ia e al . 47- Verum oppones. Ín ¡ ne, facibus , cetes risque corporibus iguescentibns sensibilis: est Substantis dissipatio, et consumptio:- idem er= go in sole Continget.R, neg. cons. Ígnita corpo+ Ya minimé a lucis transmissione destruuntur,: ac dissipantur, 'sed:ab intestinarum particula= gun separatione ob ignem conceptum; quod: fumus, scintillas', ac insensibilis per aerem ma= Teriz evaporatio “satis -ostendunt; Quare si hec Particularum dissipatio impediri posset , COr= Pora igNita lucerént . Ma e 20 DISSERTATIO 1» substantis emanatione , transmissione , aut in> teritu. Sol itaque .mundum ¡lluminat continen= tibus materix, estheree vibrationibus; quin ul> 3 lam particularum sui corporis ad.nos transmits tat: que:si aliquo modo dissipantur:ab interno ignís motu-¡psas.disjicientis, iterum ad ipsum relabunturs: ut «in vaporibus ,terrestribus feri «videmus. Qhare integra semper remanet ejus substantia, quod. in emanation;s. systemate lo- cumnon habet.::. Mano? E ssieda? 18. Corol. 11 Ex hactenus-exposita «etheris subtilitate, ac: elasticitate sponté descendit mix ra propagationis:lucis velocitas,: ac talis ple nomeni facilis explanatio. Nam si propagatio= nem “soni cum-Jucis diffusione comparemus, hxc 900,000 + velocior-altera «invenietur, que 1ooo ped. quolibet minuto secundo percurrit» Et quidem hujusmodi celeritas lucis in ema nationis systemate arcanum est inextricabile, quam nulla adsit causa, 4 qua tanta vis.ge= nerari queat.-Hypothesi autem. prejacta semel admissa , celeritas Jucis naturalis effectus, ac necessaria conseguentia est raritatis atrque elass ticitatis aetheris.. Fac aerem-densitate minuis elasticitate augeri ea proportione,utper omnia zeque densus ac elasticus, Ut ether 'evadat;pro+ cul dubio sonus eo tempore-propagaretur quo lumen ad oculum transmittitur.. o 19 - Corole2. Velocitas luciseodem tempore; «proportione. servata, A sole,'stellis, planetis, et quocumque: corpore Jucente in hac hypo=- thesi propagatur. Hec necessaria consequenti3 est fluiditatis, ac elasticitatis etheris. Omnia 4 AS AREAS DE LUMINES 2 enim fluida ag: «quilibriuní* componuntut (Phys. Gen, 331)5 quare si alicubi contingeret etherem addensari, aut rarefer] ; particule vi- CiniOres accurrentes » Statim equilibriumoresti- tUcrent: ita ut Per omnia mundi spatia, per QUe etherem, seu lucem diffusam' concipimus, materia lucis-'2qualis Abique densitatis; 46 elasticitatis inveniernr. Unde $ quocumque spa- tii puncto corpus lucens vibrationes in ethe- Sm exerceat y equabili motu ad nos transmit- tl debent, et propagari; ac eadem proportio- 2e, qua a sole lux 'ad nos transmicat , ab stellis ctiam descendet, ac propagabitur. 20 Corol.3 Lux 2 corpore lucente percus- sa, Perinde ac sonus, in orbe > diffunditur, vibrationes transmittens, eo modo, quo e cor- Pore sonoro oscillationes ¡n circumstantem ae- rem imprimuntur; ab coque “in partes proxi- miores, ab: his im: minus proximas, deinde ad remotiores: transmitruntur. Et quidem in cor- pore Jucente, puta candela ACCEnsa, motum incitatissimum “animadvertimus , QUO ejus: par ticule infammate, agitantur, ac pernicissime uxcumque demum sit causa hujus i motus in sole, ac lucidis corporibus, Juam prorsus“ignorare candide fateri debent Dobiscum cujuscumque Opinionis assertores. Inc facile concipitur, cur 'nulla sit pars, seu PUnCtum sensibile in Spatio , quo vibrationes etheris Pertingunt, quod illuminatum non ap- Pareat, sí oenlas inibi collocetur , ita utex illo objectum lucidum aspiciatur; ut evenit in cor- Pore sonoro, cujus strepitus ubique auditur, 22 DISSERTATIO; lo dum auris intra spheram. vibrationum collo- ETS PR AMI 21 Corol.4.Lumen per lineas rectas in-or- bem propagatur,, quarum centrum est Corpus ipsum lucidum. «therem seu materiam lucis re- percutiens, Corpus siquidem lucidum est cen- trum oscillationum , quas in orbem diffundens, veluti totidem lineas, seu radios sphere e cen- tro ad circumferentiam ductas, concipere pos= sumus, ad instar corporis sonori vibrationes undique imprimentis, -quarum ipsum centrum. occupat. Ex quo id aliud pariter descendit,hu- jusmodi oscillationes, ac luminis intensionem- eo magis debilitari, quo 4 centro, seu corpore lucente recedunt; ut ostendimus art. 209 Phys. Gen. in sphera enim superficies sunt in ratione duplicata radiorum (Math. 423); quare dum radii crescunt,. vibrationum vis decrescit, ac debilitatur inratione radii, seu distanti*:quod - idem importat, ac lucis intensionem.in ratione - inversa duplicata distantix-acentro computari. Quamvis enim lucis motus «quabilis sit, dum per plures particulas diffunditur;-tamen super= ficies concentrice. corporis vibrationes reci» ientis augentur, atque adeo intensio luminis in plures partes distracta, ac distributa, de= crescit eundo, seu in ratione radii Aa centro corporis luminosi- distantiam. computando. Quare planeta soli viciniores wividius ¡llumi+ + nantur; remotiores Jumen magis dilutum, ac remissum ab ipso mutuant. Quumque ab hac intensione radiorum caloris intensitas Oriatur, remotiores minus, proximiores magis calefiunt- A AS er - locans DE LUMINE.7 E E: Punctum AUtem intensioris.Jumiris. est ipsum centruna' illuminationis, sen: corpus lucidum veluti Punctum consideratum , £x quoinorbem radií Propagantur. 0. . 22 Corol.:5. In hac hypothesi commod? sacri libri Genesis exponítur narratio,. in gua ucem primo die creatam:historicus sacer scri- bit, dum: solis creationem ad ,quartam diem rejicit, quod non parum:negotii expositoribus S+- textus' facessit. Deus nimirum primo. die materiam Jucis per universum orbem disposuit, quaquaversus eam diffundens , 2C._motum im- Primens, gquo-ut nunc fit-a sole et stellis, con- Spicua fieret; die tamen quarta systema jnte= g'um sole ac planetis instructum ¿uis locis col , adeum, quem nunc obtinent ordinem, Concinnavit , perpetuisque legibus obtempera= JUAS Gl A A Argumenta contra Ypothesim, seu theoriam, Pide ; IBIS E + e. y dd 23 Arg. 1. Si lux nón per emanationem, sed per vibrationes materiz lucide transmittis Ur, perpetua erit ¡lluminatio, etiam absente: sole, aut corpore opaco interposito: hoc autem PerSpicue falsum est; ergo et positio, unde. de». Add rob. maj. Corpus sonorum ln excm- 2 nobis assumptum in, orbem oscillatio= Des transmittens, etiam Obice interposito, au= ditur, quia etiam ad latera percussiones com-, Mmunicat;eadem omnium fluidorum est proprie- tas: ergo idem in Corpore lucente eveniret. Ro. SA. DISSERTATIO 1. neg. maj: cujus probarionem disf: Corpus sono- rum-oscillationes motu .respectu motus lucis len- tissimo 'transmittens 'auditur etc..conc. ant. mo- tu pernicisimo, ut in luce fieri “ostendimus, ] neg: ant. Quod si sonusea celeritate propagare- A o ET 4 Y e tur, qua lucis oscillationes peraguntur,idem'in ' sono, atque in lumine fieri experimur, “eve= niret: sonus videlicet linea recta tantum tran= scenderet, quin'ad larera auscultarerúr. Exem- lo res clarescet: sii glans plumbea sclopo pro- . jecta perforet laminam' ferream in summitate túrris positam', nec minimum ab «sua direc- tione movetur lamina, si” vero hac percutiatur lapide manu projecto, celerrimóin orbem con- cutitur.Neque dubitandum, quin si idem ten-. tari posset, in fluidun”quodcumque 'pilam di- rigendo, ut fit“in vexillum ferreum in turjo Ñ ¿bus collocatum, partes contigue fluidi-vel miz. nimum commoverentur. Cohasio enim finidi multó minor est, quant compacti corporis; u= triusque partes, presertim in ferro sunt vali- dissimo vinculo colligat=, ut vel etiam mani- bus palpamus: Quare'igitur ferrum trajiciatur, ipsius partibus invicem'separatis, quin motus ipsi sensibiliter communicetur, in fluido veró facillimé motui'cedente, idem non contingeret, £o momento quo” partes avelluntar? Fiuidi ita que partes immote remanerent, ut in lamina — ferrea glande trajecta. Scio. postea ex “equilibrii legíbus 'vacuum relictum a circumdantibus fini- ' di particulis repletuim ¡ri y quodrin solido ob cohxsíonem partium evenire non-potest. Verum si” vis 1113, qua primo trajiceretur fluidum, ia dea E “¡DE LUMINE:” 25 ipsum ageret:continenter immotum permane- ret; quín partes circumflux locum vacuum Oc- ¿cúparent , aut commoverentur. > 24 Inst. Particulz globulos» catenate sunt, ac dispositar ea directione, ur una disjecta re- liquasultro citroque impellere debeat:ergo Mo- tus in fluidis diverso. modo imprimitur, atque in solidis. R. dist. ant. impellere debeat, dum impulsus vehemens non est, conc. ant. dum Pernicissimo impetu abripiuntur, 2eg. ant. Et quidem majorem interesse cohesionem in fivi> 15 quam in duri corporis particulis argumen- tum probaret; quod quum a ratione prorsus -Alienum sit, intentum non obtinere , perspicuum est. Neque globulosam illam figuram particu- lis luminis assignamus, ut nos ex hoc capite premat argumentum. 'Fluidus esse ether satis concipitur; ¿quam figuram afíectent ipsius. ele- menta, globulosam cylindricam, pyramidalem, conicam,'non facile definietur. Quacumque ta- - men particule ¡lle sint forma donate, hoc etiam > Certum, vibratiónes aeris in voce, fortius per Hincam rectam, quam ad latera propagari, ut in concionantibús, aut tubis acusticis loquen- tibus observamus,, quorum vox linea recta mul- to vehementins audítur, quam ad latera: ven- tusque per foramen porte aut fenestra Yecep- tus linea recta: molestat , ad latus ne percipi- tur quidem.. 25. Et sane hoc experimento soni per fora- men introducti utitur Newtonus , ut modo ex- positum argumentum urgeat, ac roboret, cui sic occurrit Eulerus in Opusc. Nova theoria * 26 DISSERTATIO 1. lucis et colorum Berolini an.-1746 edito, $. II. Neque vero hinc recté.colligitur diversissimam esse rationem propagationis luminis ac soni, Nam si hunc ni e ae a so- num quidem in:conclave per foramen intromis- sum 4 sua primitiva directione tantopere dif- fundi, totumque conclave adimplere deprehen- detur. Certum quidem-est, hoc casu sonum in omnibus conclavis angulis *quali vi exaudi- ri, quod in lumine secus evenit: sed hinc non- dum evincitur sonum A foramine per totum con- clave dispergi, quod ita ostendo. Corpus so= norum perpetuo inea directione judicamus, un- de pulsus seu radii quasi sonori nostras aures percutiunt; atque vicissim ¡sti pulsus ex ea di- rectione ad nos pertingere-censendi sunt, ubi corpus sonorum existere judicamus: jam verd nemo 'in:angulo conclayis sedens corpus sono- rum ínipso foramine collóocatum judicavit; quod tamen fieri deberet, si sonus a foramine per to- tum conclave dispergeretur;.ex quo luculen- ter sequitur, ne sonum quidem postquam per foramen in conclave' est-ingressus, inde se- cundum omnes directiones diffundi. Deinde etiam 'sonum non ideo in singulis conclavis an- gulis audiri;- e -pulsus per foramen ingres- siundique diffundantur; hinc manifestó col-= ligerelicet, quod “etiamsi foramen obturetur, sonus nihilominus ubique in conclavi ferd «que fortis audiatur. Perceptio ergo' soni non fora- mini debetur, multóque minus-ejus dispersio=. ni, postquam per foramen est ingressus: quin potius hinc, uti ex-aliis plurimis observationi- sp DE LUMINE+ 247 bus cognoscimus , somum- per ipsos conclavis parietes penetrare, atque ob hanc causam sen= sum auditus excitare. Parietes scilicetatque mu xi respectu sonorum similia sunt corpora,atque vitrum aliaque corpora pellucida respectulu- Minis, similique modo sonus in conclavi ubi- que exauditur, quo lumen quoque in concla= vi, cujus omnes parietes essent pellucidi, ubi- due cerneretur. Casus igitur iste.a Newtono al- latus nihil prorsus So ad dissimilitudinem inter. propagationem «lucis et diffusionem so horum probandam. Nam ut utrinque par ratio. fuisset,, pro sono ejusmodi conclaye eligere de- uisset , cujus parietes sono non fuissent- per- Vi, ita ut sonui nonnisi per foramen introi- tum tribuisset. Hujusmodi scilicetconclave re. Quireretur ad judicandum, utrum sonum post- quam per foramen est ingressus y in-omnes pla» gas diffunderetur, an non. Tale autem concla= ve parare summopere difficile videtur.... ta- men asseverare ausim., experimentum ex voto - Successurum , sonumque in hujusmodi concla— vi_in ea solum directione , unde venerat, sen= Sum auditus esse excitaturum, similemque e- ventum. ei, qui in radio lucis per foramen in <meram obscuram intromisso observari solet. | enim-somus se in tali conclavi ad latera dik> fu ret, ob eamdem quoque rationem sese in + Porto aere ubique quaquaversus dispergere de- eret; quod quum in casu posteriori non eve= lat, ne 19 priore quidem, etiamsi experimen- tum institucre non liceat, fieri poterit.. Vide- mus enim in aere aperto sonum á corpore s0- 28 DISSERTATIO: 1. noro undique secundum lineas rectas propa gari, neque usquam ad latera deflecti. Cujus propagationis quecumque. sit causa; necesse est, ut eadem quoque progressionem soni in Con= clavi ante memoratur: moderetur. 26 Arg. 2. In hac hypothesi lux momento temporis propagaretur, ut Cartesius in sua de Juce sententia propugnabat; at hoc etnos falsum esse fatemur: ergo et principium, undé dedu- citur. R. neg.maj. Carresius pura pressione lu- cem communicari sustinuit; idque etiam exem- plo baculi, in quo.motus'ab-uno ad aliud ex- tremum transfertur confirmabat. Ceteri autem cartesiani, aut aflinem cartesianis cum Eulero hy pothesim amplectentes; successivam lucis per verummotum translationis emissionem fieri con- tendunt; in qua facilius celeritatem propaga tionis impugnabis;,-quam instantaneam osten=- das diffusionem. Neque-etiamsi pressione pro-= _pagatio lucis fieret, mihi persuadere possum, momentaneam in magna 4 sole ad: nos distan= tia unquam fore illius emissionem. Captu enim arduum videtur, motum ab uno ad aliud ele- mentum per 32 aut etiam 36 leucarum millio- _Mes mulla interposita morula transmittiz quod .etiamsi verum foret in pressione contiguorum corpusculorum ,- in elastica «etheris natura se comprimentis, ac restituentis, aliquod brevis- simum tempusculum intercedat, necesse est. 27 Arg. 5. Lux ejusdem naturx est in cor- pore luminoso, ac in spatio intermedio, per quod ipsius radii permeant; nam per vitrum in modum lentis conformatum, perinde com- DE LUMINE.* 29 ipsum lucidum materia come ur: ergo ab ipso emanant ac per medium interpositum transfunduntur. R. omittendomajorem et concedendo ejus proba- Hionem y cujus phxnomeni expositionem' dabi= mus ubi de igne et combústione asémus, Potest tamen fieri, ut materia lucis utro ique cadem Sit, quinad nos e sole, aut ab ¡ene ad corpus calefactum. per translationem de cratur. Natu- ra quidem lucis eadem utrobique erit; parti- cule tamen, seu portio lucis, que effectum combustionis edit, éadem non erit. Sant: bacu= i pars, cui; manus imprimit motum , hon ea est, que. ictum exercer, sed ab uno cad aliud Xtremum i 1pulsus communicatur; E 29. Arg.4. Per foramen in ch Pide perforatum inteoru, burunt, ac si ad burenda applicet me ramen introducti in ez aUtem phenomenon in nostra m confugiendum est; ur illud Neg, mín. Imo vel ipsa exposi- “One Phenomeni apparet, in emissionis “IS Mate concipi NON Posse, quomodo innu- mecrx le articulo incitatissima celeritate se se non deturbent, confundant, aut exitum in- ventant. Dum yero radii lucis per foramen non <coguntur Wansmeare, sed vibrationes solum 20 DISSERTATIO 1. | transmittunt per fluidum in foramine conten- tum, minor difficultas concipitur hujusce trans- missionis. Et quidem in aqua quiescente vide- mus ,immissis undique lapillis circulos innume- ros formari se se ad omnes directiones mutuó secantes nulla confusione peripheriarum , os- cillationibus quaquaversus se propagantibus. "29 -Arg.5. In hac hypothesi explanari non potest lux phosphorica, aut illa, quam cor- pora soli exposita concipiunt; quod tamen in - emanationis opinione statim intelligitur: ergo hxc alteri preferenda est. R. neg. ant. Nam eo modo phosphori lucent, quo corpora ignige- na; partes quippe in ejus intima substantia mo- tu percientur intestino, quamvis magis remisso ut alix ignite materix, a quibus lux excitatur, Discrimen unum est in gradu accensionis, qui quidem etiam in corporibus incandescentibus varitis est, pro majore quantitate materiz ca- lorificee in eo introducte, ut de igne et com= bustione agentes explicant recentes Chymixw scriptores, quorum tentaminibus plura in hac 30. Arg. 6. Boschovich. Dissert. de lúmine solari sequenti deductione probat, lumen ab ¿ H e] initio mundi A sole perditum vix digitum cu- bicum «quare. En paucis ejus ratiocinium. Cer- d tum est lucem solarem ad nos transmissam ra- Y] 4 ] - í 4 riorem esse luce aurore borealis; eam quippe - secum non abripit, Verum tenuitas aurora bo-. realis major est, quam nostre atmospherxw ra-. ritas ad distantiam 180 milliar. a terra, quo-- niam ad hanc altitudinem elevantur aurorzx bo- E A d gl 'culis magis: oste . Tationibus mathematic; | E «DE LUMINEG 3 reales, Rursus atmosphere tenúitasin ea distan- tia 'raritatem- aeris in superficie. terrestri plu- ribus excedit vicibus, «quan que Unitate cum 72'CYphris ex rimantur quod ex progressione qua aer ascendendo rarescit, .ostenditur. Vie= YUM “aer ferémillies rarior est, quam aqua), d- eoque: Jux 'rarior erit ¿Aqua ,- plus quam uni- tate cum 75 cyphris exprimatur: quare digitus aque continet plus:materje, quam digitus lu+. minis, ea proportionequam enuntiatunitas cum 75 zeris; ur autem tot digiti luminis 4 sole e- Mittantur; quotunitas: cum 75 zeris: exprimit, eruitur mumerus seculoram major, quam uni. tate 28 zeris'adjunctis indicerur. Resp. hujus- da in- tentam ab ipso conclusionis certitudinem, Nam: ut ajebar: ullius.y :assumpto quolibet. negato, gcometra ne. 1e digitum procedere potest. Nam 1, negando materiam istinctam et crassiorém; mentum. Deindeexeo p illasecum lux: non “abripiaty:ac de loco protrú- dat. Quare id assumit , quod probandum est, ucem: videlicer.:2 sole «Yemitti..24 Poñit auro- tam: Borealem :2: sole tMominariz quod et ¿n= <crtum est, et:plures haber contradictores. 3. "Egantibus systema universalis gravitatis fun= -1MENtum calenli “prorsus convellitur y ASSCren» tibus NON 4 quantitate Materixz gravitatem ori. 11, :sed a Pressione, Magnetismo, etc. 4. Alti= tudinem 180 milliar. in aurora boreali assumit ingeniosus ASHODOmus , quod mon omnes fa= 32 DISSERTATIO Je | ciletconcedent. Demum etiamsi parum crasgios res particule aurore borealis in:altitudine 180 milliar. ponantur particulis lucis, concipi-non. . potest, cur iterate percussiones ejusdem maxi= ma Celeritate delate, vi cujus:8. min. 36 millio- nes leucarum lux percurrit, secum non, ¡abri= piant, ac:de loco protrudant:predictas partis culas: oporteret: enim has.cadem proportione . lucis elementa: mole da lux ipsas celeritate vincit; quod nescio.utrum.benigne ab omnibus concedatur , qui inemanationissen- tentia non sunt. Vierum «ut. prudenter. monet Brissonus, ex difficultatibus in quacumque hy= pothesi de lucis transmissione occurrentibus:sas tis superque:evincitur ¿nullum. systema esse plas. ne demonstratum, autconvictum falsitatis;: quare ad questionem de propagatione lucis consultius responsum «foret, dicere; :modum 4 nobis: pe=. nitus ignoraris: PA Y) iz m09al AA $314 ESP creia == CAPUT SECUNDUM. . Y 27 . y poda ra ts eri £ : , DRIGS: y E 211553 ál “De reflexione luminis in corporibus opacis. : > [sr] Pd! 3x1 Probe hic recolenda súnt, que inPhy+ sica gen. de motu reflexo agentes tradidimus; ¿ quorum principiis etiam, que de illumina” tione corporum explicanda veniunt, majorem partem dependent; quemadmodum in sequen- tibus, que de refractione luminis dicenda oc” currunt, + motus refracti effectibus ut pluré mum petenda-sunt; quamvis luminis refractió aliam legem afíécter a ceterorum corporum té o A DE LUMINE. : A 32 fractionibus, ut eo loci jam prolusimus. Qui phenomena lucis ab Epicuri emañnatione expo- nere tentarunt, radios ejusdem a corpore ln- cente emissos, in superficiem corpor1s opaci vibrari contendunt, e qua ad alía circumstan= tia in sphera illuminationis existentia 1terum Jaculantur juxta leges reflexionis, ab his in alía et sic deinceps; ita ut per continuatas reflexio- nesad oculum transmittantur radii lucis y 2qUÍ- us visio. perficitur. Y erum quum emanationis Opinamentum minus nobis arriserit, alia via tentanda est, ut illustratio corporis opaci, co- lorum theoria, ac visionis, ut dici solet, me- chanismus, cum his, que supra tentando magis quam asserendo tradidimus, bene concordent, Quare sit. 32 Prop.1. “Reflexioradiorumlu in emanationis hypothesi exponitur ofíendit 'difficultates, que non satis assertoribus explanari videntur.?? vulgare reflexionis est speculúm planum, + cu- Jus superficie radii in oculum reflectuntur, at- que inde visio provenit objecti , cujus superfi- cies, ajunt, in speculum radios transmisit. Ve: um corpus opacum, aut lucidum in speculi Superficie non conspicitur, sed longe ab ¡psa €JUS Species versus interiorem partem recedit; adeó ur da quodammodo: invisibile. no- bis fiat Dum veró corpus a solis radiis-illumi- natum videmus, solem ipsum non. videmus objecti tantum tum superficies exhibetur, his varia» tionibus distincra,, que in ipso. inveniuntur. Alius igit ur est casus reflexionis in speculo , ab TOM. IV, Y, cis, prout , magnas ab ejus Exemplum 34 DISSERTATIO 1. eo inquo corpora opaca nobis conspicua fiunte -Magnumetiam aliud interest discrimen inter spe- culi phenomenon, et opacorum corporum illus- trationem:nam dum nos, aut circumstantia cor” pora situm mutamus, imagines prorsus variant, accedunt, recedunt, resupinantur, juxta natu- ram superficiei objectorum, situm, ac specull inclinationes. Contra accidit incorpore 4 sole, autab alio quolibet lucido illustrato ; ejus ima- go «qué representatur, quocumque tandem situ aut nos, aut ipsum statuatur;'salvis tamen variationibus , que in visione 4 distantiis, um- bris etc. proveniunt. Neque enim nullam pror- sus variationem accidere contendimus; sed tan tum eas, que in speculo animadvertimus, at- que á minima quavis variatione situs, distantix, inflectionis speculi etc. provenire comperimus Demum corpus opacum quocumqué' modo 4 lucido illuminetur, eosdem exhibet colores, 119 ut singula corpora proprios colores veluti affe- ctent, qui aliis communes non sunt; sed pecu” liaris, ac quodammodo characteristicus cuilibef insit, 4 quo satis ab aliis discernatur, etiam dum- maxima intervenit similitudo, 33 Prop. IL. “Si conjecturis, uti licet, ma- gis ad similitudinem veri propendentibus, opa corum corporum illuminatio 4 radiis ab ejuf superficie reflexis non provenit; sed A radiis ab ipsocorpore excitatis, ob vibrationes quas radil directi in ejus superficie excitant, ¡lis símiles, quibus lucida corpora fulgent, ac lumen exci” tant, gradu tamen remissiore, prout vehemens aut remissa fuerit lucisin ipsum percussio;” «DE: LUMINE:+0: 395 quidem-ut ex:propi prac,: eruítur, si corpora opaca radios. 2. fulgente acceptos remitterent, non ¡psa y atcorpus: lucidumaspiceremus; quod quum. alsumapertissime-sit y 2 radiis ex pro- E la su perficie derivatisse, se.conspicienda exhi- Cant, oportet, Quamdid «igitur corpus Opa= cum illominatur, tenuissimz superficiei ipsius Particule tremore quodam agitantur qui aptus Sit ad excitandum in ethere;eos vibrationis mo- tus; quibus radii. Jucis formantur, aut dispo- Muntur ad:excitandum. in oculo eas sensationes, Qquibus colores y magnitudines, distantia 3 verbo - ¡Magines»rerumdepinguntur. Que: quidem yj- tationes 2. quovis superficiei.-puncto. versus mia AE remitta; Ur, OPortet; quum om- nia O Jecti puncta ONSPiCuA in quacumque directione collocentur, ¡ta semper agañt, ut ejus imago in oculo Nostro:conformetur, Er oc quidem pracipuum est discrimen inter hos radios, et reflexos, quorum directio. 1 radio incidente determinatur; ita ut-angulus refle- xionis angulo incidentiz ubique par invenia- tur. Quare si $ quodam loco. vibrentur, puta sole, eamdem directionem omnes affectare de- nt, atque ad alteram partem remitti. V erúm tá omnia conspicua a tremore quodam, seu'agitatio- ne insensibili concutiuntur;. quemadmodum 11 Corpore lucente secundum h anc hypothesim | ones ¡lle vehementiores sensationem lucis vividiorem in oculo excitant, cujus inten- sio major A vi, qua oscillationes imprimuntur, repetenda venit, Et hoc etiam. discrimen inter 36 DISSERTATIO 1. clariores, aut obscuriores imagines a: corpori- bus opacis depictasintervenit: namque directé a sole illuminantur, 'lucidiores> conspicimus; minus, que áluna;ob'debilitatem vibrationum, quas corpus opacum potest imprimere, ut seg» coroll. magis explicabitur.- "> 34 Corol. 1. Natura igitur corporis opaci in eo juxta premissam hypothesim: consistit, ut ejus superficie particule in jes perma- neant, dum corpus luminosum it, a quo ad motum concitentur: quo tamen presente, ita celeriter ad hunc motum, seu tremorem con- cipiendum determinantur, ut statim ac corpus lucidum in opacum 'materiam lucis ejaculave= rit, similes oscillationes concipiat illis, quibus ab «there concutitur; vi quarum et alia opaca etiam iflustret, et suam imaginem in quolibet - spatii puncto, ubi oculus adfuerit, depingat. 35 Corol. 2. Discrimen totum inter corpus lucidum et opacum in eo situm est, quod pri- mum ab intima sua constitutione vim habet zctherem concutiendi, seu materiam lucis exci- tandi, quin ab aliqua extrinsecus adveniente causa ad id determinetur. Opacorum autem indoles tantum aptitudinem quamdam prese- _fert, ad excipiendas extrinsecus concutiones illas, quibus materia lucis concutitur, modifi- catur, et regeritur in alia corpora;z quibus ces- santibus, ad inertiam redit, € qua tenebrz in sua superficieobducuntur, quibus fit invisibilis. 36 Dices tamen. Incredibile prorsus, atque 1 similitudine veri alienum videtur, a tenuissi- mis Jncis particulis, que -etiam per lentem ad- ¿DE LUMINE>. 37 densate, ne: leviter quidem tenvissimá pluma= rum filamenta commovent , superficies corpo- yum Concuti, atque ad vibrationes concipien- S, ac transmitendas determinari: ergo re- cedens theoria, omni veti- similitudine esti- tuitur, R. neg: ant. cujus probat. dist. ne leviter commoventmotu vibratorio lucis, 227. 41. mo- tu translationis, conc. Et quidem hxc una est ex magnis difficultatibus, quibus sententia ema- Mationis opprimitur:-quum incomprehensibile videatur, cur: celeritas illa, que quolibet mi- nuto per quatuor milliones leucarum particu= las lucis transfert, ne hilum quidem tenuissi- ma, ac levissima corpora $ loco dimovear, 37 Quod «autem exposite vibrationes in corpore opaco excitari queant ,exemplo corpo- Tis sonori non incongrué'explicatur; y cujus proprietatibus proprietates ¡lluminati corporis, sicut lucis phanomena a sono, magis captu fa- cilia redduntur. Quod enim sonus est relaté ad aerem, hoc est lux, si cum «there conferatur; ut supra exposuimus, et nunc amplius illus- trare pergimus. Corpora lucentia veluti instru- menta sunt actu pulsata ; opaca veró instrumen- us silentibus,: ac nulla concussione agitatis Probe:comparantur, Neque impedit, quod in- Strumenta manu musici indigeant, ut sonum edant: hoc enim ad institutam similitudinem nihil referr, Quare si 2 luce ad sonum quastio- nem transferamus, in id demum recidit; utrum instrumentum, aut chorda probe tensa ac silens ad vibrationes proprias soni edendas excitari queat ab instrumentis sonum edentibus. Hoc 38. DISSERTATIO To autem'- phenomenon: motissimum! musicis est, et quisque, periculo facto, on NeA instrumentum-in:conclávi pulsando, ubi alia instrumenta appensa. sinty. chordis rite disten= tis instructa, que ad alterius sonum: similem concipiunt in chordis,-que ad: unisontim,:aut etiam in octava, tertia; et quinta voce concor- dant. Imo. in fibris humani-corporis similes vi= brationes excitari'; documento suñt, «qui ab arancis tarentinis, quastarantulaswuleo dicunt; venenum imbiberunt, ac veterno «profundissi+ mo corripiuntur, a:quo ad saltandum: instru= mentis musicis -excitantur,. tonos: illos.::ten= tando, qui fibrarum corporis tensioni'respon= deant, similesque oscillationes:in fibrás trans- mittant; quibus «ger mentis inops pedetentim commovetur , assurgit y; saltat::tamdituque.mo=- tus ¡lle mechanicus + continuatur; quamdiu instrumenti -pulsatio-duraverit.: Néquehoc ab homine sibi reddito: prestatur ;+atinvolunta- rius ¡lle est motus, «ipseque mente captus-per+ severat, donec saltatione per corporis:meatus venenum expellatur. ol 2100104 mios 38 > Prefata igiturs doctrina non “in:instru- mentis musicis tantum, sed in: machina- etiam animali, et in quocumque corpore-sonoro lo=. cum obtinet. As. campanum in-turribus tem- plorum appensum, ad sonum alterius campanz, que in aliqua ex consonantiis cum-ipso sity murmur quoddam primó edit, deinde fortius oscillationes continuat, donec sonum: satis per” ceptibilem fundat, a -circúmstantibus presertim distincté auscultandum. Circulatorem quem” DE -LUMINE,. 39 dam fuisse:narrant, qui vasa vitrea sola voce: disrumpebat. Tentabat nimirum, quem sonum vas palas ederet; deinde ad cum tonum vocem modulando., atque altius, fortius to- qm similem edendo, tremores in «vitro ade) -O!tesexcitabat, ut tandem, oscillationibus ma- Joribus Conceptis , disrumperetur.' Et quidem *5, vitrum, machina añimalis y €tc. corpora Satis dura sunt, quibus xgré concipias, quo Pacto motus:ille violentus 2 levissimo aere im- Primatur. Quidni igitur et in corpore opaco tremorem-illum-á radiis directis excitari creda. Mus; aut certé non negemus, quo materiam Cis-ab ejús. superficie agitarj, convelli , Atque 2d tormandos rádios lucis determinari, quibus et suam imaginem exprimat, et alia etiam cor-= pora, quod reflexioni tribuebant ,¡llustrer> Hexec quidem si vera non sunt, speciem -veri saltem. habere, -Concederenon gravabor; dum aliud melius-non: occurrat'y quod intricatissima huic quastioni explicandze satisfaciar. 39 . Verunr oppones. In Corpore sonoro vi- rationesactepte autabinmedi ato contactu ma- =us, vel plectri, aut ab: aereis tremoribus ab. 'nStrumentis excitata dit perseverant, ac sen=. Sibiles post longum tempus exhibentur: er- 9 etiam corpora OPaca postquam $ conspectu Ucidi "cmoveantur, wisibilia: nobis fient 2 wi- brationibus in ipsis antea excitatis , ac dii re- manentibus. post absentiam corporis lucidi; ex- Perientia tamen contrarium testante, R. Conc. ant. dist.conc. visibilia nobis fientetc. si vibra- tiones reapse durent eo modo, quo ad lucis 40 DISSERTATIO Y. > e materiam excitandam apte sunt: coc: cons. st vibrationes inepte* sint ad: motum xtheri im- primendum , quo lux excitatur y Meg. CONS. Non- nulla sunt corpora , que, etiam absente corpore lucido, a quo ejus particule concusse “sunt; luminosa apparent;.ut sunt phosphorica, que . in conclavi obscuro resplendent, atque circum» stantia objecta ¡lluminant. In reliquis opacis hoc non evenire certum habemus: quod tamen 2 prompta - particularum superficiei ejusdent quiete provenire dicendum est. Neque' tamen absolutam quietem in instanti obtinere conten- do; at quietem ¡llam: seu vibrationes vehemen=. tioresintelligo , aquibus materia lucis ad radios . emittendos determinatur, ut objecta illustrens tur.Potestenim fieri, ut per gens. oscillationes remittantur, ut in chordis fieri videmus, quin effectum sensibilem edant. In instromentis sas ne diu: perseverant oscillationes, quod. a tre- more chordarum satis colligimus,.quin vel hi- lum aures ab his afficiantur. Quidni igitur-in objectisillustratis , remoto corporelucido, idem eveníat, ut tenuissime quidem oscillationes per- severent, effectum-tamen sensibilem non pro- ducant? Et quidem dum oculos in soleminten= dimus, aut librum ab ejus radiis directe ¡llumi- natum legimus; colores diversos oculis etiam MUA clausis videmus; ab ¡lluminatione scilicet pre- . , . IA cedente fibris commotis, atque ad tales sensas tiones in nervis producendas determinatis, ut 2 visione similium objectorum evenire solet, w tr - 3 pe AL o Ll aro cl MB a A b «DE LUMINE: . 41. 2 CAPUT TERTIUM. ¿OLD timya re De coloribus. 40 In varias, -ut mos est: philosophis, de natura: colorum sententias scriptores abierunt, quarum precipuz sunt Cartesii et Newtoni: nam colores: esse. in superficie corporum :tam= quam qualitates quedam: ipsis extrinsece; que veluti vestitus: mutantur; obsoletum est com- mentum ; «quod «nullum caliud; habuit funda- Mmentum , quam diversitatem:¿ sam, que 2-par- ticulis superficiei corporis insÍncem. inducitur, tatenus lux ab ipsis diversimode modificatur. Van “luce remota, nullus amplius:color-¡ corporibus cernitur, in atque expressio ¡lla poe- tica n0x abstulit atra ca est. Hinc in aliam senten colores, etiam philosophi= colores: scilicer qualitates e tiam: abierunt; ali; sse proprias -lucis, aut lucem hanc virtutem 'c depingat colores juxta div ONtinere, ut plures ersitatem superficie rum 35 quod quidem etiams mum dicere est i verum sit, hoc de= > quod nemo ignorat, quin cir- Ca naturam lucis doctior evadar. ad sensus ma Cartesius modo gis accommodato philosophatus, PoStquam naturam lucis in pressione particu- larum secundi' -elementi constituisset; colores + Misu et motu corumdem. globulorum diverso modo in oeulos sensationes imprimentium de- sumit. Si Materia subrilis versus oculum motu incitatiore circa Proprium centrum globulorum regeratur , color rubens enascitur, seu affectio in oculo, que ¡psi rubeum colorem represen- 42 DISSERTATIO: Jo tat. Dum motps, rectilineus et-circularis equis. passibus procedunt, color flavusexoritur;atque ita porro de reliquis coloribus discurrendo. Newtonus secundum emanationis systema sep" tem. particularum: species in luce 'distinguit ; di. verse molis,-acíproinde densitatis, 2 quibus séptem primigenii colores componuntur. Par» ticulx ;graviores rúbeum;'deinde, per ordinem- reliquosalios juxtaminoris crassitudinis gradus componunt. Ex quo diversos etiam:refrangibi=. litatis gradus;.quos 'in luce experimur ¿:dedu= cit:Newtonus3 quum:ab experimentis in pris- mate witreo institutis: notum sit, colores, seu. particulas lucis diversos colores exhibentes, dis versos trahere gradus refrangibilitatis, 2 quibus. ipsorumi' dissimilitudo , et. character proprius. defiyatur. Quod ut in bono luminecollocetury. prius que in omnium sententia admitti debenty quippe experimentis constanter sunt confirma-. tay 'exponere'juvat; deinde quomodo cum: pra» cedentibus doctrinis>2: nobis prejactis compo”: nantut, tentare audebimus. - mp e 4 Experim. Esto conclave , cujus fenestrá solenx excipiaty in qua bend clausa: foramen au tubus (fig. 1) radicum ROH tantum transmit? tat: “huic -opponatur prisma crystallinum BO: in quod ingrediens”x. radius avia recta AC deflectit, ac per viam BC rv demittit filamenté. lucis jam divergentia, que ante refractione” erant parallela. 2, Quum in partes AC cando? aniformis lucis appareat, postquamovitrum i rumpit, in septem colores dispescitur; qui si charta N recipiantur, hoc ordine disponuntuf h r | : DE LUMINE." 48 infimus ruber, deinde crocens ,posteafavns etc. ut in schemate notatos vides. 3. Per viam: Cr, Bv: quasi fasciee colores, radii distendi conspi= ciuntur; in charta tamen in parvos circellos se conformant, quorum circumferentiz se:se Invis cem intercipiunt.: 4. Quod si foramen in char= ta-ad mensuram:circelli perficiatur ita ut-ras ¡us tantum; puta violacens; «per illud-admit- tatur; unús color in radio:PG solus observabiz. tur: “aut: sis splacuerit' chartam :illi opponere; violaceum:circulum exhibebity; nulla divergen= tía Yadiorumin'semita PG animadversa. V.erum si prisma “aliud DE radio» transmisso: interpo= sueris , radiusquidem rubeusubi ue apparebit, filamenta tamen ejusdem iterum' divergent ,“ut in F vides folio charte recepta.os. Si-hujusmo- dicharta colore alio:inficiatur y'puta wviridi, cro» esorete. in loco ubi radios incidir, rubeusscos lor exhibebitur; viridi aít alio:quocumquerpe: nitus deleto. At si carta ejusdem-ac radius transmissus fuerit coloris;'hec' lucentior, acmís vidior apparebit insspatio illuminato, 6. Quot- cumque prismataadhibeantur, radius numquam ium colorem 'exhibebitz- diimodo: radios ab als contiguis perfecte segregatus per foramen *P"roducatur.Quod quUM non rite- ab. quibus> 1M Physicis peractum. fuerit, tentamen in eam sententiam transversos egityuthumanitus delusi; radios separatos ope prismatis jterum novos co- lores re dere, ac diversos refracrionis gradus abere, asseruerint; quos:tamen falsos. fuissé Postea tentaminibus iteratis compertum fuit, SI fides experimentalis physice cultoribus adji- 44 DISSERTATIO 1. ciendasit.7. Quando:duo, tres, aut plures,no! tamen:omnes ex. his coloribus separatis, 26. per circellos transductis in unum ope lenós adunantur, diversi colores: oriunitur, qui :eX aliofum-mixtione etiam a pictoribus obtinen*. tur, ut ex ceruleo et flavo viridis; ex rubro et ceruleo violaceus; ex tribus: mixtis, medit alii colores formantur. 8. Si hujusmodi radii 3 prismate sepárati, ac per circellos charte sin" gillatim transmissi ,. per lentem vitream ¡teru omnes colligantur,'postquam ab:eadem con vergentes facti perfecté admiscentur, pristi colores amittunt, atque in púram lucem con* formantur, perinde atque ante transmissionem er prisma CB conspiciebantur. V erum si huió umini, per lentem- in statum pristinum resti. tuto, prisma iterumadhibeatur , eadem phano* mena denud ostendit, que in prima transmis” sione observabantur. Quod etiam usuvenit, c0* loribus tamen inversis, si post focum lentií charta radii excipiantur. + A 42 Ex prefatis modo phenomenis sequenti corollaria, aut assertiones newtoniane theoriZ. propugnatores deduxerunt. 1. Lucis particulá sunt heterogenex. 2. Septem colorum seu par ticularum species lucem componunt, que pt” mitivos colores reddunt: quique penitus imm tabiles sunt, ac simplicissimi. Ex mutua tamé permixtione candor ille lucis proprius enasek. tur, quem in radiis solis, atque in corpori luminosis observamus. 3. Ex his radiis in sup%, ficies corporum incidentibus colores omP* modificantur, juxta diversitatem reflexion -N DE LUMINE. 5 quas radii patiuntur, Nam si omnes particule codem, ac incidunt, modo. reflectuntar, color albus conspicitur. Dum verd particule- radi; rubri tantum regeruntur, superficies Yubra, seu color rubeus apparets reliquis absorptis. Uod si duo, aut tres ex: radiis simul confusis reflectuntur, dum. ceteri absorventur; color mixtus juxta conjugationem factam radiorum de- tivabitur. Ex his tot graduationes in coloribus explicantur, 4 permixta majore, vel minore QUantitate materie lucida cujuslibet radij. 4. olores itaque in objectis non sunt, nisieo:sen= “5 QuO ab ipsorum superficie radii colorati Cterminantur, ad hunc potius, quam ¡llum colorem exhibendum, rel; pa absorptis. Inten- sitas etiam colorum ab els em causis depender; Quoniam illa corpora vivid; lore imbuuntur co ore, quorum superficies talis coloris regerit copiam, quam alia 1psomet infecta, minore tamen qu 5» Peculiaris gra- utione intrinseca | - Jorum naturam quenti propositione expo= | Remus, su | ) 43 Prop. “Colorum diversitas non incon= 4 46 — DISSERTATIO To grue explicatur pér vibrationes diversas in su” rficie corporum excitatas, 4 quibus materis lirio ad majorem;):vel minorem númerum 05 cillationum determinatur: ab eoque vibratio”. num numero colorum variatio derivatur.”” Ex- planatione magis quam probationibus, preja” cta hy pothesisindigere videtur. Compertum om* -nibus est, nos objecta videre, ipsorumque lit neamenta seu colores distinguere , mediantibu* radiis, qui in oculos nostros penetrant, ac ip” sorum fibrillas diverso modo perceilunt, Indu” bium igitur est , singulos colores a:radiis divef” se qualitatis excitari: ita ut dum objectum rU* brum apparet, radii in oculum permeantes ejuó sint nature, que in ipso rubri sensationem ex” citent, alteriuscolorisnon excitent. Quaré tot% questio in id demum resolvitur, quinam. sinó radii, qui sensationem rubri ex. gr. aut alteri dati coloris excitare queant? et a quo talis pel ceptionum differentia desumenda veniat? Nad insignis affectio est oculi, dum:.rubrum potiu% quam ceruleum-percipit; ac proinde mag inter utrumque radium diversitas intersit,opof! tt, Neque hxc affecrionum variatio ab intel! sione luminis, sen radii fortiore percussio desumenda venit. Perspicuum enim est, o jecta colores suos retinere sive vehementi solis radiis illuminentur, sive in conclavi al tiore lumine perfundantur. Alia igitur est 2 signanda causa , a qua hujusmodi varietas 0% Iiyetur. : 380 > ”= ; 44 Et quoniam naturam lucis ad naturo soni comparavimus, ex hujusindole, que tatem efficient. Fac, tonu «¿¡DE' LUMINE::' 47 ac bene demonstratis legibus statuta est,.colo- tum diversitatem explanare pergemus. Explora- tum), ac certum omninód est,:sonorum diversita- tem A vibrationum numero y quibus aer “4:cor- Pore sonoro concutitur,repetendam esse y ita ut Sonus acutior evadat, dumvibrationes inci- tatiores sunt; majorque earum numerus minuto secundo perficitur: contra verd oravior sonus exit, quando remissiores fiunt vibrationes , tar- 1usque - conficiuntur. Quum autem + prorsus AMalogz circumstantiz sint; que UtrUMQUE sen- sum, visumscilicet et auditum afficiunt; ac so- lum in medio, quo sensationes excitantur, dif. erant, acre acre nimirum et «there, abruno ad al- terum analogiam transferamus. Ab oscillatio- nibus acris in aurium fibras transmissis -obje- etum sonorum percipimus; ab ¿etheris sen ma- terix lucis vibrationibus ad oculorum fibrillas remissas objécti visio excitátur, Vibrationum autem major'aut minor mumerus soni differen- tias inducit: quaré et «theris vibrationes inci- tatiores, aut remissiores colorum etiam varie- m:littera Q designa- tum 100 vibrationes min uto secunda peragere: alterum C 112: tertium E 1, 5, quartum F 133: 30: A 166: B demum 187: dum verd acu- tiores fiunt, ad octavam vocem iterum redeun- 0,200 vibrationes perficiat, et:sic deinceps per gradus in' ceteris tonis augendo: «sic, in- quam, in vibrationibos 2 radiis Jucis excitatis evenire POtest , ut dum oculus vibrationes ex. gr. in fibris excitatas minuto secundo 1000 per- Cipiat, aut Patiatur, diverso modo afkici deber 48 DISSERTATIO 1» quam dum 1200, 1500 €tc. eodem tempore ex- peritur. Verum quidem est, oculum haudque”. quam hunc mumerum ad calculos redigere possé. quemadmodum nec aures numerum vibratio-. num distinguunt: semper tamen et ab eis afli- citur, et affectionum diversitatem satis discer- nere potest, ut in sonis perspicuum est ac* cidere. 45 Corol. r. Colores igitur 4 vibrationib in materia lucis excitatis , in prefata hypothesi, repetendi sunt: colorum autem diversitas 4 mar jore vel minore vibrationum numero, quib oculus afficiatur, proveniet. Rubeus nimirum majorem numerum vibrationum quam croceus, hic preflavo excitabit; qui viridem, sicut vir dis ceruleum, hic purpureum .superabit; dun violaceus omnium remissior, respectu alioru lentiores oscillationes promovebit. , 46 Corol. 2. Quod si particulxe omnes cof! qe qua superficiem ejus componunt, qu iter tense, ac elastica fuerint; ita ut a radi corporis lucentis perculse «qualem motum y? bratorium eii concipiant, tum corp “illud colore uniformi, seu simplici perfusuf cernetur. Quum autem radii simplices per Y flexionem, aut refractionem nullam alteratió! nem patiantur; tale corpus sive directe, si per reflexionem, vel refractionem cernatúf eumdem colorem constanter exhibebit. Sin ve! ejus particule diversis tensiomis gradibus pe nentur, simulque xqualiter invicem fuerint mixte, colorem quidem uniformem, ac fo be se etiam simplicem, ur ita dicam, mentient! j 2 "DE LUMINE: ' 49 Per refractioneni támen A se invicem disjuncte Varietatem ostendent, que antea detegi ob. mix tionem ab hebeti sensu. non poterat- Nimirum dum inter particulas discrimen admodum no- le non intercedat ex. gr. sializ colorem 2vum,aliz ceruleum exhibeant, tum ex corum Permixtione color wiridi similis derivabitur, 2547 Corol.3. Quoniam solares radii colorem Album representan, vibrationes: ab eis excitate Ma perfecte invicem mixte sint oportet, ut una PI* altera minime:discernatur; Quare ad colo- "em album exprimendum omnis generis tensio- nes in paricalle felicita, que satis quabi- ter inter se sint permixte.; ut una pre altera non subsulter, ; Lin color -albus est omnium maxime compositus, ut innumeris experimentis comprobatum 4:Newtono habemus. Quod si Particulx superficiem componentes Ata sint la= Xx*> ut. mullum'motum vibratorium _reddant, qualis ad colorés exprimendos requiritur; sen= Sus nullus ab eo in oculo: Citabitur, adeóque perfecté niger apparebit-Verum hic caes ere 10 natura non evenit, satisque percipimus in Partibus superficiej corporis: maximé obscuri, Puncta que intermortuam lucem remitteres ojo o agtedo cd perfecta, quo id QUE radios nia superticier interspersa sint, Pe aliquos excitent, atque ad oculum clarita in colonos gradus obscuritatis mos iO tam simplicibus, quam SS «> ertimus, quiab insinuata modo usa proficisci videntur, 4 Corol. 4. Quod ad pelluciditatem cor- OM, 1v, 4 59 DISSERTATIO:I. : porum attinet (quoniam.de lucidis.et opaó satis, quoad fieripotest, explicatum arbitro! quomodo in ipsis.colores. contineantur , et £0f mentur expunere pergimus, Notum est Ccorpó ra, quz radiosrefringunt,iisquetransitum pié bent, pellucida seu diaphana 'appellari. Ex ql id aperte deriyatur, hujusmodi corpora radi0% seu vibrationes materiz lucidx,non:solum n0 reflectere, sed ad interiores «sas: partes. tra mittere, ac per suam substantiam «propagal Inter 'corpora: pellucida insigniora «sunt : aqua, vitrum, crystallus , adamas; neque ta perfectam pleraque ex his pelluciditatem hab? re, ex eo Colligitur, quod superficies aque , Y tri, adamantis quedam puncta habeant reflé ctentia , 2:quibusvividus fulgor..ad oculu? transmittitur, quod his ad-latus,anguli reflé xionis sit collocatus: tumque pellucida null modo apparenty sed veluti scintillantia , acimó ginem corporis, cujusradios inflectunt,quoq! modo referentia, que insignis est vera reflexió nis nota, ut supra:cap. 2. exposuimus. Ab exp rimentis tamen habemus, radios :lucis. £ vaci in aerem transmissos ad perpendicularem 1% fringi;,ex quo recte deducitur , minore cel tate vibrationes per ipsum transmitti, quam? acre propagentur : quod magis, in densioribl mediis, ut crystallus , obtinere y; perspicuumÍ quoniam major ab: ipsis oritur refractio. Que si densitas in pellucidis nimis augeretur, opa? penitus fierent, neque aditum amplius ad in”, mam substantiam radiis lucis permitterent; Y in aqua nimis profunda passim evenire animod O DE, LUMINE+ 51 Jertimus,, que transitum lumini denegat , Ut fundus .omnino non introspiciatur 5 quum satis conspicuus exhibeatur in fuminibus; aut stag- nis 5 UDI parum aque continetur; aut prater= finit. Quare pelluciditas proprieras quedam est Ielativa y. quee ad densitatem corporis ratiónem habet; unde densiora corpora si ad maximam tenuitatem adducantar; ut aurum in bracteas conformatum , luci aditum prabent, ac fert pellucida ap arent: Quare: diaphana omnia vi- rationes -eetheris intra suam substantiam ad= mittunt;-ac propagant deinde ad alias partes; ex quo illorum pelluciditas cot Ommonstratur. ; 49 Corol.:5. Quod si lucis pure rádii ita excipiantur,ut ma gnam refractionem, seu dis- perfecte admixtionis patian- tur, que ad lucem puram constituendatñ re- quiritur, veluti in prismate evenire observamús; tunc colores ¡1li, qui ántea perfecte commixti candotem exhibebant , post caciones quisque colorem alium representabit, prout vibrationes tardiores , aut crebriores «theris diversas in fi- bris commotiones producant , que satis ab in- vicem discernantur. Ex quo facile supra expo- sita phenomena in prismate observata proprio arte explicabis; quin opus sit; ominia singil- Atim enucleare, quz satis ex prejacta applica- HOne attenté perpendenti obviam occurrunt, $0 Opponit Mako: “Dum stamen ex. gr. rubeumiin corpus opacum incidir, particulas ejus analogam tensionem habentes concitat ad motum oscillantem staminis mori simillimum, que sic concitate similem oscillationem com- - * junctioñem ¡llius 52 DISSERTATIO 1. inunicant circumfúso «theri': pulsasergó y quos ab opaci corporis particulis «ther accipit, simik limi sunt radii ipsius incidentis pulsibas; idem. ergo prastare debent quod prastaret radius ip se incidens, si dumtaxat -reflecteretur 3/atquí. tunc ipsum corpus lucens ex. gr. solem repr: ay | sentaret, igitur et nunc»? Quare in sentent exposita de coloribus idem inconveniens , quod antea in reflexione radiorum A corpore opaco notabamus, sequi debet. R. conc. ant. dist.conse simillimi sunt quoad colores in ae dos mediis vibrationibus colori respondentibus, conc. cons. siimillimi sunt quoad imaginem ob= jecti a quo emmittuntur exhibendam; neg. conse. Ut luculentius res percipiatur, ad sonum ex planationem hujus difficultatis transferamus» Si instrumentum pulsatum in aliud, quod a unisonum cum ipso chordas distentas habet motum oscillatorium medio aere transmittaty atque ad sonum concitet; sonus ab ipso emis-. sus non illum referet instrumenti , a quo ad: sonandum excitatum fuit, quamvis ¡psi simis lem sonum edat; sed prorsus distinctum 26 proprium; qui ab auribus rité ab altero dis” cernitur. Cur, inquam, non eamdem prorsuó sensationem ad audirum transmittit , quuM origo pulsionum excitanti instrumento debea” tur? Certé non alia de causa id evenit, ni quia corpus sonorum etiamsi pulsus ab excita” te recipiat, non ipsos per reflexionem traní mittit, verum in sua substantia recipiens ad alios similes in aere tremores commoven determinatur, qui proprixz conformationi r% e á -DE; LUMINE. . 53 Pondenty-atque ¡psi convenjentes sunt, Fac vi- rationes hujusmodi non ab instrumento con- corde transfundi, verum ab echo reflecti atque ad. aures remitti : sonum ipsum quidem certé 2D instrumento excitatum perfecte referet; ita Ut quandoque decipiamus, dum ab echo vox reflectitur, €xistimantes € duobus locis vocem : “amdem personare , quia celeriter ab uno ad al- terum loquens trasferatur, ut nobis illudat, si ab echo yocem remitti non animadvertamus. Hoc lu ) pueros egregia deceptos, -2C rusticos homines- qui ab echo vocem remitti ignora- nt, Bononiz in. villa quadam suburbana, si o ne commemini , pluribus abhinc annis testis fui Idem ¡gi x dicendum de coloribus corpo- FIS Opaci a sole illuminari > Cujus radios si per reflexionem «transmi tteret., non ipsum corpus suis color; «distinctum, at solem ipsum per reflexionen lntueremur. lle color , quo hemis- pherium coeleste interdiu. depictum apparet, quasi fornix quidam esset tali colore infectus, 20 atmosphera terrestri derivatur; que parti- culis- valde: raris ,,4C tenui cerulei infectione nctis dum. A radiis.solis ¡lluminantur , hujus- Modi.. vibrationes in, etherem transfundunt, A = talem exprimunt colorem. Et quidem fa- miliaris omnibus est observatio, montes vicinos colorematiyo tinctos videri, remotiores ceruleo circumfu : 505. notari. Que quidem colorum di- versitas Lo, insigpior : : . €st.,, quo magis ab oculo disterminanty; ita ut remotissimi, eumdem fere colorem, Alque ipsum coclum, referre vi- 54 DISSERTATIO To | deantur. Quod si iter versus cam plagam, ubi- montes apparent, instituere contingat; sensim. ac Sine sensu color ¡lle Ccxeruleus remittitur e0. usque; ut dum ad quamdam ab ipsis distan tiam pervenerimus, prorsus dispareat. Ho0 idem in ceruleo ac satis vivido coeli colore. animadverti, dum ad fastigia excelsorum mon". tium contendimus, testis est Eulerus. In sum- mitatibus enim altissimorum montium fariof est acr, ut e barometri altitudine'decrescenté experimur, Quare imminuta quantitate ¡lla par ticularum ceruleum coloreminluceexcitantiumy intensitas ejusdem minuatur , necesse est. Ef quidem si ad eam altitudinem accedere liceres. ubi atmosphera desinit, et cum «there coll funditur, aut sáltem ad distantiam quamdam huic termino viciniorem, astra ceruleo forni- ci affixa amplius non cerneremus;, ut nunc fif sed libere pendentia, ac núllo convexo nutan” tem pondere mundum aspiceremusy contra au”. tem terrasque tractusque marisyelutí coclopro- fundo circumvoluta, colore nimirum :«cxeruleo, in modum convexi fornicis, ut nuncconcavo. coelo circumcingi , nobis videre videmur, E2 fortasse de causa Martem rubicundum cérnimus et nescio , an ab ejus incolis celum rubeum cernatur, ut nobis nostrum apparet ceruleum. Certé aqua maris eo sub viridi colore quo nobis extra superficiem ejus extantibus comparer, 29. urinatoribus in fundo: demersis etiam “suspÍ” ciatur, oportet, Ex'quo et illud suspicari f5 est ,'eo modo quo nos Martem rubescenter” e terra contuemur ¿“er globúm: nostrum, sub” DE: LUMINE. 55 ceruleum despectum iri, si ad Martem trans- ferremur, aut ejus incolis, sigui sunt, ac simili: oculorum conformatione donantur, prefato co- lore apparere, nus eque 2 vaporibus terrestribus ceru- leum colorem provenire suspicari fas est. Nam COMpertum'habemus eo intensiorem oculis nos- tris ceruleum ¡llum colorem exhiberi, quo pu- rior est' atmosphera, ac terrenis va oribus i "Contra veró, si exhalationi- —himium ingravescat aer terre proximior, FUM Montes remotiores , quum etiam coelum ipsum cinereo quodam colore offuscatur, ita ut tenuiter admodum cxruleus appareat. Dein- S'si vapc ; himium addensantur, aut ncbula PrOpe Superficiem terre, aut nubes in superio- re regione concrescunt ,» ASpectum coeli nobis eripiuht: Quare ad exhalationes terrestres con— Ugere-ut hoc phenomenon explicetur, perinde est, ac ipsi causam contrarium effectum pro- ducentem assignare, Quamobrem commodior Prejacta expositio nobis videtur , QUam sequen- tl experimento declarare Juvat, Si pulverem in- ici coloris , quem: 471] solemu MINUS Onusta; "T vase crystallino, quale in mensa apponi solets “levis: quedam tinctura in aqua tantum apparebir, ¿Vas satis amplum fuerit, atque a long; aspiciatur, color valde intensus Spectatori exhibebitur : quod etiam tentamen in aliis-coloribusfeliciter provenit, atque in 56 DISSERTATIO To vino , aliisqué liquoribus familiare: est, dum 2 cenopolis in armarlis , aut in -mensis crystallis nis lagenis collocantur. 0 0 CAPUT QUARTUM.- , . De Optica ,-seu visione. directa, + E Opticam generatim accipiunt pro lla scien tia; que omne genus visionis complectitur, ye ca sit directa, atque Opfica: proprié dictt audit, sive reflexa per specula , quam Catop! cam appellant; sive demum. refracta per len tes vitreas, et Dioptrica dici consuevit. De- ómnibus singillatim agemus,. selectiora , q de hisargumentis tradi solent ad Physicam pe tinentia , delibantes, Nunc autem, que ad vi! sionem spectant, ac precipuum dicendorum 1 sequentibus capitibus fundamentum existun exponenda assumimus, d ya 4 $ ¿Lips 4 y 5 Descriptio ocull, ac principia visionis exponuntiur d 53 Galenus merito Creatoris miraculuf oculum appellavit , eo quod- in ipso mirabilé quxdam solertia notetur, que etiamsi in «relé quis sensibus maxima sit, in oculis tamen spt ciali modo resplendet, “Et. primum oculos membranis temuissimis (Creator) vestivit, A sepsit: quas primum pellucidas fecit, ut, p% eas cerni posset; firmas autem., ut continere” DE LUMINE:'* e tur. Sed lubricos oculos fecit et mobiles ; ut €t declinarent, si quid: noceret, et adípectum, quo vellent, facile converterent. Aciesque ¡ Sa, qua cernimus, que pupula vocatur,. ita Parva est, ut ea que nocere possint , facile Vitet. Palpebreque, que sunt tegumenta ocu- rum , mollissime tactu, ne lederent aciem, Aptissime facte et ad claudendas pupulas; ne E incideret, et ad aperiendas: ¡ que provi- t, ut identidem fieri posset cum Maxima ce- leritate, Muniteque sunt palpebre tamquam vallo pilorum, quibus , et apertis oculis, si quid incideret, repelleretur; et somno convenien= tibus, quum oculis ad cernendum non nus, tamquam involuti, quiescerent, Latent preterea utiliter; et excelsis undique partibus Sepiuntur, Primum enim superiora, superciliis ucta, sudorem 4 capite et 4 fronte defluen- tem repellunt. Genx deinde ab inferiore o “utantur subjecta, leviterque eminentes. Ñasus ita locatus est, ut quasi murus oculis interjec- TUS esse videatur.?? (Cic, 2, de Nat, c+, 57.) $4 Ceterum ut singillatim, que ad oculo- “UM internam structuram concurrunt perpen- ¿MUS , sex musculi , seu citius musculorum pa: ad qu vis-3 cerebro provenientibus- instructi, 0d diriguntur, qui in oculi medio ip- Riad homenque 4 motu, quem. ¿psi im- da subes ciscuntor, Musculus lle, qui ocu- sde evatr, se super bas qui ip Ei > depressor , seu humilis 5: qui ad vigit Hr ad bibendum fieri solet, oculum di- y bitorins ; qui demum versus aures o- 53 DISSERTATIO 1. culos adducit, ut indignantibus mos est, 2H dignatorins y dici consueverunt. Atque hos quí". dem musculos, quod'in quatuor contrarias pla=" gas singuliin singulascoculos convertant, rectos. etiam'appellant; ut abeisdistinguant, qui ocu- los in varias partes trahunt , ac diversis affec=' tibus exprimendis inserviunt, qui idcirco 4m24 torit, seu pathertici audiunt. - ', d 557 Partes bulbum oculi componentes, et ex quorum'solertissima collocatione visio per- ficitur, sunt potissimum membranx* et humo- Yes: Membranzx seu tunice sunt tres, extima, media; et'infima. Exterior EFFEM (fig. 2) ad sphericam figuram' accedit, et a cerebro cum nervo optico M descendit, estque dure matrí seu tunicw exterioris medullam cerebri circu vestientis oa “idcirco ab ejus duritie greco nomine sclerotica appellatur in parte po* steriore FEMEF,ubiopaca est, ac valde crass ut oculi substantiam contineat. Ad anteriorem tamen partem circumducta FAF pelluciditatem induit, atque idcirco cornea dicitur ; quoniamM radii lucis per ipsam transmittuntur, qui pel lucidicorporis character proprius est. Mem” brana'in“medio loco sita, est tunica queda” precedente subtilior , ac pie matris producti a cerebro cum nervo optico M' derivans , per MDHHD distenditur. In posteriore sU' parte, que scleroticw respondet, illique adh e! ret, vocatur choroides ; dum, que corneamt”. spicit HH ;uvea dici consuevit, eo quod grano, uvx detracto > pediculo- perforatum exhibes% quod foramen pupulam yseu pupillam vocamu? A A DE LUMINEs +. 59 Cu proximé annectuntur ciliares fibre, que Juxta lucis copiam contrahuntur,:aUt dilatan— Fur, ut radiosinmajore, aut minore quantitate excipiant ,-prout:ad visionem perficiendam ne- cessarii sunt, Quum tamen diversos colores re= ferant, sris vulgo appellantur. Ultima denique ex fibrillis-:in modum retis-contexta, "ervi optici MLL productio est, ac retine ab £JUS textura nomen-accipit:; ad anteriorem ta- men-oculi partém hon pertinet ,quum aliz ad he extendantur. Ab ipsa processus ciliares crivantur, ubi in eities dum DBD cur- Vatur ad internam oculi partem, +. 56 Tres etiam humores in oculissedem ha- bent; aque scilicet, crystallinus,.ac vitreus, ob quamdam cum his substantiis similitudinem Ma appellati, Aqueus humor ad anteriorem o- -- . PArtem inter corneam atque sueam. situs Ec Crystallinusad modum lentis optica con- tus , aqueo - paulo densior. est; ac post “de am irido ue inter aqueum, et vitreum hu- "MOres Jacet 4 igamentis ciliaribus veluti reten > 11 concameratione DCD ¡nclusus.: Vitreus Pon ad posteriorem oculi partem DLLDB mo. "etur, atque A retina , et erystallino hu= na a. o Mprehenditur, 4 quo tamen membra= A tenuissima, quam araneam placuit cium o? atur. Mirum artifi> > usmodi humores-dispositi sunt posts palam fit, mate e Ut visionisnaturam contemplemur, Won: m opticas notiones premitte- q Sequentia explicanda manuducunt. 60 DISSERTATIO: 1. y 1. Radius opticus est recta illa; que ex aliquó objecti puncto'adveniens, ac: in partem ani riorem oculi incidens, humores omnes pent” trat, atque in retinam defertur , ut AF, BD CE (fig- 3.) 2 Axis opticus est radius ille, qu centrum pupille irrumpir: ut BD. 3. Con opticus, que pyramis. etiam dicitur, a radi? omnibus , qui ex' aliquo: punctó divergent% pena y formatur, ac basim in pupilla ha? 2nt, ut: GAH,GBH,GCH. Hujusmodi- conus alter +opponitur ,.cujus basis in codeW pupille loco sita est, vertex autem ad retina? pertinet. 4. Ex-utroque cono exteriore, nimi! ram qui a-radiis divergentibus fit, et interio! a convergentibus formatus ; penicillus opricil BGDHB componitur, qui apicem unum in alí quo objecti puncto B, et alterum in puncó retinx D sibi respondente habet. 5. Tot itaqu* penicilli ex objecti superficie ad pupillam r% mitti debent, quot sunt in-objecto puncta:co? spicua, atque in imagine in retina conformaf exprimuntur. > pomos 1% 158 His notionibus prejactis , visionis rat” sic'explicatur. Ex singulis objecti punctis;* A, B, Cífig. 3), radii lucidi excitantur, atq? ad oculipupulam remittuntur; ubi ope refra tionis simul collecti penicilli, modo exposito % retinam”defefuntar, inibique: punctis respo% dentibus “ita coilocantur-, ut-objectum. AL adamussim in EDF exprimatur, nulla partió? confusione'notata;z sed puncta, ac partes se gulws extra” partes, delineata:, accuratissimó abjecti imaginem- depingunt:; eo - fer8s? 4 Me ADESLUMINE. Óx do;. uo radii lucis 1 vultu hominis suam: e specalo imagino contemplantis, ejaculati, fa- Cieim ipsius tepresentant prototypo simillimam. He imago blandissima Nervos opticos pervel- licans, ipsoruim' medio hanc 'sensionem ad am me sedem transmittit, 4: qua objecti. percep= tio in ea continuó excitatur: «que quidem per- <eptio hoc modo peracta, Visio nuncupatuña Lauculentius hoc ipsum in -oculo bovis aut pe Cudis $ loculamento capitis extracto: obseryal SI Posteriores membranas, scleroticam et cho- roidem detraxeris 5 cujus- loco folium charte albumen ovi, aut tenue velum- opposueris: inibi enim accuratissimam -objectorum imagi- nem, Que pupilla respexerit, depictam videbis. Idem etiam evenit in conclavi penitus clauso, ut luci aditus omnis intercludatur, misi per foramen in: fenestra aut muro dispositum, ita ut ad parietem Oppositum pertineat,. aut piatur5win qua omnia, que Contra foramen versantur > Situ inverso deli- Deantur. | rep? Corol.1. Imago itaque objecti in fundo "<tinz: situ inverso depingitur, neque ob ia ta= cen deduxeris eodem modo 4 nobis conspe- CONS iri,. Uncque errorem consideratione er | ceicl me corrigi; ut nonnullis placuit exi- | bie aSserentibus reapse a nobis situ inver» | dal * videris, nec nisi longo usu ab infan- o A Perientiaque magistra judicium di- '¡Sénte, rcCtum existimamus, quod inversum | Diesent atar quidem falsum esse, vel ex | colligitur, quod quum per lentem convexam 62 DISSERTATIO 1. dl objecta introspicimus ; hoc judicium eoruf inversionem non corrigit:-at eo situ exhibe tur, quo juxta optica leges representari deb re, postea trademus. Quare objectum ADY etiamsi in oculo inverso situ EDF depingati% anima tamen ¡illud refert ad puncta, e quibl! sensatio provenit;.ita ut puncrum F ad AY ferat, punctum D ad B,atque EadC: ex q perspicué deducitur , sagittam ABC situ sé aspici rectam:'debere, etiam ab infante , qU primum in eam oculos intendit , neque huj% modi correctiones adhibere-didicit , ut sé suum perceptiones judicio pervertat. -:=60' Neque dixeris, plurima a-nobis expf rientia, ac longo rerum usu magis presta presertim in magnitudinibus , distantiis et uam ex his, que natura duce ab objectoru? visione hauriamus. Celebris est Por opti historia illa pueri:13 annos 2 nativitate in c% citate permanentis ob pupillam penitus int clusam, cui insignís anatomicus anglus Ché seldem manum medicam adhíbens , pupilla % tercissa , visum procuravit. “Quum distiné cernere coepisset , adeó non poterat de obje rum distantia judícium ferre , ut omnia oc! contigua putaret: inter se , et cubiculi parias intervallum aliquod “interese , res ei erat 0% ceptu difficillima. Omnia apparebant sub tium ultra modum grandia : capere non rat, qua ratione tota domus esset suo cubiCi, major , licet perbene intelligeret , hoc sli partem esse. Quum imagines coloribus 7) see exhiberentur, tunc veró perplexa vid t Onda ¿DE LUMINE>. 63 Tur omnia : duorum mensium spatio opus erat, MEC COmprehenderet y” nonnisi representa- Honem corporum solidorum - per. £as.haberi. Oculos s Anitium versus objecta. non dirige» bat: imó ut. hoc faceret paulatim et. lon JOre “empore, assuescere debuit. Atque hxc facil Cuiyis persuadebunt, nequivisse puerum de: dis- tania, et figura corporum judicium. ferre y-ni- 1. ¡Postquam sepius- advertit,y. mo -postquam Babitudinem id advertendi contraxit) quod non Solum, iversitas. quedam. esset in. ¡mpressioni- Das ex mutata figura et situ.imaginum-jn-ocu- lis depictarum; sed etiam certa quadam.rela- o cumuideis. ad motus organistactus:excitatis culos versus objecta. Er to antea. die dicit , quam experiretur', hanc ipsam: idea» UM COMgruentiam-esse: tuny maximo Juculen= | vt. Denique quisque videt,.eum non antea'videndi - os ODtinuisse; «nisi assuetudine- contractadijudi- Sandi quam promptissimé, qua rationeid;. quod Sculum afficeret, in reliquos: sensus essetjactú> + Hec, inquam, omnía 2 Caillo in' Op= Uca num. 9s <transer: ta y»perbelle se; habenrt, Probantque plura an is.consuetudine:ac'lon- is Pus prestari in objectoruin' optica adulti Sony: quam prestaremus s sí ut Adamus objecta A mun o collocaremur, Verúm ipsum tendere oda vidisse . aliquo. documento -os- SE PUS erat, ut res intentum probaret: Um nec longissime. ex stali. narratione educarur, COntrarium porius apparet; pne- DISSERTATIO T. rumá nimirum erecta , ac situ natuúrali posi cd objecta: conspexisse, Nonnulla :tamen in ejus* modi eventu per trasennam animadvertere plas cet. 1, Quamvis Chelsedenus affirmet, pueruM ingenio. satis preeclaro: donatum fuisse, tameb relaté ad objectá externa, que penitus igno rabat) veluti tardo intellectu conformatum cen” sendum esse. 2. Ejus'mentem ¿in'«tate. anno” rum; 13 in nativa' cxcitate transacta non debes re conferri cum: puero:ejus «tatis, qui integri$ “sensibus natus esset:sed fortassé cum infante aut puerulo duóbus'ant tribus annis nato com pararivdebere. 3: Mentem ejus :ab“objectoru ¡psi insolitorum “varietate ¡ta turbatamfuiss ut nobis contingeret, si ad Saturnum aut Urz num transferremur. Er quidem quuni tin mag” nam quamdam'urbem appellimus , primis die- bus mentem aded confasam experimur, ut obr jecta .permutemus;- vie publica, diversorium» zedificia, etiam' semel aut iterum frequentató velut nova 'appareant : quin id nisividearuM confusioni; quas:ob: multitudinem necdum dis tinctas'efficere licuit; tribuendum videatur. Set hxc hactenus. + 000 A da 61: Corol, 2; Ex dictis facile discrimen Y sionis distincte, clare et confuse eruitur. Nal 1. ut objectum claré ac distincté cernatur, € omnibús illius punctis radii lucis ad ocu” deferri deberít y intensione suficiente, ut ej? imago ad vivum expressa, non dilutis coloM bus depingatur; aut paulo intensioribus , q vehementer retinam concutiant, atque ad y brationes nimis violentas , convulsiofum si ' - DE LUMINE: 65 | utroque enim casu aut - SEnsatio debilis, que in animo perceptionem | vix excitet, aut; ye: - Pons, quam alliciat, sequatur imago depingi non po= tendantur, umbra que- neabitur; veluti lid 3 h —VCL tan ] usa sequ > quod: 1 fuit, ad contractionem, Rtque expansionem retine confugere, ut ita £culus diductis » AUT Contractus radios pro rei Pecessitate exciperet. Verum difficile admodum Videtyr, Parvam contractionem , aut diductio- "EM, 'quemadmodum in retina locum habere Potest ectum producere, quantum A u s, inter quos visio claraac disrincta Conti , Cxigerent. Ali 4: crystal- ctione, aut expansione id que sententia eadem, ac pre- $ ea US Contra 1psum derivant; TOM. IV, 66 DISSERTATIO 1. cedens, difficultate opprimitur; quoniam hx6 minima variatio impar videtur ad magnas él minores distantias intra eamdem oculi sphé% ram comprehendendas. Quaré preter jam assió gnatas causas ad majorem, vel minorem co0% vexitatem, quam pro libito cornee dare po% sumus, et quam recipere ob flexibilitatem , E elasticitatem facilé concipitur, cum -aliis ref currendum videtur. Quippe aucta convexitalé: in lente refringente, variatur inflexio radio? rum3 unde si convexitas tam in cornea, qual in humore crystallino augeatur ac retina e% dem «motu: distrahatur, tres adsunt sufficien” tes cause, que simul adjuvent ad effectuM producendum. Semper tamen verum maneó distinctam visionem intra certos limites co? cludi, quam pro oculi conformatione valde dif: ferre , imo etiam in eodem oculo,-labente x te, variari, res est omnibus notissima. Min prorsus videntur. AE | -Phanomena quedam optica exponuntur» 63 Phenom. 1. “Objecta Ccorpora , quae 1% motiora- fuerint , minora nobis apparent; me. Jora, que viciniora; ex. gr. majus conspicitWó objectum, AC (Ag. 3) quam ac.” Nam corf oculo proximius majorem angulum opticuR. A0C in pupille centro complectitur; quare 4 * DE LUMINE, 67 majorem imagine. expingere debet, quoniam 20 ejus du titudine magnitudo imaginis deri- vatur. Quo: enim majus spatium angulus com- prehendit, grandior-evadit in retina punctorum- disjunctio “quee imaginem expromunt. Unde si COrpus y] terius removeatur, angulus opticus “y atque adeo radii ef Ctantur, ex quo minore spatio coar- Contractiorem imaginem depin- dro gptumque perceptioobjecti ab Ano i radiis tétinam vellicantibus in anima exci-= tetur (58); Prolixior imago grandius objectum, Contractior minus reprasentabit, Hinc 1. stel- > Temotissimge, : que nonnisi telescopiis dete= Suntur, invisibiles sunt; quia' eorum imago por Tolo Anglo darias, depieiaro el Per refractiones, quas subit in Tentibus teles=- ambulacris, siad ad se accedere, et Constrigi"videntur, Nimi- “um angulus opticus, quo magis ¡lla recedunt; 1 5 ita ut arbores dum per Magnum tractum parallele disponuntur, utin 1 solet, ad magnam distantiam Mungi videantur, 3- Turres quadrate muni- “ones Urbium angulares etc. eminus Conspecte, “PParent rotun *%, quía in magna distantia Aru aci evanescunt in minimo angu= E COMSPES 4: Minuta Corpora si nobis pro= XiMiora os majora APParent, quam alía C- normia mole donata, 2 quibus valde distamus:* Major quippe angulos 2 paryo corpore yicino, e ; 68 : DISSERTATIO 1. e quam 2 magno remotissimo subtenditur y oculo, ut in luna et stellis videmus fieri; Y quibus. prima, quum exigue molis sit respecte stellarum , nobis luminare magnum apparet 0% vicinitatem, que ipsi cum terra intercedit, * ua stelle enormiter disterminantur. pó 64 Schol. Fatendum tamen, plura nos 2% assuetudine atque usu judicare de objectoruB magnitudine et distantia. Nimirum etiamsi ? magnitudine imaginis in retina depicte plur” mum illa dependeant, quandoque tamen no% ejus magnitudinis objectum- conspicimus, quad pro magnitudine imaginis in fundo oculi eX pressa referre deberet. Hoc frequenter usuve* nit, dum de objecti distantia ex prehabitis n0 tionibus dijudicat animus: ex. gr. dum homíf nem centum pedes distantem ad nos accede tem intuemur, nullam in ejus magnitudine v2' rietatem animadvertimus, quamvis angulus of ticus notabiliter varietur, a distantia 100 2 duorum, triumve pedum terminum, in q demum consistat. Si in prealta turri homineX collocatum suspicimus, minore statura exhibé tur, quam si ad camdem distantiam in pladÉ tie ipsum contueamur: quum idem 'anguló opticus in pari distantia ab codem óbjecto sud téndi debeat. Videlicet familiare nobis est 0% Jecta in planitie sita conspicere, de eorumg!? distantia et magnitudine dijudicare, quum % infrequentem usum oculos ad summa fastig' attollendi, nonnisi ab angulo optico in retilf formato de objectis inibi constitutis judic% mus. Ex quo id etiam explicari posse vide? ' ¿DE LUMINE. 69 cur objecta: in eadem distantia collocata, si alia intermedia corpora Jaceant, remotioras si desint, Viciniora Judicamus: quum tamen e- Jusdem magnitudinis apparere deberent ex op- “CO axiomate hactenus EXposito, objecta nimis tm aqualia videri que sub «quali, majora, QUe sub majore, minora , Que sub minore an> gulo optico Fepresentantur. Satis enim: fami- «ee16: DODis-est , ab interpositis corporibus ob- JEStorum distantiam metiri; quaré si plura in= terjaceant Corpora , longé discitum objectuim . Ptamus; mullo autem interposito medio, pro- PIUS 2 nobis. abesse. credimus, ejusque mino» tn A nobis distantiam, LID 6 y Phenom. 2. “Ta Perceptio respondere oPorterer?” Verum no- Solutionem hujus ¿de Pel :Nervos opticos ad communem anime $ 5 Ut etiam in auditu expe- Bo , uplici sensationi y quolibet corpore Pl unam tantum perceptionem Quod Ha quin voces duplicatas audiamus. roide dist O radios visuales in cho- ioj Orquere velimus.,. alterum ex oculis trahatur O, ita ut duplex impressio dis Sur >" nec velut una ad cerebrum propa=- 8ctur; Objecta duplicia videri, nos docet ex- 30 DISSERTATIO. y 18 perientia. Buffonius tamen id»repetit 2 judició impressiones- corrigentez ut modo in schol precedente in diversis casibus fieri animadvef timus: -adeoque puerulos in' infantia objecé videre duplicia: contendit, quem tamen: er e rem), *tate paulatim unum/ esse, quod 0% -plex apparet, docente, sensim corrigunt, de nec: duplicitas illa penitus obliteretur. Ceteru? nec in cxco illo nato, postquam visum: recé peravit y: hoc fuit . animadversum; nec ullu signum apparet- in pueris, ex quo id evenif colligere tuto: possimus. Josephus :Xaveri? Poli ab omnimoda imaginum similitudine un! tatem in objecto viso provenire asseverat; qué et: ad calios sensus,: in quibus duplex se imprimitur ab: objectis corporibus; éxtende! non dubitat. Vérum ovum ovo simillimum nf bis apparet, et tamen' duplex non unum pré sens intuemur y quando duo ante: oculos null. ovarietate discrepantia obversantur: Scio 4 10 disjunctione id repeti:possezquaré cuique ? berum' permittimus; quamlibet ex prefatis % plicationibus, que magis arriserit, adopta! Sunt etiam''quiopinentur;, numquam amb? bus oculis nos objecta conspicere; sed altéÉ —atim' nunc dextro', munc sinistro; ut dumÍé cedimus,-alterutro tantummodopede «solW” premimus. Hujusmodi:paradoxa invenire 1% pervium non est; ea tamen-solidis rationid” stabilire, difficillimum.- TOwNrror:: Le 66 Phenom. 3. “Quedam objecta m%% pernicissimo delata, nt planete in orbitis, *% in hypothesi copernicana, etc. immota 1% S Í “DE LUMINE.- ES “Pparent, dum tamen provehimur portu, terra- Que, urbesque recedunt, que suis locis immoty Persistunt,” yy Jus pheenomeni causa est motus imaginis jp retina depicta, quí siadmodum len- tus fuerits locum sensibilitas non variat, ut e- Yenit in Planetis, qui ob enormem distanciam Spatium, quod intra exiguum tempus decurrunt, Puta minutum secundum > Angulum exilissimum in-oculo. subrendunt, ac proinde imago admo- dum lentein oculo procedit. Generatim ut motus > Oculo discerni queat, angulum 25 secun- IS. majorem debet formare; quod nisi eye- Diat,. vel pernicissimum: motum, ut et immen- '-Corpora. lo; issime dissita, non «discerne= mus. Ceterun Angulus iste,cujus crura ad duo s de loco ad locum > perinde in oculo formatur, si ip- Se quiescat, “et -objectum Moveatur, vel'oculo moto, loca ¡ permancant: situs enim in retina *xque-in- pri 7 Yariatur. Quar Tus , circri moveri vide- noster- nobis e OTeScat,numquam ex objecti mutatione ty- 9 deducere POssumus , quinam ex duobus lo. CUM mater, NOS, an objecium, cujus motum advertimos. . nde. a judicio sensuum mo- tus Cosli, -telluris numquam definietur. Ex quo id Ctiam Sponté descendit: si oculus et objectum *quali velocitate versus eamdem pla- gam ferantur. ; imago continenter if eo- : ; > Ma ut ima y M retine spatio depingatur, immotum nobis 70 DISSERTATIO To y: perientia. Buffonius tamen id:repetit 2 judició. impressiones Corrigentez ut modo in schol% precedente in diversis casibus fieri animadvef” timus: adeoque . puerulos in' infantia objecé videre duplicia: contendit, quem-tamen en? rem, *tate paulatim unum:' esse, quod :0% -plex apparet, docente, sensim-corrigunt, de nec duplicitas illa penitus obliteretur. Ceteru? nec in ceco“illo nato; postquam visum: recé Poli ab omnimoda imaginum similitudine un tatem in objecto viso provenire asseverat; qud et: ad :alios sensus, in quibus duplex sens imprimitur ab: objectis corporibus; extendef 'non dubitat. Vérum ovum ovo simillimum né bis apparet, et tamen' duplex non unum pré sens intuemur y quando duo ante: oculos nué —varietate discrepantia obyersantur: Scio 4 10% disjunctione id +repeti:possez quaré cuique Y berum permittimus quamlibet ex prafatis * plicationibus; que magis arriserit, adop Je Sunt etiam:;' quiopinentur, numquam amb? —bus-oculis nos objecta conspicere;:sed alttl natim' nunc dextro', nunc sinistro; ut dum cedimus,-alterutro tantummodo-pede :solW” premimus. Hujusmodi-paradoxa invenire rvium non est; ea tamen'solidis rationid* stabilire, difficillimum. rornior:: tb 66 Phenom. 3. “Quedam > objecta m0 pernicissimo delata; ut planete in orbitis, tó in hypothesi copernicana, etc., Ímmota sob Zn ó “DE -LUMINE. 71 “Pparent, dumtamen provehimur por tu) terra- Que, urbesque recedunt, que suis locis immot Persistunto? Elujus phamomneni.causa estumoras imaginisin retina depicte, qui si admodum len= tus fuerit, locum sensibilices non variat, ut e- Yenit in p anetis, qui ob enormem distan:iam SPatium, quod intra exiguum tempus decurrunt, Puta minutum secundum, angulum exilissimum in-oculo. subrendunt, ac -proinde imago admo- -" lentein oculo procedit. Generatim ut motus ab oculo discerni queat, angulum 25 Secun- is majorem debet formare; quod nisi eve Diat, vel Pernicissimum: motum, ut et immen- — SOrpora- longissime. ¿dissita y mon discerne= ¡015 Ceterum angulus iste, cujus crura ad duo loca pertingunt,-ut motus de loco ad locum Percipiatur, perinde in oculo formatur, si ¡ Se quiescat, -et. objectum Moveatur, vel oculo moto, loca. immota permaneant situs enim in retina xque-in-primo, atque in altero casu Yariatur. Quaré si nec Opinantes locum mure- MUS, Circtimstantia Ccorpora immota situm in pino Variabunt3 adeóque nobis moveri vide= sontur. Hinc-misi aliunde motus noster- nobis Be q Scat, numquam ex objecti mutatione tu- O deducere Possumus , quinam ex duobus lo- CUM mutet, Nos, an- objecium, cujus motum Vertimus, Unde A judicio sensuum. mo- tus Coli, qye telluris numquam definietur. Ex quo id etigm Sponte descendit: si oculus et objectum Uali velocitate versus eamdem pla- gam ferantur, ita ut imago continenter ¡1 eo- Em retina spatio depingatur, immotum nobis TEL 0 o DISSERTATIO La ad visum iri, nisi loci mutatio alíundd nobis 1 Dotescat. 50 y is 67 Phenom. 4. “Qui + magna luce in cof clave mediocriter obscurum ingreditur, «nibé prorsus initio discernit; paulatim tamen e cumstantia objecta conspicua fiunt, donec 4% certum claritatis gradum deveniamus. Quod'Y de tenebris ad plenam lucem- transferamul molesta quadam sensatione oculi perstringu” tur, donec sensim claritati assuescant.?? Fac 14 hujus phanomeni causam rimabimur, si pr pillxw dilatationes et contractiones, que nece” sarix sunt ad lumen:in oculum radios intro? mittens excipiendum, momento temporis fiel non posse animadvertamus. Quare dum e ple na luce in conclave pauló obscurum pupillad contractam, ne nimio fulgore oculus offend? tur, deferimus, pedetentim illam diducim A atque ad gradum necessarium, ut lumen Y conclavi diffusum recipiat, attemperamus : 10” circó etiam objecta sensim apparere incipiunt ac magis illustrari, quousque juxta: lucis qual titatem plus minusve conspicua fiant. Co trarium in altero casw evenire , res est manifes. 3 adeoque oculus nimis diductus 'majorek luminis quantitatem recipit, quam illesus m8 nens sustinere possit. Quod si -pupillam co” trahere, et diducere pro libito possemus , CoN. cubia etiam nocte, ut aves nocturne, er felé omnia objecta discerneremus. In felibus qué dem interdíu notabilis contractio pupillz 0%. servafur, ita ut vix filom tenue in maxi? dici explendorcinipsorum oculis appareat. ¿ 4 AE «DE LUMINE»* 73 Cte autem,- etiam per subterraneos meatus, Certa figunt vestigia, predamque discernunt; Quippe quí pupillam in circelli modum distra- “hunt, radiosque lucis vel tenuissimos colligunt, qu loca etiam obscurissima irrumpunt. 98 Phenom. 5. “Sol et-luna in horizonte -Majora nobis apparent,quam:in meridiano; éo- FUmque magnitudo decrescit, quo magis, ab ho- FIzONte removentur: que deinde iterum auge- tur, dum ad ¡llum denuo accedunt.”” Plura huic QUEstioni solvenda excogitata sunt, que pau- «Ais de more complectemur. Sunt, qui ab as- Suetudine judicandi corpora, que minore luce —Pértusa cernuntur, remotiora; que veró luce vivida nos: perstringunt , viciniora putamus , id provenire asserant, Et quidem solem in hori- zonte illeesis oculis intuemur , ob maximam ra- “orum lucis absorptionem 3 quam ab atmos- phera patiuntur. Quare quun- objecta minore luce perfusa , remotiora -Putemus, ut etiam in Picturis «evenire observamus;, in quibus hoc Artificio pictores nobis illudunt, atque objecta y “motiora majore mole donata existimemus; BA, qUe remotior in horizonte videtur, etiam da. APPareat;, necesse est, Alii a corporibus Santur ie dum astra in horizonte ver= Port icium compatativum distantias nem den > %t in scholio premisimus illusio- interpos vari —Pronunciant : quoniam..ab “hac motiora ob ena horizonte collocata e zenith, i/o interposita' judicamus 5 in Bus mobi Cerjacente corpore medio; mi- JUncta credimus; ex qua precon- 74 DISSERTATIO? 1. 4 cepta vicinia; minus in zenith,.quam ¿in horie. zonte sidus nobis representamus. Áttamen cor. clave supellectili vacuum grandius compath quam eadem instructum: quare non sempé corpora intermedia: hujusmodiillusionem: pro” ducunt. Ad majorem vel minorem pupille 1% trictionem quidam recurrunt;:indubium:quip” pe est, aperiri pupillam,quun: lux blande ca permulcet; contrahi, dum nimio fuigore pef stringitur. Idcirco” astra in horizonte locaté que suavius-ad pupillam radios emittunt me jorem ¡psi dilatationem-permittunt, quam ! zenithexistentia, quum eorum folgor maxima parit in pupilla restrictionem. Esto (fig.-4) O jectum' AB, pupille amplitudo ab; tunc e objecti in retina depincti magnitudo HF: * hic casus erit solis in zenith existentis.Fiat pU pille distensio prolixior, puta dc; imaginismag nitudo tunc erit KG, procal:dubio majo! quam HF. Dissimulare tamen: non-lícet, am gulum opticum a-quibusdam «astronomis ta - in horizonte; quam in meridiano -*qualem ju dicari; adnitentibus aliís, majorem:in meridió quam ad ortumetoccasum predictumangulu? fieris eo: quod per terre semidiametrum astíé in horizonte posita/ab oculo spectatoris distef minentur, quod in meridiano locum-non h%% ber. Et quamvis in aliis sideribus hoc distaW? ti augmientum nullius momenti sit-existima%, dum;“ in 'planetis, ac luna presertim-tellW% proximiore, aliquam'in angulo optico varict tem inducere remo suspicari fas est. P A denti aliam adjungit causam Orlandus in 1 A CDE LUMINES 75 ad Muschemb. .Si objectum aliquod: convexa lente oculis -admota y inspicitur y 2UCtUA illud videtur; remóta vero paululum ab oculis len= te> QUUM magis auctum, tum oculo proprius “Com apparetzeoque semper -majus, sae: 1 que, quo:major porro fit lentis: ab oculo' dis tantia. Atmospheram terrestrem circumfusam in modum lentis considerare possumus, ac «q lOs ex temuiore sthere in suam superficiem in- ci entes versus > terre “centrum inflecteres: Et perficici partibus varie distat, minima distan tia estverticalis linea y 'spectatoris oculo-ad ejusdem zenith seu verticem: ducta: ceterarum veró ea major, que ab:hoc verticali magis di= stans 'ad” horizontem inclinatur: horizontalis demum distantia aliarumvomnium est maxima. ¿Quid veró, ex his sequatur facile est 'pranosce- re, solem videlicer in medio coeli constitutum conspici per” radios refractos .in ea sphere acree superficiei partes” que vicinissima o- culo jacet; eumdem vero: in horizonte. posi tum videri per radios refractos in: ejusden»ae- Xx superficiei: parte, que longissimesa nobis “Fmota est: quamobrem exorientem, vel occiz - mM solemoveluti per lentem nos videre lon- pisiime A oculo-distantem ;seumdem vero so- me - editum coeli tenentem y per eamdem :len- Ea Fi oculis nostrismaxime propinquum. Quid 80 mirum y si sol et luna majores no- bis 11 horizonte APpareant; quam medium coe- li cardinem tenentes? Quam- wolueris ex his EXplanationibus. adoptare,: per me licet. 76 DISSERTATIO: T. dj 69 Pheenom:-6. “Presbyte, uterite object discernant, ea «removere;, myopes ad oculuM approximare debent:? Primum phenomenon. sensibus, a quibus nomen e graco.vocabulo 26% cepit, frecuenter-observamus;.nisi myopes: sed: lusciosi a natura conformati sint. Vidi enim ser nem:84.annos natum brco/arizóm legere, libra in, minima ab-oculis distantia collocando. AY oculi. conformatione utrumgue - vitium- orit planum: est. Presbytedepressiores oculos, sel crystallinum humorem. parum. convexum ha? bent;unde radii ab: objectis vicinioribus adves hientes, nimium divergunt, attinguntque retis pam, antequam uniantur. Oppotitum myopi? bus usuvenit, quorum'magna -oculi convexita$ rádios nimis «convergentes efficit,.atque adeó priusuoiuntur, quam ad retinam pertingante Hine ut utrique vitio occurrátur ,. presby 1% conspicillis convexis, myopes concavis uti des bent; ut infra, ubi-de luce refracta sermo eritt exponetur. Ceterum vulgare est, quamvis Bos mare in Lexico' Historiz naturalis addubitet myopes constanter eamdem vim in oculis retif. nerez eo quod: eorum:oculi, etate ingravescef tes planiores evadant, Péro a -4 570 Schol.-Quod ad strabones attinet , Buf. onius nonnisi-uno; oculo ipsos objecta intuek existimat.Si enim binos oculos in. object? dirigerent, ob'axiumopticorum divaricatione? perplexe nimis ad cerebrum imaginum sens” tiones: transmitterentur. Unde strabones long? us discunt, unum:tántum oculum- versus 0D? jectum dirigere, altero distorto versus internW? DE LÚMINE.+'' 77 - Partem admoto, Ceterum in lusco oculo non in Centro seba: 14 in oculo sano: feri: soler; “sed versos alterum lasus, imago conformatur, At, ir Jules, plura sunt insecta , que PRD culos ha ent, observante Reaumurio set aranei Quidem g aut decem etiam oculis instruuns tur, quorum aliqui ad partem dorsi Jacent: Mihilo tamen minus objecta rite distinguunt, atque in Predam rectissimo feruntur; quod non -VENITEty “gi objecta multiplicata Conspicerent, Axim, inquam, hxc phenomena locum haz bent, si horum insectorum. oculi ita conforma= ti sunt, ut nervi optici ad anime sedem impres- Ones transferant,eo modo quo innobis.ex dua- bus im ibu Una tantum oritur Sensatio. Ex quo satis colligitur, in strabo oculo imaginem eo situ depingi, quí ad cerebrum impressiones' NON transmittit ;€0 modo quo ad unitatem sen. Sationis requiritur , Ut in recté vidente fieri ob- SCrvamus. | 71 Demum ne plura Persequamur , que ex hactemns dictis facils explicari possunt, sequen va tantum phenomena breviter indicare sufi “lat. 1. Dum torris ardens velociter circumagi- Ar circulns “ccensus aspiciturz quia vibratio- E A oculo excitate Creberrime sunt, ita Ut dum Púnctum unum Commovetur, sequen= he 'M Motu Pperdurent, ex quibus impressioni= US. Sly Urantibus circuli visto enascitur; quod nor lvitur. ao enit, quum lente torris circum- vo vitur, átque duo aut tria minuta secunda in illius Ciren Mvolutione impenduntur: túm CAS Spatium dat Ur retinz, ut ab una ; 4 8 DISSERTATIO To ¿ l: ita reprasentat contigua , ut unum corpus CO D4: tinuatum existimemus; veluti in stellis nebulo” sis, via lactea, aliisque oculo nudo observadÍ que plures quum sint, ac telescopiis disjuM cta observenturz velum, nebula, aut stella un spectatori nudo oculo ea contemplanti, exb bentur. 3, Palpebris conniventibus in facibú% accensis radii quidam ac luminis ductus loní issimi cermuntur; quia lux ciliorum pilis dió ES ac radii divaricantes in retinam 10 mol . E grediuntur. Ab eadem etiam causa stellaru” capillitium repeti potest. Porro luminis diff ractio a P. Grimaldio $ Soc. J. detecta, est 1%. flexio quedam radii ad utrumque latus, du , er cuspides corporum opacorum transit parul invicem distantes, post quas radius divaricatW. apparete O CAPUT QUINTUM. DE LUCIs REFLEXIONE), SEU CATOPTRICA 4 e PHYSICA. A $ T- De causa reflexionis luminis. A 72 Motus reflexus, quemadmodum in e teris corporibus motis, que in aliquod imp? tur, or tu exio, ¡ tates, A genera e; Masia, angulus reflexiomis, supericias qe> a mE LR e PAS rato Lcdo AS e etiam dici soler, ; EG perpendicularis. Cy <punctum radians - Superficiem reflectentem tetusrefexionis est al» “eta normalis CG ab. oculo.C gin Superficies nulla cy ets bolica ari 4 y, parabolica sell o. ad camdem su- Derticiem. Recta yeró AD. 3 puncto reflexionis y le sit ipsi superficiei normalis, axtsreMeaionis aud rvatura insignis est, Que vel convexa, ficiem ;necnon sphe- Pecula curva sunt vam habent super iptica, hyper- A SIA esse possunr. Ne difficile est Concipere cor PO - one SPhericum 4 ci pus solidum 'bolicum gen ICumyolutio parabolicum, ellip. erari posse; veluti he semicirculi supra 30 DISSERTATIO Io 3 diametrum (Math. 397), ita illa ex. revolatió? ne predictarum curvarum supra axes Suos. E quamplurimis ipsorum reflecti, experientia, * ratione constantissime confirmatur+”? Et quid % $4 . lumen corpus est , adeoque impenetrabile: ef, ns b dere sit, hanc veritatem amplius demonstÉ ponendam citius, quam explicandam, grad! faciamus: causam nimir 1 reflexionis, .cuj? difficultatis cardo ut melius innotescat. +75 Observandum, superficies omnes vel Y vigatissimas, ut sunt specula, quamvis heb' ti sensui perfecié plan» compareant;. innun' ris cavitatibus asperas, ac resilientes angU' habentes microscopiis notari: que quidem brositas, respectu habito ad particulas 1U tenuissimas, perinde se habet, ac superiió terrestris vallibus ac montibus aspera ad glob tormentarios, qui in ipsam obligue incides% ac proinde nulla lege quaquaversus reflecti % berent. Contrarium autem evenire experi! magistra docet, et constantissime reflexion”, ges in speculis observari, prout ipsorumM perficies conformata fuerit, PS 0 nies neminem. Unde igitur ordinatissimu$? » DE LUMINE,' ; 81 betur efectos > cujus nulla apparet Causa, imó adest que Contrarium parere deberer, ac lu- EM QUAQUAversus inordinatissime Propagare? EwtOnus, ut nodum scinderet potius quam solverer > negavit radios lucis ad superficien: PCtvenire, atque á punctis superficiei retrorsum WMpelli; sed 4 potentia quadam occulta per to- tam superficiem difusa ad reflectendum radios asserit determinari y ANtequam ad contactum Partium, sen punctorum superficiei deveniant. Ovum o reflectons newtoniana ¿Um occultis, ajebat B ¿ENorantiam nostram prop ee Sy Pergitidem physicos, quoa candidins; et vepiys oret, ad hujusmodi raHocinia conf Limas, 76 Ceterum gravius ali ud incommodum ex bujusmodi Opinamento deri , in specu= Si igitur radij advenientes su , quod radios 7 Ica superficies reflectit ? los, inquiunt; qui, yi ¡ > Yi repulsiva SUperara, in intimam speculi SUPerficiem ; ¡ Porficiem specú ente: mutata tamen vice denuo re- pelluntur, “tque ad superficiem exterñam per reflexionen, exigua curva descripta remittun= tur, ut secundam imaginem representent. Por- Tenta ista videntur! neque facile concipias ha- TOM, Iy, 1 6 82 DISSERTATIO Io , rum virium attractivarum et repulsivarum De mixtionem, quin se invicem elidant, ac dee truant. Sané plures newtoniani hujusmodi ye res repulsivas non agnoscunt, ac mysteriuÉ quodam novum in naturam induci tali com” mento fatentur. “Quid sibi vult, (imquit , aquonon abludit Saverien, ambo newtontamh quid sibi vult facultas ista, reflectens a speci” lo, et a luce distincta , ab impulsione et attra tione diversa , que reflexionis lucis asseri causa unica et immediata? Nonné quid ina? ista est, gratis excogitata ad difficultates elude% das, quas non tollit??? Et quidem si inequali tes magnx respectu tenuissimarum lucis pa ticularum in speculi superficie inveniuntur, Í numera puncta seu exigua plana luci objiciu! tur, diversis inclinationibus eam repellent* jtaque quodvis ex his planis diverso modo pf: sua positione reflectet. Sphera quippe repuldó nis ad minimam a superficie distantiam ext ditur, ac plano, cui adjacet, accomodatur: erf aque in hypothesi repulsionis, atque immedis!” contactus inzqualitas reflexionum locum hab Quare sit. : 77 Prop. IT. “ Quum facoltatisrepulsivah thesis nullo firmo rariocinio fulciatur, mid% inverisimile apparet, cavitates speculi ab f materia xtherea repleri, accomplanari, in quí, incidens radius lucis «aut reflectir. ac Í superficiem le vjgatissimam inciderer.?” Hecd? dem expositio difficulratibus non vacar; in $ gumento tamen obscurissimo ¡llam prefer” dam ducimus, que minimis urgetur: guió 2 DE LUMINES: E Mi ' 87 minus probata: ¿llas Newtoni ', ac Boschoyichii ficultatis repulsivo hy pothesi y huic tantum lo- re -corporum -angulum refle- em describendo, elasticorum-teflecii debere (15), Xionis anguloincidentiz equal , 78 Oppones.: 1 Reflexio in postica speculi arte ab impactu Provenire non potest. Pro- tU intercalia. sequenti tentamine. “Si radius lucis in su lem prismatis“incidar sub an- gulo 40 grad. cum dimidio, Parts radii minima 1n aerem transducitur 3 Major vero pars in cur- vam inflexa, per OPpositam superficiem reflexa *transmittitur. Quod si rebus ita dispositis basi Prismatis ol IM, aut aqua supponatur, major incidentis laminis Portio per oleum > Succeder for- reflexio, Enimveró si ex im- pacta lumini geret, major ibi ha- X Opponitur; contrarium C et aliis similibus ex 10 E OStenditur:>» ergo a superficie postica A reflectitur, Resp. Hujusmodi pheno- mena Inter . Y pothesi repulsionis sufficienter Xpediuntur. Sana incomprehensibile est, eam- Em Vim attractiy et repulsivam quibusdam radiis Parcere, aliis non item. Ab antica vi- 84 - DISSERTATIO To delicet superficie quidam repellunturs ex quibuó. clarior imago conformatur 5 dunvalios ab int? ma superficie attractos liberos:abire permitih donec amore in odium converso: ab se reper lat, atque ad inflexionem cogat,:qua'secuné” illa imago depingitur. Ut phenomena hujusmó di fortioris reflexionis in vacuo exponant, 4% materiam electricam copiosius.,accurrente quando aer extrahitur, nonnulli recurrunt; % quam vires repulsivas mechanicas dari passil omnes admittunt, experientia ad ipsum atte% tante. Alii ab atmosphera vitri, extracto ací magis circa vitrum addensata , ejusque por0 fortius occludente desumunt. Quod:autem pé aquam aut oleum lux transfundatur , casus 9% milis est transfusionis ejusdem per corpora p% lucida; tum enim quasi quedam est vitri cof tinuatio, quoniam aqua aut oleum ee p, 4 tri superficiei.intime adherent. Nullam ex Y responsionibus plane, phenomeno satisfacere Y genué fatemur: illud. tamen vires repulsis? evincere, neutiquam concedimus. Quare ad Y verioris examinis trutinam arbitramur esse 1% vocanda ejusmodi experimenta. 4 79 Opponit. 2. Muschemb. “*Quum ss solis radius per foramen transmissus in piluf acum, filum, stamen, et alia corpora inciól umbra multó major, quam a radiis tangent bus definienda foret post memorata corp? projicitur: ergo vix repellens predictos radí a corpore separat. R. Aut negandum est, e) cap. 18 idem auctor asserit: radios luminis Je pe acies corporum inflecti,quod passim ab EN ¿DE LUMINE:" 8 nibus , nt' veram admittiturz aut predictum Phzxnomenon reapse non tenet, quippe quod ex diametro alteri opponitur. Quare dici po- test: ab alía quam a pilorum etc. repulsione, e jusmodi majorem umbram originem habuissé quod quidem diligentius explorandum foret. 80. Opponit. 3. Lex cadem, qua incidit, velocitate: reflectitur: ac si in «superficiem im> -Pingerent aliquam celeritatis partem amitteret: ergo a repulsione reflexio oriri debet, R. dist. Min. aliquam celeritatis partem. amitteret, sl non ponatur perfecte elastica , conc. min. si perfecto elasticam ponamus y neg. Preterea hu- Jusmodi «*qualitas angulorum incidentiz et re: fexionis , quemadmodum:et celeritatum, ad sen» sum tantum demonstrari potest: quare nullo argumento metaphysico satis evincitur perfecta =qualitas. tum: angulorum, quum celeritatum, QUe Si vera sit, tantum perfecta lucis elas- Ticitate repeti .potest. : 81 Opponit. 4. Lamina vitrea impingunt ; ac reflectuntur , in plures alias te- muiores dividi potest, ac proinde tot erunt refle- X1Ones,'quot laminx, seu strata vitrea conci= Piantur: hoc: falsum est, ergo et id unde se- —QUitur. R. dise, maj. dividi potest, reapse ta- Men divisa non est, sed continuata, conc. di- vida «Potest, “et divisa est, ut ad reflexionem reirte, neg. Quare tunc multiplicabuntur rellexiones , quum separate invicem laminx im- pactum lucis singillatim recipiant. In sono hoc ATgUMENtUM codem modo instaurari posset, ab- surdumque Probaret id, quod constanti expe” ¿in quam radii 86 DISSERTATIO: 1» rientiascimus contestatum: quare:sissonus 16% geritur 2 superficie osciliante, quin vibrationés 2 diversis corporis stratis multiplicentur, se insimul peragantur 5 idem in corpore lucem 14% flecterite eveniet,.quorcumque:tandem sint: la minx, in quas corpus reflectens dividi: potes Propagationemenim lucis propagationi soni pe quam simillimam esse, antea Jam assumpsimu%. Y ¡ym e BERT, De reflenionis. legibus.* : E -82 Antequam ulterius. progrediamus, axio* ma génerale, quodvisionis tamreflexa quam. refracte fundamentumest, sratuere oportet, ex. quo veluti fonte. pleraque phanomena derivan+ tur, atque exponuntur. Nimirum animam nos. tram- objecta in ¡illam plagam referre, ex quí. ultimo ab ¡psis ferimtr;. ita ut inalla directio: ne objectum existere arbitremur, per quam ab illo tandem afficiniurs Ex quo et illud proficist. scitur , objectum a nobis videri, atque ad ¡lud punctum referri; in-quo axes optici concurruntr quorum beneficio objectum representarur. Qué omnia constanti.experientia et sensarionum 1es gibus manifesta sunt. A 83 Quod ad leges reflexionis attinet, prit. ma illa esttotius catoptrica fundamentum, qual. in legibus motus reflexi in Physica generali sia tuimus: Angulam incidentie ubique reflexionó. angulo equalen esse. Quam quidem experien”. tia constantí, seu d posteriori demonstratam 3% serit Orlandusin notisad Muschemb. a priori av”. | “DE LUMINE. 87 tem seuvab ¡psa rei natura, nulla demonstra= tione hactenus stabilitam esse, que non aseu- mat id, quod probare oporteret, aut paralo- 2ismo labórer“Sane quam asserit Ludenna, 4 Periecta luciselasticitate initium ducit, quo quis dem posito' facilis ejus legis redditur ratio. Ve- YUm id poni tantum, nulla vero evident! ra= tione stabilir potest. Quare sequenti obvio ex- Perimento rem demonstrare satis sit. Super spe- cúlo plano: EAG (fig. 5) statuatur semicirculus LEG, ita ut centrum ejus sit in Á, et super- ficies ad 'speculum perpendiculáris maneat. Su- mantur equales arcus EH, GI, sitque objec- tum in B, oculus autem in CO; hic videbit ob- Jectum per radium a puncto A reflexum, ita ut si punctum A'obtegatur objectum amplium non apparebit. Enimveró arcus «quales subten- dunt annulos xquales (Math. 289) : ergo angu- lus HAEIAG sequalessunt. Methodo etiam su titutionis, etíamsi Y physica eliminandam qui- dem recens scriptor existiméet demonstrari po- test, theorema presens, ut in motus reflexi le- gibus ostendimus. Nam motus lúcís per BA in Uos resolvi potest BE, BD, parallelum scilicet £t perpendicularem ad superficiem reflecten- Ps at post impactum in Á núllus ex his duo- e motibus seu viribus eliditur: nam paral- o BD planum EA nibil “obsistit; perpendi- cularis BE post impactum totus restituitur a la- cis elasticitate: motus itaque et directiones in- tegra Perseverant, ac proinde per diagonalem - 11 <UJUS Parallelogrammi latera DAGC «equa- lia sunt alterius parallelogrammi BEAD, in quo Ñ 88 DISSERTATIO: 1» | resolute sunt vires incidentes. per diagonale” BA; lux ad oculum resilire debet,. angulis trinque «qualibus descriptis..o bono. 0 84 Corol. Radius BE perpendiculariter 4% cidens in superficiem planam EG. (fig. 5 ), ae etiam convexam vel concavam.; in se ¡psué seu per camdem viam reflectitur: Nam si p2 aliam viam.regereretur, angulus, incidentiz-af gulo.reflexionis non esset «qualis,.contra legtl primam.-Est.enim BEA rectus; quare.si sem. tam aliam affectaret , puta ED, aut; EC; quu hw sint ad planum reflectens- inclinate ,-angWl lum rectum-formare non possunt...- 85 Lex 2: Radius reflexus AC(ñg. 5) ¿148 dem plano CBEG ac radius incidens BAJE cet,quod plano reflexionis est perpendicular Nam. si ducatur linea BC, formabitur triaW. gulum BAC,-cujus latera sunt linez incidenóA et reflexionis, que proinde in.codem plano e% sedibentaonieta roirdas Pam -18 86 Corol. 1. Ex eodem puncto plani 14% flectentis unus tantum radius eadem. directioó% yeflectitur; ita ut oculus.G radium AC. solu% recipiat ex tali puncto reflexum. Quare etiam idem punctum €, pluribus locis conspici possiél diversis tamen radiis ab.eo reflexiis.id eveniéW! qui semper erunt-in eo plano quod oculuW» punctum radianset punctumáÁ conjungit(Mab* 385). Hinc in superficiebus conyexis ;: concW% yis , scabris innumera plana concipi possur juxta diversitatem, punctorum superficici 1% diversis planis respondeant , et 4 quibus ya numeris directionibus radii vibrantur, ut id 1 DE LUMINE.Z 0 39 PUnctum € diversis locis conspici Queat. 87 Corol. 2. Via radíi in superficiem pla- nam incidentis BE, aut BA (figs 5), quemad- modum et radii reflexi AC, EB etc. est om- nium Drevissima, quam radius peragrafe potest, € tali puncto:ad: alterum per viam incidentiz aut reflexionis 'se- transferendo.' Esto CB (12 *) planum refléctens, A: punctum radians, O oculus.. Duaris,ab- A et: O ad: planum CB per- Pendicularibus AC, OB; sit-L punctum in pla- no CBS éx.quo'IA, IO faciant angulus A O, OI <quales. Designetur' aliud:punctum Q hine illinc ultra et citra 1 in recta CB, ex quo du> cantur QA QU: erit semper :AQ+00 major quam Al-=-10. Producta siquidem AÍ eousane offendit"OB productam in Y; angulus V1B, quum sit oppositus :ad.véfticem angulo AIC, erit etiam: sequalis OIB, “qui, ponitur 2qualis AIC. Angulus IBY=IBO, quoniam recti sunt; latus IB commune est duobus triangulis 1BW IBO. Sunt igitur duo trian ula xqualia et latus TIV=0;sicutetiam BV=BO.Duen itaqueQV, triangulum QBV=QBO, quoniam latus QB ha: bent commune , ac latús BY=BO, et angulus QBV=QBO, quippe recti sunt: ergo QV= y Enimvero in triangulo AQV' duo latera AN peras: tertium AV; A SUperatAl+1V : +00 su- O BOO 90 —DISSERTATIO la De speculis plamisi ] 2387 a 1. “In speculis planis distad" imaginis objecti post speculum apparet xq% lis distantize object a Doa (fig. 6) speculum, punctum radians P, seu 1% go in speculo reprasentanda;-oculus' sit MM] aut in N: dico objectum in R. conspectum*: Producatur tam cathetus incidentie PO; qué lineam reflexionis NM,:aut 2mieo. us al cathetuset linea concurrant,ex gro in R.Qué quum oculus objectum referaiad púrctum Y desinit linea recta NM, que est'axis vision imago in R apparcbit. Quod autém POR sit, ita ostenditur. Triangula MPQ; MRQ.* tus MQ commune habent, etangulusinO xqU les; quoniam recti. sunt, quod -pariter in? contingit; quippe angulus QMRrad verrió opponitur angulo reflexionis NMA, qui angl incidenti* PMQ equalis est ex lege? prima Í flexionis: ergo tota triangula «qualia sunt (Má! 3 34): adeoque PO=RO. Eadem: demonsti2! in altero triangulo PmR iterari potest. . 89 Corol. 1. Ex dictis facildassignabil 1n speculo plano distantia, ad quam imagoP speculum representabitur: wqualis enim Y per est distantix ab speculo: distantia*aU”, imaginis ab oculo «qualis est summz radio” incidentiz et reflexionis; quoniam MP =P” t quum objectum sit aggregatum punctol”, xadiantium vel proprio, vel mutuato lumint "DE LUMINE. * 9r siUgula imaginem forment in concursu 'cathet1 Mcidentie quum suo radio quasi post speculum mago eamdem: 'magnitudinem 3 ebit. Hoc tamen: discrimen so= "venit , quod: partes: extra: objecti'si- 'aginis respondent,l et Vicissim sinistres dextris; quia videntur in directione radii refle- *Xt: planu nde: A “Versus Sinistram partem, et yicissim, utin glo- Alis erl videmus, quum oblique-2 dextra ad Sinistram , autocon= tra incidit-elobulus in labrúm ; séu repagulum Obulis reflectendis destinatumz speculum «planum: horizon- le ota ino Pavimento collocatum sit, ¿mago objecta inversa Apparebit, pedibus: sur. Pora labentia versus speculuni ita constitutum, Sursum ascen; ere videntur., mdem positio “queari collocatum sit; SOtUr, Pavimentum elevatur , ac per ilbud caz Pite o respiciente ambulantes “Mcedere 'EPresentantur. Quod:si speculum ¡n= nato sit ad horizontem.:pro gradu inclina. Honis hu i -epresentationes variabuntur, e rprol. 3.0 jectoab speculo recedente, de Noto; accedente, ad ipsum accedere ectunitimago «que distat post speculum, aC objectum' ab, ipso recedit; quare crescente, CE imminuta distantía per ACCessum, aut re- “essum, idem 'N imagine representari debet. 2 DISSERTATIO 1. 2 Élino etiam speculo in posteriorem-partem 10- + Cclinato, ita ut quemcumque angulum, puta 4 grad, comprehendat, mago ang. go grad. " objecto efficiet, duplum videlicer spatium col ficiens ¡llius, quod ab. speculi parte se in y nante decurritur. Tot enim gradus imago po* speculum recedit, quod objectum, ab specull seu speculum, ab eodem removetur; quare s mul additis 45=45+90 evadit recessus in ginis ab objecto. Idem"in quoliber inclimati nis angulo ostendi potest ; que si in parte anteriorem fat ; inversio imaginis: contraf sensu fiet, homo, ex causa, in speculo vers seinclinato sub angulo 4; grad. distentus af parebit, ita ut frons ad specolum pedes ab ¡pS recedant, angulo 92 gr. peracto. Hxo, et plul alia Dir quisque derivabit, si rif que hactenos explicata sunt, perceperit. 92) Corol.4. Si:pluribus speculis:se invicé respicientibus collocatis, ita ut primum alterí imaginem reflexam accipiat, tertiumsecundi,? Ita deinceps; oculos intueaturimaginem * ultimo speculo reflexam , eam videbit in distó tia «quali omnibus radiis incidentia: et rele xionis simul sumptis. De prima quidem ref xione satis constat objectum- conspici ind tantia equali linex incidentix et reflexioniS theor, et corol.. 1, Quum autem hac imago£ flexa vices Ea objecti respecta secundi H, culi y ejus distantia ab ¡llo «qualis eriam €, linex incidentizw, sen distantiw'ab speculo reflexionis ab oculum, sí in hoc secundo t, culo contempletur objectum, Quare illud £ | DE LUMINE. p - MOtum aspiciet per spatium xquale summz ha- Mm linearum; nimirum si in primo 'speculo objectum distabat 4 ped. alterum veró specu= lum ab ipso 8 ped. removebatur, imago 12 PR des Potest speculum remota apparere debet. Di- q "tam enim objecti respectu habito ad secun- : M Speculum=12; adeóque imago 12 ped. ab o Cistans , post speculum apparere debet: Juare multiplicatis speculis distantia crescit ea Proportione qua invicem distant. Hoc artificio Ñ Plura specula continuato in Urbe diebus Matalitio. Domini celebrando destinatis in re- Presentati presepis icunculis formata, mi- de $ opticas exhiberi, quotannis testes PSTV. De speculis convexis. | 12 y oPecnlum conve nm est segmentum spha- SC (fig. 7) radios excipiens 2 plaga con- ta !tatem rescipiente, acillos reflectens ad par- Apesdem convexitatis BL. Concavum autem quod (Sig. 3) est idem segmentum sphericum, on os excipit, et remittit ¿ partibus in- que o ocavitatem comprehensis D, F, E. Utrum- tis onsiderari potest velut superficies infini- cul planis composita; ut de sphera di- Perficiopnfnitis minimis tangentibus ejus su- Que specor edi (Math. e adeóque utrius- Cula reflexiones commode queunt ad spe- ensibilia "educi, Omnia enim puncta , seu in- “magi Scgmenta superficici APBNC magis S*Continenter inflectuntur, etA plano HI 94 DISSERTATIO T. Ñ : (£13. 7) recedunt. Quare reflexio radii KB eo dem modo fit, ac si in speculum HI, quod spheram in illo puncto tangeret, incideret. 14 circo anguli incidentix et reflexionis «stimaf queunt aut in plano tangente HI, aut in curí ABC: vel enim erunt KBH, LBI, aut KBA, LBC; quum utrobique pares inveniantur. AX “autem reflexionis erit BM: catheti autem reflt xionis et incidentix erunt linex KPD, LND Que per centrum sphere transeant, et in cef tro D cum axe conjungantur. Cathetus itaq! incidentiz B normalis est plano infinité parv per idem punctum transeunti, quod et de al .tero reflexionis dictum habe; unde radii hY jusmodi in seipsos reflectuntur (85)... 94» Corol. 1. Radios reflexus LB si ulteri intra speculum produceretur cathetum incide tiz KD, assequeretur in G: quare quum oc! Jus objecti imaginem videat in concursu cathé incidentix ac reflexionis ex corol. 1. $ pra objectum K in G apparebit oculo existenti Ceterum quum objecti et oculi positio ré pectu superficiei.convexe multimodis variW casus OCCurrere potest, in quo veritas theor+ cum habet. Aut enim imago apparet in punt, aliquo intra speculum, ut modo demonstr?, mus in positione K,L fieri debere; aut in pe: speculi superficie, ut in puncto D. (fig+ 9); eo. DE LUMINE. 9 e speculum et tangentem, ut in puncto Í | fg. 10)» Singuli casus 4 magnitudine anguli, Quem facit cathetus incidenti* cum axe refle= y E “centro computati, dependent, Si bujus- de h angulos A (fig. 9) anguli incidentix BEX plux Sit, imago apparet in superficie D. Si EA plosquam duplus anguli incidentiz (Ag. » Clevabitur imago atque in L apparebit ne 10). Demum si angulus B (fig. 7) minor Íma -uplos fuerit, inaliquo puncto intra PD Í mo Comparebit, En demonstrationem tresillos PER Comprehendentem. Objecti imago sem” aia Concursu catheti incidenti* cum $ De ES ¡llum continvata: enim- Producatur, cathetum incita ved deca Wrin L. cg e BA assequi- cti ergo ¡bi apparere debet imago obje- ctum ha em in aliis duabus hypothesibus di- es be? Ceterum in tribus hisce casibus ima- XZ, pr. e Pparet post planum reflexiohis HI, cum En e 7» 9, 10, in quo convexa ns conveniunt, Ps Corol. 1. R a nta po lum convexum, divergentes refle- . mm tlibus divergentem; qu Mm emi Queliber superficies a pe Quo enipocber 4 lateralibus divergentem. A ton Puncto angulos incidentiz ZQUA- Uli radio Teflexionis: idcirco quum sins incidant in singula puncta illa, sed ia DISSERTATIO 1. minima plana invicem divergentia ,'sub-eodem angulo divergente versus alteram partem re- mittantur, necesse este el 40 97 Corol. 2. 1n speculis convexis imagines. semper apparent objecto minores. Etenim ras dii a superficie convexa ad oculum remissiy divergentes evadunt; adeóque ab oculo ab spez culum convergent, atque imaginem minorem exhibebunt. Ídeó enim in speculis planis imago zqualis objecto depingitur, quia reflexio hujus- modi speculi radiorum convergentiam non ime. mutat; quaresiin convexis radii omnes sive pas ralleli sive convergentes, post reflzxionem diver- gentes abeunt, imago imminuta exhiberi debety - coque magis, quo objectum remotius fuerit ab speculo. a A | $. Y. De speculis concavis, 98. «In speculis spherico concavis radii 3 cidentes possunt aut paralleli, aut convergen” tes, aut divergentes in ejus superficiem (fig. 8) ejaculari. Radii DA,EC paralleli inci dunt: radii GA, GC divergentes: alii qui ab spY tio extra DFE sito provenirent», convergentes superficiem ABC inciderent. Verum si objectu?: aut punctum radians in centro E collocatu%: sit, omnes radios FA, FC in superficiem cor cavam perpendiculares remittet ; adeóque Y seipsos reflectentur (85). Idcircó si oculus ¡ en dem centro collocatus esset, imaginem val confusam, secu citius innumeras imagines E conspiceret, Nam omnes recta 2 centro circo” DE LUMINE, . 97 “Ut Spherz ad peripheriam ducte ipsius radii Sunt, ac perpendiculariter in ipsam «cadunt: quare in se regeri debent, atque imaginem to- tes multiplicare, quot sunt puncta reflectentia, 99 Theor. HL “Radii' paralleli in specu- lum Spherico concavum incidentes, ut AB, ED 8: 11), parum invicem distantes, ad: pun- MS reflectuntur; quod feré medium locum Obtinet inter A centrum speculi et B punctum ¡perfciej 4 radio AB comprehensum: atque "CCIrCO. focas speculi nuncupatur.”” Prob, Es “entro speculi ducatur cathetus AD; quoniam Ca? A paralela ponuntur, Sueul ¡alterni “AD, EDA psuolas erunt (Math. 299): at fiam CDA=EDA, quoniam incidentiw et teflexionis angulí sunt: ergo triangulum ACD me isosccle, et AC=CD, Quare posito arcu Minimo, CB, CD «quales haberi debent, rad «deó punctum C- concursus utriusque * St dimidia pars radii AB saltem quoad "M+.Quod si radius GH magis recedat ab es ejus reflexio per HP fiet, et radium AB E A IctA r secabit in aliqua distantia a O. Ve- dor en erit, ipsum ad focum C addensan- sibi, ONCurrere; nam focus punctum indivi= satio on est, sed plurium radiorum adden- bunt, 1 Circellum quemdam in foco descri- pauci eh valida combustio oritur; quod tis collio;... Prestare haud valerent. Ex quo sa- Vergentib.. SPatiolum quoddam 4 radiis con- US Occupari, intra quod collectus, atque . ¿Magnus radiorum numerus ex "Alca radiis AB, ED, GH compositus, cir- M. 1y, > 7 98 DISSERTATIO 1. cellus formabitur. Átque hinc est, quod num” quam in dimidia radii parte C adamussim res- pondeat focus in speculis concavis, sed ver- sus Cr feré concludatur. too Corol. 1. Radiorum igitur vires propé punctum C maximé intenduntur, qui ibi mi- rum in modum addensatur; ex quo plures e fectus fidem pené superantes obtinentur. Spe- culorum hujusmodi celebratissimum est illud T'schirnausen , de quo plura traduntur admira- tione dignissima , quorum praestantiora hic se- ligimus. 1. Lignum foco speculi admotum con- flagrar, quin a vento validissimo combustió impediatur. 2. Aqua intra vas figulinum eide foco applicata , continuo effervescit, ita ut pauca minuta-evaporetur. 3. Cuprum, argen tum etc, in foco liquefiunt: lapides, aliaquí corpora liquefactioni minimé obnoxia, insta ferri igniti candefiunt: ex his plura, que vittó ficationem ab igne patiuntur, ut ardosia, st tim incandescens post pauca minuta in viera mutatur; quemadmodum et tegule percocté crucibula solidissima, et vasa figulina plurió ignem perpessa in vitrum nigrum , favum, 2% mixtum reducuntur etc. d 101 Schol. Celebratissima fuerunt apud an tiquos specula caustica Archimedis, et Prochi ex quibus primus Marcelli triremes, Sirac | valida classe obsidentis, ad 30 minimum q suum distantiam combussisse fertur: alter Y taliani naves propt Byzantium pari success conflagrare fecit. Atque hec quidem jam 0% aniles fabulas relegabantur; eo quod, DE LUMINE. : 99 vante Kircherio, speculum Archimedis 120 pastum diametrum habere debuit; que moles Umana arte major censebatur. V erum celebris Buffonius rem alio modo felici successu tenta- Vit, ac obtinuit. Plura nimírum specula: plana mobilia adhibuit,-que' variis inclinariónibus Subjacerent, ut pro libito focus contraheretur, “ut Produceretur in magno illo cratere in for- Re ad sensum sphzerico-concavam conformato; cbus> ita constitutis, lignum ad 200 py rbrssit; ad*150 stannum; ad 140 plumbum Je Ho A, | ] 102 Corol,.. 2: Si pe puncto G (hs 8) in inciden? CE, ob angulum reflexionis angulo adhi Etiz qualem. Ídcirco hujusmodi specula ¡beri solent ad illuminandas publica. vias; tua (fig, 8) aliud ejusdem constructionis sta. Cial dios AD, CE, qui a corpore ardente Artificia ad nl] nc Viennzx in Austria ellychnium 1 ubi¡ Pas » 4+ Ex hactenus dictis colliges, Compa ones objectorum in speculis concavis t; nimirum objecta remotis- : / 100 DISSERTATIO 'I. sima , Ut astra, et sol, ad cujus radios colligen* dos presertim inventa videntur, in foco G ap- parent, ubi radii paralleli colliguntur, ac proinde inibi imagines depinguntur. Verum si punctum radians in foco collocaretur, nullam | imaginem exhiberet; quoniam radii ab foco ve-. nientes paralleli remitruntur,'atque adeo nulli-. bi concurrunt. Quando vero objectum intra focum et speculum situm fuerít, ejus imago ut in speculis planis post speculum, et objecto. major conspicietur. Esto objectum AB (fig. 12). uod inter speculum EF, et focum radiorum parallelorum situm sit: radii Ae Bf objecti ex- tremitates complectentes, quique sine specull: interventu in 4 conjungerentur; magis conver” gentes juxta speculi concavi naturam reflectun” tur, atque inde per D a o irrumpentes. in retina-oculi demum copulantur. Quare quum animus objecta referat in eam directionem, quam axis! opticus respectu oculi affectat; ob” jectum AB ¡in ab introspici debet, majusqué. apparere, grandiorem suam imaginem depiM. ens, quam sit ejus verum volumen; ut nn incidentix et reflexionis «quales evadant. mum si objectum statuatur in AB (fig. 13) po centrum C:speculi, radii pervenientes in D, S reflectentur convergentes in GH; ibique im4* ginem exhibebunt quasi in aere pendulam, %. inversam, ac minorem quam sit AB; ob ran nem contrariam casus modo figurati, dum 0 jectum collocatum est intra focum radior"”. parallelorum, et speculum. se! 105 Schol. Quum una ex parabole prop? 4 A DE LUMINE. 10Yr tatibus, in Math. art. 502 demonstrata, sit, rectas a foco te o dire cum tangentibus ad parabolam ductis, «quales an- - gulos:incidentia:, et reflexionis' facere cum li- Neis ad axem ejus parallelis, in eodemque pun- cto concurrentibus; si speculum ad formam Parabolicam construatur, et radios a foco ve- Mientes, parallelos remittet, et ombñés qui in €Jus superficiem concavam axi paralleli inci- b y ad: focum remittet, inibique- congrega» Untur, Ex quovefficacia major his speculis ac- , quamsphericis, ob majorem radiorum Rumerum in focó-cóllectorum. Attamen hujus- Modi. specula adamussim -parábolice figure conformata' construere:; res est majoris momen- %, quam que ab artificibus vulgaribus prestari» Queat,. Idem dicendum de speculis' ellipticisy MOrum proprietas insignis est, ob duplicem Pi quo: figura elliptica (Math. 500) gau- Us radios ab-uno.ad :alterum focum:remitte- Lo ¡bidemque congregare. Quare siin foco el- FR corpus :ardens, aut lucens Collocetur, altero ipsius foco radii colligentur, magnum- En, aut incendium parient. Plura qui. cone: Pepo! rtinentia, mathemati- dese, ubi speculorum phenomena . laté nibue qe ac demonstratá inveniet. Institutio- que sup oe elementaribus hxc satis, super- COMParar, ad notiones juventuti- necessarias- Andas. +. tuo d : re : , ' 102 DISSERTATIO: l. poo DP OARUT:SEXTUM. es » lay paa OD midod sy e En rios | - DE: LUCIS REFRACTIONE SEU DIOPTRICA:. - aBpmonos 10, mslicicg 2090 moro de 219) sor ba Amia $. LL. - 24; e apo £ OTI 19 rurgnanoo otode rta 2 0) De:.causa refractionis lucis. 000 Eso a o1i8) ¿3106 Dioptrica lucem. considerat' se infle= i etentem in recta directione; dum 2 médio:raZ riore in densius , aut contra ex:hoc in alterum transmeat;5 que quidem inflexio refractiodici- tur, ut jam ubi de motu refracto nobis sérmo fuit, exposuimus. Ceterum quunm singula fini= da densitate fertidiscrepenty:ac:wariationes in refrangibilitate animadverse sint , que eorum* dem densitati proportionáles nón sunt; major aut minor refrangibilitas noma densitatey ve: rum 4 majore, aut minore medii resistentia desumendam- esse inter omnes. feré physicos convenit. Blerumque tamen inter media refrin- gentia aerem:; aquam et vitrum tantum consi-. derant, que peculiaria dioptrice instrument ta, ac Mitizaioa scitu digniora comprehien- dunt. 2. O, . 107 Ut autem ambiguitates, que ex divef” sis angulorum incidentiw er refractionis d signationibus' oriri possunt, removeamus; 47 ulus incidentiz sive inclinationis' nobis er ACH (fig. 14), quem a radio dale ACeÍ perpendiculari ad planum refrindens RSTV» quod aque aut vitri superficiem designar , LoF" | 4 á DE LUMINE. 103 Matum concipimus. Angulum refractionis dice- mus ECD a radio refracto CD, et perpendicu- lari CE interceptum. Angulus differentie est ICF, directionibus radiorum incidentis et re- racti interceptus. Ex quo sponte sinus an ulo, tum incidentix et refractionis derivantur (Math. Eh nimirum AH erit sin. ang» incid. ACH; sin. ang. refr. ECD. 108 Constanti omnium physicorum expe- Tientia animadversum est, lucem in refractio= ¡bus oppositam: ceteris corporibus legem ob- Servare, Nam hxc 4 rariore in densius medium liqué transmeando, 4 perpendiculari rece» dunt, ut, ubi de motu refracto agebamus, monstratum manet; lucis veró radius AC in quam, aut vitrum RSTV ingressus, si reli» a corporum legem “affectaret per CG do. ti debebat;a perpendiculari HE receden- Ppositum autem evenit , ac viam CD te- Mens, ad perpendicularem CE accedit, quin COnstantem densitatis majoris, aut minoris le= o bseryet. Quum .autem ex aqua, vitro, ao o densiore medio in rarius emergit, ut est A directione obliqua DC feratur, in ipsum Quan a perpendiculari HE recedit ea spatil da qua prius ad ipsam accesserat. En Pla Physicx mysterium , et philoso» “109 Systemati addictorum scopulus. diisque rresius lucem in aqua, vitro, me- Dire sioribus minorem resistentiam inve- Quam in rarioribus , posuit; ex qua juxta dere cis refracti ad perpendicularem acce- satis perspicué deducitur. Enimve- 104 DISSERTATIO Io ro hoc demum in questione inquiritur, cu£. densiora. media. faciliorem aditum luci pre-. beant, quam rariora, in quo quidem cardo vertitur difíicultatis. Perspicuum enim est, lu" cem,- si majorem in corporibus “densioribus- resistentiam offenderet, a perpendiculari rece-. dere debere, atque:in hoc plerique physici 2 Cartesio minimé dissentiunt, concedentes ip-= sam facilius per densiora quam: per rariora media transmeare: seu quod in idem recidity celerius moveri.: Quare integra adhuc manef difficultas á solutione Cartesii. 2 7 "tro Newtoniani facilitatem hujus motu lucis, 4 rariore ad densius medium transeun- tis, 4 majore :«attractione corporis densioris provenire contendunt. Ex eotum quippe do- ctrina aer rarior aqua, vitro, adamante, cet ris, minus lucen attrahit, quam densiora-¡llg. corpora, in que irrumpens radius lucis AC. (fig. 14), vi majorisattractionisad CE, accedere compellitur. Atquare radius ACF magis attrahi- turad CE, quam ad CF, vel CB, vel CV ?quare ad hanc perpendicularem CE accedit, quum ad unctum incidentiaet contactusC «qué attraha” “tura parte VCFillum a perpendiculari remover? ] nitente, quam a parte FCE illum adducere co nante? Sic interrogabat Para, Ceteroqui new”. tonian* attractioni addictus. Plura alia in opi” nionem Newrtoni congeruntur argumenta , quí” bus enumerandis supersedeo, quandoquide* vel ipsi newtoniani suam attractionem in 1% fractionibus minus agnoscunt. Candide igituf fateamur oportet, refractionem lucis arcanuM y | DE LUMINE: ” 105 €5Se nature, ut etiam de reflexione. ejusdem Professi sumus; quod dum melior lux physice non a tentaminibus physicorum hacte- US expositis y:obscurius magis redditur, quam illustretyy, me ra 3 a o 1956. TE ey ro o 5 De lezibus refractionis. Ho - Lex L “Radius lucis perpendiculariter danos y quecumque sint media, per qua ISmeat, numquam refringitur.?? Esto radius E-(figw14).ex aere" perpendiculariter in a- Quam, vel vitrum incidens, aut contra; nulla adest causa, 24 qua ab una in alteram partem "nflectatur, quum media , per'que irrumpit; o xqualem resistentiam. opponant; ut de Ae altis -perpendiculariter in diversa refrac Acidentibus ostensum est, ubi de motu Cto egimus: quare eamdem semitam insis- > Perpendiculariter delatus. ' hr Lex II, “In luce, ut in ceteris corpori- ei > o ErAnsitus fuerit obliquus, 4 medio ma- ad tente: ad minus resistens, refractio fit nus po etdicularem: contra autem , dum 4 mi- tran nte in alterum magis ¡psi resistens - Pendicn vit; refractio fiet recedendo 4 per- DON aliarm < * Quare lux, si recté loqui velimus, coliquo ar jsteris corporibus legem in lapsu > id dicenda est; imó etiam ¡psi Y densió im conformare ex eo liquet, quod facilins, ra quevis corpora oblique incidens, -€2 permcat; quecumque demum rei 106 DISSERTATIO To a causa sit, ac:per ipsa faciliorem transitum na ciscitur, Quare lucis.radius AG in vitrum auf aquam RSTV- obliqueincidens, 4: recta semitá CF deflectens ad perpendicularem CE accedit+ Quod si radius CD a densiore medio in aereM irrumpat, semitam CA! affectabit, a perpendi- culari CH recedendo. Motus enim obliquus ut in Physica Gen. óstendimus, in duos reso!” vitur: quare radius AC veluti duabus directi0 nibus' AB, AH actus, ad C pervenit, directi quidem perpendicularis AB minorem offendX resistentiam, quam AH; quoniamaqua, aut Y! numy quecumque rei causa sit, minus queaf aér“ipsi resistunt: ad perpendicularem igitwl inflecti debet ex motus sr lege, ut exp rientia: constanti fieri videmus. Contra vero Y eveniet, si radius: DC sursum- versus obliq! feratur, ac in C aerem magis resistentem oP fendat, ut ex modo dictis perspicue ded% CHA mo stiise 1 simi A 113 Lex TIL. “Sinus anguli incidentiz ' refractionis constantem inter se rationem $ vant:>Semper tamen majori obliquitati maj' minori minor refractio respondent: mulla ex tente obliquitate, nulla. refractio sequetuf”, Íimminuto enim angulo incidentiz ACH, %, AH majorem- resistentiam ab aere offent quare ad partem minus resistentem magis 1%, cti debet, pr dum minore obliquitates 2 majore evadente angulo inicidentix ACH»>*, nor resistentia ab acre opponitur, sensim je nescente directione AH, ex qua. parte me oppositio proficiscitur. Ex quo etiam ca pe “DE' LUMINE:. 107 Prime A 'demonstratio ervitur, que in ulti- mo membro hujus legis aliis'verbis enuntiata €st: quoniam : in: directione - perpendiculari obliquitate- nulla evadente, directio in duas re- "YY NON potest; unde rectam. semitam 'affectas €, quin“ ullam refractionem patiatur:ab in= Ualitate resistentiz provenientem: sinus enim triusque'anguli-equales suñtj quotiescumque Re Obliquitas ¿in lapsu: KCrintercedit; atque . có angu os rectos KCB, ECM linea directio= MUS ante“er post lapsum:forimare pergit. >: . 114" Schol.. :1.: Quamvis- constans semper eno habeatur' inter “angulos: intidentis::et: re- -Tactionis, varia tamen- est; si: diversa media mvicem 'conferantur: neque “alía : methodo, Juam- experientia , determinari potest «májor, qu minor 'refractio, quuny-nullam habeat ad al sitatés proportionemi.In radio AC: obliqué Gi AS in aquam incidente sinus AH ang. n= dl ACH est ad sinum DE anguli refractionis, pe do ze Dum áb aere transit in vitrum y sin aos i incidentise est ad sinum 'anguli re- ron o 017: 11.Quom ab aqua; im vis- Sn t, ratio invenitur ut $1: 54'etC. ano . hol. 2. Refractionis, et incidentiz dem sunt in eodein plano,-quod qui- diculare, Superficiem'refringentem perpen= fig. 14) Vires enim refringentes radium. AG Sunt jua dem attollere aut deprimere pos- Versitate muirectionem 'ACF, aut FCA pro di- QUe ipsum: 'orum: nulla tamen adest causa, eram Má plano ABEDG: etc. removeat ad ttem extra planum avertendo. Qua- 108 DISSERTATIO 1. re quicumque sit angulus incidenitia et refras ctionis, semper fiunt in plano supradicto, qu ad superficiem refringentem RSTV sit perpern* diculare: sive hec. superficies plana sit, ut 10 figura descripta exhibetur, sive in convexa aut concavam immutari concipiamus. Nan unctum incidentiz C,in plano RSTV- jace cui alterum ABCM: etc: perpendiculare sit, € commune utrique) idem. punctum esse boto MOR OA nor cola 116 .Corol. Radiilucisé medioaliquo emef gentes y casdem semitas relegunt , quas incide” tes tenuerunt. Hino radius ex D-egrediens 0% rectione DO per: AC ter: continuabit , quod diús «AG illabens: ante tenuerat: quod quideP et observatione constanti, et legibus refracti nis modo traditisrevenire debere, satis persp! cuumest.:Ex quo illud etiam sponte flvit, £ dios omnes paralelos post refractionem par, lelismum, quod ajunt,. observarez :quonial eamdem directionem sive ¡illabentes, sive erul ntesex dictis constanter retineant. Huc add radios paralelos eamdem.ad planum refringó obliquitatem habere (Math. 299), atque ale angulósaquales facere: quare eamdem relf. ctionem» seu angulos refractionis, et si2 sequales habeant, oporter; ex quo illorum fy fallelismiis etiam demonstratur (Math. 300) 4 hxc est ratio, cur objecta post vitra utriod,, plana nisi insigni crassitudine donata sint) * y per «quali magnitudine imaginem suam e gant, radii enim paralleli incidentes, 24 distantiam semper observant, quin convé DE LUMINE: 109 ES aut divergentes evadant; ex quo magnitu- inis imminutio, aut increméntum in imagine - Oriri supra ostendimus. Hinc etiam venit, quod Per vitra plana objecta neque augentur, neque "inUUntur; quare 2 conspicillis vitro plano confectis nullum juvamentum ad yisum perfi- UM speres, | $. HL P henomena refractionis exponuntur. 17 Phenom. 1. “Objecta intra aquam obli= Qué visa superficiei propiora videntur; fundus- Que vasis, fluminis, stagni in quo jacent, aut 3n quo versantur corpora in aquis innatantia, que elatiora nobis apparent, et ipse elatus com- Paret”? Esto objectum in D situm (fig. 14), L Oculus in directione:AC constitutus: radit “as Objectum D representantes, per DCA ad Sculum diriguntur ; qui-objectum sibi exhibi- semper in axe optico, seu linea recta CE comspicit, seu ad illam refert. Idcirca obje- “tum D non ad punctum D oculus refert, at in Suluod Púnctum in CF, intuetur. Hoc autem theto ibi esse debet, ubi linea " CUM Ca- gurato .Honis concurrit; quod in casu fin vatum .. Púnctum L. En igitur objectum ele» ue in a apparere debere, cuicum= ¡ one constituto , corpusque in ¡lic supra ¿eran sive in fundo ie: > sive et ratio ad den versetur. Que quumita sint, as corpora omnia intra aquam ta COmprehendat; si punctum D fundi 110 DISSERTATIO I. ¿4 pars concipiatur , elevatum in L suspectum ini, perspicuum esto Et ut: plura paucis concluda? mus, que ex eodem- principio derivantur, si 1 nea CE tamquam murus concipiatur; craterqué RSTV hactenus veluti aqua li ad tus, ¡psa depleri fingatur; radius lucis € pun fundi D excitatus, non amplius semitam A: ercurret refractus in C, at lineam rectam iS directione DC, quz ad aliud punctum supra 4 refertur. Quiicoliimican in quocumque l1* nex AC puncto collocatus objectum D amplit non intuebitur, que radii per DC venienté% supra punctum Á transire debeant: neque al! Ets infra directionem CD ultra progredi, muro CE permittantur. Verum si aqua iteru” impleri concipiamus craterem, radius DC puncto C ubi labrum muri desinit reffacrus per CA feretur, ut antea ostensum manet; af que adeó objectum, quod antea non compart bat, visibilefiets Hocjam in Phys: Gen. dissef ulto ubi- de astrorum-'parallaxi disseruimi etiam declatatum manet; et quisque facile % perietur, nummum' aliquem in cratere' aq! depleto collocando; 'ac:sensim recedendo 0f nec a labro vasis nummus occultetur:aqua so” indé- immissa nummus apparebit, qui ani conspectui se subtrahebat) 1refractione vid” cet quasi supra locum suudi delatus. >, 118 Phenom. 2. “Remus, baculus, certy in aqua partim immersa , confracta videntUFg Esto baculus CDO. (fig. 15.) intra aquam immersus; oculo in HP existenti figuram representabit: idcircó pars DN quasi 4 € DE LUMINE. 111 cedens, set infracta apparebit. Sumamus pun- tum E sub aqua, a quo radii EG, EK profi- “iscuntur; hi tamenin GK refracti per GH, KP “ncedet. Oculus itaque in HP positus directio» ne HB, PF ag punctum E. referet, in'quo er objecti Punctum E suspiciet. Idem de ceteris Functis dictum habe; unde pars DO in DN vi- er, quasi recedens, seu contorta ex D "19 Phenom. 3. “Objecta intra aquam visa “Pparent inajorao? Passim hujusmodi pheno- MeEnon in piscibus aque innatantibus observa= > Quorum moles minor, quando extrahun= Y, Apparet que major in aqua videbatur: Es- to in fundo stagni, aqua pleni,- piscis DB (fig, 16): si stagnum aqua depleretur, sub angulo AB oculo compareret; dum tamen intra a E existit, fasciculi radiorum, quos 2 pun= D,B emittit, in superficie aque mr , ms A Perpendiculari PD, aut PB recedendo per mp, ES 9d oculum feruntur. Idcircó oculus in A «p tutus, puncta D, ac Bin directione pd, q "útuens, piscem in db elatum, et majore, Vat, he 1psa habeat, mole appare obser= tU haloe psum de reliquis Her EN di- sube, > quoniam omnia easdem refractiones Sit to 25 aqua in aerem transeundo; quin opus mentem ¡sarum descriptione confusionem in XPositione uetre, Ex horum phenomenorum que ab egg ura alía proprio Marte enodabis, ex gr, e ractionis causa proficiscuntur; dog “M montes ab eadem statione, quan- ye Major es, quandoque minores videri. Aer 112 DISSERTATIO Io j nimirum atmosphxricus juxta diversam coli. temperiem nonnumquam rarior, alias densiol fit: quapropter radii 4 montibus per atmosphx" ram transmissi, majorem vel minorem refra” ctionem patiuntur , ex qua angulus visualis : getur , vel minuitur ; adeóque apparientia etiaM variari debet. se E $. IV. De lentibus convexis, 120 Ut.omnes,quasinlentibus observami quasi uno intuitu comprehendere possimus, 1 figura 17 omnes ordine exhibemus. In numef primo illa exponitur, que utramque facie planam habet, re ipsa tamen lens dici nequíf sed vitrum utrinque planum; quemadmodu et relique ,si.convexo-convexam excipias, pr prié loquendo, lentes non sunt, sed vitra ti figura donata , que lentis formam quidem cef non habent. Usui tamen sui servientes, seque tes -numeri.. in figura suo ordine lentes hic al numeratas continent: 2. plano-convexam ex ? tera parte superficie plana, ex altera conveX 9 plano-concavam, superficie plana et coné! va; 4. comvexo-convexam y duabus superfic! bus convexis:, 5. concavo-concavam, utrad' superficie concava: 6. denique et 7. ment exhibent , superficie altera convexa , altera có cava constantes. Omnes a mumero secundo * censite, SUnt.portiones quedam, seu segmd spherx*, cujus centrum invenietur eo mo quo centrum arcus circuli in figuris planis * yenire docuimus (Math. 309). 7 "DE LUMINE:.- 113 121. Lens Utrinque convexa súnt duo a zqua- ba E phare se Menta quasi 'sibi mutuo copula= Sic Jens PR E (fig. 18) éx duobus sobr quals L2F, LccF> ets concipitur, re- liquo intermedio segmento evanescente. Focus est spa tiolum, ¡ in quo radii concurrunt 4 lente collect“. est punctum A aut O, in quo radii paralleli, ¿q cd cd post: 'refráctionem colliguntur. JOS axis estApO, et poli:A”, O. Perpendicula- 35, que _Rorma fractal desúmitur in qua- mA y mque lénte, est recta riormalis ad planum il- Bed ES in die radiús, uti sunt li- > Pg ad Púricta e; bh que plano per! hxc nti normalia” sun a» dani Pot “Ra in ieendcbayess. convexam, aut PoR vexar incidentes, post tansitum inclu puncto uniuntur, ad axem pei endo.” Dep, Incidantrádivod, cd, ¡0lentem LE; in punctis e, refringet dj a 1 Pgsacecdunt A CONVergentes fiunt. In égresst in acremrario- Tem Incidentes, in punctis 4, b iterum reftin- Suntur x et Sl 'majorem ibi resistentiam inve- perpendiculári recedunt, que est PL LS pur “Hractionis; quart mági idhuc con- k dos in in puncto A concurrent. Ouod Parte plana Concipiatur, radii de nicolas incidentes non refrin- po “An egr Sgressu tamen: A vitro da acrem nos tes fent unt, atque idcircó conve tensum En tandem Conciltrent, ut mod ca A Coral, 1 Sii inter stan et cat > 114 DISSERTATIO: 1. in O. positum intercedat lens utrinque convexd LE, objectum A apparebit in a, loco remoti0” re 4 lente, quam est ipsum objectum. Nam 1% dirAs,Adab objecto remiss in bb refringur tur ad perpendicula p, p, arque idcircó min divergentes redduntur: desde egredientes E altera parte; cy citerum refringuntur, 4 perpes dicularibus pcg recedendo ex dege 2.02, ac f ed, cd ad oculum Q pervéniunt», Hi autem rad ad alteram partem introducti in a uniuntur, ; quod punctum oculus O per lineas da, da ol Jectum A refert, perinde ac. si: radii inde pro “Sederent, ut.ex axiomate generali visionis hi mus. bd Foto + 124. Corol, 2+ Per lentem convexam obj £ta apparent majora. Etenim si per lentem 2 objectum AB (fig. 19) oculo E repraesentetU ob refractionem radiorum in vitro ,quaad pu crum C accedunt, punctum.A per radium £ fractum AmD, et punctum B per:radium BW exhibetur. Quamobrem objectum: AB sub 2 gulo optico mD» representabitur, cujus liné —Producte in ab. desinunt; ac proinde objecti majus, acremotins in 2 depingent. Quod si ké abesset, objectum AB sub angulo optico 41M compreheñnderetur, quí justam objecti ms e tudinem Pprxsentarer; quam auget refractio% quantitate, qua angulus 2D» alterum vDx* perat. Alii radii, ut AR, quí extra axem of! cum CD jacent, ad visionem non concurrW! atgue adeo evanescunt, ut Hi», 125 Corol, 2. Quo lus convexitatis l y tribyitur, radii cd (fig. 18) minus diyergua! y , DE LUMINE+0 115 tiusque conjunguntur; quare introducti tardius COncurrent, atque objectúum remotius exhibe- punt. Ex quo deducitur,, per convexiores len- tes o jecta longius removeri, ac remotiora ae deri Mam per minus convexas. > En 26 Corol, 4»: Si lens convexa segmentum Luerit Minoris sphere, aut exigua sphara , ob- JEctum- valdo- amplificatum.' exhibebit. Nam TA minor maximé convergentes facit ul dio In ejus smperficiem incidentes; qui retro- -Ctl per lineas visuales ; qua óbjectum conspi- eltur, Magnam divergentiam obtinere debent. Atque hac est ratio, cur. microscopia , que len- dd -minot 1DOTEs., seu V2X here segmenta, objecta nimis augent Sa ES ta tenuis- sima , coramqueexilissimo partes nimium aucta Sraantur,. 1902-08 e A ode “2X27 Corol. 5. Lentes convexz radios solis, Qui 2d sensor parallcli e tama longinquitare dveníunt, in focum colligunt , seu in” punctum pr in axe Jentis situm.: Sunto radii solares Ed > (figs 18) parallel? incidentes in lentem , » . :Prímam refractionemin cc ad perpen- fiunt, ¿77 ACcedunt, arque ade) convergentes ro in Secunda refracrione in 4b in acrem ¡ro cales iterum refrín Untur, sed 4 perpen= ho > Ph redendo; nan magis adhuc cón- in A e DA da donec concurrant- hanc bio tadii omnes, seu radiorum fasciculi- Atque addene entes, in hoc puncto collecti, Ab dat ignem excitabunt, si: tinte Al lle- in: hoc puncto «locatum invéene= M8 ut de *Peculis concavis criam ostendimus. * » ds q e a j iu RAS DN y ' Cr UPN ye y dd pO y ds dd , AA V 0) pa Ay , q. v ¡UE Es rad 4 3 pa IB .4 Proa 4 e A al bs pe 129 .Corol. 14 Objectum.MN (fig-:20 e 116. ' DISSERTATIO DA : so A: a » De lentibus concavis.. y le A 128 E prop. IL. “Radii lucisin lentem concó* yo-concavam; aut plano- concavam incidente? st refractiones magis divergunt.” Prob. Ind dant radii M¿N in:lentem concavam (fig. 20» post 'refractionem sad perpendicularem acc dent; adooque divergent; quum omnia sens contrario fieri debeant, atque in lentibus cof vexis peraguntar y in quibus radii incidentes 0 convexitatem:convergunt. In exitu autem, sé secunda refractione, adhuc magis divergent Y recessum a 'perpendiculariz quareradius M % S; N Ei invicem semp* divergendo. Quod si lens plano-concava fuel! BDE (fig. 21), radii: paralleli in superfici per: IL feretur¡asemita recta deflectens € pu vero EA, quum sit lentis axis, er pro e normalis utrique superficiei, semper mt? via recta. 7 ii lentem concavam conspectum , minus app? quam re ipsa sit. Nam post refractiones 2, visuales per directiones SX, V Z ejus imag” representabunt, qua magnitudine XZ comi hendetur.: Quo igitur lentes hujusmodi "a res fierint, seu: minorum spherarum-segl »N ab objecto missi,-ut o en ¿95t, y, post refractiones ad. S, et V per» O dd ie videt, atque ad Puncta,, quo. direction apt: ac desi- Mm i ao XZ con= , ¡ta evenire, experien- Dio in en dbES "En ex quo adjumentum quoniam vitra-convexa objecta removent, con- Fáva vicinjos re do supplendo, radiós ad fundum 20 ri deb oratodo ongrecint amobjecte ima- Pl desingatur. In SES vero ob majo» Ante pane PALreSt y pupillx convexitatem radii Vis ia unde 4 lentibus: Conéa+ : 1y diyergunt ,-atque' imaginem- in Fi Prgunte filo ipréntio*Sele “lg de "Maris JHorentino, tribuitur qui anno Pei ut in epitaphio ad :ejus sepul- 118 DISSERTATIO To cruní in ecclesia: S. Marix MajorisPlorentiz le- gebatur. “Qui ¡ace Salvino d'Armato degli Af mati di Fir. inventor degli occhiali. Dis gli per dona le pecata« Anno D, MCCCXV TL” da r ad finem seculi-1 3; hujusmodi inventum meris 0: refersoriioo bandos y osa y MÍ 131 Corol»3.-Deniquein-lentibus concavis nullus est focus 'realis, in.quo radii congregenó tor; unde: ab his. frustra: speres corpus aliquod comburere ; dut ignem excitare; quod 4 conve? xis obtinetur. ¡Radiiquippe paralleli venientes post refractionem divergentes: exeúnt; unde 41 punctum aliquod congregari-nequeunt, ubi int cendium excitetur. Worm ts dor 308 AE e De machinis dioptricis,... y ¿22132 Ne multus sim in: his machinis descri bendis, quarum longio expositio 'apud Dioptrf cx scriptores videri potest; breviter telescopiñ ac microscopti thcoriam exhibebos proutad rem nostram satis est ,radiorum tantum directioneM in lentibus considerando. Telescopia dioptricó quibus objecta remota claré y ac distincte con” spiciuntur, feren.omnium :mañibus versantuó jta ut eorumdem interna dispositio: facili neg0 tio investigari quéat. Telescopium Gallileanu” duabus lentibus. convexa; et concava constó EF, RQ (fig. 22);'quarum prima RQ ocula dicitur, auod ad oculum applicetor; alrera 4% jectiva EF, que ad objectum:convertitur. E£ singulis punctis objecti ABC >radii in lente” conyexam feruntur; ex quibus: BE, BF ita: A A hi ¿DE LUMINT 7 119 inguntúr in Etet E, ut/h convexa léntecon- vergentes:exean, ¿e univisdeberent in puncto» » Quod focus realís estlontis convexx EDF.: : E lens E statua=: > Ut ejus ¿maginarims ¡focus (realem enim (cum lentos bandiags non boro modo dixi-' tos sl punctuír P>, radii;quicilla remota, in' - PUncto' colligi deberent; 'obejus interpo=- “tonem “dispergentur; 'atque- il .oculum fere: Parallel incident: per GK:, FL. Idem de altis fas», cculis radiorum ex A et:C provenientibus diz! vamuhabe vidcircó radii F y EL, qui ita con Creentesán ¿Hliús superficiónvincidunt, disper- sentur , ac fer? paralleli GK, ELin oculum in- gredientnr«Similiter de¡aliis-ex:A, vel pro-! venjentibus dicendum esty. quisobjectum, seu: "Maginem ita delineabunt;-ac sivipsum in P re- ye sturzUnde quo majór EstángulosQPE, sub APO Pectum conspicitur in telescopio, altero- : “y quo nudo oculo 'yiderétur, tanto¡llius. E o seu objecti magnitndo atigetur :' quum "rectione anguli opticirobjedtum intueamur. diia lentis concavar proprietates plures ras: Lentes refracti emitetuntur nimium-diver= o ae adeó in oculum LMK: non ingre- O ALE pupille: LK > restricrionem: Maxime. U=plura objecti púncta :occultántur;' Videnta angulus opticus,+sub quo: objecta. nimium,, "mis apertus. sit,catque objectum: cun in Agent Unde telescopium astronoini- taretur; e Mm est, quo hoc incommódum yi- . . bal major campus, uroptici loquuntury” bieetoraperirerar. ea E 5 Ea a 120 DISSERTATIO 1. 133 Esto igitur objectum ABC (fig. 2 y) quo fasciculi radiorum'A:, B, C emissi-in len tem EDF incidentes 'refringuntur;.ac conve” gentes imaginen. ín. punctis GOH depingunt deinde vero decussati :incedunt;:atque in len- tem OR incidunt, A qua iterum refringuntul jra ur formantes angúlum RPQ, pupillam is .grediantur , imaginem- in retina LMXK- denu conformaturj. Itaque quumplores radii ab utr? que lente colligantur,.et convergentes:ad ocu” lum remittantur y clara er distincta visio obje cti-inde nasci debeti atque objectum: ipsum Y lut:in.O positúm;sub'angulo QPR in imagirt satis-ampla oculd exhibebitur; quasi per line RP,QP contiriuatas-súspiceretur. Ceterum imé go inversa representari debet,urinGH consp” citurz quum oculusreo; situ objectum contues” tur, quo' radii KR:,LQ 'ejus imaginém ad oc lum deferunt, ur de :visione agentes ostenó* mus. Nam per telescópia non objectum ¡psu ut in visione directa yat imago GH intra tobu” conformata oculo 'depresentatur; quemque Y tum intra telescopii campum habuerit,eumd% in visione, set: repraesentatione: respecta ocó, obtinebit,. Quám -«telescopium ejusmo! usibus astronomicis tantum applicatur ;' é inversione in :astris; mihil“observationibus dente; quod tamen ad terrestria objécta pr sus incommodum, foret, nisi “multiplica” lentium huic malo industria occurrisset-, 134 Telescopium terrestre audithecma%” - na, quatuor lentibus instructa, 2 quibus imag qua in telescopio astronomico inversa app id y) -DELUMINE.'* 121 “Ad naturalem situmí restituitur.' Nam: que:in diobus tantum-lentibus GH ao (fgoa4) ins - Versa appareretiin EF, si oculus in KR. applicas retur; póst refractionem ¿in lente TK objectó conformis. depingitur in LM: atque ab oculoS, 31 cujus rétina” PQ delineavurz in LM conspici= tur. Lomas addites objecti magnitudinem nihil Wmmutant,quandóquidemangulosGRH «qualis A y qui est-angulus"opticus y: sub “0 objectum oculo appatet,ac objecti determis Hato iniém.-Hujusmodi telescopia ad ob= Jecta remota dispiciendaradhibentur , que Rudis oculis bccultarentur ¡autonimiom confu= Sa0b anguli exiguitatemyquo:éjus-partes in res elaritas crescit in:ratione inversá distantiaruin: in eaque rationeanguli opticivetiamdistenduri= Mur. Atquerhinc est, quod-objéciim remotissi- Hum, quod ob zexilitatem'sanguli disparerét; “ucto per:lentessangulo, sub quo:apparet, dis- tnctius wideátursi Or ARTALIGTT" LO 035 Praeter jam enuntiata, que telescopiz tae onis-appellantur , alia reflexionis inven- ant a Newtono et Gregorio. Gregorianum a hewtoniano: commodins habetur. 55 relescopium- ¡anum : metalico” Dn cancavor HG (fig. 45 )Jgiguod: in embt: Dado cir (Ig. 25 7 . tubi collocatur, ut radios: ÁG, BH por Contra ppbitates libere mes» .exci 0 0; 'mt:vide: or in qui peo seca; eottallicunTK ulera focum ba magni li GH y in-quo imago delineatur. Ad alte- > 122 DISSÉRTATIO:. ram,extremitatemotnbi DD; 40: qua situm ese magnum speculum HG, paryusriubus mobilis. aptatur. LMml,:in-quo duowitrisoculares Ll. Mor collocánture'Jam sit objectum ABremorist simum:, quod. radios At ¿Bin tt bum, DD introdycat; ac per(AG;, BH ad spe enlum, quod contra est remittat« Hujusmodi radiiyab speculo concayo (99) convergentes:res fectuntur,+atqueimaginemintersám ab se se decussantes in'foco, delineantj deindeita decus? sati in parvum-speculum:IK «divergentes inci- dunt;quod novasreflexione ad. lentes oculares convergentes remittit y ita ut in-L¿ réfracti no? vam imaginem: forment:cdy cujus. radii: iterumí ref racti in ultima: oculari-lente, Man y objec n sub angulo. 204 reprasentabunt;:a cojos am plitudine provenit-angmentum im imagine, -:136 -Schol. Telescopii inventionem, 2 quí astronomia et: physica corlestis axima-deriva sunt emolumenta, -quibus si:carnissent,:adhué ininfantia versarentur nobilissimas hat du scien” tix, ut Homeri olimpatriam Gracia urbes sibí. invicem disputabant;csic nunc plures nations. suam esse confirmant. Joannem: a2-Pofta nep litanum quidamtelescopii inventorem procla” mant; Metium:bataviz Galileum forentini ; S monem Marium »germanis> Quod:-tamen vyes% appafet' similius- est, hunjusmodi inventum ; pa pleraque aliacasui deberi, Zacharias Jansen, E tifex middelburgensis; quadam- die filios-vit%. conspicillorum in-oficina ; utsmoris est puers ludentes , audivit exclamantes: turrem , in campanz solent in:templo collocári ; qua co A DE LUMINE.0 123 tra ipsos: erat, majorem, ac propriorem quam solebat -mudis oculis, conspici, situ tamen in- Verso, Remipse expertus , lentes duas convexas da minerva -aptavity ut. phenomenon civibus Securrentibús ad spectaculum-exhiberet. Cete> rum nihij amplis tentavit, ut:ad meliorem. for= mam inventum redigeret,atque ad majora pro- Moveret;' quod alii artifices ejusdem: civitatis Paulatim -prestare coeperunt. Evulgata deinde POR m>rej novitate 'plúres-a li:scientia= AI adjumento- fem- promovere tentarunt; ¿n= ter quos Merius y Galilens, Marius primi meri bento e en ciales 137. > Microscopiúrm»e! . 7 'en onis! ñ nam Galileum: er iia tes; vel simplex est y vel compositum: Primum Unica lente constar utrinque Convexas:que'quo minore diametro donatury'objectum'majus-re- Presentar (126). Gutta aque exilissima, aut fo- "2MEn-4cus -aciem: non:excedens;: ini: lamella Metallica apertum , vices etiam gerunt micros copii Radiilucis in-lénte admissi, qui cetero- qu divergentes abirent, convexitatis- beneficio sa cinguntur, atque ad: oculum -feré ps alleli eg ra in ee exilissimi:o ud ; aAUgetur ea: “ut si apparens Ject diameter ¿ae ap cedat:, mel , PS a li soliditas , sive moles 124 DISSERTATIO*1. centesimas pollicis;»'seu ejus dimidiumo focuM haberet; «diametrum objecti 163 'superficiel 2565; molem :4096.*s. auperet: queveró -ad £ centesimam- pollicisfocum habeat; diametruí 800 y saperficiem: 640,:000; soliditatem 512% oca oso Ageretia iva aria lidia at 1381" Microscopium-*compositum»duabus aut tribus lentibus constar, ita ut:telescopiuM inversum: referat, .cujus-lens objectiva ad ocu” Jumy-ocularis ad 'objectum convertatur. Dire” ctionem'radiorum--in» hoc instrumento :de* scriptam habes in figura:26; ubi radiorum fa ciculi, qui 2 punctis A, B divergentes-in AA Ael, Bd, Be exierantrab objecto , post refractio” nemaclente dee convérgéntes remittúritúr , 10 ut imaginem in EFsdépingerent- remotis lentí bus»intermediis. V:erunr in lente Dgf denuo sé fractíy objecti imaginem in2b-depingint, qu ad'oculun radios-postremó refráctos inlente-% sub angulo ¿0k introducit, aquo:angulo app* rens objecti magnitudo determinatur. => 139 'Microscopit solaris y quod :numque f vidi, descriptionemra Para transcribo: - Inve” tum: hoc Lieberkunr anglo -debetur y quí anñ 1743 ¡llud-evulgavit. >" Sit conclaveomnil obscuratum ; in “cujas fenestra solem respici te tubus-in-MN collocetur, speculo AB (% 27, 28)"solis radios: in tubum transmitteo% Ut horum semita ¡introspiciatur,.ejus partes”, fig. 27 observare oportet: Lens CD ad extref tatem:tubi fenestram:respicientis , radios - pe ab speculo- reflexos et paralelos excipit; e refráctos: et: convergentes, in exile vitrum P s DE LUMINE»+* 125 qn ER props conum lucis: collocatum- rémit- y UY :imponuntiir objecta, 'ut in aliis mi- Croscopíis fieri solet puta: culex, teredo:, ccte- ra, Minima lens max, cujus ¿focus brevissimus 0 “Proprior' esse debet , + quam.focus lentis 2; Cujus:radios amittit, et refringit; ut ob- Jectum: in «EF collocatum: intimé-permeantes Wanseant;-acin ma vetricem forment conitu- “di CD, Ponamus radioruin:fasciculum Da per Puig Caput transire, Ca per aliud insecti:ex- "MU! et quid juxta:refractionis leges con” ' y ideamus.. 150 febtroc ainia e , $40: ¿Primo fasciculús Da constat radiis.con- : tibus, quí concurrere debent, et diver- Lor inter-objectum a et focum minoris Aentis 2232. Radii ergo Dam pervenient diver- gentes ad lentem 1, et fient convergentes mu pulso: longius, quam distet hujus Jentis focus. Asciculus hicDa, qui per insecti caput transit, be imaginem induit , Concurret ultra len- bo ad punctum G, ubi capitis insecti imagi- mM depinget. Idem de fasculis Ca dicendum, in infimz partis insecti imaginem deli- o Ratio cur imago GH mirum in mo- magi mplificata sit, seu conus HmnG tanto Us divergens sit, quam conus CaD, est, decai omnes conum CaD componentes in- exiguum ? * divergunt, dum transeunt per Partes py mine plumbez foramen , qua ad gulare PU 4 lens obtegitur. Hoc habet sin- imaginen —Microscopium, quod objectum 4 in ss pon promiscue pingit in HG, in H, * Radii enim convergentes má, qui per 126 DISSERTATIO To : quodvispunctuin capitis insecti transierunt; 10" tensissimi- et ferme paralleli post-refractionem ad sensum concurrunt tum in G,tuminf, tum ins. Idem dicas de radiis 1H, qui infimam Jecti partem permearunt, Ope hujus microsco? pii pulex nitidissimé arietis magnitudine app! eb; capillus baculi:instar, casei tinew testudi" aum- instar diametro'duorum «vel :trium poll" cum. Nihil tamen:jucundius wisu, quáin san guinis circulatio in ranx mesenterio,aut in pis <iculi cauda hoc: instrumento visa: tabulam ge0 graphicam te videre putares, in qua plures fit" «viire ipsa fluerent.”” Sed 'nos ad:a prop So >> ETHISTO 5 + +A 14? 3 Y y EE e puyrnmtd A y 220 A. Y ES! . hub as ' 4 Prr.. mitra ' L» 03 1 Hao Y hi ad ' a a AL , 211% y + Ú 4 6 , Puja POD: AED A O . ; po tibia des RA Ñ ' ETT T( TL 111.30 Miaza DISS RT AT KO) ES we e SS is - . o TN ig Mi SA STD , A 5% Ñ > 2. a “0 PP ODE e GBSIITASO Sn AU a. 0 E. AE BE A.» - A Y , e E ro pr. Y Crd > me -” EA ; E e he A via O e ES 3 + ZE os DARA 4 Ape A A E » ar Pi. A TA A O O RRA hs Aura, hc, tradenda. veniunt , quemadmo- ¿Um ctiam in dissertatione sequente, que che- "'COrum. . recentiorum. inventis- ut plurimum 1Us 5. A quibus: et «hoya. nomina conficta Sunt , ut.sua inventa. melius explicarerit y: et Quodammodo llustriora redderéent, et antiqua “ut minus recentia penitus.explosa, que etiam- »¿ e -dn Physica, recentiore us consecrata' te- A hlogisticum ac dephlogisticatum a Stablio, Mac URrO y aliisque, que veluti phzx- "oMmenorum ontes, que in combustione, res- ''aOne £tc. observabantur y'sancita erant;'2 dol AnCAu Placeo, Lavoisiero y Brissono, Dan- SÁ es chemia er hysica- penitus exulare Jus» cum, ?. SJUsque vice funguntur gas mephitiz calorío, - "DSentum , seu acidorum generator, Sd Um tamen a chemicorum tentamini- rd 5 US, apud ipsos fusk tractata in. ca dl 40807 SERTATIO Ho scopo nimium devios nos abducerent, sf ut in majorem molem Opus excresceret, addu- ceremur. Quaré exposita acris;- ac *fluidoruM aeriformium natura, ad sonum, ac meteorh que ab acre generantur, exponenda descend: mus. A == CAPUT PRIMUM. ue f Y De aeris natura, et proprietatibus, 141 Aer estfinidum invisibile, elasticum , gr* ve inodorum , Sonorum, compressionis caps a. frigore condensabile, dilatabile-4 calore, Y wentium respirationi necessariúm, combusti0% nis corporum' precipua causa, vaporum, eteX halationum receptaculum, atque omnium fe naturalium effectuum , qui in terrestri nostiá domicilio peraguntur, eximius promotor. Pe culiare corpus 'non esse aerem, sed ¡vaporuMf atque exhalationum-congeriem, que ex te tribus :corporibus “in -tenuissimas —particu% dissecta, ac circa: tellurem pro ratione densif? tis circumfusa, fluidum hoc componeret, que atmospheeram “et 'aerem nuncupamúus,-quid% existimarunt; quibus calculum adjicere vide Lavoisierus, camulum esse diversorum gas J* ta diversas specificas gravitates dispositor”, ex quibus atmosphera coalescat, ac distendat” insinuans. Y erum hujusmodi opinamentum f cos habere video-sectatores. Quidquid 10% y de hoc sit, quod-non facile ab experimé y aut ratione definiétur, certum est acrem- y esse corpus; quumnorum sir characterióls e : DE AERE. 0 129 Porum proprietatibus donari tangere enim, ep e ¿35 misi corpus y nulla potest Pes 0: 2.42 In duplici statu considerari potest aer; MiFum prout est fluidum quoddam ab alijs . hatura diversum , diciturque aer gpurus; vel ut SOrPuS pPlurimis heterogencis particulis refer E * quibus:egré separatum conci pias; in quo 3tU acr 'mpurusaudit, ab eoque atmosphera ; Cerrestyis, Componitur, que- nihil aliud est, Eo ; Aer ipse circum terram: ad: quamdam al- Cilem- difusos, et .corporum terrestrium pbalarionibus refertus, in quo meteora ob ta- 1. Particularuny permixtionem eduntur, qua / * Suspicimus , ut sunt: nubes, fulgura, Ces Fituliy autora borealis, ceteras y Pd Prop, L. Aer est fuidum: grave, suam A SCens gravitatem et pressionem,: ut cetera ida, de quibus in hydrostatica disseruimus.” odie oy QUJas propositionis: que ab omnibus UE indubia admittitur,“ex- bárome:ri et q ochine -Pnreumaticae experimentis perspicue : ¿mor sy tatur. Barometrium quod et Barosróo. nen et ctiam ab alijs. nuncupari, hoc: no= at. tus est A pondere aeris, quod indi- a Suri elevatione ac citius aerometrun 50 . nora Leda te Hec machina adeo omnibus Ius. y Ut ab ea describenda supersedea= nm Pa Mea Sa a ventor fuit Torricellius forenti= cell 7 Y discipulos, unde et tubus Torri- tl. Par O ptoribus soler etiam núncupa- titudinen; ¿qn aUtem est, mercuritm ad al- pharroos2ut 29 pollicum juxta varias TOM, 1y tiones se sustinere non posse . 9 130 DISSERTATIO Il. e contra native gravitatis inclinationem; nisi ab” alio pondere in xquilibrio retineatur, ut 9%: statica principiis notum esto Tubus enim qui” si lanx quedam: inversa concipi potest quí cum aerea columna phialam retortam, in quad desinit tubus, premente , in '«quilibrio ob 2” qualia utrinque pondera sustinetur, Quod auteW 3 nulla alía causa columna mercurii conté nativam gravitatem erecta detineatur, quin su? sidat; duobus experimentis facili negotio con! ficiendis ostenditur. Ac primo quidem pa a superiore vitrei tubi disrupta, que hermerich ut ajunt, clausa aeri ingressum in tubum pro” hibebat, mercurius statim subsidit, atque Y phialam descendens, ut in siphonibus recurvÍ ad «quilibrium et libellam ex utraque p2 Y componitur (Phys. Gen. 331). A quonam ig tur hec mercurii depressio, nisi 2 pondere * nativa gravitate, cui obedire tenetur, quan utrinque ab aere «que premitur, ut in ca figurato perspicuum est accidere? Ab-acre 1% que ex altera parte ipsum premente in off antea continebatur, ne decideret, ut in bill ce equis ponderibus «quilibrata fieri vide Ex quo illud etiam obiter notandum, colu£, nam acris phialam prementis, et columéfl, mercurii in barometro contentam, aque P - mere, et ab ejus altitudine supra supertióy mercurii in phiala stagnantis , aeris presio?” determinari. Le he 144 Aliter idem tentamen institui pora barometrum ad. summitatem montis ex e gut ad apicem turris 2“solo valde assurg” -— . Aere e 2 onu: A Mercurius subsidity estituto. acre, ad Pristimam AR , ; in hey > A Pl Piet , * ¡DE “AERE»£. 131 eferendo. Ubi imminuta: columnz aerez alti- ul !ne , mercurius sensim: deprimitur, ur pri- 1 su us expertus. est Perrier, Paschalio hortante, ltate montis.a. gallis Puy de Dome Prop Cleromontium. in Alvernia, Nam re tata tribu x quide YO Censu Mia 2 radice ad summitatem montis no- 'S pollicibus cum línea. «qualis fuit, m differentia non temporis momen= Vata, sed per gradus in ascensu et des- derer. cutta fuic; ita ut dum Perrierus ascen- ets: m; derer, tlitate dat, cum ¡ 5 dum manet vUs PES ines Ea Schol. Quoniam barometri mentionem “<IMuys, ; ¡ Minueretur, augeretur, quum descen= barometri altitudo.. In machina etiam E ha . dh PA oa ro de nn 4-8 e» 4 pudo e 0 La > Juvat ea que ad hujus machine y- M) et notionem attinent, breviter coll¡-> Sere. Quo ui altitud; tidiana experientia novimus, barome- nes varias esse in singulos dies imo Mandoque ¡ - 10! Litera m ntra brevissimum tempus notabi- are. Hoc phenomenon 4 majore, vel pro os phiarae pressionem quidem certé erum eflectum cause proportiona= Se, suspicari quis posset.ex eo, quod bu lMminet,. ac. proinde atmosphera q Stavior est, altitudo barcmetri multo AMospher, "porte tvalde sico «ac puriore dun CXistente, notetur. Animadverten» * Tamen cum Muschembroek, diversas es- , ventorum, caloris, frigoris etc. varietates 146 1. Quum supra-regionem plus aci? 2 ventis opposita directione flantibus, et aercl! ad. locum. intermedium pellentibus, et co” ontibus, acumulátur , moles aeris congest atmospheram altiorem faciet. Ac profectó v* dentur venti esse primaria causa mutationuW in atmosphera, et diversarum altitudinuP mercurii in barometro; nam in regionibus 1% ter tropicos jacentibus, et in quibus ventus C rientalis feré perpetuo spirat, mercurius v” observatur mutari; quemadmodum se observ s se, testatur Hallejus. 2. Accumulatur etiam 2 mosphera spirante borea, aut rigescente 1% gore, qui aerem condensat, adeo nt atmo phere altitudo ibi decrescat, sed hoc cumul pressionem auget: ideo plerumque hieme mé curium in tubo altius suspendi, quam astl observamus. 3. Altior erit mercurius, si ve% tus ex loco altiore atmosphxre deorsum vé, sus ad terram truditurz tum enim aerem 0%, currentem- eadem directione premit, qua” majore pondere gravaretur. 4. Quum auf, phera pluribus vaporibus et exhalationibus gravescit, ejus pondus augetur; ideo si %; diu. tranquillus maneat, plurimos vapores €, ligit, tumque «que hiemc ac «state mer in tubo ascendere observatur. PR 147 - Cause autem atmosphere presionó. minuentes pracipue sunt: 1. Ventiimper” y 4, quibus presio deorsum versus ob o ; A DEAERRO 133 Morizontatem minuitur; “ut in currlú magno “npetu: delato» fieri novimus y 1 quo impune Jandoque hominem 3 rotis protritum, ¡llesum “elinqui expertum fuit; motu horizontali ve- cmentiore alterum .centralem minuente. Qua- Le xperientia compertum habemus, numquam “TO Metrumi “Mercurium «depressiorem ex ¡he- 2 Quim dum impetuosis ventis horizontaliter a Celatis aAtmosphera concutitur. 2. Decidentibus PUviis aer levior fit; quam-dum coelum su- pe ESt, aut vaporibus grave. Ante imbrem - Mirum totum vaporum pondusatmospheram > Pprimebat; -dum:veró imber «decidit, pars tum ponderis atmospharam premit, reliqua id. decidendum impenditur + quod sequenti Xperimento illustrare solent. Sivin bilance sus- A datur vas fluido plenum , in eoque E bi ran Ho: suspensum gravesaliquod pendeat, ut Ge oñlóad fundum precipitetur; quando hoc sit lancibus ad «quilibrium antea' compo= 5 ter decidendum' quilibriam rumpitur tur, nte vaso in quo grave in fundum agi= Quilin nando verd fundum attingerit grave ,-2- Mire da. Merum restituitur, Quod idenr eve= deciden € in. guttis intra: fuidum aereum Parte yygpnsy res viderur manifesta. Unde qua leviór e POrum pondere levatur atmosphera, cen pu minusque smbjectem mercurium - Atur Ae St etiam -vaporum onere Mor evadar phera, adeoque ejus pondus mi» far, min aecesse est. 3. Si calore aer rare= Wi altio, - Premet subjecta corpora: nam qu=- ] evadir, ejus vis centripeta minuitur, 134 y e RTATIO II. e” ac proinde gravitas decrescit, que in r ationé inversa: quadratorum 2 centro distantiw co” putatur, Plur fortasse: cause possunt ad alt” tudines augendas, «vel :minuendas concurrel% qua 5. tamen nondum bene perspectas. silent! _premeresatias fuer 148: Corols Ex-hacterius expositis satis ) telligitur , indicationes-:in:barometris cab: art ficibus descriptas nullo satis: firmo: docume"” inniti; neque tuto/:2 mercurii altitudine te M4. =pestates aeris previderi:posse: quoniam plo cause -elevationciny:aut «depressionem in mé _curio parere queunt. “Quamobrem, aít land! .+us: Muschembroek y vull certe prasagiol regule tradi possunt; quemadmodum ex Mi forum annorum observationibus' inter se so” cité comparatis colligeré cogor?” === 149. Verum:que aeris gravitatem pre % _teris machinis luculentius ostendit, illa est” _Othone. Guerrichio;'magdeburgensi, prim” _inventaz deinde' 41 Roberto Boyle perfecta! quo et:machina: boyleana: audit, que Fred t _tius pneumatica dici:consuevit. Diversa 10!) pluresejusmodi machine in museis phy% 'visuntur ; omnes tamen in id collineant, Y rem 0 recipiente extrahant, atque ad exPi menta capienda: comimodiorem modum “a beant: Quare satis ¡ést, unam ex: ¡his desc, re, ut omniumusus percipiatur. Eam seligió, que simplicior pre ceteris, nobis visa y captu facillima..Precipue: partes hujus 177 nz (fig. 29) sunt duo túbi seu antliz 24 embolis G,:D- instructis qui manubrio- i DB AERE. 135 Hola volvente, alternis elevantur, ac depri- Muntur.. Alterna hac elevatione antliz aerem Mac lusum in rec ipiente seu campana vitrea G, Per tubum F, et canales 4, n ad tubos A, D trahunt. Emboli C, D valvulis instructi sunt; que dum sursum versus retrahuntur, ab at- Mosphera pondere compressa, aeri externo Aditum intercludunt: quum vero: deorsum ver» .'Premuntur, ab ipso aere com resso elevan- zo > tique aditum patefaciunt in Í, E. Labrum 156 supra patellam encam H circularibus | Pellibus madefactis ad labri mensuram accom= no Satis instructam. collocatur, ut omnis adi= -ACri exterño : us intercludatur. Jam si Añtequam «aer extrahatur, vas vitreum e loco suo dimóvere wolueris, illud in K arreptum peo negotio. elevabis, Aere tamen axantlato, moniviribus; si-vas magnum sit, illud loco derj bis, Opus enim. esset , vires adhibere pon- EL Columna aerew vas prementi elevande ay oe pro vasis amplitudine basim habens Pia librarum millia excurrere potest. ¿B- basi -Siquidem- columnz mercurii camdem des aC 28 pollices altitudinis habenti. Dein- cons S£tam vitream M quadrangulari forma ab eta supra machinam rité collocaveris, tim dino Aerem antliarum ope extraxeris, sta- Ambiena, ES a PS externi aeris de nal Qu dum ab acre interno exantlato das o stentiam oftendi, in parietes exter- la disjioje eos aggravat, ipsumque in frus- Dane vitro Neque ob id eamdem vicem cam- - VMtez K pertimescas. Ejus enim confor- 136. - DISSERTATIO 11. matió. in modum'fornicis sat/tutam collocat ejusmodi casibus, ipsamque' oneri ferendo rem facir; que Sivad quadrangularem , aut mé nus resistentem figuram conformata foret; s- mili AE casui procul'dubio subjaceret ] 150 - rop: TL. “Aer est fuidum elasticumh compresionis etdilatarionis capax.” Prob. Inn! meris experimentis compertum habemus, at” rem, si vi externa comprimatur,' cessante pre? sione, ad pristinum statum restitui, qui quideW genuinus elasticitatis characterquum sit, pro cul dubio aer inter elastica corpora merito coM ¡itatur.Huc adde, aerem nor solum elasticul £sse, attamen ex efíectibus satis deduci ad pel fectam elasticitatem accedere, nam' cesan! compressione, idem volumen acquirit, qué antea habuerat, ad quamcumque minorem m0 lem fuerit redactus; idque eadem vi, qua fé compressus: quod in nullo:alio corpore solié et. elastico hactenus observatum fuití Est eri ejus elasticitás diutarnitate compressionis 0% terabilis. Robervalius quí; pe post 16 annos $ pletum pneumaticum Bico vi globos emitt” expertus est, ac si tum temporis aer compl* sus fuisset. Sex annis integram -elasticitató —permansisse-in eodem scopleto sibi constar? serit Muschembroek, A 'sulphure tamen infrt* -Halesius demonstrayit 7 0 151. Ceterum ex eodem scopleto preu as etiam elasticitatis acrez proprieras dignos et, nimirum vim elasticitatis in acre créscere ? rione densitatis, ad quam vi compressionis 2 5 4 15 7 4 . 1 DETAERE. 137 Muidam redactum est. Quo «enim magis com- Pressio, augetur, majorem inesse vim machine ad emittendos globos experimur, que per gra- e o dere magis dilatato.. Ex quo id etiam , S - * . . * - *PONte deducitur, imminuta acris densitate, ela- “erium etiam decrescerez ac proinde superioris * mospherz strata. minore elasticitate ;-ceteris Paribus, pollere quam inferiora.. Elga Scho!l. > Quousque “acris: compressio, Lat, ajunt, compressibilitas extendi possit, "ondum. compertum est. :Robertus Boyle ad tea voluminis partem aerem cocgit. Hales vicipamponendo, quod atmospharz: pondus 37 <quaret,- aerem' volumi- PIS Ppartem traxisse afirmar, - no, quod diffi- ile creditu est, ad 1838 'partem. redigiae se An idem auctor, acrem intra: bombar- Weferr £am que pollicem cum duabus”lineis dem qusinis habebaty ita:comprimens; nt tan- “M disrumperetur, Hanjusmodi densitas duplo | ale ensitatem superaret, 'si' exactas forer as. Quidquid tamen si de hujus- Pri paminibus s illud certum, aeremcom- ur de * Pattone virium:prementiunr, si aga o presione, que cognitos naturzx ter- dond: Prartergrediatar, Neque enim. cre- Cromo? Compressibilitatem nullo termino tura 3 quum per omnia videamus/a na- ti humpaao imites- constitutos ,; quos indus- Acrem aq o? 2Ut vires superare nequeunt; Imo ad Aa 2 | eS iStent; Volumen quinquies minus reductum, Pradicr | “Midioreny opponere, quam que st Musho és indicata sit, observarúnt Boyle, 138 DISSERTATIO 11. Y 4539 Schol«2+Quod .de aeris compression: diximus” modo, de dilatatione etiam dictum habe. Dilatationis ipsius. terminos prorsus 187. noramusz.meque adeo dilatari posse existimad- dum est, ut intra quosdam limites non coerces” tur, Cessante atmosphere presione, aerem su” perficiem terre lambentem 4000 dilatari possé credit Muschembroek. Boyleus tentamina ite- ando, primum ad 9y-deinde ad 31,60, 1504 tium occúpandum vi .elaterii compulit aerem; ita ut volumeniita dilatatum in vacuo ad illud quod in-atmosphera sibi: relictus aer obtineb esset-ut- 13679: 1. In. fluido: elastico, quod 2 que admiscetur, ¡pluries se observasse- air Mu” schembrogk , unicam'ejusmiodi fuido: particu] lam in tepente aqua sein volumen 46,65 6,00 o 000: majus quam:antea, Conspiciebatur, expal disse. Enimveró in hujusmodi supputationib néscio quid Áncertum y. ac gratis. assum 0 ue animadvertit-- Brissonus y quod suspicionel Sl dy E rationevauctores- in calcúlis duci. Jilud tam p ly bo pOsiaci inipsa vacuum obtineri y acris Y atatione antliarum: vires supe - -,154 Prop. UL..Aeris elasticitas, eadé densitate-in.ipso manente;-calore augetur- 2 mirum:aer compressusita ut calore se.non.f 4 pandat,- elaterium- exerit majus, quam * temperie :aeris propria vires sui elaterii e, coat Hec assertio sequenti experimento c%% ¿IDE AERE: 7 139 t a ES ls 4 ¿. Piobatur. In-tubum vitreum ad formam'baro- - Metri constructum, 50 pollices altum, cujus ¿+ famen ampulla globus sit globo thermometri A : ; Srior“tubi mercurium contínens in aquam e subo ad 9 pol..et:4 lin. elevatur y que ter— tia _ "Us et:aer in-tubo contentus ab atmosphera e . q 5 18 pálics cum 8 lineis elevábitur supra NOM, in quo ante immersionem'cónsiste- > QUE tertia pars est 56 poll. Aer igitur in ; lnelasiy-pondos Het wequalé colum— Nam eurii 74 poll; cum 8 -lineis altitudinis. . merca Pondus ¡atmosphere quod 28 poll: os Equale est, ac28 alios pollices adjun- E mercurii; et 18 alios pollices cum in ajo Quos aer in globo contentus mer- Deis ¡ clevar, simul addas, 74 poll. cum 8 li- lar nues. Ex quo non solum 4 calore ae- augeri, deducitur, verum et quan- Ma > 2% 140 DISSERTATIO Io E, titas “augmenti “ejusdem elaterii perspicua' fit. Est enim «qualis tertiw parti pressionis, quam aer sustinet, ut ab utroque tentamine mod0. deduximus. Quare si duplo aque ferventis ca” * lori idem tubus exponeretur, aeri in ipso cof- tenti elaterium:ad duas tertias partes augeretur»: 155 Schol»:In propositione appossui -aeris elaterium calore augeri , éadem in ipso densi- tate manente. Etenim si spatium liberé se ex- pandendi aer: nanciscatur 4. calore dilatatus; ejus densitas,minwitur, atque.adeú eriam elas- ticitas, que densitati proportionalis est (151 Aliud- etiam ex precedente tentamine notan dum hic obiter occurrit , aeris nimirum elasti- citatem' etiam ¿in modica quantitate- ejusdem fluidi camdem vim exerere, ac si tota columna atmosphere vires illi prestaret ad equilibrium cum mercurio sustinendum. Unde et aliud phz nomenon explicabitur in bárometro observatus in conclavi penitus clauso; cui omnis commu* nicatio cum áere atmospherico interdicetuñ illud scilicet qué mercurium ad altitudinem eamdem retinere, ad quam in acre libero statWl solet, Tum «enim aeris elasticitas eam vim ex” erit, quum sit.ejusdem ac atmosphere densitk: t1S, QUe pondus xquale sustinet, perinde ac *% ab «tmosphaye pondere premeretur. 00 DE AERES 0 141 CAPUT SECUNDUM. Da FLUIDIS AERIFORMIBUS. JONS: da Us - -Notiones preliminares exponuntur. 156 Fluida aeriformia ita vocantur, quia Uta intra atmospheram vagantur y et ab ¡psa Mullo modo sensibus discerni possunt. 1n duas classes tribuantur: permanentía nimirum, que as vacumque - temperic constituantur, suam fuiditatem conservant » 0b idque tali nomine ONAñtur; et non permanentia y QUe tantum in Quodam gradu caloris et compressionis suam “etibent fluiditatem: calore autem et pressione “Atis, condensantur, et ab statu aeriformi “unt ad alium sensibus tractabilem, ut -. Vapores in atmosphara natantes, á quibus "etcora ds gignuntur. ME, erum antequam ulterius progredia- fer Poti Cip 2mnia deinceps exponenda tamquam:prin- siderant, ip ds duplici statu caloricum con- ty b ber ; u > 2 : coniSecratis utamur, combina- “onis, Caloricim , 142. DISSERTATIO If. 3 se, seu jgnis in corporibus contentus, et ab ip” sis avolans facillime, quin coarctari, aut reti” neri q ucar. Calorícumin statu combinationis ost ignis ¡pse,: seu:calor in cor oribus latens, qU quidem- nullo modo a sensibus discerni potest] ita ut corpus ipso refertum, camdem sensatio” ¡bso detecta sint, ac proprietates quedam dl: Physice attulerunt. ¡0 2 158 Quidquid de nominibus denuó intr6 ductis sit, hac substantia antea latens, in dí solutione corporum sensibilis fit, statum 1604 taris nanciscitur y in alia corpora agit, ac 15 mometro gradus intensitatis ejusdem indicantl Quamobremin resolutione corporum sapo cal excitatur, ut in putrefactione. Nonnumqua n men evenire solet, ut in quibusdam combi% tionibus , is pct dar copia ab vetur, refrigeratio quedam subsequatur; Y *i quum-ad statum vaporis aut líquidilt: aranseunt, quantitatem satis magnam Cat, absorvent a circumstantibuscorporibus, ín 44 bus refrigeratio succedat, mecesse est O% experimento viatoribus, agricolis, venatol familiare idipsum comprobatur. ¿Estate (7 te, ut vinum refrigerent, lagenam madidiS Ey nis involutam solis radiis exponunt, 4 4% 7 ¿0 2? DEFAERE:. +0: 143 - £Vaporatio: aque in pannis madidis éxcitatur; . Ve evaporatio “partem calorici in vino con= - “enti secum abripit, ac”proinde vinum refri= | 8SScit y:calore:ayolante. Hoc fortasse- indicare | COME Aristoteles in: suis problematis, in viens: | Du solis radiis expositum frigetieri,-4 quiz posan ej Ccumterriz quia modum indicet re- 423 Scrationis. ELO de? 9: -Fluida aeriformia permanentia (nam on "On « permanentibus hic: non eii is sssionis capaciay elastica, pellucida; n= o lia neque: frigore ad aaa » ensatione reduci possunt. Aliqra ex his in | “tura e Eno ti ne e- Mam" ed Cantur, aut. porjus $ suis latebris ex —Wahantur: alía industria chemichorum solum qu mentur. In duas classes hujusmodi-fuida ki MPuunt, vivificantia sen que ad vitam, a= tone on Tespirationeim, et corporum combus- ant Iecessaria sunt, in prima classe collo- bo Qualia sunt aer armosphericus, et aer o Seu vitalis, quem 0xygentum placuit ipsis bate: in altera «flema, que et azori- EE non vitalia appellant, comprehendun- mp e aliori vocabulo 2as ab Hebreis de- dem y, Uida a Mor quod qui- «Sojps OEM A corporé emanantem signifi- Litas silo ld ES Ceterum Boyle, Hales, Priest- ( acrisnomen' retinuertnt. hemioj 7 2%s, seu radicale ¡lam substantiam “Ppellant, que cum alia copulata, seu ? 144 DISSERTATIO Il. E ipsamn ad se trahens, aut imbibens; nova substantiam componit d:duabus ita combina coalescentem. Frequentissimus ést :apud ché micos hujus vocabuli usus, ut in sequentibió] passim videbimus. Ne tamen fines nostros, 44 praefixam cursul studiorum philosophiz brevl tatem pretergrediamur, precipua: seligemús que de fluidis elasticis traduntur ad physid notiones pertinentia, Qui velit hac fusius 1144 ctata atque experimenta noscere, quibus ful dorum elasticorum natura detecta est, Lavo sierum adeat, Brissonum, ac Dandoli annoté tiones ad Josephi Poli Physicam experimen lem. O vo A de dl. Classes: Auidorum elasticorum describu 161, Quoniam omnia fluida, seu gas duas species precipuas, seu classes distri? jam innuimus, vivificantia scilicet et azalí nunc, que in ipsis comprehendantur ful exponere pergemus. Et in prima quidem 4 se duo tantum inveniuntur, aer atmospherk et aer vitalis seu oxygentum, quem comes” luzzius esse verum aerem elementarem ex mat, atque omnium finidorum acrifor” parentem; ex quo cum aliis substantiis có nato reliqua omnia fluida aeriformia P niunt. Fluida, seu gas azotica in ttes CU commodius partiuntur : prima contintt $ que salina non sunt, seu que nec 4% A alcalina inveniuntur: altera salina comP FTogenia 2ppellantur. > 1.182 12 primo ordine, qui gas non salina um? Mumerantur 945 azoticum propris die “ante. LUOd aer phlogisticatus seu mopheticus _Mtea q icbat:'gas mitrosum,sive aer nitrosus; Leas muriazi, umoxygenium , quodet aer aci- > Marinys dephlogísticatus antea dicebatur, Me Inter gas salina secundo ordine com- Preheng DUmerantur gas acidum carbonicum,, Arod aer fixus audiebat; gas acidummurtati- e > Quod et 2e7 acidus marinus ; gas acidum E hurosum , quod et aer acidus vitriolicus: Sas acidum cum, sive aer acidus spati- “us: et gas ammoniacale , quod aer alcalinus ántea vocitari. consueyit, 1064 Omnia inflammabilia , que tertio or- A mprehenduntur , ad camdem speciem sa Ydrogenii referuntur, etiamsi quasdam ams Varietates. Gas itaque hydrogenium | E > QUod et aerinflammabilis audit , vel est de genium sulphuratum , sive aer phosphori- dee as hydrogenin carbonatum ,gas hy- y IR carbonicum ; ac demum gas hydro- a Palustre, basin (Omnia fuida acriformía radical seu tam (160) habent simplicem , aut composi- Stan Salorico (157) combinatam. In sub- Jormam poo. 44/orico copulantur , ab coque A tici nanciscuntur, postquam AA 10 | 146 DISSERTATIO- 11» | e:substantiis, a quibus educuntur, avolayé rint. Breviter in:sequentibus indicabimus f dictorum fluidorum bases , seu radicalia, qu omnium naturam et proprietates fusius per quamurz pracipua tamen de acre atmosph*É co, gas acido carbonico , seu.aere fixo, et ¿ hydrozenio exponemus , postquam fluidofl radicalia indicaverimus; quoniam tria hecíl da ad plures physicas notiones manu duct et precipua phenomena aerea ab his prod cuntur. AA OIE CON o 5 TT. e Da 1 4 A ET AS re do dy Bases, seu radicale fnidorum elasticora exponuntur. 166 1. Aer atmosphericus duobus ful elasticis invicem permixtis componitur; 2 nimirum puro seu vitali, qui gas oxiseníu Laboisiero , ac. recentioribus chemicis nun patur;etgas azotico, quod acrem phlogist tum antea vocabant. Hujusmodi tamen pal componentes non «quis portionibus in aun? phera continentur ; -nam gas oxygenium ' tantum, gas azoticum ad 72 partes atmosp* re tribuit, Basis aeris puri, sen-oxygenti e lud principium y Sine quo acida non ge ero tur, unde et ¿li nomen impositum , quasi 4% dorum generator latine diceretur. Oxygen" tamen acidum ipsum non est; at-ipsius PÍ mixtione acida generantur. Gas azoticumo E sim habet non alio charactere notamy %4 quod vite animali sustinende impar sit, 44 x Ne vt sa A eruínuto rva e pe Compen.. Ena hoc: :nomen' a ¡PEOpr; tarenipsiseribuens que om- 2 1001 945 CoMmunis;est:; quare: mitroge- e Ro ads gas azoticum , modeste r-Proponite. OS tamen receptum h stress 144 -Dimus eosquod «passimapud au- ; nos ita: circumferature sm... : > o de E cojan eN e Benia, sifodica tamen quantita— Jinctum, 3.: isgas muriatici oxygenii | mec recies flamma refer- 4. Da 2. do o ; : . E . 25: Eat ici est 0%) gerium, me. Porro ri tantia ¡la , que e carbone ualtur, a reliquis substamiis terreis, ex qui- dao “car bonium aliño aliivo= ÚS carbones -ordinarii. “habent, od ombuscbies cs fiant. 5. Basis gas acidi : Pati est acidum aqua super as acidi syl- Mte destitutum. 6. Basis ¿ bb Desp actdum sul 'phuricumseu vitriolicum, cod. ob, q] ns sulphur 0xygenti partem-a- 4 Et: redundantem exuit. 7. Basis MO ricó , quod et gas spaticum, est Uoricum. aqua redundante: exutum. : Enpurecalis est ammoniacun si- z de ste causticum aqua reduadaass 168 » pe 0 sigas hydrogenió puri: est bs 157 eo quod al Nita, que hydrogenia Pet ipsa AQUA generatur. 10. Á genio sap O continente gas 5 148 DISSERTATIO 11. ” hy drogenium eE de oritur , quod proilé predictis tamquam basi us componitur , et4' heparicus antea audiebat. 11. Hydrogen etiam phosphorum solutum in se continens £ Li ProgloGue generat, que d roinde illius bases sunt. 12. Similiter gas? drogeniumcarbonatum,et13Gas hydrogen carbonicum ab hydrogenio tamquam basi cl ponuntur: primum tamen carbonivm solut continet 5 alterum acidum carbonicum 5H oxygentum carbono mixtum. 14. Tanden drogenium palustre ,hydrogenium,et gas á ticum pro basi habet; que tamen multimél proportionibus conjungi possunt. 38 169 -Schol. Ex hactenus expositis pe cuum fit, omnia acida ab oxygenio comf quod per singulas acidorum species subs tiam bi afinem copulans , peculiarem E cujusque naturam induit, ab eaque denom tur: ex. gr. aqua regía, que est acidum % muriaticum, ab. acido nítrico ,et acido. me tico Componitur; ex quibus postremum 004 nitatem cum oxygenio ad contactum. h cum acido aítrico , ejusoxygenium invadi! eoque habet ut aurum, platinam , ceterá? solvat,que.ab acido nitrico seu aqua fot tacta relinquuntar. a A” DIE ABRE, > 149 E ; De $. IV. dee Sr z ; | d De Anidis aerem atmospherieum consti- CA tuentibus. do A o Aer atmosphericus tamquam elemen- lt habebatur ; nunc autem 2 duobus APA fnidis elasticis componi, que natura no Ad diversa sunt, 3 pluribus experimentis, Monet dubium itum, existimant ple- rd Missa hic facio caloricum et lucem, € os ompia fvida constitui, atque o - Fetineri certum, aut saltem simillimum o iderur. Quare ad duo finida tantum acri- ¿mia sermonem convertemus :; que quidem, , ya Jam semel et iterum innuimus , SUnt Is 0% ygeniumdictum, et Zasazoticum, 0 pue mullo negotio peragendum JS More SUD vase vitreo in campane figuram Sum > cujus labrum intra aquam demer- ld Ut aeri externo aditus penitus in- tu Ey parva candela accensa supra frus- Dosis, aut alterius ligni collocatur. Ac Quam p dui aer tenuis E campana per a- Ma Ser otras elabitur: deinde candele flam- tur; , donec penitus extingua- «. * QUo tem p- pe Vitream elev Pote ctiam aqua intra campanam | Atur, ita ut quum omnia refrigue- 150 DISSERTATIO Mo 1d rint, ad quartam partem internz ejus capacifá tis aqua 'oppleta inveníatur; illud spatium 0% cupans, quod aer per aquam. elabens , templ re combustionis - ndelx desernit. Quod sta mal quodcumque intra:campanam includK ita ut nulla acrís externi partícula in.ipsam Í rumpat, intra pauca-minuta suffocatut. +171- Corol.-Aerrigitur:expulsis quart partem capacitatis campanz vitrez occo pad aerque rebosa :igni álendo, nec wviteval mali propagandx aptus est. Quare in. aere” me duo fluida penitus diversa” mil sunt , ex' quibus. :acrwrralís. in combusdll consumitur, ad camque .peragendam' est pI sus necessarius: alteruni ad: tres quartas pal altero ayolante, relictus 3:neque combastió neque vita alendevaptum:est , atque aded“ tcumnuncupatar«Ceterum combustionis pore gas aliud. generatury> quod gas ack carbonicum'sivecadrem: fiximm antes conc vímus. Hoc:tamen aquarir agitando¿ aut A -Caloe dissoluta facile:a Ami:do:azoticosepardl quod numquam cum;aque miscetur; ut: im tur 945 carbonicum;iquod idcirco“aquas Y tione ab ¡psa absorberarsidal > 09 000 172. > Her puros seu "vitalis ab oeyga% _calorico o tate:ipsi- copyluro: ponitur, A+ riestleyio;:ac feré omnibus: Té tibus usquead Lavoisierum ¿er dephlo 2H tus audicbar. E pluribus'substantiis aer VEA extrahitur ,*calore «ipsas' dissolvendo ; PF timtamenab 0xydo seu calce rativa MANE sia, ab oxydo: mercuriali rubro, ac foliS x. DE AERE, EA Plantatúm soli i expositis E Hz ta- A “aerem ipsum “non continent, £jus radicale seu basirm., quod est A á [etalla énim in ame non redi=. Ae DIST combinatione «cum oxygenio; ON EN corum pondus au- Pi áiten pe calcibus metallorum eS quad a est aer ipse E ES quo SrtaMom autem, quum ab eo oxyge- xtractum , ad statum pristinum re- El ¡uem box enio trans- hi de a da ATTE - uctum 1 com inatione DO. oz Y. ion igitur nibil alind am combiriario ¿Oxygenii cum substantia | bili: :quaré aer Vitalis est Ain com- de Ne magis resolvitu tur, quam ipsum corpus y pele 'Unde in omni combustione, si eS ar “aer purus tantum combu- rvatum etiam est, corpiís ac sum, modo supra expósito a substan- 0), cí concitetur , Citissime comburi, Es: Mm quadruplo majorem, ARE si aere WM uf Fy concipere, Ane ma 2. Planiéte solis contactu maxi- maeris vitalis atmosphere. com- $ Quo: salubritas Aeris cam campestris, toturnior, _valentior, ac ro- E tepétenda. Contra autem in im sj “frequentiores' fuérior, 132 DISSERTATIO II. e dl aer minus sanus, valetudo plerribus infirmit2 “tibus obnoxia, ac imbecillior constitutio cof poris experimentis. quotidianis reperitur. Qe enim aer purior, est, illum respirationi apu0 rem experímur , ceterisque vite functionib* majorem vigorem impertitur, quibus vita af malis conservatur, ac producitur. - HN 175 Schol. Ut preced. corol. majore in% mine collocetur, juvat hic respirationis animé? lis theoriam breviter exhibere juxta princif hactenus stabilita , A quibus maxime declaratl! Precipuus naturz finis in respiratione est, $ uinem ad contactum cum acre atmospherll “adducere; quod fit medio viscere pulmon2 ut omnibus notum est, cujus alterna contí ctione et dilatatione aer exspiratur , et inspif - tur; indéque contactus sanguinis:interius 0% culantis cum aere nos ambiente obtinetur. 24 hujusmodi,contactu- illud precipue habef ex quo veluti fonte cetere functiones animé derivantur; restitutio nimirum calorici, qU continenter machina animalis deperdit; que que magna copia in aere puro continetur. Y, rumin contactu aerisatmospherici cum sadé” ne oxygentum cum carbonio combinatur 9% abundanter in pulmonibus et sanguine cor h netur; et caloricum ab eo sejunctam transit ot sanguinem. Nam supra jam diximus, acre”, talem ex calorico et oxrygenio componi» Qt parte illa acris armospherici, que aer “gl est, in inspiratione resoluta, ob disjunció y oxigenii a calorico, que duo illam const bant, reliquum aeris, quod in expiratioP*” | 1 e A k 8 DE AEREO. 153 Utuitur, acre vitali feré destitutum manet; ac —Tovum aliud emergit fluidum, quod gas aci- tum carbonicum, seu aer fisus vocatur.. Du- -plox igitur beneficium nobis aer vitalis inspi- Yatus impertit, videlicet carbonium.,' quo San» gUs abundar, quodque ¡psi nocumentum non modicum, si edundacóty afferret , ab ipso au- "t3 et caloricum + nostro corpore in atmos- - Pieram et circumstantia corpora avolans, con- ter reparat; caloricum suum in sanguinem —WSinuando, quum ab oxygenio separatur. Ay- Arogenium (168) etiam in sanguine reperitur, Mod oxygenio copulatum aquam componit; - €t hinc ést quantitas illa «que, quam in exspi- idos ulmonibus in formam vaporis exha- 276 Corol. Animalis itaque respiratio est ¿£Mta quedam in pulmone cabrio duarum, ¡in sanguine reperiuntur , substantiarum, Sá Arogenii Videllóss rd 3 quam quidem tionem peragit gas oxygenium in aere tentum; quemadmodum in ela , aut lu- mia Nisdem: principiis, Aydrogenio, et carbo- Pina ns perficitur. Quare animalia res- ma, big Pa:sunt vera combustibilia, que insensi- In, ardent, et consumuntur , ut lampades. | perico que atque in combustione act ou Oz gensun et caloricum submi- aim o Sanguis autem hydrogenium et carbo- lia at cetera combustibilia. Quod si:anima- > carbones “non repararent «¿juro Sa et di 2, continenter in respiratione deper— Situm, idem ¿psis oa, quod lampadi 1547 DISSERTATIO” 1. dd Te ardenti,: oleo deficiente , usuvénit; extingue” rentur nimirum, pabulo lente combustioni subr | tracto..Nam quos memoravimus in experimen— to supra Yelato candele ardentis intra campa? nam vitream:collocate, eosdem effectus expe rimur, sianimal vivens loco candele, aut lus cerne>introducatur: animal siquidem sensim. aerem vitalem destruit:respirando, cujus vict gas acidum carbonicumn, et aqua generantus, quare acre vitali deficiente, ab acido carbonic! animal ¿suffocatur.: Investigata autem natura flnidi intra campanam remaneñtis, postquam candela; aut animal extincta fuerito, duo re=. perjuntur. Nimirum: gas a4zoticum (170), quod. in-atmospherico acre continebatur: haud -alte- ratum, aut quantitate minutum, gas veró .0xp-. gentunt pens consumptuiirirpars enimcum car bonio sañguinis copulatum: est, ut in com us 4 tione:candele- intra: campanam cum carbonió” ejusdem; exqua conjunctione gas acidum.car” | bonicum compositum fuit; pars cum hydrog 6 nio candele.,- aut sanguinis 'aquam :forma vil A cujus aliqua «portio-subtilior ad modum acriS tenuivaporeresoluta 3'campana avolat, aquan- que:transcendit: residuuin'admiscetur aque in tra Campañam Contento -Enimvero respirationis: status frequentissimó. in animali variatur, tum: A vigilia et sommoy Y quo functiones vitales intenduntur ( Metaphe 367); quum etiam 4 labore tam corporis qual mentis; cor pora enimnostramotn atque exerc” tatione recalescunt;quod acalorico per frequen: témrespirationem in sanguinem abundanti DB AERES 7 155- troducto provenire , exdictis eruitur: A varietate? e ( ctiam tempestatum nonnulla ¿in respirationem' Inducitur mutasio: tempore enim frigido. fre=- - uentiores sunt «respiraciones, calido: remissio=" . + . FP .l Mod sapientissimi natura auctoris provi-- E ita dispositum est, ut caloricum abuñ-. «“AMhus in hiemedeperditum; frequentiore res Piratione instaurétur. Hinc observante “Laboi-- uo. in Dissertar, de: Respiratione:2: Dandolo” “Mlics evulgata, magnum discrimen intercedit” bue individua, etiamsi gravibus exercitationi- Us «hon subjaceant ¿in ordine sad? pondus “des. Iditum : nimirum ab undecim:granis quoli=- * minuto: ad 323 quod in solidis 24 'horis) mor.) 31 uno, cum 4 grossis ad 5 ¡libras ex-- curreret ; in qua tamen supputatione effectus “anspirationis.cutanez-pulmonaris; ac respi- Hationis comprehenduntur. Unde media pro- A + deperdita foret =- 13-grans singulis” miínut.: ln sUnc, cum 7 grossis singulis'horis: ac'2 SUS cum 13 unciisitransactis 24' diel horis: exo Mibus transpirationi cutanez libra cumr4 un= a Eespondent; relique: 15 uncia respirationis: ; -Productum.:. ió dd dl ¿on A e. Ñ O lane "espirationis .spectat ;: homo :solido* 2 4900 poll. cub. seu 21 ped; cub. circiter” 215 consumeret , qui 3Lancias pendent? insum 4512 paulo” amplius aque formando cendo dee reliquum “acido carbonto-produ= hoc + “Stinatur. Volumen gas acidicarbonici: A “Mpore ducum= 14,832 poll. cub:seu 5 | oo media proportione assumspta;: quoad: 156 DISSERTATIO 1. ped. cum dimidio circiter: quorum pondus “ ki 1.lib. 2 unc. 1 gros. 69 gran. Ex his 4 unc. 9 gros. 48 gran. carbonio tribuuntur : oxygenio. veró 11 unciae, 3 gros. 21 gran. Pondus aqué- hoc tempore formate est 1lib. 5 unc. 6 gros.2Í gran. in qua componenda 3. unc. 1 gros. grale 24 hydrogenii insumuntur : oxygenii vero E. lib. 3 UNC. gros. 4 gran. 71. Quantitas aque 2 transpiratione pulmonari formata 7 unc. *quas tur. Unde simul collectis summis hoc modo: - Aqua ex transp« cute lib, LUNC, 14 gros. grano Atransp-<pulm. 5 07. Me Carbonii | 4: 6:48 Hidrogenii- 3.1:1.3:24. quam supra posuit Lavoisierus ponderis, quoé' homo amitteret solidis 24 horis. Hujusmodk calculus valdé differt ab altero Sanctorii, qué ex alimentis ab homine sumptis £-per transp! rationem amitti statuir, reliquum secretionibié permittebat. Video tamen Lavoisierum ac 2% guin in duplici dissertatione de Respiration% ac Transpiratione pulmonari sommi tempoñt minime rationem habere , certé mentionem 1% faceré; in quo Sanctorius ad 40 uncias ex pot” dere deperdi computavit, Me. . Ceteroqui observatum a nonnullis physié” fuit, foeminas minore copia quam viros 19% pirare; quod et 4 pororum subtilitate major et ab excrerione per alios corporis meatus 12%” y! delia DE AERE. 157 Venire potest, Compertum enim est, ab auctis excretionibus transpirationem minui : unde Menstruz purgationes in foeminis in causa esse OSSunt, cur minore copia pre viris transpi- Sit: aut contra transpirationis defectum men- Struis Purgationibus suppleant. e _ ATeter Jam enuntiata restitutionis calorici, depositionisgas acidi carbonici in sanguine Mtenti, aliud etiam beneficium 4 respiratione haber compertum erat á temporibus Boerha- Sanguinis nimirum rubediném ab inspira= € seu contactu aeris provenire, quod etiam -SCcaria tentaminibus factis confirmavit. San- pe enim-circulans, antequam ad contactum _2enis deveniat in pulmonibus, atro colore in- ficitur, quem in ruborem commutat, statim ac Per inspirationem ab aere continsitur. Quam OS rvationem jam Duhamelius pramiserat; et Stor Philos. Inst. ad veter. ac recent. lectio= Rem Comparata an. 1695 editarum tom. 3 sect. 4 Cap, 1 in conclus. 2 sic habet. “Primarius res- Piratiouis effectus in eo positus videtur, quod ca SUinis motum promoveat , fluoremque ac IUm colorem conciliet, 277 Corol. 1. Effectus itaque respirationis ipui sunt expurgatio carbonici superabun- ac e in sanguine, calorici deperditi restitutio, Mo in rubeum colorem ejusdem trans- ceden postremus effectus 4 duobus pra- intra aer simul producitur. Nam et sanguis mica “rem vitalem inclusus majore rúbedine an 2 tad gas carbonicum, hydrogenium aut translatus , acquisitam rubedinem in vil tion 158 DISSERTATIO 11. > tetrum nigrorem commutat. Quod pariter «nire debere, :si :aer hujusmodi qualitatibus -festus inspiretur, res est id insalubritas coeli in regionibuús ubi aer ab -halationibus mephiticis inficitur, ut sunt lo humidiora, paludosa, halitibus mineralibusif' festa'y aut hominum frequentia ob respirati -«nem, transpirationem , excretorum ferment”” sioñem etc: deturpata. de --4178 Corol.:2. Male igitur sibi consulun qui conclavia angusta et exacte clausa ama ac omnem cum: aere atmospherico commul' cationen intercludunt; somni-presertim tem ¡pore», quando per: plures horas idem aer conf nenter respirandus eumdem efféctum produd atqueille intra:campanam vitream contentus2 omninosimilis procul dubio sequeretur eventl si adeo exacté rimule obturarentur,, ut null penitus cum externo communicationem pH mitterent aerivintra conclave: retento. Quod plures homines aut animaliactiam in a nf spatiis concludantur, ut in theatris, aut cti in ecclesiis fierj solet 3 nisi aeri externo" liM aditus permittatur, ita ut aer respiratus sud de renovetur, nocumentum maximum said? + AS * . inde derivári'y"némo est, qui non videat, si 1% ctenus “dicta rie perpenderit. Funestissimó? documentum Calcutte in Berigale regno” teritati reliquerunt anno 1756 quidam A0E uos-ad arcem Fort Villiams a pellatam m4 ibili crudelitatis-exemplo, ad: 146 contra runt in angustissimo carcere, cujus tota 4 amplitudo duodeviginti pedes cubici, nec* Pa LS “DE? ABRE: * o. An £um aditus- aeri per,duas fenestras permit- Sar Mie Hamasis; quen Impreab lo culcaris! Er sant post tres horas 50 El a Urunt;- atque omnes procul dubio uña Fuissent y Disi post decem horas:ind?2 3, : 4 -intum vivi supererant, educti fuissent, ProguiS jam tum 2 vivís sublatis.Carceram habras. 090 ¿documentunt' pre .oculis semper te allcianp one Senteñtiarm: judicum:rcos mor- habensnt Nam. ab Spallanzanil ts 9 "Mus > animalia in aére undique concluso Vero ob defecuin gas oxpgenii intere; lis. MM ctiam ab eMuviis transpirationis anima- cs a im aliis gas permixtis pes la loser exhalatur 3) quemosi añi= ma !a “Inspirent , Lio rd, Horum Mluviorum tanta est Pernicies, ut animalcula, dp cris defectu Mminime intereunt ,¿nheo ek ro cant: Unde semper curandum, maximo y ye pitaculis continenter- renovetur; me, ubi plures simul <onveniunt, ac dius in Morantar ,-ne lethiferum. hoc venenum +. SUinem introducant. dad 03 + as Corol.-3.: Pejus adhuc-sibi et infirmis colar. ? Lui conclavia, ubidecumbuntexa- posa tenent; quasi magnum detrimentum - Periculyp dere externo ¡minineret; nullumque AC respi 20 acre mephitico, transpiratiorie, HIONe morbosa infirmi timendum fos afec. la Mia et bene -valentibus y -eromals EAN osissima sunt. In nosocomiis pra Sertim , : , Fe e itudira plures simul infirmi-decumbunt, pde ¡nibys Ep: maleficis., er-contagium lato + 1 DISSERTATIO Ilo diffundentibus affecti, hoc maximé curandu'% ut aer, etiam nocturno tempore , machinis,? opus fuerit, ad id adbibitis, renovetur , qu presentissimum ex omnibus remedium est, af] ue, hoc non adhibito , nullius erunt utilitaf lura nitide de hoc argumento disserit Jo phusGuerrerus, Guadalaxarz in America natí in opere de Fluidis elasticis , quod hispant propediem in lucem dabit. 5 , dntz re S. V. 2 De gas acido carbonico , sive aere fix0l 180 Pluranomina huic fluidoimposita suf' que noscere oportet; ne in legendis auctolf bus confundamur ; et rem eamdem diver esse putemus. Paracelsus spirizum silvestre xit; Vanhelmontius, qui spirítus antiquof in gas transformavit, gas silvestre appellal yoluit. Aer fixus plerumque audierat a Bo) alesio, Priestleyo , im0abipso Lavoisieros ipsum deinde gas acidum creticum , ac del gas acidum carbonicum vocari jussit. AA mephiticum, gas mephiticum ,asidum aer ac frequentius aerem facum etiam recentes 4 toresappellant. Ejus elementa , seu bases su*ty partes oxygenii ,ac 28 materiz carbonose » Y carbo , et carbonium Chemici recentes nun“ runt, Hujusmodi gas acidum carbonicum ratum invenitur in campana vitrea, post corpus aliquod combustibile, aut respira! (¡8 aerem vitalem destruxit, ut sup' monuimus. Á natura ctiam abundante. ca DE AERE. 161 <itur nullo artis adjumento. In specu quodam 'Ope. Neapolim , quem 2xtrum canis y italic ota del cane yulgo dicunt, aer quidam e pa- ¡mento exhalar, qui vaporis tenuis naturam _CMIE> et animalium respirationi nocentissi= mus est, ut experimento canis, A quo antro omen, advenis phenomeni invisendi gratia nvenientibus ostenditur. Agricole, qui fun- M colunt, ubi antrum situm est, canem do- ¡cum ad conspectum advenarum fugien- Em ATripiunt, atque ad pavimentum os ejusdem “Ppl icant; intra, minutum temporis canis sen= + 0 amittit, qui nisi statim in lacum vicinum Mmergatur, ut sensum recuperet, pauló post _Moritur, ut plurimis aliis tentaminibus con- —Pertum est. Hujusmodi specus Plinius etiam Meminit, lib. 2. Hist. nat. cap.93. “ Spiritus le- mi: les alibi aut scrobibus emissi, aut ipso loci Pr: iferi: alibi volucribus tantum, ut So- ote vicino Urbi tractu: alibi preter hominem - eterjs Animantibus: nonnumquam et homini, ¿tin inuessano agro et in Puteolano. Spiracula dy alii Charoneas scrobes mortiferum spi- face alantes,? Notatu etiam ibi dignumest, si gg Acensam ab aere exhalante extingui, 0h mix, vimentum , ubi aer densior est, neque tus A y, em cum acre atmospherico purga- Stru 1pSum constituente, admovcatur. n- Plosa ¡gp 2)70tecnica , ut scopletum , inibi ex- Video Bon concipiunt, que omnia signa Pica oa sunt aeris fixi seu gas acidi car- Quod ee, lost 2 visceribus terra ascendentis; Tom, y Um in hoc antro, verum ex aliis * 1v, 11 162 DISSERTATIO 11. R “fodinis etiam exhalari, in dubium verti 0% —postest; presertim si terra. wiscera sulphu” _abundent. In fontibus etiam 3 quibus acid aque scaturiunt; hujusmodi fluidum continé%! 4 quo acidam naturam induant, existimant £ centes chemici, ¿3 ¿2181 A liquoribus fermentantibus gas 4%, dum carbonicum abunde generatur. Quare ni% mirandum plures, qui cellas vinarias, ubi Y] num cereale aut commune fermentescebat , % gredientes, aut intra ¡psas diú commorantes)? nuis clausis , ab acre mephitico, id quod in 4 trocanis evenit,suffocatos interiisse. Idem c% ingitiis, qui intra conclavia clausa ignem 4 bonibus accendunt, maximé si inibi dormit* ut dum nos Januz commoraremur , quibusd* edificatoribus prunis accensis in conclavi 0 mientibus, funesto exemplo comprobandum * eterno somno correptis. Mors Joviani Imp* toris vapori carbonum etiam tribuitur: qui vis non omnes historici in eam sententiam spirent. Hoc. tamen apud omnes chemicos?%; dié certum est, á combustione corporum, * ximé carbonis,:4 quo nomen huic finido 4%; tum est, quemadmodum á respiratione an quam lentam esse combustionem modo 1 mus, gas acidum carbonicum abunde ger 1182 Artificio etiam chemico € pluribusT, stantiis educitur maximé e calcaribus. Mig tamin pulverem redactam madefeceris, a 8 de acidum vitriolicum modica aqua dio illi pulveri immiscueris in- phialia AC ¡nera ad id destinata, magna effervescentia eE. 3 1 D $ ES DE AERE, 16) NS 3 deinde os vasis obturatur , atque intra vas a qua plenum phiala altera, F aqua itidem Plena, atque inversa supra planum foro per- SUM Statuitur, ut mediante siphone BDH per AQuam transeunte, e phiala AC gas continen- 8 > 2d camdem ipsum transferatur aqua vide- q X E per tubum descendens vi nativa gra—- Su Ls Usque ad phialam AG, gas levius expel- | dl Per eumdem tubum BDE ad phialam FE. ertur. Demum a exaqua phiala sar Moveatur, exacté occludenda est, ne aeri a rico aditus pateat; habebisque gas a- a carbonicum , sive aerem fxum ad usus o svolucris destinarum, Hoc modo etiam aer SU gas 0%) zenit e substantiis ipsum drebentibus obiineri Posse, perspicuum est, > 83 Schol, Etiamsi predictum gas per Om- beer Atmospherico simile vidcatur, poe quin men ab 1pso differre: compertum est. am Malin Jus qualitate azotica loquamur, ani- Ls 'um tespirationi nocentissima, ¡llius fica: multó major est gravitate aeris ar ora tci. Brissonus asserit esse ut 1511 100, dem Proportio plusquam dimidio graviorem esse Sam Cum aqua a finitamem exercet, Tta ut “aio. Poio deveniant, statim misceantur, IAS TEN . OS $2 ARimaj,, cOntactus major evadat. Hacdeegu- 164 DISSERTATIO 11. 8 mum aer atmosphxricus nullo sapore insigaé est, gas vero acidum carbonicum lingux adm0 tum, acidum saporem exhibet, y De acre inflammabili, seu gas hydrogenior 184 Fluidum hoc aer inflammabilis anté dictum, a Lavoisiero gas hydrogenii seu aqué Senitoris nomine donatum, ab aquis stagna”' tibus, locis palustribus , fodinis metallicis carbonariis , substantijs animalibus, ac vegt tabilibus putrescentibus continenter produc* tur, atque in atmospheram transfunditur. 4 tamen in hoc statu aliis fuidis permixtum P rumque effertur; omninó purum ab aqua res% luta obtinetur, quoniam ejus basis unum est? principiis aquam constituentibus, atque idol co Aydrogenium est appellatum. Aqua enim' recentibus tentaminibus 2 Purcroyo, Plac* Lavoisiero factis facem ipsis ponia «A vendish, ac Priestleyo, qui nec opinatus M%' eos in eam rem offendit, quin animadvert% substantia simplex non est, ut vulgo fer” tur, at corpus duobus fluidis elasticis cowf,, sitúm oxygento nimirum et gas hydrogenW , proportione 17:3 ambo pi seu ias partes totum dividendo, 8; oxygenio y 1$ A drogento tribuuntur, Quare si pedem aqui e bicum educere velis, qui 70 libris porto xquatur, 59 lib. 8 uncias gas oxygenis e Y lib. 8 unc. gas vdrogentí permiscere cor”: DE AERF. 165 tendo debes, in apparatu chemico ad id des- lato; Posteaque quantitas aque ponderi duo- cur, fvidorum perfecte respondens invenitur; PES videlicer cubicus aque 70 lib. ut modo dic- In est Pondere continens; quod invictum est "gUmentum contra negantes , aquam ab utro- Jue fido, generari, in quibus est Metherie, de umquam aquam a combustione utriusque Firm oDteritam, quare ipsorum pondus, af- "Mat: et hc quidem synthesis est aque ge- Mera tionis. .. E ) 185 > Analysi etiam ejusdem principia de- m simulque gas Lo qe a Obtinetur. In apparatu (fig. 30) de- e Hipto limatura ferri poaeay in phiala A, cui mM sulphureum, aut muriati- aut: carbonatum aqua copiosa quo facto quedam fermentatio calida o tur, que aerem expellit in vase contentum. + 'Madmoto tubo BDE gas hydrogenium in al- Teram phialam inversam EF ín H constitutam ¿Vansits ut antea de acre fixo loquentes fieri di- is Berrum, nimirum, aut etiam zóncum ingerdocopulatur y hydrogeniumque d calorico “Te ni elastici resolutum liberum abi- censis soe Tum etiam ferreo carbonibus ac- a gue DOsito y atque in tubum B desinenti 2- sestesgo ii infunditur, que 4 calore ejus ha- per tente, hydrogentum abiresinit , ex quo Panam vi Pialam E, aut si malueris cam- riforme e adhibere poteris, fvidum y ogame transcendit, quod erit gas hy 166 DISSERTATIO 11. a -186 Characteristice proprietates hujusce Y , di sunt: 1. Odor quidam gravis, ac naribus 1 gratus.- 2. Nullom aciditatis signum :prabé! ex his, que acidorum peculiaria sunt, ut cd cem aqua dilutam precipitare, ac heliotropt4 tineturam in rubeum colorem'mutare. 3. OM nium: flúidorum ¿lasticorum levissimum quo? sit, gravitatem habet specificam, que cum af! comparata, est ut 8,04ad 100,00. Ob hanc pf0 ia 84s hydrogenium globisaereostaticisté ici successu applicarum est, ab ejusque lei tate corumdem elevatio obtinétur, 4. Gas hy drogenium viventia suffocat, ut cétera 220 e | peculiare tamen ¡psi est, veheméntes convuiA siones excitare in:corpore in ipsum immersóg 5 Etiamsi facillimé conflagret, corpora ardeng tia:in ipsum immissa statim: extinguit, Nota4H tamen dignum est, candelam accensam, que duég in gas hidrogenium'introducitur y'ejus superf ciem accendit, ulterius promotamextingui: du? vero ab-eodem-éxtrahitor, sepius iterum 1% flammatur. Nam hujusmodi fuidum ab acre $ gregatum,-numquanr nisicubi ab aere contif gitur, inflammatur, ¿Que quidem: accénsio Y promptiof est, quo contactus cum'aere evad' prolixioro Tn lagena vitrea tertiam partem £* hydrogenti com duabus acrisatmospherici com misce., ac-ejus ori candelam accensam admé ve: gas statim conflagrat, ac strepitum edit? milem pulveri nitrato accenso detonanti; Y fragor:maxims resultaret;' si loco aeris an pherici gas oxyzeniun substitueretur. 7 187 Schol. A levitate hujus fluidi, J% DE AERE+.: 167, | demque inflammabilitate fortasse derivantur co- - FUScationes, fulgura, tonitrua in superiore at= Mosphera excitata, igne electrico. incendium ¿n Sas hydrog enium transmittente., Inventa quippe “st machina 2 Y olta, industrio physico , quam Pistólam electricam vocant (fig.:31), in cujus DESC arco ag-gas hydrogenium proportione sur | Pradicta unjus tertiz partis, ct aer atmosphe=> esos ad duas tertias includuntur. a asis fundo vit stallica recurva be aptatur intra tubum aaa da mastice conglutinatum , ne 1n me- be lectricitatem transfundat :. OS Vasis g teoccluditur, aut tubus ferreus globo plum= 59 ONeratus,-ut. in scopletus fieri solet, collo- jas “Si_corpori electrizato extremitas 4 e contactum applicetur, ut in machina e- olet:,. scintilla electrica excita- “Ls QUe virgam be transcendens, alteram Ps m £jaculabit 8 globulo b ad alteram do, SMitatem in-modum virge recurvz Con- tn) ab eaque incendium in gas vase con- sic YX. transfundetur ; quod quum clausum > Magno fragore obturamentum subereum, A Plumbeum globum explodet. E fodinis, LN tim unde carbo fossilis extrahitur, aer Mor bilis exhalat, qui sua levitate supe- a. . > * se ribme Pit: idcirco magna cautio est fosso- incen gol laborantibus , ne facibus. accensis pendio ee £xcitent, quod ipsorum. vitx dis- tristieyp cti, nemo non videt ,-et quandoque rinorum "imento compertum est. Áugustz Tau- pho Poy peucis abhinc annis, referente Jose- oli. oculato teste, quum quidam locus 168 - DISSÉRTATIO II. y immundus purgaretur, ubi hujusmodi gas m4 nam copiam contineri supra innuimus, 1% dam ex operariis, fortassé ut loci profunditi tem exploraret, chartam accensam demisity “4. qua incendium, cum fragore adeo vehemeii excitatum fuit, veluti si plura tormenta belliéf majora explosa fuissent. Ex quo plura mete0 atmosphxrica ac etiam que o superfició terre visuntur explicatu faciliora fiunt, ut SU tonitrua, fulgura, coruscationes , ignes fatui'f sepulchretis, non sine terrore 4 vulgo consph cti, quasi ignis expiatorii animarum, quarÚ corpora ibi sepulta jacent, indicium foret;? liaque sexcenta, que facili animadversione natura deteguntur. ii 188. Juvatad calcem hujus capitis gravith tes specificas fluidorum elasticorum:, tum cé4. gravitate aeris atmospherici, quum etiam Cl gravitate aque pure seu distillate compar*! exhibere in decimalibus ex Brissono.. Aer atmosphericus Aer purus; gas oxyg. - Gas azoticum 2005 Gas nitrosum Gas acid. carbon. Gas acid. muriat. 0) "Gas acid. sulph. Gas ammoniac. Gas hydrog. pur. Aqua distill, Aer atmosph. Aer purus seu gas oxyg: DE AERE». 169 Gas azoticum 1,9048 Sas nitrosum 19/0179 PA Gas: acid, carbon. > ; 18,6161 1 Sas acid, mur. 000 2133482: O q E . Pur. O, ES Sas silph.. | => 253929 o CAPUT TERTIUM. AS De atmosphera terrestri. PR, e. , : eN e opamque terrarum nos vertamus, | ok Circumdamur, cujus proprietates, varia- tibos demon a loci constitutione provenien- Mnereorin. ar 7 ubique gentium exdem sunt, ut da S"inationibus- per universam orbis super- On terra marique etiamnum institutis com= room habemus, Tellus igitur undique aere ; Lear nditur > qui ubique ¡psius figuram af dorum a gravitate nimirum in centrum, ut flui- Parti mos est, id exigente, quum omnes ejus do per lineam directionis grávium (Phys. am 221) ad*terra centrum ferantur. Quare me ospharra telluris tamquam fuidum unifor- dem versam ejus superficiem difusum, €is- QUan s atque affectionibus subjectum, ad QUe te, o 4 terra altitudinem pertinens, 1psius- terum .. YUasi vehiculum concipi pos Ce- dicend uam de atmosphera reliqua, que lationi Occurunt tradamus, va res ab exha- €t humj de Pernere oportet. Vapores aquosis um A > €xhalationes siccis- cujuscumque 8tneris sint particulis constant, 170. DISSERTATIO 1. 190 Prop. IL.“ Atmosphera est fhuidum bé A ee ana particulis mé si copia refertum»” Dem. Innumera corpora in £l ra continenter disolvuntur; in vapores, fumulk ignem abeunt, alía continenter pondere Mi nuuntar insensibili evaporatione ac transpif tione; que in viventibus nisi alimentorum f bulo denuo reficiantur,,tandem interitum sis affert, maxima sui parte amissa. Quo ¡2 tur hz substantix desperdite abeunt? Nam Mm teria aliam configurationem induere potest, $ terire omninó non potest. Quare substantl omnes in tenuissimas particulas resolute, £ ue uspiam loci apparentes, in aliaín conve! guram in atmosphera¡psas recipiente exil sima mole conformate, que specifice aere Cl cumfluo eyadat, contineantur oporter. Exp - menta singulatim id in plantis, animalibuss liisque corporibus comprobantia legi postW apud Stephanum Hales in-duobus eximiis * pusculis, que vegetabilium alterum, alrer animalium Staticam: appellavit. Nos hic PP cipuas substantias , 4 quibus atmosphera 7 lationum et vaporum copia gravida fit, ex MG chemb. cap. 38 Elem. Phys. colligemus. 4 191. 1. Omnes odorose particule ex plat, rum trunco; frondibus,:floribus, fructibus W cumfiventes. 2. Vegerantium fluida contintW ab ipsis transpiratione exhalata. 3. Spicitusiy ex succis plantarum, florum, fructuum ce y humanos usus conficiuntur , quorum maiol “y, pia in auram transmeat, quam arte colli e his similes natura sponté educit ex omaiu”* al? DECARREV"S A Sstantium partibus dum soli aprico exponun- se 4. Volatilia plantarum olea, «sales, terra | de co Porticula metallica: etc.; que actio- *“altro eS dissolvuntur, ac per atmospharam ratio “itrOque deferúntur. $. Animalium respi 10 MUdor, transpiratio, aqua ,:salibus, oleis, qe 8 etc, referta:, ac per .Auras avolantia; _Pariter ex putrescentibus corporibus fer= vas one rarefacta extruduntur. 6. Aquarum nang. 09 exmarium, lacuum, fuminum, stag» ella m Aquarum in superficie terrz, et ab ¡psa US im ena copia a pluvia y TOre, mive , cete- libas plana aas. Mole provenientia. 7. Ex fos- seri queant, ue A pbéram implentquam recen- um, an ña - Ulphur, arsenicum , antimo> Dismar Plgmentum, - zincum , cobaltum, is ES ossilia, quorum particule e ter ima US Spirantiajn auras feruntur. Plu- MUmerys 1. € vúlcanicis cayernis, quarum et dissinan, St sopinioni major ,»et combustione Vis; Pántur substantizx -omnis generis, que in ea o “Erre deposite, ignis actione attenua= rif eamiscentur, 8. Omnium finidorum ac Dpto Clementa;que in atmosphera veluti Tre Habent sedem , et copiosissime in na- Capedin, Y in singula: momenta: núlla inter: Mos phae Claborantur ; ut merito dici queat, at- Officinan 2 terrestrem esse magnam nature. Continente, 1. qua: omnes chemiz operationes | Animalculo Perficinntúr. Adde huc immensam qua, Sed “Um copiam, que tamquam pisces in "mera m Propriam in atmosphera habent; : €xilissima semina; ovia etiam ani- ¡Sh 172 DISSERTATIO J1. y malculorum tenuissima, que 2 ventis ultro % troque delata, plurima edunt phanomena, quibus opinio ortus animalium ex putreó” olim traxit originem, ac patrocinium etiami” apud quosdam non infimi subsellii viros iM' nire Mmiramur, > " ¿192 Prop. II, “ Exhalationum ac vapo% elevatio multiplici de causa evenire potest; q de attractionibus et affinitatibus pronuní mus.” Prob. Ex tabula gravitatis specificz Í Jusque fiuidi ICE Sois. plura ex? acre atmospherico leviora esse: debent ¡gl ex hydrostatice legibus ascendere, dum in! ficina nature ad hujusmodi fiuidi indolem * pessendam adiguntur, eo modo quo globi! reostatici sursum versus hominibus etiam o” sti deferri conspiciuntur. Ex his autem fu'% pleraque substantiisrarefactis, ab acre penitu* rum per tubos capillares recurrunt atmo ram veluti spongiam infinitis tubis capilla el compositam imaginantes, quod quidem ?, ro non abludit; cui etiam materiam elect %g e globo tertaqueo jugiter avolantem $ el prestare non dubitant. lllud certum ? € iS cis tentaminibus habemus, natura et art omnium fere corporum substantiis fividas 43 forma haberi, que continenter in atm La dea de ¿S£lata , perpetuas inibi vicissitudinis su- o atque ex gravioribus in leviora tran= MEE, basibus corumdem resolutis, quz- que demum causa sit mirabilis hujus tran= Pos, quam chemici ab affinitate in ta YSICA general explicata repetere non dubi- ec: NOS autem arcana nature venerantes, am affnitatis existere non inficiamur; qu tandem ¡psa affinitas sit, seu causa illam Ploducens, ingenue ignorare fatemur. o ktm -Schol, Problema definiendz altitudinis rue Exe terrestris plurimum torsit physi- wr =n ingenia. Difficultatis cardo in eo verti- sitas Si 0d nulla certa lege definiri potest den- Ces eo ASÍS: atmospharrici decrementum. Plu- No e Potheses fingi unt, in quibus a <m assumptis diversa admodum decremen- y os phzrice densitatis eruantur. Aeris Portionn viribus comprimentibus esse pro- soli Onalem in superficie telluris , dummodo 98 condensationis terminos compressio non Xcedag; experimentis satis accurate rées2 Node, Verum in diversis altitudinibus hu= com 1 legem non servari, experimentis etiam O est. Et quidem: si densitas- aeris gOtio Ubique foret, 2 barometro facili nes tro Lovin opere de barometro et thermome- rem peiscus Perez ostendit, per regulam au- Jus rarít tudo amospherz deduceretur, Halle- Sui amigo Aeris. progressionem geometricarm ina lmetica progresioni respondentem, Sr trata armospherica in quales partes'A 2S Mtivadinem extremam dividantur, de- á 174 DISSERTATIO 11. 4 monstrare conatur ; ac demonstratum quid foret, si supremus raritatis gradus, ad q j aer reapse pertingit, cognosceretur, Ar incéf prorsus est ratio, quam elasticitas, ac densif in superiore atmosphere parte observant: Y de conamem Hallej,. problema tantum com tionate resolvit, dato nimirum gradu del tatis. ac elasticitatis aeris uniformiter dect scentis. Quod. quum necdum..certum sit y' certum prorsus relinquit atmosphere alí dinem. pe PS 1 y ER ¿FB 164 Aliam viam.tenet Philippus de la re. a crepusculi principio dedncens,ad qe altitudinem atmosphera pertingat. Etenin observationibus- astronomicis compertum ? bemus ,, crepusculum- desinere.,, :ac incipé quum sol 18. grad.. infra horizontem ¿2 A tuncque ejus radii in atmospharram incideH. versum terram refringi incipiunt, ex quo pl lux crepusculi oritur 4 radiis versus terraMó fractis. Hac methodo per trigonometriamf, rius altitudinem atmosphere ad 37,22 e we marinas sen 17 leucas gallicas porrigi ded”” Enimvero a crescente versus terram- den refractio continenter augeri débet; quapr Pg linea. refractionis recta esse non. potest?% continuo flexu 4 suprema parte ad infima” y curvari.. Ea de causa curvedinem ad 1%; rectam calculo reducendo, extensionem 2 pharzw ad 35,362 ulnas, sive 16 leucas Y? el restringit. Que quidem computatio a ver0L, sus non abluderet, si nonnulla, que asun” incerta non forent. Nam 1. initiuin oref teo A A : C£rto experimento aut calculo definir Potest3quum tenuissima lucis fila satis discer= du O ab oculis, donec quemdam gra- eos Astatis acquirant, 2 Incertum pariter sup AMdonam densitas acris atmospherici In e - MA regions “eum gradum densitatis ac- be adrefringendos radios lucis necessarium. ¡tl siquidem” potest, ut per magnum spa= rarer er in suprema regione protundatur adeó ctas ac io y ut refringenda- luci par Sensib Invenjatur, aut refractio fert sit in—, sunt es 30 V ariationes in atmosphera adeó mula UEntes, ut ipsius strata aut columnx densitaris fe em remota cumdem gradum K A > era Mu am obtineant; quare re- Srangibilitas valde diversa in spatio 18 grad. y .Quod “radii Solares transmeant usque ad ag ONtem, atque ex illo horizontis -puncto QUe o Ue adveniunt, inveniatur oportet; di ino incertam facier deductionem al- su 101 ammosphere 4 crepusculis derivatam, Poda Ad pressionem atmosphere supra nos- dificjjo Pus incumbentis quod attinet, haud <St pondus «stimare ex principiis no- customs sico aeris cum aqua aut mer- Vamtis,- - ejusdem basis aquilibrium ser— amor, Nim si superficies córporis statuatur es, on Pasis columna acris:superincumben- Pondords: hujuemodi columne «equalis. la dinis 32 ha drj aque ejusdem basis ; er alt US COrporig. Y, aur metcnrii 28 poll, Superficies Maxima, ¡.assumpto termino medio inter minimam staturam, 14 ped. qua- 176 DISSERTATIO ll. d dratis xqualis censetur ; aliis tamen 15 statué” re placer, quod 4 veritate non longe aberrak: Pes autem cubicus mercurii computante Br” sono 949 lib. 12 Unc. 2 dragm. 13 gran. pende ex quo deducitur, prisma (Math. 392) seu c% lumpam mercurii, cujus basis pes quadrat sit, altitudo 28 poll. «qualis, lib. 2,216, % unciam cum 7 dragm. et 54 gran. pende quod pondus si per 15 ped. quod superfició humani corporis aeris pressioni exhibere pó suimus, multiplicaveris, 33,241 lib. 13 u 4 dragm. 23 gran. pro medio pressione, qui ab atmosphera sustinemus, exhibebit. VY erl hac pressio constans non est, quoniam altift dines barometr. frequenter variant; ac no numquam usque ad 3 poll. augentur, Y minuuntur. Erit-itaque augmentum ponde quod sustinemus, aut decrementum, quo? vámur, z=quale 3,561 lib. 10 unc. 12 gf Ingens sané pondus! quodque immutatio? haud exiguam in machinam nostram indu% deberet, nisi 4 fluidis aeriformibus intra * chinam animalem, ac presertim in cavitaf contentis: ac libere suam elasticitatem Y rentibus , hujusmodi variatione non sus, rentur , sine detrimento machin* illas Y. A A JN ad E y] DE AERE+. 7 177 «y. es -pollices, inyicem.. distantes; tractusque Vene 2 entis comprehensus recidatur,. 4% tra recipientem machinx pneumatice MOCetur.. ix. aer extrahitur, et rarior fit, ¿502 magis turgescir, ac in volumen plus= tm 30: duplo majus distenditur;.ab aere nimi- vostra sanguinem contento. dilatata, ut in 'ésica Probé ore .obturato, ¡in eadem machina "ollocara “2, postquam. aer, extractus ab antliz YE us fuir, fieri videmus. Quod si .cul- in ÁCle intra machinam ad id praparati parva Cum OR FuEBAnI fiat, sanguis violenter Ad. instar spumx, conformatus, ac b nea Dani festans, a quibus mercurius Rbla tres ball: 2ns inclusi, ad duos aut í f atur. o ”.. 097. Corol:Haud dubium quin hujusmodi Dressio. cor * . Or poribus terrestribus: benefica. sit quuera derisantar. beneficia, que facil Percipict.. Nam respiratio, humorun “Pitatio. Sanguinis circulatio, «nutritio, tran= Avatar, e MAME ab. atmosphere pressione Ve SUOUsQuE tamen et majorem pressio= : e Shinere. et ab ca sublevari sine pre- 2 oración e pd exem- rinato, - Possumus, Ac. primum..quidem Ped, 2 qui sub campana vitrea py 300 Proingz *<.1AMplius mari demerguntur, ac Der novies densiorem quam in su- Vie disepi o SIE yo ANSPirare coguntur,. sine Xetur, “himine , dummodo aer subinde reno- boo tome 1 £orumy qui,ad: magnas .altitu- TOM. 1y EObiy-amrsostatiis. quumn. etiam ye 178 DISSERTATIO To a ad fastigia excelsorum montium pedestri 16 nere attolluntuf. Breviter hic, que Saussult. expertus est “in peregrinatione ad: vertical montis, quem Montblanc dicunt , referre Sl ficiat. In altitudine 1,900 hexap. supra mal” superficiem “nullam -sensibilem alteratione” in machina animali nec ipse, nec E comitabantur Socii experti sunt; ubi baromé trum ad 18 poll. et lin. duas jam descendis% comperiebatur, ac proinde jam tum undec” mille libras eoque amplius pondus atmospi% re decreverat. Verum dum 4 1,900 usque * 2,450 hexap. per quas a superficie maris sul sum versus fastigium montis attollitur, in4 debant; continenter se male affici experti su! et quasi cardiaco malo corriperentur , resp, tio anhelans, pulsationes continenter fieb%” velociores, usque ad 200 0 singula mint, quum antea 72 non excederent; vires 0% ciebant, atque omnia corporis munia vé” ab xgrotante peragebantur. Quod si pona! ressione imminutum ad calculos rediga” ab altitudine 1,900 ad 2,450 hex. 2,500 My haud exxquare comperiemus; quum * plusquam undecim mille lib. imminutumn A nime senserint. Sed de ¡is satis. CAPUT QUARTUM. De sono. , 1 Sonus est ¡lle strepitus 2 corporibs, a dentibus in aere excitatus, cujus medi E ei DB ABR Boro 179 AUress:atque ab :his ad animam ejus 'Sensatio 'ARsMittitur, Quare ad sonum y prout á nobis Srcipitur y tria hec concurrere debent: dispo- sitio videlicór in corpore collidente ad frago= qe excitendum; medium per quod hujusmo- di fragor. ad aures defertur; ac sensatio in or- excitata usque ad animum -transmissa, Ne Percepta, Hoo ordine soni affectiones bre- MWMonsisioy AS SS $: Lor $ ' De 13 e. a o e «e 14 A 2. REO promt Á corpore excitatur onora illa dicuntur, que , op Yemovere , ac percutere Meunt, quod fer omnium corporum pro- * €St5 Ut saxum in terram allisum- aerem PA Umpens et concutiens; -rumorem in auri- " Producit: —Verum et:iteratas, er disti netas, “Iparabiles edunt -percussiones , que ad ho KZ * ios tansferanturz ut sunt campanz, fides a torn musicalium, cetera. Duo joja Motu j producat, ut sonus compara- Pus sen, Hoc antem fieri nequit nico Conti Percussum motum concipiat dih roda, ut perspicuum est rem atten- ¿43 QUAre quum motus sit trans- rm Doris qe loco ad locum, COrpus so=- Mato mel Percussum in hoc motu conti. úl -Perseverare deber. Porró -nullum 180 pISSERTATIO Ir. corpus motu solum progresivo delatum 50” num permanentem et: 'comparabilem ció | potest; quoniam ab aure recedens,' aut! jllam accedens, versus” eamdem plagam acre? opellitz unde illa subsultatio in organo pro” duci nequit, a qua soni permanentis, et com? parabilis, que proprieras est: corporis- sonoll sensatio proficiscitur.: Motus- igitur: corpot, sonori vibratorius sit O , oscillation? peragens que itu ac reditu perficiantur, €: uo similes in organo: sensorio subsultatiod excitentur. pp atoje og dE 199 Corol. Omne igitur corpus sonor elasticum esse debet, - quoniam> -elasticit characteristica notio est; ris elasticl ”, pristinum statum restitutio Phys Gen. 24 et 175.) Hujusmodi «autem'-oscillationes”, corpore “sonoro modo exposite a percussl y excitatee, nihil aliud sunt, quam conatus % 4 pristinum statum restituendi; quippe 2, percussio vera compressio est. Quare: PY y corporis' sonori- ob pressionem- extra. 10 suum delate, vi comprimenti zquali se £ tuunt ad locum unde discedunt: quumg? motum —conceptum terminum ¡llum * liant, neque ob cohesionem partium- re queant, extincto illo. motu, ¿ab elastica ad alteram partem iterum reducunturs E ip 1 resistentia aeris ambientis er fricario0” 4 ter particulas corporis. sonori continul *. reditus extinguantur. Quod eriam exp%. ¿de tis obviis, fides'instrumentorum perch”” quisque inspicere . potest: visibiles em Qe / DE“AERE»' 181. Agitationes nervorum,-aut filorum chalybeo- um-¿n'instrumentis: musicis hinc illinc. 4 per- Cussione-se: se, transferentium, ut in motu os- Sillatório pendulorum' fieri demonstravimus in h Gen,:art. AS AOS ! o eran et. alter motus subsultorius in y » Campanis , ceterisque «sonoris. 10518N15 <a Pratermotum: oscillatorium toti corpori y mmunem. Videmus namque etiam oscilla- Bois. ad. sensum:. cessantibus,- pártes ,om- a fiditm. tremore, quodam correptas sub- SUltare ;, contremiscere, aci:si. proprius: aurem oem, mussitare, quando adhuc vehe ne everat neryi! convulsio,: Hinc es YSICOS questio, a-quonam ex istis duó- ¿us moribos oscillatorio en corporis. sono- E subsultorio. singularum partium-sonus Ke atar: Pro motu oscillatorio, quidam cum Ca naverunt y contradicentibus Perrault, do 10, e-quorum.tentaminibus-id :so- ' dd videtur y-sine «motu. tremulo par- Ss a edi non posses: Hoc quidem mibi ip asis ostensum- esse apparet, nullum er aliisque-sonoris edi. posse. sonum, “Dl Ationes tantum, concitentar;; ut dum 9 inuncto chorde tense pulsantur, am sebo son Dotum, quidemavibratorium. concipiunt, a ón non, edunt y quia tremula par- tar atio a-plectro. sebo. inuncto non o colophonia plectrum delini- Serj “enim: colophenia ob. particularum a EA in singulas mervi parti— y % quo subsultorio motu sonus 182 DISSERTATIO Il. precipue generatur. Oscillatorium tamen: mo” tum insuper requiri ad: naturam: soni:conci* piendam, illud mihi:persuadet , sonorum-di- versitatem 2 numero vibrationum: definiri:, U£ mox ostendemus, atque inter omnes “conveni quod quidem satis ostendit et-wibrationes : ré* quiri, et tremorem-in partibus adesse. deberó ut corpus sonorum suo»munere fungatur; quí LISIS 1 SIDRA > IGGOL NDA ÓN 201 Propos. 1.: “Sonusin tremulo partio corporis sonori motu; ipsiusque oscillationibó constituendus simul- widetur, ita: ut precipué origo soni ab intestinis vibrationibus: partiud cum toto corpore oscillantibus desumenda sit” Et quidem vibrationis partiales maximé ad 9 num excitandum conducere , ex his: que mo% diximus' satis” luculenter ostenditur.:Quod 4 oscillationes , ut ajunt, totales attinet, neó? unquam concipiet sonorum' corpus vibratioW? bus internis“agitatum' sonum ederé, quin E mul 'oscillare hinc “illinc':intelligat.. Deind omnia que afferunturexperimentacontra Ki probant 'quidem corpus oscillare posse; qu sonum edat; minime autem sonum edere; quí oscillet ; quare ne questiones inutilitercnioló plicemus,, titrumquead sonum concarreré tendum est ,'ex ducbisque motibus simul cof positis ipsum generar, 00: ar AU col 202 Dices: Chorda cymbali si calamo” “vino percutiatur, ut sonum edat, ac frases | :panni applicetur, aut quodlibet aliud € 0 -molle', silebit' statim::at “si pedetentim A por veatur acies styli ferrei, rursus ad sonum , 0 DE ABRES 0: 183 Citabitur: quia. corpus molle tremorem pluri- Mum hebetat,, durantibus tamen vibrationibus Undulatoriis,. admoto cultro tremor ¡lle exci- Satur: ergo ab, hoc tantum sonus concitatur. Roconc. ant. neg. cons. Idem quippe continge- T€t si motu pa cessante, tremulus tan- IM: remaneret, -corpus nimirum.agitaretur, ¡Um vero ad:aures non transmitteret. Et qui- dem. dum oscillationes perceptibiles non sunt, horda silet, quamyis lo oculis motus tre- "Ulus percipiatur.. Pot 0 o Ps: PA Le (dE ein 0 «beiteo; 2: Dessoni propagationt. qe E Proposit.- YI. “Sonus/3-corpore sonoro Pee mediis. undulationibus - fuidi ipsum ad entis transmittitur.?? Den. Etiamsi corpus Mmotum oscillatoríum et tremulum concite- mur Meoque dit perseverer; aures afficere non Es 2 quibus remotum est;-mullus quippe motas communicari potest, nisi corpus movens me. im quoquo.modo contingat ex lege anti Nature, quam ubi de causís occasio- do Metaphis. explicuimus. At corpus Motu ¡ plerumque ab sensu audirus valde se- AIN quare medio aliquo suam actionem €t uy, Xercere debet, quod et prasens sit, terjacon, 100 COTpus contingat. Aer autem in- Ut is. Per omnia corpora ita diffusus est, pi Solum vehiculum hujusmodi motu conci- Wcats ab eo igitur sonus ad aures defertur» 184 DISSERTATIÓ II. -Mitto immumierá experimenta in machina: ipnet- matica' captas 8 quibus Iuculenter deducti est, eciainad ratio id non suadéret; corpore'l tus in yecipiento sonante, dum exantlatar “sonum minus, ac minus audi “donec' ae uoad fieri potest extracto y feré- non audiatié Únum: tantum' pre omnibus exponere “juvé quippe — recens est, et. conclusionem” cómnem dubitationis aleam exponit, relatum » Transactí Á ¿anni 1790. mum. 321. 1nt* recipiens machine pneumaticx- collocata: 1% campana automaticé sonans, ut in horolog”* fieri solet; supra primuim recipiens aere 10 evacuato, aliud magne amplitudinis collo% tum fuit, atque eadem cautela, “qua primi?) adamussim sigillatum, ac pondere gravi onif tum ne aer externus, dum' antlia internus E, | cundi. recipientis: exhauriretur, in ipsum pe mearet. Deinde-aere in e recipiente Y, <to,:4 secundo magna diligentia extractus ? aer, “interes campana inclusa intus>són Postquam' Ysecundo recipiente aer, quos yi potuit;evacuatus- fait; sonus weris" ie | amplius non: 'percipiebatur; donec denuo* introducto aere y iterum audi E tus est... 1 204 - Schol. Soni propaga tio per alió | etiami:obtinetur¿vex > pp mm A nerd res ad magnam profunditatem demersos CH yo | sionem tormentorum bellicorum audire: pana etiam automaticé sonans intra” probe. ocelusam, intraque mercurium 0 qa sonos transmittit, si Gravesandio - hide " DE AERE. ** 185 tr.Hic idemauctor:testis est, per solida-etiam Corpora: Propagari sonum: ait enim; audiri CAMpanam,:que sonet «intra pneumatice' ma- 0% Vas recipiens aere vacuum', si filum chi —Campanz sonanti appositum extra ma- a AM porrigatur,-et:filo auris applicetur: In- tra machinam quidem nullum est fuidum, cum uo Sonans corpus: vibrationes -communicet; les indubiam omnino est, per filum solidum , - transmitti. Quando autem intus campana ot nondum evacuato aere, tremores hujus' dR sad aUrem transfundi nequeunt, nisi me- AS ntibus oscillationibus vitri ab acre interno mentis aos concitati. Ex quo aliisque- docu- A a e O Nel . > Atquesilla concipere oscillationies UM similes que per aerem ad'sensum audi- Ds transducantar 0 ns hy o 0 Oppones'tamen 1. Aqua non est com- Pressionis capax, adeoque sonum: transmittere JOR potest, qui 4 compressione ortum ducens, uo ore compressiónem.renuente excitari ne- qe Ro Etiamsi compressionem aqua non CE ell dum- intra vas undique-occlusum dere Metur, ac partes premendo invicem acce- sn SUntur; quod tamen nuper'falsum os- bal; ot» ut refert Auctor Elem: Phys. ad SA que postquam hoc opus exactum UE nm pervenerunt; quando tamen dulat¡, "ticule recedendi locum habent, un- n es reci re ac transmitterepossunt, ut mdueos o cujus labrum si-digito cir- - COMprimatur, tremorem- in aque 186 DISsSERTATIO IT. excitari videmus. Deinde: ab aere intra aqué poros magna copia latente hujusmodi vibrati0 nes transfundi quoque possunt: unde etiam3 res experimentis- non constaret, contra qU aroumenta nullum pondus habent, adhuo me dium sufficiens ad transmissionem motus sono* riindicari posset. rn desrror 206 Oppones 2: Difficile conceptu est, 3 levissimo aere minima ¡psi indita velocitat% sonum:,> maximé —mediis «solidis corporibus propagari: ergo alia socculta catisa intervent ipsum transmittens. R. 2eg. ant. Quecumqué enim difficultas ab imaginatione asserte ve ¡ts ti opponatur, contra experientiam constante ac mille modis tentatam prevalere ron pot A de Sive enim mediante acre intra omnium cor yum poros contentum,'sive 2 dispositione 4% mentorum eorumdem hxc facilitas ad im siones aeris tremulas- recipiendas proveniat; lam omnia: corpora habere pro deieño elas citatis aci certissimum est: quare si per, o be cté mollia- excipias, que -forsitan in. na nulla inveniuntur , cetera plis minusve trel we la sint oportet, ad aeris concussiónes accip. das, ac remittendas conformata. as 207 Oppones 3. Soni celeritas vento a rapiditatem plusquam trigesies superat; 60 est factum ex massa in velocitatem : ergo e impressionem in sensum facerer multo "y rem, quam vehementissimus ventus; quod perientiv contrarium est, Resp, disting: *. soni celeritas proveniens'2 motu prog e ut in vento fit, rapiditatem etc. superat» , DE AERBS 00 187 motu: rindulatorio, conca maja Átque hec besa intercedit- inter utrumque/motum dis» ilitas:: ventus scilicet de locu ad locum .mo- vaeris non; exiguam- transfert , sonus non lomo 5 Sed ab una ad alteram' particulam com= Unicatur, ut fére in globis contiguis fit. Mo- Mentanea tamen' non est ob:exigua interstitia, Ue intra particulas-aereas intercedit; ob id oe um-sufficiens inter compressionem *stitutionem relinguitur ; ut motus instan- ano evadat.; | 2087, Oppones '4« Plures e tempore a ni eo A FOnARte ; puta Lyra, han pa $0» imo- music, ui acutiori-auditu” pollent, == cho occaioe diversos se percipe- nos testantur::contra leges autem motos Sty ab: eadem causa. «movente eadem: directio- os Mmotus excitari, ut fieri deberet si Achorda Concussus ad tremorem, diversas o sonorum reciperet, Sad ad aures mo ter: “ergosomus per oscillationes aeris nur pepa R. dist. maj: plures trans e soni per easdem aerisy particulas, sa a analogas; et aptasad recipiendas, aa bi respondentes impressio- 1): Hec:sane est Mairani hypothe- 0 voy pa difficultati facere videtnr; > ut in luce, etiamsi corpus maximé Pas quize im plura tamen continen- Subs elementa ipsam componentia, anno y lorum diversitas modificatur (40) dl rangibilitatis gradus, quibus do- etiam: in acre diversa elementa 188 DISSERTATIO 11. d coñtineri /. qua:ad dissimiles vibrationes “exc ¿piendas apta sint, singule: singulis elemento” um :speciebus respondentés; qua: talestac 00h alias transmittant. Hinc: quemadmrodum: rube? color a:sni generisparticulis depingitur, eriam si'aliorum::colorum- particulis :permixtus:1s1h haud dissimiliimodo 2chorda graviorem:tF «num edeñte -particule -huic' respondentes xx santur y altiscacutioribusiMmpressionem mini”. xecipientibus; misi simula: corpore sonoro a% tiorem sonum edente ad vibrationes”sibi: a. logas concitentur. Ex qúo: id etiam satis ap? .explicatur)”cur. innumeri'soni nulla confusió” ¿per aures: transeant, diversasque impressioW -1n organo auditus excitent, que distinote:p? «cipiantur«:Per exiguum-quippe foramen 07 grum hemispherium radios coloratos tráa%, tit, quí nulla; confusionein-oculi retina W% «gines suis coloribus depingunt; quas amy «distincte percipit, invicemque distinguit mi et sonora corpora septem etiam-tonosM* «Cos septemi cóloribus respondentesinaere P., ¿paratos:inveniant; qui-prowt diversimode %., ¿cutiuntur, quisque suamcanalogam vibrH, nem excipiat; atque ad atires transmittat?' 2209: Exbhis plura ¿quaccoritía Majranit a ¡riam opponi póssent , non incongrue 0155 y Nimirum:1, Hujusmodi hetérogeneas par las in aere:existentes gratis confingi: DP. admodum:est «concipere particulas at is “proximas sibi esse;“it-oscillatio quear: pel ¡e homogeneas ad longúm'spatium 112 ¿3 Tot-concursiones motuum A: pluribus2”" E Sui 11 DE TABRE 02101 189 *S emanantium invicem collidere deberent , ac “¿mutuo conficere. 4+Etiamsi si in diversis tonis modi collisia:sonum non destrueret; quuim: S diversis lagis toni unisoni,'ac proinde ho= Mogenci sibi occurrunt, se destruere, cert Confundere oporteret. HxC, inquam, si que 'UCe ab experimentis comperta habemus ri- 'erpendantur, majorem difficulratem non “Mt, quam que contra lucis phenomena + + possunt. Unum tantum.est discrimen, ab t.quod in luce et 4 natura in ¡ride, et ojute in prismate disjunctió/2 diversis refran= tam us gradibus mechanics. ostenditur;: que e : cenar nullo instrumento obtineri po- HA Ft hactenus tentatum non fujt. Enim- 0 A septem chordas 'torios ejusdem octava: > ur afec, «véluti o prisma septem» 329 COlOr os separans concipiamus3: quin + Sidem. chorda tonus aliús ci ad Pro. atur, ut radius quitiber non alium re. EeScotar. colorem, nisi suum: non incongrut Mnibas ea deducemos, colores et sonos in! US convenire, ac. sibi invicem amicam: on Prastare; ut que difficultates in luce et wo tibus occurrunt,. 2 sono explicentur, sona ab his, que in luce perspicua sunt, tam ayenebrae ¡llustrentur. Ceterum omissa cando iran hypothesi responderi potesty *ANti) yg Mirticulam aeris aut Incis 4 circúms= Mi pos us particulis in diversis. punctis pre- CUMStang. quam diversam pressionem in .cir= alias particulas diametraliter oppo- Mittar, 4 quibus in alías et alias dcins 190 DISSERTATIO: To céps propageturs: Hinc sine ulla confusione £ lux et sonus 'eodem tempore. diversis directio” nibus propagantúrz: que et sonotum et color rum diversitatem. eficianteno: asa ceo vdd caian iria a Í De sóni velocitate, ac intensitatto num facta perfecté concordarent in assigna ads quantitate spatii 2sono percursi, postquam fu gor corporis accensi crepitum: edentis, pu' tormenti bellici y; conspicitur, usque ad tcM pus quo fragor sentitur.- Nam quum distantf, duorum triumve 'milliarium feré nulla sit, %- ad distantiam solis aut siderum 4: tellure co? paretur, quam 8 feré minutis lux transcenó” ejus propagatio per spatium paucorum mill”. rium instantanea censenda est. Quam ob 7 fulgore tormenti conspecto , quot secunda M nuta sonus tardaverit, ut ad aures perven”, cum spatio inter corpus sonorum, et obsef”, torem conferendo, ejus celeritatem indicabY Verum experimenta hactenus capta ¡MY dissident; ita ut ejusmodi quantitas spatil tempore impenso adamussim non respond Academici Florentini rem tentantes, pedes 4 a sono percurri statuerunt minuti secund! pe re. Cassinus, Hugenius , Picardus e lamstedius, et Hallejus Newtono and a 4142 pedo anglicos, qui 1070 parisiensibuS ¿ DE ABRE, 19L Pondent. Demum ex observationibus y qUe ac= suratiores videntur, Thurii , Maraldi, et Cail. 13 qui linea 14636 hex. assumpta, sive pe= 87816 in cujus medio observatorium Sta= ns Es sequentia deducuntur. 1. Velocitas e acre minimé agitato minuto secundo 17 3 Gi > A est, sive: ped. 1038. sonus percur= h2, em-celeritate: soni vehementiores ac de clores transmitruntur. 3. Tempestates humis Sant. sicce soni velocitatem minime variant. du Laterdin noctuque velocitates aque. proce in. 5* Xdem contingit sive in magno, sive Mn ore spatio velocitates examinentur; redi, issibus in hoc atque in illo pro- uditor ad ea ac teimpore Corpus sonorum esdem distantias 4 centro ipsius tig, 2 C2tas> etiam contrarias plagas respicien= Jury elocitas son; augetur, aut retardatur. Mery vam innotescit, et versa vice alteram ab. a Comp strahendo. 8. Sonus per lineam rectam barometro indicate soni propagatio- Id álterant; quum diversas altitudines tint, 59 ostendente, experimenta capta fue= tu ¿ “mque sensibile discrimen - reper=- ad 211 ; rvaro,¡ sterum etiamsi Derrhamus cum ob= Was 3 >ribus gallis conveniat in eo, quod so=- . 1 tantum Contrarietate, aur fa» 192 DISSERTATIO II. » vore varietur; Blanconus 2 Bononieñíi . colle $. Pauli plus quam 13 mil. ab arce urbana dis”. sito , velociorem fuisse sonum «state quam hit". me duobus secundis notavit. Quidquid- sit 4 hisce observationibus, que minus accura am illa Caillei censeri possunt, atque a ve torum directione provenire potuerunt;. 11110 y mihi difficile suadebitur, variata aeris constó tutione: 4. majore vel. minore elasticitate, Y. densitate soni velocitatem nihil immutari. Po? tuit enim accidere, ut eo tempore quo exper menta capta fuerunt, mutationes non adm0! dum; magnx occurrissent, aut a ventorum rectione eliderentur, aut demum exiguas 20 modum fuisse, que observatorum diligentiW% effugerint; ad majorem tamen distantiam M% tabilem varietatem induxissent. Sane intens soni ab ejusmodi yarietatibus sensibiliter Mi mutatur, quod est:alterum presentis: artió argumentum. 1 212. Proposit. IL. “Soni intensitas in Ye dio densiore augetur, in rariore minuitur” quidem ab experimentis in acre rarefacto : nimium condensato captis perspicue dedu: sonum in primo. remitti, in altero 4%3% Collocata enim campana automatic? sonaDE y, machina pneumatica y sonus acre exhausto y uescit,condensato vehementior evadit- 24.40 jus. quidem. varias aeris densitares DO ope barometri in recipiente pneumatico e si invenit, duplicata aeris densitate 57d campanulx ad duplam distantiam audióo. pla condensatione «facta ad triplum 5P” DE AERE. o 30nUS PorrigeBatur, et sic deinceps. Contra= "ium verd rarefactione aucta evenire, ac pro- Portione eadem sonum decrescere , inversa ope- tone Ccomprobavit. Hoc etiam expertus est Si. machinulam campanula sonante in- do Mín gas acidum car bonicum immergen- 0, quod densius aere atrmospherico esse supra Mimus; cujus sohum valdé auctum sensit, que “ad: majus spatium extendi comperuit; SA etiam naturx soni vehementioris confor- Se , res ipsa monet. | 213 > Prop. IV. “Intensitas soni in corpore “ORAnte Considerata, augerur in ratione com- EN odo humero' particularum oscillantium, “sarum vibra qua in circumstans fluidum ¡ a chart 'ALONES transferuntur.?” Prob. Cor- - 59" IMpensius sonabit, quo ejus motus Vel. titas major fuerit 5 at motus quantitas 2 quo. fate ih' massam: ducta «estimatur: E Ripa fuerint partes, et major earum cele- «va intensior erit'sonus: adeoque soni mag- Re A O rationem habet compositam númeri par- imp, Mi corpus sonorum componegtium, et "Petus seu celeritatis, qua he particúle cir- Hs fiuidum ad oscillationes 'impéllant. Nity;- “2USA Corpora majora vehementiore so- gis qy2 SUUnt'aures, quam minora:et que ma- Sing, “2 SUnt, pre minus elasticis, si cetera - Part 15 quoniam ab elasticitate intensiore Parita, y “eleritatem concipiunt majorem: que Ugetyr fortiore' rcussionis imperu etiam do: le Quare ab his omnibus simul magnitu- TOM Pensanda- venit+ in welocitate' tamen * lv, 13 194 DISSERTATIO Il. quum elasticitatem , tum etiam vim percussio” nis comprehendimus, ab his enim simul.2ut seorsim agentibus vim oscillationum provenite Pop moda arrodongiios 20d 214 Proposit. V. “Soni intensitas corpoÉ sonoro tamguam centro computata decrescit ratione inversa duplicata distantiarum.?, Den» Ab experimento Hausbei modo. relato densit y dupla facta, ad duplam distantiam porrigeb* tur sonus; adeóque in subdupla distantia ideM sonus As intensior esse debet; na sphere s cies suntin ratione duplicata diorum (Math. 423); quare corpore sonané veluti centro sphere sonorx considerato, sU! perficies spherz subdupla erit ad. duplam Y ratione subduplicata sui radii, atque adeó qué druplo minor altera: ergo erit quadruplo (Y tensior sonus,siye ut 4: 1. Nam si,concipia” spherxe cujuscumque corporis sonori di | sive radius in «quales partes divisus 1,2, 3% spatium a superficie 2 comprehensum erit a0%. ut 4:1, que est ratio duplicata 2; 1, quare nus in spatio 1 intensitatem quater. majorem Y bere debet, quam in spatio 2; quoniam diftut nem quater majorem, quamin spatio 1.comP*, hensus subire debet. Hoc ipsum in lucejam%. tendimus,atque in quolibet corpore in ser 7 sphericum se diffundente fieri o oe dem rationem manifestum fit. Praterquam 9% massa acris intra recipiens machine con | considerari potest tamquam unum corpus rum cum campanula sonantg; quoniam abu de que simul vibrationes sonorz excitantur inpa / ee DARRO co is TOS tvasis , 1qu0 in externum acremtransmissee, s- Sad aurem perveniunt, in eaque sensationem ' Oducunt. Enimveró aucta in duplum densitate tis- in Yecipiente, in duplum etiam augetur noo sonori: quare et sonus duplo "ntensior eri debet.Hinc intensitas soni qua- lo Major efficitur: ex quo in distantia ut 1 Cipiente intensitas soni quater major effici com, Sum -erat' priusquam aer in duplum tens eretur. Quamobrem Si; equetur 1 in- Plicens. SOni in distantia ut r, antequam du- distan E densitas aeris, erit xqualis 4 in cadem tara ua POSt acrjs duplam densitatem: at den- 59 experjentia habemus in distana e Msitatem Wquari 1: intensitas " SOM minita in ea proportione, qua Cunt distantiarum'quadrara, ARRAAA Nod Próposir, YI, « Si medium , per quod o oo tur) attendamus; soni magni- Wa quitur rationem compositam densitatis, ica citatis Avidi, per quod sónus commu= du gp qu Sstera paria fuerint.” Nam quo den- Sula cid y eo majorem numerum parti- os corporis vibrantis exhibet, que Osio nes transmittant; et ab elasticitate in- e ibtationes magiís distenduntur, adeó- | Particulz fiuidi vehementius oscillant, au- organi PScotiunt: enimvero ab hac fortiore MO : Percuss¡ rfi : ito NES EN magnitudo sonitus provea “Pete rata et A densitate , et ab elasticitate : Ada venis. ET TS 216 . e hi Corol, Ex his principiis deducitur ra= soni in medio -transmitrente 196 _ DISSERTATIO: IT. , tio cur ín medio: densiore sonitus magis audi tur, quam, in rariore: quoniam 4 densitate £ numerus paricularam circum corpus sonotó augetur, et :elasticitas earumdem intendih (151). Hinc major erit soni intensio in reg! - ¡bus borealibus, quam ad xquatorem ae .tibus , ob densitatem majorem atmosphé «tum a frigore, quum etiam 2 gravitate map condensata (Phys. Gen. 251); hieme item ql estate, noctu.quam interdiu, ubi cetera p fuerinte 0 ¡ EPIA " a $. IV. A «De tonis, sem sono gravi, et acutos 217 Intensitas, sive magnitudo soni omnino est ab ejus acuta aut gravi resont idem quippe.corpus sonorum intendere, a mittere sonitum potest; plus minusve gr%* sonum edere. non potest. Intensitas enim», magnitudo ejusdem pendet 4 vi, qua 0% tiones peragit;'acutum veró aut grave *; re, a majore oscillationum. numero pro*y qu sive longiores sive breviores fiantr em tempore semper absolvuntur (Ph y 247). Si campanam aut chordam- 1% blandius aut fortius pulsaveris, remissió%, aut intensiorem sonitum edes; numqua”, men acutiorem, aut graviorem efficies 4: Hinc diversitas inter sonum.et tonum 04h ut utraque affectio rité distinguatur: TA quippe ab invicem distinctio ab acuto ** .. ducuntur, sonorum non item, nisi - $ "DE ABRE. 7 197 MiSCud in» vúlgari acceptione” sumuntor: dl ¿218 Progr VIL. “Tonus gravis, et acutus .. Hunt 4 majore vel minore vibrationum nu- con? tm codem tempore corpora sonora h Ss tunt, Gravis quidem: erit, qui respectu tiro AL alterum, a minorewvibrationum nú= o oncitatur:acutus qui eodem tempore 4 QUpo te crebrius oscillante producitur.”? Prob; lia, experimento habemus,'chordas sub= oia acutum sonum reddére, crassiores gra- 00? £odem tensionis gradu distendantur: at po etiam distinguimus frequentiores in pri- hoc ton in secundo esse vibrationes: ergo ex * acuti et gravis aa promanats “pon “AV et acutum perinde dicuntur,ac a "OSUnA ttleye, que ste relativa sunt; a ICE Conferuntur, nam idem tonus; An Stavis est respectu alteriusacutioris, idem e a dicetur y si Cunt graviore con= 1) “Corol: Ex vibrationum igitur diferen y Coni inter se comparantur , ac definiuntur, duo en. compertum est, quando vibrationes moplcannr, eumdem tonum corpus sonorum nio, qui ab altero tantum differt in pro= au 0 organi vellicatione; perinde ac si duo Culig Corpora in duobus aut pluribus cir re cis parallelé per respectivas cir- urbrsnicittén Cining utlas deferantur; ex quibus centro vi- Veatyy "te: quod tantumdem A centro remo= tame “locius incedit, et sic deinceps: omnia linég , 00 ecodem radio deferuntur, atque in > -continentur, ita ut 4 centro con= o EE Ps 198 _DISSERTATIO: 11. specta quasi unym corpus late, distentum for mare «videantur+> Leges tamen, quibus num ro diverse. vibrationes ia sunt. quentes.-- 3169. ' : 0 lo 1220 18 Du leborda aut pa corpora tesó' nantia eodem-tempore,. ac aqualem numero? vibrationum:Conficientia: , sunt; ¡Unisona, 1% omnino .similes reddunt sonosy:qui-in- de coalescerevidentur, 2: Fides duz, quarum nl duplum alterius vibrationum numerum eodet tempore conficit y tonos efficiunt;: quorum ar ter est alterius octava; ex quibus:jlla erit sup? rior, sive acutior; que vibrationes: orebrioré, confecerit. 3.:Si-ex duabus fidibus- altera 16%. vibrationes absolvit, dum altera duas tant? conficiat, quintám:;: que quatuor «dum altef tres, quartam,.que quinque dum altera qué tuor, tertiam minorem component. Toni 4% aliquo nomine insigniti fuerunt; sequenti sU%. mate comprehenduntur, in quo et vibratios% respettiva: invicem acia exhibentur. adi Unisonum- Up 1 End 3 Querta rod bo sind HesaroM 000 2 ad y Octavaysive dia. 5 ad 4 Tertia major, eN aSOné Es: ditonúsi. > 2 ad2 Quinta, ant bd 6ad s Tertia minor, pente 20 20 UN sesquiditonuse 0 5 ad 3 Sexta major, A 9 rep tima minor. 8 ad 5 Sexta minor tur | Ps ma) pb, 221 Corol. Quum motus. céleritás 1 ac:remitti in infinitum queat, vibrationes cis ¿Y DE AERE. a 199 Corporis'somori' celeriores aut tardiores indef- nte fieri >possunt ; ita ut toni modo descripti q portiorteny gádem manente , distendi aut bre- Vari quéant, Vérum'aurés, experientia docen- tes ad <értum” usque terminum oscillationum mera distiiguunt, quóaucto autimminuto, iu Plius"nón discernuntar. Eulerus terminos, A quos 4 nobis percipiuntur soni, a 3oad 20 “vibrationes minuto” secundo confectas , Prehendit ,€t hoc quidém in tentamine no- coria música, at in litteris philosoph. vid a lite, “4 hos terminos intra 20 et 4000 eos ado 80 fonts, qu me non discemarato Aut plusqiam 4000, ab aure témiss; ur primus quidem ob nimiam nen, alter verd ob 'summam célerita- in. 22qUa niminm acutus évaderer, Quod etiam a Sulis individuis maxíme variare ab orga- Witus diversa cónfotmatione ex eo deduci jo quod in angulis opticis, sub quibus Ma; a conspiciuntur, ab oculi conformatione ¡ "diversitas notetur; ita ut myopes ob- vi ¿enota, que ab oculo bene con ormato Que > untur , prorsus non conspiciant; Mp e Tesbytis minuscula corpora, qux 4 ant clare ac distincte videntur, non per- Minos + Ceterum Sauverus intra latiores ter- 8rayj ram tonorum concludit; videlicet onficer Vibrationes 12 1; acutiorem 6400 222 5 e, ut ab aure percipi queat. Versita Vibrationum numerus seu tonorum di- ir e plici capite derivatur; lon gitudine > tenuitate ac tensione chordarum: ex 200 DISSERTATIO “TL ; quo sequentes regulas observariy constanti-eX” perientia compertum est. 1. Si fides.due cra” sitiem et tensionem habeant xqualems longit dine tamen diflerant, numerus vibrationúÉ eodem. tempore confectarum. erit- in. rati inversa longitudinum,, Quare si altera alte dupla sit, brevior duplum vibrationum nun* rum conficiet, ac superiorem: octavam ex bebit. Si altera tres, ¿duos altera pedes lonf sit, hec tres oscillationes, dum longior,.d! absolyet; ac proinde in quinta erunt. Qué pariter ad alias longitudines proportione suf' enunciata convenientes, extendendum est. Si longítudine ac tenuitate conveniant, tensi tamen differant; numeri vibrationum erunty? radices quadrate potentiarum tendentium* sitis igitur tensionibus seu potentiis ut 14% erunt,in octava; ut 4: 9 in quinta etc. quis", dices sunt 1: 25 2: 3.etc. quaré in primo 4, oscillationes erunt duple sive in proport octave, in altero quinte etc. 3. Quod si cet, ris paribus chordarum diametri ,seu crassit%, earumdem fuerit diversa , vibrationes eruM y, ratione inversa diametrorum, ita ut qui%, altera alterius duplo crassa sit, duplum- brationum numerum tenujor conficiat, “adeó in octava sint: quod pariter dicenó de ceteris proportionibus supra memorati cis 223 Corol. Ex his tribus gapitibus ds possunt multimodis rationes tonorumin ch ¿añ atque adeó instrumenta invicem ap o quod frequenter evenire solet in choris M4". rum, ubi plerumque hac tria dissident 2 LES 2: DE AERES':7 201 Strumentis tam pneumaticis, quam-fidibus in- Structis. Quare chorda ab altera: dissidens cras- Mtle ac longitudine, ¡lli attemperabitur, si in Proportione ipsi. respondente tendatur; atque adeo ad unisonum, in Octava, quinta, ceteris, E oMPoni possunt. noir 37 12224. Schol. 1. Omnia que in fidibus hacte- le sonis ac tonis posuimus, ad instru- ¿ota pneumatica nullo negotio transferuntur; 'modo sequentia probe notentur. 1. Colum- "% 2eris intra tubum contenta ab inflatu oscil- 5 concipit , eo quod vis impellens acrem Conde Sare nitatur, 2. Oscillationes hujusmodi 5se Erequentiores, quo columnx longitudo Mr 3 in fis evenire, modo docui- o y oMgitudo columnz augetur prout ma- "Nh, ab orificio, ubi inflatio incipit, foramen Su UM sit; minujtur quo ipsi propinquius fuerit. Hinc ut diversitas tonorum obti- mt) digitis ad foramina applicatis longitudo e minor columnx determinatur, qua ns efficit ad concentum necessarios. Hoc ¡p- 10 quavis chorda evenire perspicuum est, ad y: 2 Collo instrumenti digitis premitur , ut “orem longitudinem adducatur, quo facto ibn o*es oscillationes evadunt. Quod si a fi- in tq, Stveis aut metallicis obtineri posset, ut 8itis , Mgitudine una eademque chorda di- Presa. Minores aut majores distantias com=. Ceviar; simul tonos redderet, quos Menta Ones. diverse inducere possunt; instru- Mibyg Ptumatica et fidibus instructa in om-. ussim convenirent, atque ab una. 202 DISSERTATIO IT. tantum chorda; quod in pneumaticis peculiar est, plures simul toni, sive integra modulati0 perficeretur. Si autem tubi pneumatici forami” nibus non distinguantur, ut tube sunt, infla” tus ipse plus minusve incitatus oscillationes cré briosd it tardiores efficit, ex quo diversitaS. tonorum ab ipsis obtinerur. Quod tamen pÉ omnes tonos aut semitonos ita adamnssim 10* flatione exigere, aded difficile est, ut huju” modi tubis concentus feré nullus educatur.. 225' Schol. 2. Ad pneumatica instrument. reduci possunt tube stentorex, que ad voce”. longissimé producendam invente sunt. OptiW4 hujusmodi tubarum figura est illa, que paró”; bolam solidam'referar (Math. 490);.sive fo" ma simili illiussit, queex parabole circa axe” conversione integra geñeraretur. In hujus PP rabolx foco constituitur foramen, cui os aé%. movetúr, ut radii sonori inde éxeuntes paré. leli egrediantur, postquam in parietes rei”. per os emittuntur, angulo incidentiw angr, lam reflexionis *qualem faciendo (Math. 59% que in parabolx proprietatibus est. Soler e0%, hitic tubo parabolico alter ellipticus adnef cujus alter focus (Math. $06) cum foco P bolico coincidat, ut ín altero os loquentis E. Jocetur. Ex natura autem ellipseos notum pd radios ab altero ex focis in -peripheriam ' pl dentes ad alterum remirti (Math. 524) 0b gulum incidentix angulo reflexionis y quare ore ad loquendum in superiore foco a plicato, radii sonori in parietes tubi ellip incurrentes ad alterum focum , qui cum DE AERE;”: 203 bolico congruit, remittentur: et quonjam> cum Parabolica :congruit, iterum ex. ipso ad parieW eS tubj Parabolici radii sonori:oblique venienz > in ipsos dirigentur, Ac: paralleli exibunt' quo magnum vocis incrementum oritur, uns 2 do. versus uno : PESO tantum soe O ue, es; TE et e is A e A . E € ¿ Lo Md ¿45 ás: Da Ma ' Ai tot "a Au ET: Des soni refcion Ea Modo. ex aeris'in parietes inseramenti d seicó £xione incrementum vocis seu soni er enim corpus elasticum esticac pen mobile; 5 quare dese motus reflexi:se tos dig -quibus reliquarmobilia:sub= a autem. ab: omnibus cor- 1 incurrentibus angulum in e e els angulo. A «ubi Motus? reflexi: lepibus disseruimos ,ostén] on aerem «quóque hanc legem- e in Do est, ac proinde-in quod= Ha obstaculum incidat reflexionis. -capax tur an edictio: 4 in. toto suo E ” 5 € Mon ya. Corol. Ex e licj le lacinos eo ie vocis, quod echo a con= 1 ad que, nec reticere loquen= a m ooripsa PO i didicit resonabilis echo; | ATAAO la non alium, quam,.., reddere de Yo ; Joa verba novissima posset ,?? uti more r Ovidius.. Et quidem vix exponi in 204 DISSERTATIO Io 3 physica tractatione hoc phenomenon merce? retur, nisi ob latentem loci punctunubi refle- xio fit, conceptu difficilis fieret ejus ad motuM reflexum applicatio. Cerrum quippe est, voce plerumque in obstacula incurrere 4 quibus Me nime reflectitur. Unde igitur hxc jocosa Y imago aliquando expromitur, sepissimo occ ratur, quum passim aeri ab ore impulso ofren” dicula a quibus reflectátur, occurrant? Sequef! ti assertione id explanabitur. E 228 Prop+.“Echo tumá vocé resultat , quié aeris unde ab ore propulse* ita ab obstaci% tegeruntur; ut: prater directionem"réctam , Y quam: oscillationes directe ab ore loquentis $ auditoris organuny deferuntur, et quibus adi, tio 'principalis:efficitur; aliam in super 1%, sonoriobtinent directionem obliquám y per qu, longiore via ad audientem denuo perveniak,, Esto corpus sonorum in A (fig. 32), quod y rectione AB radios sonoros contra obstaci” y FG tum emittat, quum auditor im Dei, ejus vócem directione AD percipit. Notum 44 pe «est sonora quelibet esse centrum Spb, per quam circum circa diffanduntur rad% ¡y num deferentes; atque adeo tum directione”, quum etiam AD vox circumfundi debet- Huy auditor in D collocatus prius sonum a | ne AD propagatum percipiet; quum lines ee sit omnium brevissima: deinde sonum e ne BD reflexum accipiet, 3 quo nova 2. ejusdem generabitur. ca y» 229 Corol. 1. Quando sonus directos eodem feré tempore ad aures deferturs » DE AERE. 0 205 flexus BD, echo non percipitur; quonjam al tera pulsatio primam consequitur,atquead mo- um unius impressionis organum convellunt. Hino ur hujusmodi vocis instauratio locum ha- bear, distantia quadam intercedat necesse est “ter Primum ac sequentem pulsum denuo ad- Venientem, que animo veluti duas sensatio- Tepresentet, que cum simillimo sint, sive ¡ repetita, eam animos tantum ab infer— Vallorum disjunctione distinguere potest.Sepius IM reflexa yox adeo velociter ad aures de- Pod LO Ut prime syllabx appellant, dum directa um sensationem perfecté excitavit. Hinc Dro 90 ultime tantum syllabx in echo fre- ba Percipjuntur, primis, de non re- imauditis. Idem in pluribus voci- res ipsa docet, ac rard-invenies e- $? adeo Perfectam, ut omnes voces, que pro- : BE, exacté reddat. Para se audi sse tes— does quamdam echo, versum primum ZEnej- Mtegre ac distincté repetentem. ] + 230: Corol.2. Quod si reflexiones multipli- ejusdem yocis, ea lege quam modó ex- ho Us in una tantum reflexione; planúm est, Plan, ties multiplicari oportere, quod fuerint va] Yelcctentias ox quo eadem vox pet inter- Cr sui versa ad aures delata, plures comtinen- lpsg , Mensationes in anima excitabit, quam Yori licatam existimabit ab affectionum echo fu; sepulcro. Metelle, uxoris Crassi, -€st, y Se quinquies vocem jterantem, fama api Ptemdecim vicibus in notis ad Thebaid. Fepetentem se audivisse testatur Barthius. 206 DISSERTATIO II. Prope Mediolanum in villa Simonetta. eadem vox 24, interdum etiam 30.* redditur. Qu si plana reflectentia ¡ta artificiost disponeren- tur, ut reflexiones non solum per intervalla dí: versa, verum cetiam in proportione y quam so” ni graves et acuti affectant; ab uno instrumen to, pulsato integer concentus musicus formaré” tur, perinde ac si e pluribus instrumentis mo”. dulatio componatur. Ex hac multiplicationé. ejusdem vocis 4 divérsis planis reflectentibus” edita, repetendus videtur continuatus ille toni” trui fragor qui nonnumquam per plura seculr da durare solet, quasi currus a tractu per n bes resonaret. Fragor nimirum primo editus in nubes diversis inclinationibus jacentes in | currens, continenter reflectitur ad aures, ques momento quolibet denuó generaretur. p 231. . Schol. Quenam distantia requiratur 2 obstaculo ad aures computata, ut echo audi%” tur nondum definitum est. Mersenus 69 peo. Mortonus 90, Sturmius 10 ped. distancia ut echo monosyllaba audiarur requirunt: que”. postremus ex auctoribus citatis pluribus i tutis experimentis indagasse se afirmar. Qué si disyllaba vox fuerit, ducentos exiget, ere deinceps pro E ex syllabis centum po des computando. Observatúm tamen est, nocó dl magis quam interdiú repetitiones audiri, el etiam multiplicariz quod ab animi majore do tentione, 4 QUiete acris, ac strepitus cessab” ne provenire videtur. DE AERE, > - 207 So VI, De organo VOCÍS. Pd Excitando:sono precípuum instrumen- <St humanz .vocis organum; cujus mira. “onfi ratione tot varietates sive modificatio- E !N aere excitantur, adeo inter se differen- 2t quod de vultu humano dictum est ,duos PoMines gestu perfecte similes non reperiri, de Pico, Etiam conformatione si attentó rem consi. in us, non immeritó dici. queat, homines erum e que atque in facie discriminari.. Dota" sun e Un partes organi vocis omnibus. htm. o imirum, dentes, lingua, pa=. nun Suttur, EX quorum conformatione plu-. sg vocem humanam pendere, á, varictate De harum partium positione diversa ob. aspe, PSEnt exponenda venientes, trachen seu nte? teria est canalis, qui € faucibus per Mea AX VOCAtur, et faucesexcipit,quin-. | Parte “laginibus constat, que muniuntur in (tido Deriore duobus ligamentis transversis, dem sopas in parte inferiore: superiora-qui- Unata sun “to , inferiora gravi inficiendo dJes- das Ocales: St hec ligamenta sunt que chor= “ appellayir erreinus,4 quorumcon- 208 DISSERTATIO. II. tractione ac diductione vocis modificationes 0* riuntur. Ab horum complicatione atque in pal vum foramen ellipticum conformatione gloti% formatur, quz Operculo instructa est, pis e tis dicto, ut dum potus ac cibus in esophagW” transeunt) glottidem operiat, ne in ipsam ci? introducantur. Dum pectus ope musculorum d tenditur, aer transit per glottidem , que nu quam epiglottide intercluditur, nisi dum * culantis ac poculentis transitus in ipsam in! beri debet, pas adeo tamquam per folll distentum predictus aer in pulmonem desc dit, qui a pectoris alterna contractione * dem via iterum' expellitur. Aeris introdul inspiratio; restitlitio autem exspiratio di duobus hisce, mbtibus respiratio concludi'” que alterna inspiratione coalescit. y 233 Ab philosophis antiquis, quorun *, pinionem magno ingenii conanime ¡llust”, tentavit Dodartus , organum vocis inter im%, menta pneumatica accensebatur. Et quidem *;, trachex conformatio, tum aeris per inspitit, nem introductio, per exspirationem resti quemadmodum per folles, ut in organis maticis fieri videmus, nullum: fer? dubiú linquebant, quin ad. instrumenta pneu ca organum vocis esset accensendum» * if tamen maturius examinata a Ferreino PU ein ti sententia validissimis argumentis exp (A ac vocis conformationem instrumenti Y instructi similiorem esse, demonstratir. Re quidem attentius considerata , Dod2! > tentia. tot. offendebar difficultates, ut 7 AC” Vaticrates Aplottidis contractione, atqué ejus- Soler uctione explicaret, velut in sibilo fieri DE quemadmodum apud Chambersium, quí SAtu Partes sequitur y videfe licet: ut non- Sisi “quia 'meljus non occurrebat , hujusmodi ente sustineri taíndid potuerit. , 2 erreinus, ut suam demonstraret, ex- Perimentis:magis quam rationibus rern confi- Cee tentavit, A morte animalis continuo tra= man cum laringe extrahebat : deinde: extre- rs fibrillarum e glottide descendentium ap- Pehen, Ens, ut contrahiac distrahi pro re nata ts bi sonús gravis aut acutus eliciendus ¿65 Ote aut folliculo aerem in tracheam im- j organ 3 80 successu, ut animalis , cujus erat | ifcaonS perfecté referret , A uri. o reciperet. Hinc canis-latratus, diia y BItos y ovis belatus , cetera hoc arti- dp, entur, quee et graviora et acutiora tum fieri possunt , chordis vocalibus dos Its aut relaxatis, prout ad tonos elicien- di Pus fuerit. Ad húumanam vocem hujusmo- a soria adducendo', dum ? pulmonibus AECA pPiror> si sonus acutus reddendus est, . Musculis sublevatur; ex quo cartilagi- des €, ex quibusconformatur , chordasvoca- ue pes adherentes distendunt , ac proinde, res. Chordis instrumentorum fit (222), crebrio- Due lationes reddunt; ex quorum: majore Ue acti exspirato motum similem com= Ate y > > Sonus acutior elicitur. Contra ERE l toni graviores desiderantur, relaxas To. Sy bus est , musculis, a tensioge mi- 14 210 DISSERTATIO Il. nore chorde vocales vibrationes concipiunt tal” - y 4 J t ¿ dat (218). ponte 235 Corol. Ex tradita expositione :s descendit,organum vocis ex utroque instrumel” torum genere participare, Á pneumaticis quid” id, quod omnibus notum: est, habet aeris se” licet, per “tracheam veluti per tubum impulsió nem: in tonorum diversitate 4 chordarum W- calium majore. vel minore tensione derivané cum instrumentis lyricis'convenire; modo: 0% tendimus. Quare vocis organum duplici arté cio coalescens , mirificcostendit sapientiam Cré toris y illud ita concinnantis , ut simul pos prestare, quod nullo artefacto instrumento 0% tineri potest. 5143 mA 236 Schol. Vocem hactenus sensu latiort%, cepimus, prout modificationem quamlibet 24 in trachea factam indigitat; quo sensu: et % mini, et animantibus organo ad id accomo. to instructis convenire.nemo non videt. Qé re vox a verbo seu loquela rité secernenda f Verbum quippe est quedam modificatio 10% ope gutturis, lingue, palati, dentium, 1P; rum denique conformatione peracta, que“, versos animi sensus exprimimus, aliisqne Y nifestamus. Divin* munificentiz donum PF rantissimum hoc est, cui numquam pares tanto beneficio referre gratias possumus» animi sensa quodammodo corporea A ut ab aliis percipi queant. Ceterum diversa quendi forma, qua fit ut yox dulcis, Epi” sonora, acuta , Stridens , harmoniosa» dis d 0 DE AERE, 211 cons nobis loquentibus excat, 4 trachezx preser- Me ormatione'provenit: nonnihiltamen con- Te Ceteras oris partes, a dentium aut nasi de- oi quí hujusmodi 'membris carent, Ss immttatione, perspicuum fit, 1037 Corol.'Si ux.de loquela; modo dixi- day om Superioribus :conferamus, haud dif- do. diversitas: pene infinita, que in huma- JAtere A vocis conformatione oritur , expli- Mor, In pueris ac fceminis, presertim si cum tur nferantur, disparitas magna animadver- tia? 4 "denam dt hec oritur discrepan- Un e Bani con ormatione diversa manifes- Ur o Nam ento ut pue- t Sottide pre viris instructe sunt; (ras ia vocalas subtiliores:habent:: quare o chordarúm diametro. ac longitudine lagos eas toni Augeatur necesse est (222). 1dem Vel ar > 51 ad invicem conferantur , accidere, nd externa configuratione membrorum in as pené variante y Tes est manifesta: Peri "hil mirandum tantam in tóno vocis rez "iba ctatem inter homínes ¿ quum Organa Mata 15 VOCes modificantur, in immensum va- Presto PSErvemus, Nam ut supra dictum est, Bua, gen, guttur etiam, palatum, lin- Manda SS, labia, gene, nares 'ad verba for- one o Pcurrunt y ex quorum diversa confor- Sea otabilis in vocis modificatione varie- diet “ur, Oportet« Ex gestu, membrorumque ed TU IROTU EXterno artem-mutos loque- > Erudie o. invenit Ponceus , aliique 5-7 Ussimo Joanne Andresio teste (Hist. ; Q edi DISSERTATIO 1. cc Lit: tome 33:05 ult.) , quam ab eis fortasse o «tauravit, seculo superiore Conradus Amir, -medicus batavus, atque hac nostra tempe, plures hujusmodi schole institute sunt, uz. di, quibus ob auditus defectum verba non $ ¿ -petunt, Ab predictorum membrorum cont, «matione oculis exhíbita,«verba formare 0. -discant, quod felici successu- tentatum-sef -audivimus ; numquam vidimus; fieri tamenP" se non dubitamus. Eo A TIT $. VIL..: Ts . ES iras Mero 20 De organo auditus. 238 Ut: éa, que tertio loco explicanó? «manent, quo nimirum 'modo sonus in 0%, excitetur, auris descriptio: hic est brevit%%, mittenda; cujus:mira conformatio tot di* Ampressiones Tm animam transmittit, quí 'norum omnium species distincte percip! «Externa auris pars omnium oculis subje" «citur auricula y cujus pars interior conc? -ta, in hanc figuram conformata est uf * Asonoro corpore ad oscillationes excita! -canalem interiorem, qui ductus acusHi? -catur, copiosius collectum transmittati 94 -3i, quibus auricula resecta est, minuscó audiunty ac manu ad foramen applicata 8 .«dum.auricule yaerem verfentem colligun SN, -num ad aures appellentem ad ducto cum dirigant. Tubus acusticus in y desinit ,quod oblique ab co.derem excipit lc. DE ABRES 21 213 , Uimis vehemente rumpatur. Estautem ty ma, s q membrana aridá ac diaphana, ad par= rorattus ACustici cava , ex parte auris inte= a Onvexa. Tympani cavitas post tympanum o Bullamque cum tubo-acustico commu- mem habet, est tamen aere plena, ac ori q. Micat per ductum, qui tuba Enstachia- Acupatur. Tympani cavitatem quatuor te e + nempe malleolus, incus , os orbicula» Posita ¿es miro divine sapientiz artificio dis- en nusculis suis tendunt , relaxant, atque ' . Migue lOrem aut convexiorem reddunt, prout lore ono reddendo disponi usus est. 1n in- | Wvitas quis Parte labyrinthus jacet , QUE est hn coll Sure irregularis post tympani cavita- | rie in tres partes dividitur , sci= e estibulii ytres ductus semicirculares, er re QUe postrema est conus aliquanto Mam 1.005, ac membrana quadam per totam: "y enitudinem intrinsecus, quasi septo di- We. Ormam-spiralem conformatus, ex qua: hmogleasimilitudine, nomen idear: a Pier jp, ganales, et cochleam aqueo humore op» O aturali, detexit Gotunnius. Por» ' pS daa 71 pani cum cavitate labyrint/á me- | os fenestrellis + rotunda altera, altera: | by cat. Etrotunda quidem membra= TA a sad eochleam ; ovalis autem- ad ves- Pippi Tecipitque stapicds basim, cu- "med; 2 peripheria fenesire ovalis adnec» e: tenui membrana. Vibrationesautem tran. 90 acre in cavitare tympani con- tuntur ad Aumorem a. ¡ueum co 214. DISSERTATIO 11. de. tunntanum per fenestram rotundam. Oscillati0 nes veró sonorx inmembrana tympani exclt0” transferuntur ad cavitatem labyrintht per tum ab ipsis vibrationibus impressum q14% ossiculis , quezad modum vectis compositiag! ad deinde ad basim stapitis: In tota longitu% cochlex chorde quedam observantur trans”, - se, que ab ipsius restrictione continenter?., viores fiunt, crassitis, ac longitudine dec! centes; a quibus proinde, velutincythara,*, diversi redduntur, Demum nervus acusticusiz, auditorius 4 cerebro ad labyrinthisedem € tur, plurimis fibrillis cum Ípso permixtusy %- fortasse cum chordis cochlex inseruntur» yy 239 Jam auditio, ex prejactis constr) nis organi auditus notionibus, explicatus %, dificiles habet. Aer sonorus dd auricala yeniens, per ductum auditorium ad my nam tympani defertur, usquequo una tingere potest; quoniam membrana ra aditum qeri intercludit, ab ipso tamen Prjé sa, motum cavitati tympani transmittity aer Similes vibrationes concipiens ;* transferuntur , chordas analogas in i e tentas ad oscillationes respondentes o Demum nervus auditorius, cojus fibril% dis hujusmodi permixte sunt, ad anim? ¿% receptas oscillationes transfundit; 4 qU% e satio auditus producitur, ut cetera Sent. ab externis objectis excitate, yn . .. LE 240 Dissimulandum tamen non ests nd continere difficultatem hujusmodi 14M DE.AERE. 215 "Um sonorum transmissionem ab una membra- fo, Jmpani concussione roductam. Haud dif- —eulter Concipimus ,cochleam diverse magni- -Udinis aC tenuitatis chordis instructam , cym- | pst Y referre fidibus sonanitem diverse longi- dos DIS ac temuitatis, que tonos graves et acu- lo unt y 2 quibus concentus plurium to- "Um simul educitur. Et quidem undulatio- ne etis Chordas unisonas aut in proportio- cia tura «vibrationum tensas ad similes os- inn pg concipiendas excitare , sepius jam ad mus ab experientia comprobatum. Quare Vibrationes sonoras: aere intra cavitatem ¿in caqnl existente concitato , chordas analogas Ye: “Contentas similes tremores concipe- o LUOS fibris nervi- auditorii ejusdem toni pe Municent, ex quo sensatio respondens in dimys Xcitetur, cum his quae de sono tradi- Mano ptm concordat. Praesertim si cum Mus. particulas heterogeneas in aere pona- a auarum queliber vibrationes analogas tan- Do puansmittat, illique chordx in cochlea res- mm, U imprimat, ceteris intactis, que talem oe potest. Hxc, inquam, conceptu Cipig. dificilia sunt, ut ex prejactis prin- et Men non explicentur, Verum quo pacto dis q rana tympani, que nulla ex his chor- Wie ¡sonos excitantibus instructa cerni- Musa, Xime unus idemque nervus audito- fundae, amque diversos sonos ad animam trans- um lle. solum poterit-extricare, qui om- Mia “um auris, ac precipue fibrillarum mu- > ect. que in nervo auditorio con- 216 DISSERTATIO Io | tInentur,: apprime-calluerit. Tllud- tantum pr analogiam conjectando dicere possumus, fibé" las nervi auditorii diversimode tensas, cra tudine etiam differentes id prestare, quod c das ¡llas modo dicebamus ad sonum confenó. videlicet ut respondentes oscillationes cont” piant suz tensioni, ac crassitudini attempelr tas , quibus tonorum diversitas anime rep? sentetur. Et quidem ut supra jam-inouimó% in visione plura sunt, que facili negotio co” abstrusa admodum est hec proprietas , ejusq' percipiende ratio; quum alía, que in vision. nostram ingenii aciem obtundunt, in auditu*. sono clara sint et planissima. »' 241 Alia etiam non levis difficultas o in explicandi sonis + animum demulcenti; quum notum sit plures molestos accideres ipsum obtundunt, excruciant, imo quad, que in furorem abripiunt. Quod quidem Y in singulis individuis yarium est, ut piero que videamus sonos quosdam alteros exe ciarez qui ipsi alteros delectant, non off! dis quidem certé. Enimveró quos armonict 1 itos scimus , omnes fere delectant, ( diti ac: nulla proportione resultantes » 18 ledunt , ac sensum -obtundunt. In color” cadem pent est ratio: sensum afficiendi* dam enim colores permixtos intuendo Cd. tamur, dum molesta alía aliorum color” je mixtio nobis accidite Imo in «colar io. e DESAERES 0 217 tim ¡bus hanc »nsationum varietatem expe- Mur, quoniam etiam in his verum est illud, A É sua quemque voluptas: nam alii album, ibviridem colorem amant 5 rubeus quibusdam cta Pe qui idem gratissimus allis accidit; ut . avus , violaceus , imo et niger nobis o stitiz signum, Sinensibus oculis letitiw sen- Sn parit. Quamobrem nonnulli harmo- no musice phantasiz commentum existimant Pal ratione fundatum , ut modo de coloribus tum est. Plura de his Stephanus Arteaga in equ de Bello ideali hispanice edita crudi- Ls exemplo quodam alii persuadere rdine, dispositione, ac interval- toni se se excipiunt, hujusmodi vo- rOVenire: ns si incondité ac nul- toni disponantur, molesta quedam Pena <quatur., necesse est. Ordinem quip= Me ductu.amamus , eo quod in ¡pso 'Ones proportionem componentes animad- -tamys ¿que perceptio ¡est quedam verita= a y ex. qua animus sibi complacet. iy pum, quo id ipsum declarant. Tri- or9 erse longitudinis filis suspendantur tria pias 'y Ut quo tempore longius fi- Mor, ns Conficit oscillationes , brevius qua- lin * inter horum longitudines medium fi» da obran vibrationes. absolvat : quod 5, quibus Ptatem Pp ordine. ; inebitur , si in proportione 16, 9,4 Misa e ae sumantur, His ita dispor Veans, Perpendiculo hxc pondera simul remo- Mtur u : . + Ut eodem tempore suas oscillationes 218 DISSERTATIO IT. | incipiant. Grata quidem oculis erit hujusmodi vibrationum: permixtio ob periodicum, ¡lluW motum , quo simul pendula-oscillationes su%. conficiunt;, ita ut quarta confecta brevioris*” li vibratione , “periodus absolvatur, simulc incipiant:ab eodem termino omnia moveri. 9%. milis-est , inquiunt, vibrationum: permixtó quibus auditus organum pulsatur , dum octaW seu diapason cum interjecta quinta, seu dié” pente contingitur , atque adeo similis voluf tatis sensus in anima debet-excitari. Quod * numeri oscillationum in pendulis, aut ictui?. in chordis sonantibus pos tempore confecól | nullam servant proportionem; aut invicem dé distent , ut nonnisi post longum tempus- vibrationum numerus: recurrat ; tum inof nata pendulorum oscillantium: mixtio. vit” confundit : ita discrepantes nimium reson tium chordarum vibrationes molesté adm auditus organum obtundunt. Eulerus ut. e luptatem 4 musicis compositionibus percept? explicet , prater harmoniam 4 tonorum misó0 ne profectam, ac mensurarum diversitat% quibus toni disponuntur, perceptionem e14 harum proportionum intensioni modos j respondentium in audiente requirit, ut Y cis tatis sensus 4 musica genererur. Idem ca, in tentamine nove theoriz musice a perfect? quam auditor in concentu musico disce” y proyenire asserit. Perfectio autem hujus”., ys in mediis ad. finem- intentum conduce” assequendum consistit ( Metaph. 243)5 ip” quo melius hunc ordinem in musica DE AERE; >” 219 Ius, eo magis ipsa delectamur. Sed hxc hac- tenus. Al cia TU ; 242 Schol. Musicam plurimum in animi motus influere ac proinde in“mores; qui his - Potissimum reguntur, indubium est. Quin de €Xemplis ab historia petitis loquamur, ut illa Sunt Saulis atrabile in furórem agitati, ac pulsu Cithare ad tranquillitatem animi reducti; Saw Muelis sacro zelo 0b Jorami idolatriam com- Moti, dum rex ¡lle bellum gereret contra re- _ Sm Moab, qui citharedum:adduci imperavit, Animum sedaret; necnon que a prophanis ta shille Scyri latente ab Ulysse musica mili- mus astecto > Terpandri spartanos seditiosos - “IS Concentibus sedantis; Demetrii Polior- me £odem artificio milites ad expugnationen Ur ¡Um incitantis, aliaque sexcenta; ex quibus "tasse conficta plura 2 poetis fuerunt :his, ing am, preetermissis , documentis quotidianis —“Ohemur, mores publicos ac privatos 2 musi= "deprayari, que sensum nimium demulceat, ue ad mollitiem inclinet. Quocirca: Plato » JUsmodi concentus a republica, quam .com- ix Us est exulare jussit: quum tamen gymna- tes et musicam in auxilium- vocet , ad mo- honesté in civibus conformandos, 220 DISSERTATIO: II. o ds Ese onaisioclgb sei sigas 09 UN -CAPUT ULTIMUM. 209) mir O A TT e PX Y Fada ar 4 0 «DE METEORIS AEREIS, SEU. VENTIS. 7 ob nirQ. PORN Gua purni 3 c E 10 e? Ot 1 e Ñ 119 e >tie 5 A De ventorunin diversis regionibus varictate» ee noé. vs tanbiod ysiltorar cub ¿024 El Ouumaer fuidum sit super univer teiluris superficiem circumjacens;-atque ob es jus summam fluiditatém maxim8 mobile; id ip sivaccidere oportet, quod commune est cetes” ris- fluidis+ rupto ¿nimirum «quilibrio-in cam parten ferri , que «equilibritatem amisit. EX quo «fluxus quidam aeris versus eam' plaga oritur ¿qui ventus dicitur , ut: in aquis stag” nantibus foramine aperto , aut muro ¿psas co” tinenti disrupto; fluxum sequi videmusÁHin? aerem a: vento "probe: secernere oportet : vena tus enim est modificatio quedam aeris, a qué habet, ut ad motuin-concitetur; quo cessamtes, ventns quiescit y acre remanente, pte 244. Venti: perennes: sunt, qui ab cadem plaga jugiter spirant» Periodicos :vocants IM statis anni temporibus intercurrunt. Variabilis contra nulla lege ducitur , sed ut ajebar 0 tantum constans in levitate sua est, Aplaga UY de proficiscuntur, dividi solent venti in caf 5 alss quí e quatuor punctis spherzw cardin? bus, oriente scilicet , occidente , septemtr! ac meridie adveniunt: ac literales, qui ex P? : ' DE AERR. 221 tibus 3-catdinalibus interceptis perflants quibus Alilsemiventos adjungunt; e regione media inter ralem , et cardinalem interjacente y perma- entes: que si rursus in 'equales partes divi= np dabit wentorim: quartas ; ex quibusom- : US diyisionibus 32 venti conflati sunt , ut 7% TOsa nautica: viderelicer , in: figura 33: de- Scriptaymominibus nauticis ventorum' retentis,) 125. Ventorum historiam ex Hallejo, et Dampierio breviter collegitMuschemb. y ex quo -hos:hic precipua 'adnectimus”, nominibus s nauticis adjunctis ,¿ confusionis vitande <UUsa ¿Er LexOcceano Atlantico, et 4Ethiopico ; Atrumque tropicum vel parum ultra, pe SS an decursum spirat Subsolanus. Est Levanto dictus , ita tamen ut ad em=- tru in. Vergere in tropico boreali , ad aus- asi eridionali plerumque videatur. Nam e le po nsulas e 8 e <ternavigarunt circa 28 grad. lat. bor, riuntur. Aquilonem seu + moteado ab ad te' solstitia i flantem, qui raro multum e eatrionem vergit, accidit tamen non- Qu; e mporibus propius ad Subsolanum. 2. se isulas Caribas petunt; deprehendunt hunc lo em propius ad Subsolanum vergere, - jo, gis Americe appropinquant + verum in iy PM ad Subsolanum, tum ad Eurum, se- q ad Aquilonem transfertur. 3. Hu- Africa. venti se latius ad littora Americe quam Canis pos endunt; quum in litroribus “Ameri- Darite, sque ad grad. 30 et 31 excurrant, quod ¿5 IM australibus Americe Imarit:mis oris trionem- 222 DISSERTATIO Il. : observatun' est ; latius ventos hujusmodi do- minari, quam. ad Promontorium Bonáspei. 4 A. latitudine boreali 4».grad. ad 28 lat. 'austr- grad, continenter Spirat Eurus, Sub-est, mon- numquam ad Subsolanum- vergens. At. prop p Africam semper australius quam: props, Brasi- liz, litrora: Spirat,, quo enim magis ad hec ap” ropinquat , eo: plus vertitur ad orientem. $ aresióneió aliquam: hi venti subeunt pro di- versa anni tempestate yacSolis vicinia. Nam hol planeta. inter. tropicum:Cancri, et equatorem commorante, Aquilo in boreali plaga ad Sub- solanum propius accedit; et Eurus qui ma 4 ¿Etiopicum perflat, magisad Austrum vertituf Contra autem Sole hemispherium australe in visente , Aquilonis flatus ad boream accidet, € Euri in Subsolemtura inclinant in Oceano 4Eti0” pico. 6. Notatu tamen dignum est, circa Af ce )littora. ad Caffariam, Angolam, BiafaraM pertinentia, espirare Austrum, seu Sud ; et 2% distantiam 100 leucarum 4 litroribus Guin? Eurum in Austrum mutari; propíus ab hojs regionis oris. Auster in Africum, seu Ovest”. sud-est vertitur; dum prop oram Nigritix Aquí lo in Corum seu Ovest-nord-est transit. 7» 8 pgam borealem *quatoris inter grad.4, et at. atque inter meridianos, qui insulas He- sperides de Capoverde vulgo dieras complectú'” tur, nonnumquam dominantur in Occeáno fol mina , imbres, procelle, malacixe; que om" se mutuó excipiunt , nullo posito intervalo, yentis undique inspirantibus. 7 246. 11, In mari Pacifico ¡idem venti, 9% (y DE AERE. | 223 Oono dominantur 5; nempe usque ad grad. 28 Ut 30 borcalis latitudinis Aquilo; in altero he= ño load. eamdem latitudinem Eurus. Atra- sn circa America occidentalem-orani anoma- lle quedam observantur, afllánte sepius ven= o AUstrali occidentalis XL In.mari Indico mag- a ervatur yentorium varietas; quod quidem . y terjacentibus:insulis ; que ¿¿nnumerabiles “OC mari visuntur, provenire potest. Cele= 0. “amen sunt ventiperiodici, quos Monsones tie ty hi per-sex continenter menses ab o= “ll plaga spirant; quibus exactis, venti ab po a atali directione: feré ex diametro op- | Ma perflant, IV. Demum in locis:mediterra- y at variabiles regnant , “quoniam > tot e innumeras varietates generare Dures ¡y JUAS egrein numerum redigeris, pe dones Note sint, Et quidem montium direc= elegi: diverse, fermentationes atmosphxrice, eme Materie terrestris et atmospherice fa ntationes, Subterranci flatus acris, rare- no 00 et condensationes ab igne-subterra- e, vibus etc. Ps aliaque innu= io ex predictis simul ac seorsim coad- o amos Oriri possunt, varietates innumeras Ai Phera statum inducant , oporter, 4 “AR ty, VAtorum directiones frequenter mu= . * de j $. IL. 5% De ventorum Causas 24 m4 ra MB tOpos+ 1, “Y entorum in zona torrida 224 DISSERTATIO Il. Sd spirantium: causa: non est: telluris circa axeM iurna revolutio , ut Cartesio, Rohaultio o dl placuit statuere»” Nam 1. -Hujusmodi ver! 18 ad occidentem in hypothesi: terre mote, ve” tum ab oriente in occidentem per totam ¡ps superficiem excitare deberet; quod quum exf rientix quotidiane contrarium sit, etcausa bu” phenomeno 'assignata commentitia erit. 2.2 predicta hypothesi motus vertiginis telluriy* atmosphere impressus communis est: cur igit terra in orientem delata atmosphere fluxus? contrariam partem generabitur? 3. Ventus Y jusmodiab'oriente seu xquatore efllare deber ex dictis autem plerumque ad boream vel Y austrum vergit.: ergo a directione telluris % cumacte non provenit. Huc adde, motum Y jusmodi celeriorem esse: y quam: ille sit ve% qui intra mínut. sec. tum'quum leniter £% ut sepe fit, 8, summum 10 ped. decurrit: quatore terrestri per 1423 interea delato. 248 Propos. 11. FGeneralis ventorum € est «quilibritas inter “armosphere portiones FUpta , quecumque tandem sit hujus diremf nisorigo.”” Prob. V entusest aeris de loco2% 4 cumtranslatio,atinfluidis, partibuscoruMg | ad xquilibrium compositis, quietem gener: Epi videmus, «quilibrio interrupto, ex Y AN dehiscente, ut in hydrostatica ostensum Pg qa A pá motus gignitur: ergo-hecéausa fuxui aerió vento est Set an Et quidem e que in ventis animadvertuntut. phano' a rupto «xquilibrio provenire perspicuur 40 ut singillatim plura.ex his enucle [Document text truncated for crawler view.]