scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

Carmina Latina Ephigraphica Musiva et Depicta non Buecheleriana nec Zarkeriana (II)

Gómez Pallarès, Joan

Abstract

This paper tries to complete a research started in 1990. The goa1 of our work is to study all rhe Roman World's Camina Latina Epigraphica, produced over mosaic pavements or depicted. Two previous papers (see, infra, chapter one, under nn.1 and 2) collect more than a hundred CLE proceding from Biicheler-Lommatzsch and Zurker's editions. A third paper (chapter one, n.3) and the present onepresent the CLE wich were not included in these editions. A final work, wich will appear in the next months with the title Carmina Latina Epigraphica Musiva et Depicta Orbis Romani, contains the conclusions of our research.

Full text

CARMZNA LATZNA EPZGRAPHZCA MVSZVA ET DEPZCTA NON BUECHELERZANA NEC ZARKERZANA (11) Joan Gómez Pallar& Universitat Autbnoma de Barcelona ABSTRACT This paper tries to complete a research started in 1990. The goa1 of our work is to study all rhe Roman World's Camina Latina Epigraphica, produced over mosaic pavements or depicted. Two previous papers (see, infra, chapter one, under nn.1 and 2) collect more than a hundred CLE proceding from Biicheler-Lommatzsch and Zurker's editions. A third paper (chapter one, n.3) and the present onepresent the CLE wich were not included in these editions. A final work, wich will appear in the next months with the title Carmina Latina Epigraphica Musiva et Depicta Orbis Romani, contains the conclusions of our research. Introducción Desde 1990 venimos publicando una serie de trabajos (vid. apartado I), en 10s que intentamos ofrecer todos 10s datos relevantes sobre 10s Camina Latina Epigraphica (= CLE) que nos han sido transmitidos, conservados, efectivamente o no, sobre mosaic0 o pintura (CLE musiva vel depicta). En nuestro plan de trabajo se incluían artículos que presentaran 10s datos procedentes de las dos colecciones monográficas más importantes de CLE, con estas especiales características (Bücheler-Lornrnatzsch y Zarker: cf. 10s articulo~ 1 y 2 del apartado siguiente) y una tercera <centrega>> que recogiera la infonnación, muchísimo más dispersa y difícil de reunir, de aquellos CLE que no estuvieran recogidos (por desconocimiento, crolvido>> o descubrimiento posterior) en ninguna de las colecciones anteriormente citadas (el tercer articulo citado infra). Este cuarto trabajo nace casi como una necesidad ante la acumulación de CLE que reunimos para el tercer trabajo (= i69 CLE!). Tal acumulación nos aconsejó, casi contra nuestra voluntad (no es esa nuestra línea habitual), dividir ese tercer articulo en dos trabajos con 10s epigrafes I y 11, sin que esa numeración suponga división temática o prelación de ningún tipo: si acaso, en la última entrega (la que el lector tiene ahora en las manos), se han reunido, con mayor conciencia que en trabajos anteriores, CLE de 10s que suponemos su condición de musiva vel depicta, sin que podamos confirmarla, porque 10s conocemos s610 a través de bibliografia que no nos proporciona 10s datos suficientes. La mayoría de estos CLE son, por otra parte, conocidos a través de manuscritos epigráficos, la información de 10s cuales, desde un punto de vista material, suele ser bastante asistemfitica. Esta cuarta (centrega>> completa y cierra, salvo errores u ornisiones que se puedan subsanar en el futuro, nuestro estudio (el primero, que nosotros sepamos) sobre esta especial clase de CLE. Los objetivos del mismo (conocer qué tip~ de relación se establece entre una inscripción métrica musiva y su entomo inmediato, iconográfico, y mediato, edilicio) se van a concretar en un quinto y Último trabajo, que va a recoger, a modo de conclusiones generales, 10s datos sobre todos 10s CLE musiva vel depicta por nosotros conocidos, procedentes del mundo romano1. Este trabajo, además, cerrará de una manera simbólica el puente que establecimos en nuestro paso del estudio de las inscripciones musivas (fundamentalmente de Hispania), sin más2, al de las métricas, sin más3, y puede que ofrezca, además de 10s datos concretos que ya hemos apuntado, algún elemento de reflexión sobre la importancia del estudio del contexto para comprender cualquier elemento de cultura producido en la antigiiedad grecorromana. Las lineas generales por las que se rige este trabajo est& explicitadas en el trabajo (vid. infra) núm. 1 y la formulación de 10s apartados responde a 10 apuntado en el trabajo núm. 3. I. Trabajos nuestros de referencia, anteriores a Cste: 1. <<Carmina Latina Epigraphica Musiva et Depicta Buecheleriana", Habis, 21 (1990), pp. 173-203. 2. c(Carmina Latina Epigraphica Musiva et Depicta Zarkeriana>>, Faventia, 12/13 (1990/1991), pp. 369-384. 3. (<Carmina Latina Epigraphica Musiva et Depicta non Buecheleriana nec Zarkeriana. b, Minerva, 7 (1993). Este Último trabajo de conclusiones llevar6 el titulo de darmina Latina Epigraphica Musiva et Depicta Orbis Romani*. Cf. Corpus de Ir~scripciones Musivas de Hispania. Vol. I: Inscripciones Paganas, Roma, 1994, en prensa, y <<Corpus de Inscripciones Musivas de Hispania. LI: Inscripciones Cristianas,, en proceso de redacción, en colaboración con M. Mayer. Cf. ~Znitia de 10s Camina Latina Epigraphica Hispaniae (Conventus Tarraconensis)),, Habis, en prensa. II. Abreviaturas utilizadas en este trabajo, que no se encuentran en las listas de abreviaturas de 10s trabajos de referencia anteriores: Agnellus = se trata del 1iberpontiJicalis escrit0 por Andreas Agnellus, abad Sanctae Mariae ad Blanchernas et S. Bartholomei, en 839. El texto quedó recogido en 10s mss. Cod. Bibl. Mutinensis Estensis V F 19 y Codex Vaticanus lat. 58734. Gavault 1897 = P. Gavault, Études sur les ruines romaines de Tigzirt, París, 1897. Ihm 1895 = M. Ihm, Damasus: Epigrammata, Leipzig, 1895 = Documenta Rerum Ecclesiasticarum, vol. 11. Monceaux 8 = se trata del volumen 4, 8 (1906), continuación del articulo citado en art. de referencia 3, ccEnqu&te sur l'épigraphie romaine de llAfrique>>, pp. 126-142 y 297-310. Pikhaus 1987 = D. Pikhaus, <<La Poésie épigraphique en Cispadane>>, Cispadana e letteratura antica, Bolonia, 1987, pp. 159-188. III. Modelo para la presentación de la información en este trabajo: O. Número de relación en el corpus de inscripciones non-Buecheleriana nec Zarkeriana (art. de referencia núm. 3, más éste) y especificación de la fuente de procedencia del texto. 1. Soporte fisico (pintura / mosaico). 2. Tipo de opus -signinum, scutulatum, tessellatum, vermiculatum- (si se trata de mosaico). 3. Estado de conservación (inscripción entera / fragmentada legible / fragmentada ilegible). 4. Cronologia. 5. Circunscripción administrativa de procedencia. 6. Localidad de procedencia. 7. Localización del mosaico o pintura en su ceambiente arqueológito>>. 8. Métrica. 9. Distinción cristiano / no cristiano. 10. Distinción funerario / no funerario. 11. Temática del CLE (mensaje principal). 12. Relación texto del CLE-iconografia, o texto del CLE-lugar dónde se encuentra. 13. Bibliografia más relevante. La utilización por nuestra parte del signo de la interrogación indica que no poseemos datos fiables en 10s apartados donde éste se encuentra. Cuando la interrogación se encuentra entre paréntesis junto al número de relación del CLE en nuestro trabajo, queremos indicar que no existen datos seguros que permitan afirmar que se trata de un CLE musivum vel depictum. El análisis del texto, el lugar donde se encuentra (o encontraba) la inscripción, etc., nos permiten aventurar la hipótesis de que se trata de una inscripción de esas característica~, pero s610 eso. En algunos casos en que la transmisión manuscrita y las ediciones de un CLE presentan variantes, ofrecemos un m'rnimo aparato critico a pie de CLE. 1V.Corpus de inscripciones métricas musivas y pintadas no Buechelerianas ni Zarkerianas. I1 70 = CIL XI 284 VIRGINIS AVLA MICAT CHRISTVM QUAE CEPIT AB ASTRIS NVNCIVS E CaeLIS ANGELVS ANTE FVIT MISTERIVM VERB1 GENITRIX ET VIRGO PEREnNIS AVCTORISQVE SVI FACTA PARENS DOMINI 5 VERA MAG1 CLauDI caeCI MORS VITA FATENTVR CVLMINA SACRA DE0 DEDICAT ECCLESIVS 1. Mosaico. 2. Opus tessellatum. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrit0 epigráfico. 4. Primera mitad del siglo VI dC (entre 521-532). 5. Regio VI11 Italiae. 6. Ravenna. 7. El mosaico se encontraba en el camarín de la iglesia dedicada a la Virgen Mm'a por el obispo Ecclesius. 8. Disticos elegíacos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. Dedicación al Señor de la basíiica de Santa Maria Maggiore por parte del obispo Ecclesius. 12. Existe, en primer lugar, una relación obvia entre inscripción y lugar donde ésta se encuentra: se trata del texto de dedicación de la iglesia y el edifici0 que se menciona es el lugar en que est6 el CLE. En segundo lugar, tarnbién existe una relación entre texto e iconografia particular a que acompaiia: el camarín de la Virgen contenia (según las descripciones que conocemos) una imagen de la Madre de Dios, a la que se refiere la inscripción. 13. Pikhaus 1987, p. 187. 71 = ICVR n.s., vol. I1 4107, a. INNOVAT ANTIQVVM MELIOR PICTURA DECOREM SANCTORVM MERITIS FRONS REPARATA NITET PESTES BELLA FAMEM INSIDIAS CASVSQVE NEFANDOS ERECTA OMNIPOTENS ARCET AB VRBE MANV 5 NVNC CAELO EST SIMILIS VERE NVNC INCLYTA ROMA CVIVS CLAVSTRA DOCENT INTVS INESSE DEVM NON HIC FALLACEM LVSIT PICTVRA DECOREM SED DOMINI POPVLOS VRBS TITVLATA PROBAT IANITOR ANTE FORES FIXIT SACRARIA PETRVS 10 QVIS NEGET HAS ARCES INSTAR HABERE POL1 PARTE ALIA PAVLI CIRCVMDANT ATRIA MVROS HOS INTER ROMA EST HIC SEDET ERGO DEVS ADMITTI AD CAELOS MORTALIA CORPORA CREDAS SVB PEDIBVS DOMINI DVM PIA PORTA PATET 15 HIC OCVLIS HOMINVM CHRISTI PRAESTATVR IMAGO NAM VERVM SOLA CERNERE MENTE LICET 1. Pintura. 2. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrito epigráfico. 4. Finales del siglo v dC-inicios del siglo VI dC (entre 498-514). 5. Vrbs Roma. 6. Roma. 7. La pintura se encontraba encima de la puerta llamada de San Pedro, en la basílica romana del mismo nombre. 8. Dísticos elegíacos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. La inscripción hace referencia a la restauración de la decoración de la iglesia donde se encuentra, y alude también a la fama que 10s edificios cristianos restaurados proporcionan a la ciudad (por su belleza) y 10 dignos que se muestran de recibir el culto de Dios en ellos. 12. Existe, hasta donde nosotros podemos conocer, una relación clara entre el texto y el lugar donde éste se encuentra: el primero da fe de las mejoras efectuadas en el segundo. 13. ICVRn.s., vol. 114107, a. 72 = ICVR n.s., vol. I1 4107, b. ANTISTES PORTAM RENOVAVIT SYMMACHVS ISTAM VT ROMAE PER EVM NIHIL ESSET NON RENOVATVM 1. Pintura. 2. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrito epigráfico. 4. Finales del siglo v dC-inicios del siglo VI dC (entre 498-514). 5. Vrbs Roma. 6. Roma. 7. La inscripción se encontraba encima de la puerta de San Pedro, en la basílica romana del mismo nombre. Se encontraba junto con el núm. 7 1. 8. Hexámetros dactílicos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. La inscripción indica que fue el papa Símaco quien realizó la restauración del edificio, en consonancia con el texto núm. 71, para contribuir al brillo general y uniforme de la ciudad de Roma. 12. El texto hace referencia al lugar donde se encuentra, puesto que nos da el nombre de quien restauró la puerta encima de la cual se encuentra la inscripción. 13. ICVRn.s., vol. 114107, b. 73 = ICVR n.s., vol. I1 4107, c. (?) LAETIOR OCCVBVIT PAVLVS CERVICE SECANDA CVI CAPVT EST CHRISTVS DESPICIT IPSE SVVM 1. Pintura. 2. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrito epigráfico. 4. Finales del siglo v dC-inicios del siglo VI dC (entre 498-514). 5. Vrbs Roma. 6. Roma. 7. Basíiica de San Pablo (?). 8. Distico elegiaco. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. El texto hace referencia a la <cilegrían con que san Pablo acogió la resolución de la sentencia contraria a su causa. Según la tradición, murió decapitado cerca de Roma, el año 67 dc. 12. Este texto es transmitido por 10s manuscritos junto con 10s núms. 7 1 y 72, aunque para 61 no se da ninguna precisión de lugar. Por esa falta de precisión y por el contenido de la inscripción (tan distinto de las dos anteriores), propone Silvagni ccad alium aedificiurn referre, fortasse ad S. Pauli Basilicarnu. En la precariedad de la falta de datos seguros, si la suposición de Silvagni fuera cierta, po- dn'amos al menos decir que el CLE aludiría a una circunstancia de la biografia del santo a quien se dedicaba la iglesia donde se encontraba la inscripción. 13. ICVRn.s., vol. 114107, c. 74 = CIL XI 299 (?) TEMPLA MICANT STEPHANI MERITIS ET NOMINE SACRA QVI PRIVS EXIMIVM MARTIRIS EGIT OPVS OMNIBVS VNA DATVR SACRO PRO SANGVINE PALMA PLVS TAMEN HIC FRVITVR TEMPORE QVO PRIOR EST 5 IPSE FIDEM VOTVMQVE TVVM NVNC MAGNE SACERDOS MAXIMIANE IVVANS HOC OPVS EXPLICVIT NAM TALEM SVBITO FVNDATIS MOLIBVS AVLAM SOLA MANVS HOMINUM NON POTERAT FACERE VNDECIMVM FVLGENS RENOVAT DVM LVNA RECVRSVM 10 ET CoePTA ET PVLCRO CONDITA FINE NITET 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrit0 epigráfico. 4. Segunda mitad del siglo VI dC (550). 5. Regio VI11 Italiae. 6. Ravenna. 7. El mosaic0 se encontraba sobre el arco de triunfo de la iglesia de San Esteban de Ravenna. 8. Disticos elegíacos. 9. Cristiana. 10. No funerario. 11. La inscripción contiene la dedicación de la iglesia de San Esteban de Ravenna por parte del obispo Maximianus, en 550. 12. No tenemos constancia de que existiera relación entre texto e iconografia. Si es evidente, en cambio, la que existe entre la inscripción y el lugar donde se encuentra: el edifici0 en que esta es el mencionado en su texto y el obispo citado es quien consagró la iglesia. 13. Pikhaus 1987, p. 188. 75 = Riese, núm. 354 (?) Venator iucunde nimis atque arte ferarum Saepe placens, agilis gratus fortissimus audax, Qui puer ad iuvenes dum non advixeris annos, Omnia maturo conplebas facta labore 5 Qui licet ex propria populis bene laude placeres, Praestabas aliis, ut tecum vincere possent. Tantaque mirandae fuerant tibi praemia formae, Vt te post fatum timeant laudentque sodales. Heu nunc tam subito mortis livore peremturn 10 Iste capit tumulus, quem non Carthaginis arces Amphitheatrali potuerunt ferre triumpho! Sed nihil ad Manes hoc funere perdis acerbo: Vivet fama tui post te longaeva decoris Atque tuum nomen semper Carthago loquetur I 1.3 advixeris Riese: adjunxeris Monceaux 1. Mosaico. 2. Opus tessellatum. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrito e~igr~co. 4. Primera mitad del siglo VI dc. 5. Africa Proconsularis. 6. Carthago. 7. ? 8. Hexámetros dactílicos. 9. No cristiano. 10. Funerario. 11. Se trata del epitafio del encargado de las fieras del anfiteatro de Cartago Olympius, con un texto que recorre algunos de 10s tópicos habituales en CLE dedicados a jóvenes con trabajos de riesgo y populares: la valentia y fortaleza del difunto; su juventud y, con todo, extremada competencia en el trabajo; el temor y la reverencia que sentim por 61 sus compafieros; la admiración del público; la alusión a su funus acerbus y la longevidad de su fama, unida a la conservación del CLE. 12. ? 13. Monceaux 7, núm. 177. I 76 = Riese, núm. 346 (?) Amphitheatrales mirantur rura triumphos Et nemus ignotas cernit adesse feras. Spectat arando novos agrestis turba labores Nautaque de pelago gaudia mixta videt. 5 Fecundus ni1 perdit ager, plus germina crescunt, Dum metuunt omnes hic sua fata ferae. 1.2 ignotas Riese: indigenas Monceaux I 1. Mosaico. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrito epigráfico. 4. Primera rnitad del siglo VI dc. 5. Africa Proconsularis. 6. Carthago. 7. Por el contenido de la inscripción, puede que se encontrara en un anfiteatro de Cartago que estaria emplazado (según el texto), en una zona suburbana y accesible al mar y desde el mar. 8. Disticos elegíacos. 9. No cristiana. 10. No funerario. 11. La inscripción alude al efecto que producen 10s espectáculos del anfiteatro en su entomo, con referencias a la localización física, a 10s espectadores y a las fieras, protagonistas del espectáculo. 12. No sabemos de ninguna relación entre texto e iconografia, pero si parece clara, en cambio, la que existia entre poesia y edificio: ésta alude tanto a su situación geográfica como a aspectos relacionados con 10s espectáculos de fieras que se ofrecian. 13. Monceaux 7, núm. 172. 77 = CIL XI 260 (?) AVT LVX HIC NATA EST AVT CAPTA HIC LIBERA REGNA LEXESTANTE VENIT CaeLI DECVS VNDE MODERNVM AVT PRIVATA DIEM PEPERERVNT TECTA NITENTEM INCLVSVMQVE IVBAR SECLVSO FVLGET OLIMPO 5 MARMORA CVM RADIIS VERNANTia CERNE SERENIS CVNCTAQVE SIDEREO PERCVssA IN MVRICE SAXA AVCTORIS PREtIO SPLENDESCVNT MVNERA PRETI HVIC HONOR HVIC MERITVM TRIBVIT SIC COMERE PARVA VT VALEANT SPAtTIIS AmPLVM SVPERARE COACTIS 10 NIL MODICVM CHRISTO EST ARTAS BENE POSSIDET aeDES CVIVS IN HVMANO CONSISTVNT PECTORE TEmPLA FVNDAMEN PETRVS PETRVS FVNDATOR ET AVLAe QVOD DOMVS HOC DOMINVS QVOD FACTVM FACTOR ET IDEM] MORIBVS ATQVE OpERE CHRISTVS POSSESSOR HABETVR 15 QVI DVO CoNSOCIANS MEDIATOR REDDIT ET UNVM HVC VENIENS FVNDAT PARITVROS GAVDIA fLETVS CONTRITAM SOLIDANS PERCVSSO IN PECTORE MENTem NE IACEAT SE STERNAT HVMO MORBOSQVE LATENTES ANTE PEDES MEDICI CVRA PROPERANTE RECLVDAT 20 SaePE METVS MORTIS VITae FIT CAVsa BEATae 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 1.3 ..LOS MENT .... ET 1.4 ... . [d]EVOT(u)S ... . 1.5 .... E. V ..... NLA 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción fragmentada, ilegible. 4. Mediados del siglo v dc. 5. Mauretania Caesariensis. 6. Rusuccurru (Tigzirt). 7. La inscripción se encontraba en el cuadro central de la parte inferior, en la nave izquierda de la basílica. 8. Métrica hexamétrica (?). 9. Cristiano (?). 10. No funerario (?). 11. ? 12. ? 13. Gavault 1897, p. 54. CIL VI11 20777. 87 = Monceaux 8, núm. 209 [Inceptum, nati, posthac conpllete labo[rem.] [Munus ubique pium cunctos laudletur in an[nos.] [Talia donantem manet illic glloria dign[a]. [Quaerite corde pio caelum paulcisque tesel[lis]. 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción fragmentada, ilegible. 4. Mediados del siglo v dc. 5. Mauretania Caesariensis. 6. Rusuccurru (Tigzirt). 7. la inscripción se encontraba en el cuadro central de la parte inferior, en la nave izquierda de la basíiica. 8. Métrica hexamétrica (?). 9. Cristiano (?). 10. No funerario (?). 11. Las palabras labo[rern?] y tesel[lis?] pueden ayudar a conjeturar un contenido relacionado con la donación por parte de alguien de esa parte del pavimento musivo basilical. La restitución del texto es de Monceaux. 12. La relación entre texto y pavimento musivo seria exclusivamente material: indican's quién habia pagado el mismo. 13. Gavault 1897, p. 55. 88 = Monceaux 8, núm. 2 10 (?) 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción fragmentada, ilegible. 4. Mediados del siglo v dc. 5. Mauretania Caesariensis. 6. Rusuccurru (Tigzirt). 7. En la parte inferior de la nave izquierda de la basílica. 8. ? 9. ? 10. ? 11. ? 12. La inscripción se encuentra encima de una representación del laberint~, pero se hace imposible establecer una relación entre ambos por 10 excesivamente fragmentari0 del texto. 13. Gavault 1897, p. 55. 89 = CIL XI 255 CEDE VETVS NOMEN NOVITATI CEDE VETVSTAS PVLCRIS ECCE NITET RENOVAT1 GLORIA FONTIS MAGNANIMVS HVNC NAmQVE NEOn SVMMVSQVE SACERDOS] EXCOLVIT PVLCRO CONPONENS OMNIA CVLTV 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrit0 epigráfico. 4. Segunda rnitad del siglo v dc. 5. Regio VIII Italiae. 6. Ravenna. 7. La inscripción se encontraba en el baptisterio llamado Neoniano (decorado por el obispo Neón), junto a la iglesia de San Juan. 8. Hexámetros dactílicos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 1 1. La inscripción alude a la fuerza del bautismo y a la nueva vida que <<proporciona>> a 10s fieles que se acogen a 61. 12. Por la descripción que tenemos del baptisterio (Agnellus, De sancto Neone, cap. XVIII), no creemos que existiera una evidente relación entre el texto y la imagen. Si existia, en cambio, entre texto y edificio: un baptisterio del que la inscripción pondera el sacramento que en 61 se administraba. 13. ILCV 1840. CLE 320. 90 = CIL XI 259 ACCIPE SANCTE LIBENS PARVVM NE DESPICE CARMEN PAVCA TVae LAVDI NOSTRIS DICENDA LOQVELIS EVGE SIMON PETRE ET MISSVM TIBI SVSCIPE MVNVS IN QVOD SVMERE TE VOLVIT REX MAGNVS AB ALTO 5 SVSCIPE DE CaeLO PENDENTIA LINTEA PLENA MISSA PETRO TIBI HaeC DIVERSA ANIMALIA PorTANT QVae MActARE DEVS TE MOX ET MANDERE IVSSIT IN NVLLIS DVBITARE LICET QVAE MVNDA CREAVIT OMNIPOTENS GENITOR RERVM CVI SVMMA POTESTAS 10 EVGE SIMON PETRE QVEM GAVDET MENSAREA [sic!] CHRISTI] LVMEN APOSTOLICVM CVNCTOS ORNARE PER ANNOS IN TE SANCTA DEI POLLENS ECCLESIA FVLGET IN TE HRMVM SUae DOMVS FUNDAMENTA LOCAVIT PRINCIPIS aeTHEREI CLARVS PER SECVLA NATVS 15 CVNCTIS CLARA TIBI EST VIRTVS CENSVRA FIDESQVE BIS SENOS INTER FRATRES IN PRINCIPE SISTIS IPSE LOCO LEGeSQVE NOVae TIBI DANTVR AB ALTO QVIS FERA CORDA DOMAS HOMINVM qvis PECTORA MVLces] ChRISTICOLASQVE DOCES TV OMNES ESSE PER ORBEM 20 IAMQVE TVIS MERITIS CHRISTI PARAT GLORIA REGNVM 1. Pintura. 2. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrito epigráfico. 4. Segunda mitad del siglo v dc. 5. Regio VIII Italiae. 6. Ravenna. 7. La inscripción se encontraba en una de las paredes de 10 que se ha identificado como comedor de la casa del obispo Neón (acompañaba a la inscripción núm. 53 del articulo de referencia núm. 3). 8. Hexámetros dactílicos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. La inscripción habla del apóstol Pedro y de su condición de receptor del mandat0 de Dios, para convertirse en esa piedra sobre la que tenia que erigirse su iglesia. 12. Existe una relación entre texto e iconografia, porque en la pared en que estaba pintado éste, se representaba la historia de Pedro. No existe, en este caso, una relación explícita entre el texto y la estancia donde se encuentra (comedor), a no ser que entendamos la primera parte del CLE (vv. 1-9) como una ccpropuesta>> de oración para el ofrecimiento de 10s alimentos que allí se tomaban. 13. Pikhaus 1987, p. 187. 91 = CIL XI 262 (?) HOC VOTVM CHRISTO SOLVIT CVM PLEBE SACERDOS VICTOR QVI POPVLIS AVxIT AMORE FIDEM PONTIFICI CHRISTO SOLVENT1 VOTA MINISTRAT ALIGERVM CINGENS HAeC LOCA SANCTA MANVS 5 EGREGIVM MIRATVR OPVS SVBLATA VETVSTAS QVae MELIOR CVLTV NOBILIORE REdIT CATHOLICae LEGIS VENIT .... SI QVIS AMATOR MOX REPARATVS ABIT CORPORE CHRISTE TV0 1. Mosaico. 2. Opus tessellatum. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrit0 epigráfico. 4. Primera mitad del siglo VI dc. 5. Regio VIIZItaliae. 6. Ravenna. 7. La inscripción se encontraba encima del ciborium de la Basíiica Ursiana. 8. Disticos elegíacos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. La inscripción contiene la dedicación de la restauración que realizó en la Basílica Ursiana el obispo Víctor. 12. Desconocemos cualquier relación entre texto e iconografia. En cambio existe una relación evidente entre el mismo y el edificio, del que el CLE nos precisa su restauración y quién la efectuó. 13. Pikhaus 1987, p. 187. 92 = CIL XI 264 HIC PETRVS IVNIOR CHRISTI praeCEPTA SECVTVS VT DOCVIT SACRIS MORIBVS EXIBVIT HaNC QVOQVE FVNDAVIT MIRANDIS MOLIBVS ARCEM NOMINIS IPSE SVI HaeC MONVMENTA DEDIT 5 HVIVS POST OBITVM AVRELIANVS GESSIT HONORES POST HVNC ANTISTES EXTITIT ECCLESIVS HINC FVIT VRSICINVS SEQVITVR POST ORDINE VICTOR TEMPORIBVS IVNIOR MAXIMIANVS ADEST is POLENSIS ERAT CHRISTI LEVITA PROFVNDVS 10 LEGE DEI MISERANS ET PIETATE BONVS QVEM DEVS IPSE VIRVM DECORAVIT CVLMINE SACRO ECCLESIaeQVE SVae PONTIFICEM STATVIT IPSE AVTEM FACTIS PROPRIIS Scit NON MERVISSE CVLMEN APOSTOLICVM SED PIETATE DEI 1. Pintura. 2. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrita epigráfico. 4. Mediados del siglo VI dc. 5. Regio VZZZ Ztaliae. 6. Ravenna. 7. La inscripción se encontraba en el episcopio decorado por el obispo Maximiano. 8. Disticos elegiacos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. El texto hace un repaso de 10s antecesores de Maximiano en el obispado de Ravenna, desde Pedro hasta 61 mismo. 12. Existe una clara relación entre el CLE y la iconografia, pues ésta ofrecia 10s retratos de 10s obispos que el texto menciona. Por otra parte, tambiCn existe una relación entre texto y edificio, puesto que se trata de un episcopio. 13. Pikhaus 1987, p. 188. 93 = Monceaux 8, núm. 2 13 ........ [sluo sumptu.. . ..... [cilrcumdat ...... .......... sim fal[l]ente r.. ... ....... m pauci penetralia condere ..... 5 .... [qluae coeunt [laltere ex utroque decente[s] ..... [p] raescrips .... metis finis orsa dedisse ... men, memo[ran]de mihi, cantabere sem[per] ... te. . [vlalebis atque o .... ..... ne prov.. ..... 10 ............. a corona. 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción fragmentada, apenas legible. 4. ? 5. Mauretania Caesariensis. 6. Rusguniae (Matifou). 7. El mosaico se encontraba junto al ábside de la basílica de Matifou, en el cor0 de la misma, prolongación de la nave central. 8. Métrica hexámetrica. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. De 10s pocos fragmentos inteligibles de la inscripción, entendemos que esta hacia referencia al propio edificio y, quizás, como apuntan Monceaux y Gsell, al paso por el coro, de una sacristia a la otra (v. 5, <<. . . latere ex utroque,,) de la basílica (situadas flanqueando precisamente el coro). Por otra parte, el verso 1 quizá nos indicara el nombre de quién sufragara 10s gastos de esta parte del pavimento basilical (<<suo sumptu>>). 12. Según las descripciones de la iconografia cercana a la inscripción, pensamos que la división por paneles del mosaico impide poder conjeturar alguna relación texto-iconografia (el panel de la inscripción contiene tan s610 decoración de ánforas). Si entendemos que el texto habla del paso de una sacristia a la otra, podemos decir, en cambio, que si existe una relación con el edificio: la inscripción estaria indicando alguna parte del mismo. También ayudan'a a establecer esa relación el verso 1, si entendemos que nos hablaba de quién habia pagado esa parte del pavimento musivo. 13. S. Gsell, Les monuments antiques de I'Algérie, Paris, 1901, p. 225. 94 = Monceaux 8, núm. 214 Pax intran[ti istam] jan[uam et remelanti. 1. Mosaico. 2. Opus tessellatum. 3. Inscripción fragmentada, legible. 4. Segunda rnitad del siglo v dc. 5. Mauretania Caesariensis. 6. Sidi-Femch. 7. La inscripción formaba parte del pavimento musivo de una capilla excavada en Sidi-Femch, junto con la inscripción núm. 95 (inc. [Hic Domin10 nostro ...). No poseemos mis precisiones. 8. Hexámetro dactílico. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. La inscripción deseaba la paz a quien entrara o saliera del templo. Por esta razón, parece ciertamente 1Ógico suponer que se encontrara en una zona de acceso al mismo. 12. La única relación que observamos se entabla entre la inscripción y 10s usuarios del templo, a quienes desea la paz. No vemos, en cambio, relación alguna entre el texto y la iconografia cercana a 61: una pantera persiguiendo gacelas entre palmeras. 13. CIL VI11 927 1. 95 = Monceaux 8, núm. 214 (el texto en quasi-verso; la prosa procede de CZL VI11 927 1). [Hic Domin10 nostro placens Sabina, beato [Lauren] tio martiri votum reddidit CONPLETO aedificI0 DIE XIIII KAL. IVL (palma) HIC EST IANVARII fil11 EIVS MEMORIA QVI VIXIT ANN. XLVII M.V quiesCIT IN PACE VI ANN PROVINC.CCCCX/ll I11 SO LVCIS IIIIIIIOSTVLAVIT lll/l/l 1. Mosaico. 2. Opus tessellatum. 3. Inscripción fragmentaria, legible. 4. Segunda mitad del siglo v dc. 5. Mauretania Caesariensis. 6. Sidi-Fermch. 7. La inscripción formaba parte del mismo pavimento que la núm. 94 (inc. Pax intranti istam ...), en una capilla de Sidi-Fermch. No poseemos mits precisiones. 8. El inicio de la inscripción es hexamétrico, bárbaro (hasta el inicio del texto en mayúscula, en prosa). 9. Cristiano. 10. No funerari0 (el CLE: jel texto en prosa es un epitafio!). 11. La inscripción quasi-métrica contiene la dedicación de un exvoto al mártir Lorenzo. 12. No parece existir relación entre el texto y la iconografia, pero si entre el mismo y el edificio: si unimos el contenido métrico con el prosaico, podemos entender que Sabina habría cumplido una promesa levantando una capilia en honor del mártir Lorenzo y en recuerdo de su hijo Januarius. 13. CILVIII9271. 96 = Monceaux 8, núm. 216 (?) 1. Mosaico. 2. Opus tessellatum. 3. Inscripción fragmentada, ilegible. 4. Siglo v dc. 5. Mauretania Caesariensis. 6. Tipasa. 7. Este fragmento de inscripción se encontraba en la parte central de la base del altar de la basílica de Alejandro, en un pavimento que cubría las tumbas de 10s obispos de Tipasa, antecesores de Alejandro, y la suya propia. 8. Métrica hexamétrica (?). 9. Cristiano. 10. Funerario. 11. Por el lugar donde se encontraba la inscripción y el nombre que nos da (el del obispo que trasladó allí 10s cuerpos de sus antecesores), parece lógico suponer que la gran inscripción que ocupaba esa parte del pavimento basilical contenia (probablemente en más de diez versos) 10s nombres de esos obispos. 12. La inscripción tenia relación con el edificio, por cuanto nos identificaba el <<contenido>> de una parte del mismo. 13. CIL VI11 20904. 97 = Monceaux 8, núm. 220 1.1 .... v 1.2 .... MVS 1.3 .... INIQVIS 1.4 .... EM FILI 1.5 .]..q]VE SECVTVS 1.6 .... nI 1.7 .... \ V 1.8 .... IEN 1.9 aUne palme, en cubes rouges>> 1.10 ..MPI..SVNT SANCITA LAVAC[ra] 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción fragmentada, ilegible. 4. Siglo v dc. 5. Mauretania Caesariensis. 6. Tipasa. 7. La inscripción se encontraba en el ángulo NO del pavimento del baptisteri0 adjunto a la basílica de Alejandro en Tipasa. 8. Hexámetros dactílicos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. Por el lugar donde se encontraba el texto y por el final de uno de sus hexámetros (cc ... sunt sancta lavacra~), parece lógico suponer que el contenido aludía al baptisteri0 y al sacramento que.en 61 se dispensaba. 12. La inscripción no parece tener relación con la iconografia del mosaico (motivos geométricos y vegetales), pero sí con el edifici0 que la albergaba y con su uso litúrgic0 (no podemos dar más precisiones, por razones obvias de fragmentariedad del texto). 13. CIL VI11 20910. 98 = Monceaux 8, núm. 222 1.1 .... vides. 1.2 ...... a sac(ra) pot[estas] 1.3 ..... magnificat Domi[num] 1.4 ..... sic aula Dei, sic 1.5 ....[g l]oriosus hom[o]. 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción fragmentada, ilegible. 4. Siglo v dc. 5. Mauretania Caesariensis. 6. Tipasa. 7. La inscripción se encontraba en una de las dependencias del baptisteri~ adjunto a la basílica de Alejandro. 8. Métrica hexamétrica. 9. Cristiano. 10. ? 11. ? 12. ? 13. CIL VI11 20912. 99 = ICVR II,l, p. 134, núm. 4 Aula dei claris radiat speciosa metallis In qua plus fidei lux pretiosa micat Martyribus medicis populo spes certa salutis Venit et ex sacro crevit honore locus 5 Optulit hoc domino felix antistite dignum Munus vita etheria vivat in arce poli. 1. Mosaico. 2. Opus tessellaturn. 3. Inscripción entera, conservada en manuscrit0 epigráfico. 4. ? 5. Vrbs Roma. 6. Roma. 7. El mosaic0 se encontraba en el ábside de la iglesia de 10s Santos Cosme y Damián. 8. Disticos elegíacos. 9. Cristiano. 10. No funerario. 11. La inscripción alaba la cualidad de la construcción en que se encuentra y la capacidad salvadora de la fe cristiana para con sus fieles. 12. El primer distico del CLE tiene una clara relación con el edifici0 donde se encuentra, del que describe su belleza. Desconocemos, en cambio, relación entre texto e iconografia. 13. ICUR 11, 1, p. 134, núm. 4.