scieee Open visual document viewer

Una nueva especie ibérica de Ferulago Koch (Apiaceae)

Crespo Villalba, Manuel Benito; Solanas, José Luis; García Martín, Felipe José

Abstract

Se describe Ferulago ternatifolia Solanas, M.B. Crespo & García Martín, sp. nov., a partir de poblaciones encontradas en zonas litorales (Puigcampana y Vall de Gallinera) de la provincia de Alicante y en la Sierra de Moratalla (Pico Revolcadores) de la provincia de Murcia. Se analizan los caracteres morfológicos y estructurales que la definen y se establecen las principales diferencias con otras especies ibéricas del género.

Full text

UNA NUEVA ESPECIE IBÉRICA DE FERULAGO KOCH (APIACEAE) po JOSÉ LUIS SOLANAS', MANUEL B. CRESPO1 & FELIPE GARCÍA MARTÍN3 1 Cen o Ibe oame icano de la Biodi e sidad (CIBIO), Uni e sidad de Alican e. Apa ado 99. E-03080 Mean e 1 Depa amen o de Biología Vege al y Ecología, Facul ad de Fa macia, Uni e sidad de Se illa. Apa ado 874. E-41012 Se illa Resumen SOLANAS, J.L., M.B. CRESPO & F. GARCÍA MARTÍN (2000). Una nue a especie ibé ica de Fe ulago Koch (Apiaceae). Anales Ja á. Bo . Mad id 58(1): 101-107. Se desc ibe Fe ulago e na i olia Solanas, M.B. C espo & Ga cía Ma ín, sp. no ., a pa i de poblaciones encon adas en zonas li o ales (Puigcampana y Vall de Galline a) de la p o incia de Alican e y en la Sie a de Mo a alla (Pico Re olcado es) de la p o incia de Mu cia. Se ana- lizan los ca ac e es mo ológicos y es uc u ales que la de inen y se es ablecen las p incipales di e encias con o as especies ibé icas del géne o. Palab as cla e: Alican e, Mu cia, co ología, España, Fe ulago, axonomía. Abs ac SOLANAS, J.L., M.B. CRESPO & F. GARCÍA MARTÍN (2000). A new Spanish species o Fe ulago Koch (Apiaceae). Anales Ja d. Bo . Mad id 58(1): 101-107 (in Spanish). Fe ulago e na i olia Solanas, M.B. C espo & Ga cía Ma ín, sp. no ., is desc ibed om po- pula ions ound in he li o al zones o Alican e P o ince (Puigcampana and Vall de Galline a), and he Sie a de Mo a alla (Pico Re olcado es) o Mu cia P o ince. Mo phological and s uc- u al cha ac e s de ining he new species a e analysed, and he diagnos ic di e ences wi h o he Ibe ian axa a e also es ablished. Key wo ds: Alican e, Mu cia, cho ology, Fe ulago, Spain, axonomy. INTRODUCCIÓN igualii (ERBEN, 1991), Lina ia a abiniana (CRESPO & al, 1994) o Vella lucen ina (CRES- En la úl ima década se han ealizado nume- PO, 1992). osos abajos de p ospección lo ís ica y i o- En el ámbi o de es as p ospecciones se des- sociológica sob e la lo a y la ege ación de cub ie on dos poblaciones alican inas de un las coma cas del su de la Comunidad Valen- axon pe enecien e al géne o Fe ulago Koch, ciana. El esul ado de és os ha sido, en e cuya de e minación esul aba p oblemá ica, o os aspec os, el descub imien o de áxones a En un caso se iden i icó con F. g ana ensis eces muy alejados de sus poblaciones más (SOLANAS & al, 1995), mien as que en o o se p óximas -como Eupho bia boe ica (Mo- a ibuyó a E b achyloba (PÉREZ BADIA, 1997). LERO & al., 1993), Co ema album o Co o- De hecho, es as poblaciones se incluye on en neas e g ana ensis (SOLANAS, 1997)- o la el lib o de la lo a alenciana amenazada (LA- desc ipción de alguno nue o -Lina ia o ben- GUNA & al., 1998) bajo el nomb e de F. g ana- sis (CARRETERO & BOIRA, 1986), Limonium ensis, p esen ándose incluso ma e ial o og á- 102ANALES JARDÍN BOTÁNICO DE MADRID, 58(1) 2000 ico de ejempla es uc í e os. Sin emba go, el es udio y compa ación de es os ma e iales con el de o os he ba ios pe mi ió descub i una nue a población mu ciana. Con odo ello, pue- de conside a se aho a que se a a de una espe- cie inédi a, que se desc ibe a con inuación. MATERIAL Y MÉTODOS Se han es udiado he bo izaciones p opias o p oceden es de los he ba ios ABH, BC, COA, MA. MUB y SEVF -ab e ia u as de acue do con HOLMGREN & al. (1990) y HOLMGREN & HOLMGREN (1993)-, adsc i os a las especies conside adas como p esen es en la Península Ibé ica, según ARENAS & GARCÍA MARTÍN (1993). En conc e o, se han des acado ( éase abla 1) los ca ac e es di e enciales de la nue- a especie en e al es o de los ep esen an es ibé icos del géne o: F b achyloba Boiss. & Reu ., F capilla is (Link ex Sp eng.) Cou . y F. g ana ensis Boiss. Pa a el es udio del núme o de i as de los me ica pos, se han co ado és os a mano alza- da y con bis u í en su pa e media. Los co es se han a ado du an e un minu o ap oximada- men e con ace ona. Es e p oduc o disuel e el con enido de las i as y pe mi e isualiza con bas an e cla idad los conduc os co espon- dien es a és as. Con el in de soslaya al máxi- mo los e o es, se han hecho, gene almen e, dos o es co es po cada me ica po y se han con ado las i as comisu ales y do sales po las dos ca as del co e. Los da os co ológicos y bioclima ológicos son p esen ados de acue do con RIVAS- MARTÍNEZ (1987, 1997), DE LA TORRE & al. (1996) y SOLANAS (1997). Po úl imo, los nomb es y au o ías de los áxones mencionados en el ex o co espon- den a los que apa ecen en ARENAS & GARCÍA MARTÍN (1993) y MATEO & CRESPO (1998), y se p esen an ab e iados siguiendo a BRUM- MITT&POWELL(1992). TABLA 1 RELACIÓN DE CARACTERES DIFERENCIALES ENTRE FERULAGO TERNATIFOLIA Y ESPECIES AFINES Ca ac e es Hojas Tipo de di isión olia Fo ma y amaño de las laci- nias olia es In lo escencia Fo ma N.° de adios en umbelas p incipales, cen ales o cen o-apicales N° de adios en umbélulas Tamaño y o ma de las b ác- eas umbela es F u os Tamaño de los me ica pos N.° de i as comisu ales (C) po me ica po N.° de i as do sales (D) po me ica po E e na i olia 3-4 emada Linea -lanceolada a co amen e lanceo- lada, 2-15 x 0,5-1 mm Ramas soli a ias y al- gunas e iciladas sob e eje ec o (6)9-14(22) (7)9-13(17) Del oideas (oblongo- lanceoladas), 4-7 x 1-2 mm (10)12-13(16) x (4)6- 7(9) mm C:(15)18-22(30) D:(19)23-26(36) F. g ana ensis 3-4-pinnada Linea -lanceolada a elíp ico-lanceolada, 1-7 x 0,5-1,2 mm Ramas soli a ias y al- gunas e iciladas sob e eje ec o (8)11-12(18) (9)11-12(13) Del oideas (oblongo- lanceoladas), (3)5-7 (8)xl-2mm (7)9-12 x 6-7 mm C:(15)17-30(32) D: (22)24-32(34) F. b achyloba 3-4 pinnada Linea -lanceolada a elíp ico-lanceolada y alcada, 1-5 x 0,5- 1 mm Ramas p edominan e- men e soli a ias so- b e allo más o me- nos zigzaguean e (4)6-8(10) (4)6-8(10) Oblongo-lanceoladas. 3-10 x 1-2,8 mm (9)10,5-13(14) x 6-9 mm C: (14)15-18(22) D: (20)22-28(29) F. capilla is (3)4-6 pinnada Linea -lanceolada y le- emen e alcada, (5)10-28(70) x (0,6) 1-2 mm Ramas e iciladas, al- gunas soli a ias, so- b e eje e minado en g an umbela (15)22-42 (13)15-22 Oblongo-linea es, su- buladas, (12)15-20 (22) x 1-2 mm (10)12-18(19) x 6,5- 9.5 mm C:(12)13-16(18) D: (20)24-30(36) J.L. SOLANAS & AL.: NUEVA ESPECIE DE FERULAGO 103 RESULTADOS Fe ulago e na i olia Solanas, M.B. C espo & Ga cía-Ma ín, sp. no . ( ig. 1) Plan a pe ennis, u plu imum 140 cm al a, plu icaulis, basi lignosa, hizoma e inc assa a amoso, e icula o-s ia o. Folia basalia nu- me osa, e ec a, dense osula a, obo a o- homboidea; pe iolo u plu imum 25 cm lon- go, in aginam basi expanso; lamina obo a o- homboidea, 25-35 x 20-30 cm, glab a, 3-4 e na a, di isionibus e minalibus ± linea i- bus muc ona isque, 2-15 X 0,5-1 mm. Caules e ec i, sulca o-s ia i, pos an hesin es igiis ib osis olio um emo uo um basi es i i. Folia caulina in e io a basalibus e e similia, nonnumquam ipinna a, su sum dec escen- ia, supe io a in aginam educ a. Umbella p ima ia magna, e minalis, 2-3 umbellis mi- no ibus, e icilla is a que subco ymbosis co- mi a a, amis lo i e is au umbellis mino i- bus, al e nis el sub e icilla is, insupe addi- is. Umbellae p ima iae (6)9-14(22) adia ae, in e io es ple umque s e iles. B ac eae in o- luc i 6-8, in eg ae -in p ima ia umbella a o den a o-pinna i idae-, oblongo-lanceola ae el del oideae, 4-7 X 1-2 mm, e lexae, co ia- ceae, acu ae, ma gine sca iosae. Umbellulae (6)9-13(17) adia ae, b ac eolis in olucelli b ac eis quidem similibus, mino ibus au em. Pé ala 5, pa a, lu ea, ca nosa, in olu a. Me- ica pia (10)12-13(16) x (4)6-7(9) mm -in unoquoque me ica pio i ae commissu a- les (15)18-22(30) e i ae do sales (19)23- 26(36)-. S yli 2 u plu imum 2 mm longi, iu e- niles e ec o-pa en es, ma u i e lexi. Flo e iunio-augus o, uc i ica sep emb i. Habi a in he bidis siccis (The o-B achy- podion amosi) e collibus saxosis (Sc ophu- la ion sciophilae), calca eis locis, in mon i- bus p o incia um aus o-o ien alium hispa- nica um Lucen inae e Mu cicae. Res ic i um speci icum olio um basila- ium cha ac e em quo species a ines ca en — ideoque diagnos icum — exp ime e cona u . Holo ypus: Alican e, Vall de Galline a, Beni ama, cas ell de Galline a, 30SYJ4402, 380 m, 18-IX-1998, ABH 40643 (Iso ypi ad- sun in BC, MA, a que SEVF). Plan a pe enne, de has a 140 cm de al u a, plu icaule con la base leñosa y el izoma g ue- so y e iculado-es iado. Hojas básales nume- osas, e ec as, densamen e osuladas, obo a- do- omboideas, con peciolo de has a 25 cm, en ainan e en la base, y con lámina obo ado- omboidea de 25-35 x 20-30 cm, glab a, 3-4 emada, con lacinias e minales mas o menos linea es y muc onadas, de 2-15 x 0,5-1 mm. Tallos e ec os, su cado-es iados, con es os olia es ib osos en su pa e basal as la lo a- ción. Hojas caulina es in e io es simila es a las básales (o simplemen e 3-pinnadas), aun- que de meno amaño; las supe io es educi- das al peciolo en ainan e. In lo escencia a- mosa con umbela p incipal más g ande y dis- pues a en el ex emo del escapo, acompañada gene almen e de 2-3 umbelas la e ales meno- es e iciladas y subco imbosas; amas lo- í e as o umbelas la e ales es an es meno- es, al e nas o sub e iciladas. Umbelas de p ime o den con (6)9-14(16) adios (la mayo , apical, ocasionalmen e con unos 22 adios); umbelas in e io es de o dina io con lo es es é iles; b ác eas umbela es 6-8, en e- as ( a amen e den ado-pinna í idas en la umbela mayo ), oblongo-lanceoladas a del- oideas de 4-7 x 1-2 mm, e lejas, co iáceas, agudas y con el ma gen esca ioso. Umbelas de segundo o den (umbélulas) con (6)9-13 (17) adios y b ac éolas en núme o simila a las de las umbelas p incipales, aunque de lon- gi ud y amaño meno es. Sépalos 5, iangula- es, de 0,5-1 mm. Pé alos 5, pequeños, ama i- llos, ca nosos e incu ados. Me ica pos de (10)12-13(16) x (4)6-7(9) mm, con (15)18- 22(30) i as comisu ales y (19)23-26(36) do sales. Es ilos de (0,6)1(2) mm, e ec o-pa- en es o e lejos en la madu ez. La lo ación iene luga desde junio has a mediado agos- o, p esen ándose los u os madu os en sep- iemb e. C ece en las ona es (The o-B achypodion amosi B .-Bl. 1925) y ped egales (Sc ophu- la ion sciophilae O. Bolos 1957), sob e subs- a o calizo. Fe ulago e na i olia esul a, has a el mo- men o, endémico del sudes e ibé ico, en las p o incias de Alican e y Mu cia. 104ANALES JARDÍN BOTÁNICO DE MADRID, 58(1) 2000 Fig. 1 -Fe ulago e na i olia Solanas, M.B. C espo & Ga cía-Ma ín: a, de alle de la base del allo, b, aspec o de la hoja; c, agmen o de la in lo escencia; d, u o; e, sección ans e sal del u o. J.L. SOLANAS &AL.: NUEVA ESPECIE DE FERULAGO105 O os ma e iales es udiados ESP, ALICANTE: Fines a , Puigcampana, subida al coli del Poue desde el mas de TO icial, 30SYH4376.750 m. 15-VI-1991, J.L Solanas, ABH 6062; ibidem, 700 m, 16- VD-1993, J.C. C is óbal & M.L Picó, ABH 6063; ibi- dem, p . e ugio me álico, 700 m, en los ped egales (Sc ophula ion sciophilae), 18-IX-1993, J.L Solanas, ABH 6064; ibidem, mas de 1' O icial, 700 m, 26-IX-1996, J.L Solanas, ABH 18935; ibidem. 800 m, 14-VI-1993, J.L Solanas & J.C. C is óbal, ABH 11504; ibidem, p . e ugio me álico, 700 m, 15-VI-1996, M.B. C espo & E. Camuñas, ABH 18258. Vall de Galline a, Beni ama, cas ell de Galline a, 30SYJ4402, 380 m, 18-IX-1998, E. Camuñas, M.B. C espo & J.L Solanas (Iso ypi; ABH 41487, 41488, 41489, 41490, 41492, 42697); ibi- dem, 31-VIII-1998, A. Ba be . ABH 41491. MURCIA: Mo a alla, Pico Re olcado es, 30SWH61,1800 m, in la- pidosis calca eis, 16-VII-1974, A. Cha pin & J. Fe nán- dez Casas, u F. g ana ensis, MA 311460; ibidem, 1750 m, 27-VII-1984. F. Alca az, u F. g ana ensis, MUB 29914. Mo a alla, Pico Re olcado es, hacia Pue o Al o, 30SWH6414, 1660 m, 24-VII-1999, M.B. C espo & ai, ABH 42258,42259,42260,42261; ibidem, 17-IX-1999, J.L Solanas & al., ABH 42438. DISCUSIÓN WILLKOMM & LANGE (1874-1880: 37) acep an cua o especies de Fe ulago (u Fe u- la, sec . Fe ulago) pa a la lo a ibé ica, de las que admi en habe is o ejempla es pe ene- cien es a F. g ana ensis Boiss., F. b achyloba Boiss. & Reu . y F. sulca a Des ., mien as que de Fe ula e ulago L., que sinonimizan con Fe ulago nodi lo a Jacq, y con F. galba- ni e a Koch, dicen que ha sido indicada en ie- as hé icas (O eg. ex Nyman), pe o que no han is o ningún ejempla . CANNON in TUTIN & al. (1968) econoce pa a el e i o io español, den o del g upo F. campes is, la p esencia de Fe ulago lu ea (Poi .) G ande y F. g ana ensis Boiss., aunque comen a, den o de es a úl ima especie, que plan as con lóbulos olia es más co os y an- chos han sido dis inguidas como F. b achylo- ba Boiss. & Reu . Po o o lado, F. capilla is (Link ex Sp eng.) Cou . es conside ada endé- mica del su de Po ugal. BERNARDI (1979), en su monog a ía sob e el géne o, econoce 39 especies ex endidas po la Región Medi e ánea y zonas limí o- es, de las cuales cua o se encuen an p esen- es en la Península Ibé ica: F. lu ea (Poi .) G ande -a la que sinoni niza F. sulca a (Des .) Boiss., F. capilla is y F. galbani e a sensu P. Sil a & Sob ., non Koch nec alus-, F. g ana- ensis, F. b achyloba y F. scab a Pomel. Pa a TOMKOVICH & PIMENOV (1989), el gé- ne o Fe ulago cuen a con 45 especies p opias del su de Eu opa y no e de Á ica ex endién- dose, po el no e, has a el su de Polonia y, po el es e, has a I án. Es os au o es econo- cen solo es especies ibé icas: F. lu ea (Po - ugal y á eas de los sis emas Ibé ico y Cen- al), F. b achyloba (su y cen o de España y Po ugal) y F. g ana ensis (ampliamen e dis- ibuida po la Península). Po úl imo, ARENAS & GARCÍA MARTÍN (1993) econocen es especies pa a la lo a ibé ica -F. capilla is, F. g ana ensis y F. b a- chyloba-, añadiendo que " is os los pliegos del su es e de España de e minados como Fe ulago scab a Pomel (G), no nos cabe duda que deben se adsc i os a Fe ulago b achylo- ba Boiss. & Reu . No hemos localizado en los he ba ios nacionales ningún pliego de e mi- nado como F. scab a Pomel ni ampoco o os que, p oceden es del su es e de la Península, pudie an adsc ibi se con ce eza a es a es- pecie". Con odo, la compa ación del ma e ial ali- can ino y mu ciano con el es o de ma e iales exis en es en los he ba ios ibé icos, y la ob- se ación in si u de nume osos ejempla es de las poblaciones na u ales, nos ha pe mi ido dis ingui con bas an e cla idad una combina- ción de ca ac e es exclusi a pa a es a nue a especie. En e ec o, como puede e se en la abla 1, F. e na i olia queda bien delimi ada en e a sus congéne es más p óximos, F. b achyloba y F. g ana ensis, sob e odo po el plan es uc u al de sus hojas, el cual es cla- amen e emado en sus hojas básales y no pin- nado como en es as especies. Po o a pa e, en e los ca ac e es diagnós- icos escogidos po BERNARDI (1979:14) pa a la sepa ación de las especies, pensamos que el ipo de in lo escencia no es un ca ác e muy iable pa a es ablece g upos den o del géne- o, si bien es e dad que las plan as que pue- den iden i ica se como F. b achyloba mues- an, al ez mayo i a iamen e, una in lo es- cencia con el eje p incipal más o menos zigza- guean e y con las amas al e nas o espa cidas 106ANALES JARDÍN BOTÁNICO DE MADRID, 58(1) 2000 a lo la go del escapo lo í e o (in lo escencia ipo II de Be na di). En la especie que desc i- bimos, así como en los ejempla es de F. g a- na ensis que hemos obse ado, las in lo es- cencias ienen amas soli a ias que al e nan a eces con e icilos in e medios de dos y es amas, y inalmen e acaban en un e icilo apical en el que des aca una umbela p incipal mayo . Es o nos en en a a menudo con el di- lema de decidi a qué ipo de in lo escencia ( ipo I o II) debe íamos asigna muchos de los ejempla es es udiados, siguiendo el c i e io de es e au o . Con espec o al amaño de los me ica pos, las plan as de la nue a especie llegan a alcan- za medidas algo mayo es que las indicadas po BERNARDI (1979) y po ARENAS & GARCÍA MARTÍN (1993) pa a Fe ulago g ana- ensis y que las elacionan con algunas o mas de Fe ulago b achyloba Boiss. & Reu . En cuan o al núme o de i as comisu ales y do sales del me ica po, no pa ece exis i acue do en e los au o es que han a ado el géne o. Así, LANGE (¿n WILLKOMM & LANGE, 1874-1880) habla de 10-12 i as comisu ales po me ica po pa a F. g ana ensis, CANNON (1968) no hace mención al espec o, ARENAS & GARCÍA MARTÍN (1993) hablan de 5 a 10 pa a cada alécula ( i as do sales) y nume o- sas pa a la ca a comisu al, y BERNARDI (1979) disc epa de la opinión del es o de los au o es apun ando el núme o 16-20 i as comisu ales po me ica po pa a es a misma especie. Según lo an e io , el alo axonómico de es e ca ác- e es muy ela i o, ya que de acue do con nues as obse aciones puede se sumamen e a iable en una misma población y, po lo an- o, no debe ía ene se en cuen a más que de modo secunda io, al y como hemos hecho en el p esen e abajo. Un ca ác e que sí pa ece ene una mayo impo ancia disc imina o ia ( abla 1) es el nú- me o de adios umbela es de p ime y segun- do o den. En e ec o, es e núme o si e cla a- men e pa a sepa a F. capilla is -con umbelas p incipales o apicales de más de 25 adios- del es o de especies peninsula es. Y, si bien la sepa ación en e F. e na i olia y F. g ana en- sis (en e 9 y 14 adios gene almen e) no es cla a, el núme o de adios en F. b achyloba (en e 6 y 8) es, en gene al, meno que en es- as dos úl imas especies. Según lo an e io , una de las conclusiones que podemos ex ae de es e abajo es que, dada la a iabilidad mo ológica que mues- an las especies de Fe ulago al igual que mu- chos o os géne os de Apiaceae, pa a su co- ec o es udio y de e minación es indispensa- ble dispone de ma e ial abundan e con odas las pa es ege a i as y ep oduc o as ( allos, hojas, in lo escencia y u os madu os) y, ade- más, obse a nume osos indi iduos de las poblaciones na u ales. Po úl imo, co ológicamen e F. e na i olia ocupa un á ea bien delimi ada y excluyeme espec o al es o de áxones ibé icos. Po un lado, esul a la ica ian e o ien al de F. g ana- ensis, axon eminen emen e bé ico con el que ha sido con undido y que queda limi ado, se- gún los da os disponibles, a las p o incias de Albace e, Alme ía, G anada y Jaén. Po o o lado, F b achyloba ocupa las sie as de la submese a su (Mad id, Toledo, Có doba y Jaén), alcanzando hacia occiden e las ie as ex emeñas y zonas ecinas de Salamanca y Po ugal, mien as que po o ien e se ex iende has a Cuenca. CLAVE DE ESPECIES IBÉRICAS DE FERULAGO 1. In lo escencia con umbela p incipal, de o dina- io, con más de 25 adios y b ác eas acuminadas, de (5)10-20(25) mm de longi ud. Hojas apicales con limbo más o menos desa ollado F. capilla is - In lo escencia con umbela p incipal y b ác eas de o o ipo. Hojas apicales b ac ei o mes 2 2. Plan a con hojas básales 3-4 emadas F. e na i olia - Plan as con odas las hojas 3-4 pinnadas 3 3. Umbelas p incipales, gene almen e, con más de 10 adios y b ác eas del oideas. Ramas de la in- lo escencia dispues as soli a iamen e o en e - icilos. Me ica pos, gene almen e, con más de 20 i as comisu ales F. g ana ensis - Umbelas p incipales, gene almen e, con menos de 10 adios y b ác eas oblongo-lanceoladas. Ramas de la in lo escencia dispues as, en gene- al, de o ma al e na sob e un allo más o menos zigzaguean e. Me ica pos, de o dina io, con menos de 20 i as comisu ales .. F. b achyloba J.L. SOLANAS & AL.: NUEVA ESPECIE DE FERULAGO107 AGRADECIMIENTOS Ag adecemos el ma e ial p es ado, in o mación y su- ge encias hechas po An onio Pujadas Sal a (he ba io COA), Ca los Fe nández López (he ba io JAÉN), Nu ia Escué i Balcells (he ba io BC), Mau icio Velayos (he ba- io MA), y Segundo Ríos y F ancisco Alca az (he ba io MUB). Igualmen e, a Xa ie Fomes, quien ealizó un magní ico dibujo. REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS ARENAS, J.A. & F. GARCÍA MARTÍN (1993). A las ca poló- gico y co ológico de la sub amilia Apioideae D ude (Umbelli e ae) en España peninsula y Balea es. Ruizia 12. Mad id. BERNARDI, L. (1979). Ten amen e isionis gene is Fe- ulago. Boissie a 30: 1-182. Gené e. BRUMMn R.K. &C.E. PowELL(1992).Au/ o í o plan s ñames. Royal Bo anic Ga dens, Kew. CANNON, J.F.M. (1968). Fe ulago Koch. In: T.G. TUTIN & al. (eds.), Flo a Eu opaea 2: 359-360. Camb idge. CARRETERO, J.L. & H. BOIRA (1986). Lina ia o bensis Ca e e o & Boi a, sp. no . Anales Ja d. Bo . Mad id 44(2): 411-414. CRESPO, M.B. (1992). A new species o Vella L. (B as- sicaceae) om he sou h-eas e n o he Ibe ian Península. Bo . J. Unn. Soc. 109: 369-376. CRESPO, M.B., A. DE LA TORRE & J.L. SOLANAS (1994). A new species o Lina ia Mille (Sc ophula iaceae). Bo . J. Unn. Soc. 116: 135-144. DE LA TORRE, A., F. ALCARAZ & M.B. CRESPO (1996). Ap oximación a la biogeog a ía del sec o Se abense (p o incia Ca alano-Valenciano-P o enzal). Laza oa 16:141-158. ERBEN, M. (1991). Beme kungen zu Taxonomie de Ga ung Limonium VI. Mi . Bo . S aa ssamml. Manchen 30:459-478. HOLMGREN P.K. & N.H. HOLMOREN (1993). Addi ions o índex He ba io um (He ba ia), Edi ion 8-Second Se ies. Taxon 42:489-505. HOLMGREN, P.K., N.H. HOLMGREN & L.C. BARNETT (1990). Index He ba io um. Pa I. The He ba ia o he wo ld, ed. 8. Regnum Veg. 120:1-693. LAGUNA, E.. M.B. CRESPO, G. MATEO, S. LÓPEZ UDIAS, C. FABREGAT, L. SERRA, J.J. HERRERO-BORGOÑÓN, J.L. CARRETERO, A. AGUILELLA & R. FIGUEROLA (1998). Flo a endémica, a a o amenazada de la Co- munidad Valenciana. Colecc. Biodi e sidad 1. Ge- ne ali a Valenciana. Valencia. MATEO, G. & M.B. CRESPO (1998). Manual pa a la de- e minación de la Flo a Valenciana. Monog . Flo a Mon ibe . 3. Valencia. MOLERO BRIONES, J., A. DE LA TORRE. J.L. SOLANAS & M.B. CRESPO (1993). Sob e Eupho bia bae ica Boiss. Anales Ja d. Bo . Mad id 51: 153-154. PÉREZ BADIA, R. (1997). Flo a ascula y ege ación de la coma ca de la Ma ina Al a. Publ. Ins . Cul . Gil- Albe . Alican e. RIVAS MARTÍNEZ, S. (1987). Memo ia del mapa de se ies de ege ación de España, a escala 1:400.000. ICO- NA: Minis e io de Ag icul u a, Pesca y Alimen ación. Mad id. RIVAS MARTÍNEZ, S. (1997). Syn axonomical synopsis o he po en ial na u al plan communi ies o No h Ame ica., I. hiñe a Geobo . 10: 1-148. SOLANAS, J.L. (1997). Flo a, Vege ado i Fi ogeog a ía de la Ma ina Baixa. Tesis Doc o áis. Publ. Uni . Alacan . SOLANAS. J.L., M.B. CRESPO & A. DE LA TORRE (1995). Fe ulago g ana ensis Boiss. (Apiaceae) en la Flo a Ibe ole an ina. Ac a Bo . Malaci ana 20: 273-290. TOMKOVICH, L.P. & M.G. PIMENOV (1989). Bo anico- geog aphical analysis o he genus Fe ulago W.D.J. Koch (Umbelli e ae). Feddes Repe . 100:119- 129. WILLKOMM, M. & J. LANGE (1874-1880). P od omus lo- ae hispanicae seu synopsis me hodica omnium plan- a um in Hispania spon e nascen ium el equen ius cul a um quae inno ue un , ol. 3. S u ga . Edi ado po Gonzalo Nie o Feline Acep ado pa a publicación: 16-VI-2000