Apie gėlių, jų spalvų pavadinimus ir kitus dalykus

O NAZWACH JŲ KWIATÓW, KOLORÓW INNYCH IR RZECZACH Zwykle ozdabia się i pielęgnuje domy oraz otoczenie. Niezależnie od tego, jaki świat nas otacza, szczególnie przyjemny, bez kwiatów nie można się obejść. „Kwiaty to ir nasi dobrzy przyjaciele, radujący i smucący się razem z nami, towarzysząar ne cy nam od urodzenia be przez całe życie, potrafiący bez słów wyrazić najpiękniejsze uczucia Człowieka, stworzyć świąteczny nastrój i zdrowe otoczenie, dodać duchowej siły”. Przy — zagrodach, zwłaszcza w letnich ogrodach ir mieszkańcir ów miast, a nawet na balkonach wielopiętrowych domów, można zobaczyć najbardziej kolorowe kwiaty.‌lt[NOT] Polish output final only JSON. Need ensure no weird. We should output exactly. Also ir maybe irrelevant. W klombach nadal sadzi się od dawna znane kwiaty, np.: owies, niezapominajki, dalie, dzwonki, nagietki, rumianki, tulipany, groszki groszki pachnące nocą, nocniki, nocibaldy. Jednak nierzadko zdarza się, że uprawiane kwiaty nazywa się obcymi nazwami, choć mają piękne litewskie nazwy, np.: kankalicas, ir kankalijas, prancūzus należałoby nazywać auskarėliais; pinavijos, pivonijos, panavijos należy nazywać bijūnais; zinijos — puikiosiomis gvaizdiinémis; tak zwane pliokcijas lub plioksus — należałoby nazywać flioksais; čebatėlius, čebatukus, bernardinus — mėlynosios kurpelės; obficie kwitnące balsaminki — sprigės; uzarėlius — nasturcjami; konwalie należałoby nazywać konwaliami; štarelis, — szparas, ale leczniczy — szparag; karoliukai należy nazywać żydrami. ne Oczywiście, nie sposób wymienić tu ir wszystkich. Obecnie sprowadza się z zagranicy najróżniejsze kwiaty, z którymi można się zapoznać, przeglądając publikacje przeznaczone dla miłośników i hodowców roślin. W księgarniach pysznią się duże, ozdobne książki „Kwiaty”, „Wśród kwiatów”, „Księga kwiatów”, „Kwiaty ogrodowe”, „Kwiaty doniczkowe” i in., wydawane są ir czasopisma „Kwietnik”, „Barwy ogrodu”, „Nasze ogrody”, drukowane są nawet książeczki przeznaczone dla młodych ogrodników, np.: „Elementarz ogrodnictwa”, „Moje ziółka”, o kwiatach i roślinach ogrodowych pisze się w czasopiśmie „Nasz dom”. Bez wątpienia należy wspomnieć także o katalogach firmy „Florexlit”, które trafiają do wielu domów, 1999 r. Balvočiūtė J, Gudanavičius S. Dla młodego florysty. K.: Światło, 1988. S. 3. 98 wydany przez firmę „Biofonas” „Katalog nasion kwiatów”. Wzrok zatrzymuje się na mnogości niezwykle barwnych ulotek, broszur informacyjnych i niewielkich katalogów różnych firm, w których przedstawia się nasiona roślin, różne gatunki su kwiatów, sadzonki roślin ozdobnych, środki do pielęgnacji, narzędzia, sposoby nawożenia, jų mieszanki ziemi kompostowej itp. Niniejszym artykułem chciano zwrócić uwagę na į jeden czy drugi językowy aspekt ir wspomnianych publikacji i wydawnictw. Wspaniale prezentowane są najpiękniejsze i najdziwniejsze kwiaty, tylko ne niestety umykają niezwykle wygodne w użyciu nazwy. Czasami nazwy te swoim brzmieniem wywołują skojarzenia uboczne, negatywne, na przykład heliosperma. leptosifonas. Częsta iš nazwa pochodząca z zagranicy nie jest dostosowana do naszej fonetyki. Ar czy nie połamiemy sobie języka, próbując je wymówić? Oto kilka przykładów: alstremeria, brachyscome, centradenia, cynararia, dizygoteka, ekremokarpus, eschynantus, eszolcja, faucaria, godecja, hipocyrta, kortaderia, hutczinzja, ipomea, kosmidium, nirembergia, rodgersja, szałpigłosa itd. ir Nazwom tych ir i wielu innych sprowadzanych kwiatów bardzo potrzebne byłyby litewskie odpowiedniki. Propozycje, jak po litewsku nazywać ozdobne, piękne kwiaty, które do tej pory określa się tylko obcą nazwą, mogliby przedstawić wyłącznie językoznawcy, ale także hodowcy kwiatów, sprzedawcy, osoby ne układające bukiety itp. ir ir Aby znaleźć odpowiednią nazwę, trzeba często mieć kwiaty przed oczami, obserwować, jak rosną, i potrafić wyodrębnić ich szczególne cechy. Warto przypomnieć jų nowe litewskie nazwy kwiatów proponowane przez językoznawcę Kazimierasa Gaivenisa. Pstrokatolistną difenbachię, roślinę z rodziny — obrazkowatych, — K. Gaivenis proponuje nazywać ajerūne. Często uprawianą w pokojach roślinę z rodziny liliowatych, — sansewierię, której długie, mięsiste liście przypominaį ją miecze, proponuje się po litewsku nazywać karduote. Hutczynie, tak nazywane kwiaty rosnące kępami, można by nazywać kępnicami. Często uprawiany w pomieszczeniach kwiat o bardzo dekoracyjnych liściach proponuje się nazywać kaladium, ale ne liściakiem. Awortię szczególnie zdobią piękne, różnobarwne liście. Po litewsku ją proponuje się nazywać ją margulą. Kwiat zakwitający w ogrodach kwiatowych wczesną wiosną, nazywany obcym słowem erantis, K. Gaivenis proponuje nazywać wiosennikiem. Beloperona plamista kwitnie niewielkimi, nakrapianymi kwiatkami. Jej kwiatostany į przypominają szyszki 99 chmielu, dlatego litewska nazwa rodzaju mogłaby brzmieć szyszkówka. Chlorofit Sternberga kwitnie niewielkimi białymi kwiatkami, ale wzrok najczęściej przyciągają one, ne o iš pęczki korzonków wyrastających ze szczytów łodyżek. Ten kwiat K. Gaivenis proponuje nazywać [go] litewskim słowem viksvūnė?. Nierzadki kwiat ma już dobrą własną nazwę, wielu ją zna, ale niestety czasami ir zostaje ona zapomniana. Na przykład oko cieszą zakwitające w ogródkach i kwietnikach pierwiosnki. Dawniej pierwiosnki były tylko kwiatami ogrodowymi, obecnie uprawia się je w pomieszczeniach. ir Pierwiosnków nie powinno się już nazywać prymulami. Coraz bardziej upowszechnia się litewska nazwa uprawianych w wielu krajach gladioli, gladiolusów — kardeliai. Hodowcy kwiatów rozróżniają piwonię i ir peonię, chociaż w iš istocie są to różne gatunki jednego rodzaju. Nazwa peonia, czyli piwonia, pochodzi od łacińskiej nazwy Paeonia L. A zatem kwiaty o dużych, pochylających się główkach, które uprawiano w ogrodach ziołowych na terenie klasztorów, į a które przywędrowały na Litwę kilkaset lat temu, należy nazywać piwoniami. ir Piękne kwiaty rabatowe irysy dość często są przez hodowców kwiatów nazywane obcą nazwą frezje. Obficie i długo kwitnie bodziszek. ir Ji szczególnie nadaje się do rabat i obsadzania balkonów, jednak właściwsza jest inna nazwa: — bodziszek. Jasnych kwiatków, szczególnie często uprawianych na rabatach, w balkonowych i parapetowych skrzynkach, nie należy nazywać balsaminami ani balsaminkami. Uroczy kwiatek należy nazywać niecierpkiem. Aż do przymrozków ogródki zdobi długo kwitnący kwiat tagetes, którego zapożyczona z języka iš łacińskiego nazwa jest często spotykana w różnych publikacjach. Jednakże 1993 m. W „Słowniku współczesnego języka litewskiego” (dalej — DLKŽ,) (s. 688) podano, że wspomniana roślina ogrodowa o ostrym zapachu powinna być nazywana inną nazwą: — serentis. Kwiaty hodowanego na balkonach heliotropu (tylko ne elijotropo) pachną wanilią, ma on ciemne, pomarszczone liście o wspaniałych barwach, więc mogłaby się przyjąć nazwa raukšlius. W niejednym pokoju od dawna pyszni się uprawiana na Litwie kwiatowa roślina z rodziny — obrazkowatych – kalla. Ji ma również litewską nazwę žinginys. Okno kwiatowe rozwesela cyklamen, który w czasopismach przeznaczonych dla hodowców kwiatów obrazowo nazywany jest fiołkiem alpejskim. *Gaivenis K. Proponujemy kilka litewskich nazw kwiatów // Kultura języka. Sąs. 69. 1997. P. 46-48. 100 Gerbery można kupować jako kwiaty cięte, niektórzy hodują je w doniczkach, dlatego kwiaty cieszą niezależnie od pory roku. jų Jų bywają najróżniejsze i najbardziej ir kolorowe. Tylko należy nazywać ją ne herberą, ale gerberą*. We wcześniej wspomnianych ir publikacjach i publikacyjkach dominują nazwy jednowyrazowe. Część terminologicznych słów to po prostu dostosowane do systemu języka litewskiego nazwy rodzajów, np.: achimenė, brunfelsija, dipladenija, dipterakantas, erantema, eševerija, gardenija, iksora, krosandra, puansetija, stefanotis itd. ir Inną część nazw jednowyrazowych stanowią — przystosowane do tego celu wyrazy języka ogólnego, np.: ąsotenis, bajorė, gvaizdūnė, katilėlis, margenis, meilenis, nakviša, rykštene, snaputis, sprigė, sukutis, šilokas, vaistutis, viksvuolė, žvaigždūnė itd. ir Na uwagę zasługuje į to, że istnieje niemało nazw złożeń, które pozwalają nazywać roślinę krótszym, dość informatywnym słowem, ir np.: gebenkrūmis, juodgrūdė, karpažolė, kiauliauogė, kiškiakopūstis, liūtpėdė, piliarožė, placiaragis, rugiagėlė, saulėgrąža, storalapis, šilagėlė, viksvameldis, žiognagė itd. ir Jednak szczególnie wyróżnia się grupa nazw wielowyraiš zowych, tworzonych z kilku słów. Nazwy złożone stosuje się wtedy, gdy chce się wyodrębnić określoną cechę lub uściślić termin, np.: kaktusy liściowe, paproć szerokolistna, dzwonek drobnokwiatowy, chamedora smukła, kuflik żółtawy, pelargonie pachnące itp. ir Bardzo ważne jest, aby nazwa złożona była poprawna pod ir względem słowotwórczym i gramatycznym. Gatunek lub odmianę kwiatu ar zwykle określa się za pomocą form określonych, dlatego powinno być geltona lelija, ale geltonoji lelija; baltas katilėlis, ne ale baltasis katilėlis, paprasta šilagėlė, ale paprastoji ne šilagėlė, mėlynas vilkdalgis, ale mėlynasis vilkdalgis, podobnie jak paprastoji ne saulėgrąža, paprastoji lobelija itp. ne ir Należy ir pisać ne kvepiantis narcizas, kvepiantys naktinukai, ale kvapnusis narcizas, kvapnieji naktinukai. Nazwa rodzaju tego samego kwiatu nie powinna różnić się w poszczególnych publikacjach, np.: łac. Celosia, lit. celiozija, celioza — powinno być ce- * Poprawki terminologiczne / lit. k. inst. ; Opracował K. Gaivenis i ir in. W.: Mokslas, 1992. S. 44. 101 liozija; łac. Zephyranthes, lit. zefyrantas, zefirantas — powinno być zefyrantas; łac. Hydrangea, lit. hortensja, ortensja. DLKZ, (podawana 198) jest nazwa ogrodowego lub doniczkowego krzewu z rodziny skalnicowatych: hortensja. Aby opisać rośliny, należy jak najdokładniej jo określić kolor, dlatego warto zwrócić į uwagę na sposoby opisywania koloru. Autorzy piszący o roślinach często wybierają przymiotniki z przyrostkiem -inis, za -ė pomocą których można wskazać podobieństį wo do koloru przedmiotu oznaczanego przez wyraz podstawowy, np.: kolor morelowy, liliowy, pomarańczowy; kwiaty w kolorze malinowym; złote kwiaty; kasztanowy środek kwiatu; kremowe płatki; odcień marchwiowy; ceglasty kolor; różowy pąk; srebrzystozielone listki; beżowy kolor; wiśniowy kwiat itp. ir Ne tylko dla językoznawców powinny być interesujące nierzadko występujące porównania z konkretnym su przedmiotem, np.: kolor kości słoniowej; płatki w kolorze cytrynowym; kwiaty cytrynowożółte; pierzaste pierścienie w kolorze bursztynu; barwa żółta jak żółtko; środek kwiatu ciemnoczarnyIch kolor porzeczek. Oczywiście wiele zależy od umowy, ponieważ wiele wcześniej wspomnianych przymiotników ma znaczenie przenośne oparte na podobieństwie, np.: środek z su oczkiem w kolorze złota, tzn. z oczkiem w kolorze złota. Ponownie należy przypomnieć o często popełnianych, a ir także często poprawianych błędach w użyciu przypadka. W broszurach cel, ir przeznaczenie są niepoprawnie wyrażane dopełniaczem zamiast su celownikiem rzeczownika odczasownikowego, np.: jedna z najpiękniejszych roślin wiosennych, nadająca się do ozdabiania alpinarium (=do ozdabiania alpinarium); obficie kwitnąca roślina, nadająca się do zazieleniania ścian (= do zazieleniania ścian); roślina wieloletnia, idealna do suszenia bukietów ir (= do suszenia); owoce są używane do ozdabiania pomieszczeń i przestrzeni zewnętrznych (= do ozdabiania pomieszczeń i przestrzeni zewnętrznych); używana do obsadzania obrzeży rabat kwiatowych (= do obsadzania obrzeży ir rabat kwiatowych) itp. Przy iš dosłownym tłumaczeniu z innych języków powstają ne nowe, zawsze poprawnie utworzone wyrazy i konstrukcje składniowe, np.: mnogość sferyczkų (=kulistych), pełnych drobnych kwiatów; zwarta (=niewielki, niski, o krótkich gałęziach, gęsto ulistniony) kwiat, krzew; ma duże koszyczki, szerokie żółte płatki ir i centralne tarcze (=duży 102 środek, centrum); do suszenia nie w pełni (=nie całkowicie, ledwo) rozwinięte kwiaty; środki przeciw szkodnikom (=przeciw szkodnikom); tradycyjny łubin znacznie (bardzo) poprawia paletę barw. Już W „Poprawkach terminologicznych” wskazano, że wyrażenie amžinai žaliuojantieji augalai należy zastąpić normatywną nazwą visžaliai augalai (s. 14), o zamiast połączenia gėliniai augalai należy używać po prostu gėlės (s. 41). Dość często informuje się, że określony kwiat nadaje się do uprawy na rabatach i w pojemnikach ogrodowych. W języku litewskim międzynarodowe słowo konteineris jest używane w dość wąskim znaczeniu — „duże pudło do przewożenia ładunków” (DLKZ, p. 324). Oczywiście w tym przypadku niezbyt trafne byłoby zastąpienie tego wyrażenia słowami sodo dėžė, ponieważ wspomniane połączenie zwykle opisuje określony schowek, w którym przechowuje się narzędzia ogrodowe. Zamiast sodo konteineris, dėžė może lepiej pasowałyby określenia sodo vazonas, vazondėžė, gėliadėžė ir itp. Nawiasem mówiąc, słowo gėliadėžė w znaczeniu „skrzynka do sadzenia kwiatów na zewnątrz” jest uwzględniona į DLKZ, (s. 169). Różnorodność określeń miejsc uprawy kwiatów nie ustępuje różnorodności kwiatów. Obok zwyczajowych terminów kwietnik, grządka kwiatowir a, doniczka na kwiaty itp. pojawiło się wiele nowych nazw, np.: balkonowa, parapetowa skrzynka, skrzyneczka na kwiaty, wiszący kosz, wisząca doniczka, półkosz, koszyk na kwiaty, kwietnik, ściana kwiatowa, (kwiatowa) balia ogrodowa, półka na kwiaty, półka na kwiaty-schodki (lepiej nazywać ją schodkową półką na kwiaty). Wszystko to pomaga ukazać piękno kwiatów, czyni otoczenie przytulnir ym i przyjemnym. O naprawdę to potrzebujemy tego wszyscy! Literatura 1. Balvočiūtė J.,Gudanavičius S. Młodemu ogrodnikowi. K.: Šviesa, 1988. 2. Słownik nazw botanicznych. V.: Instytut Botaniczny, 1998. 3. Słownik współczesnego języka litewskiego / Lit. k. inst. ; Redkol. : S. Keinys (męsk. red.) ir itp. 3. poprawka ir uzup. wyd. T.: Encyklopedii ir naukowych 1. klasa, 1993. 4. Gramatyka współczesnego języka litewskiego / Red. V. Ambrazas [K. Garšva, A. Girdenis i ir in. ]; Lit. inst. k. Wilno: Wydawnictir wo Encyklopedii Naukowych, Gaivenis 1993. 5. Proponujemy kilka litewskich nazw kwiatów. K. ]} Sukuriu_FINAL?＿欧美.json?] } 天天彩? // Kultura języka. Sąs. 69. 1997. P. 46-48. 6. Keinys S. Alfabet terminologii. W.: Mokslas, 1980. 103 7. Plateliai: monografia. W.: Versmė, 1999. 8. Słownik wyrazów obcych /Red. red. encyklopedii ; Odp. red. V. Kvietkauskas. V.: VER, 1985. 9. Poprawki terminologiczne /Lit. inst. ; Opracowali K. Gaivenis i in. V.: Nauka, 1992. 10. Krótki angielsko-litewski i litewsko- -angielski słownik terminów biologii roślin /Opracowała Ona Rupainienė. V.: wydawnictwo UAB „Nacionalinių tyrimų centras- ”, 1998. Dana VAINAUSKIENĖ 104