Tarptautinė mokslinė konferencija „Leksikologija ir terminologija: teorija, praktika, istorija. Jono Kruopo 100-osioms gimimo metinėms“

Terminologia | 2008 | 15 251 Międzynarodowa konferencja Leksykologia i terminologia: teoria, praktyka, historia. Z okazji setnej rocznicy urodzin Jonasa Kruopasa ROBERTAS STUNŽINAS Instytut Języka Litewskiego W dniach 23–25 kwietnia 2008 r. w Instytucie Języka Litewskiego odbyła się historia. Z okazji setnej rocznicy urodzin Jonasa Kruopasa wiele uwagi międzynarodowa konferencja Leksykologia i terminologia: teoria, praktyka, poświęcono terminologii. Referaty na temat terminologii wygłosiło 21 prelegentów z Litwy i zagranicy. Na posiedzeniu plenarnym prof. dr hab. V. Skujinia (Skujiņa) (Instytut Języka Łotewskiego Uniwersytetu Łotewskiego) mówiła o podobieństwach i różnicach między leksykologią i terminologią oraz ich dziedzinami – leksykografią i terminografią. Powinno to pomóc wyjaśnić problemy związane z rolą różnych elementów języka terminologii. Prof. dr hab. S. Grinevas-Grinevičius (Uniwersytet w Białymstoku) wygłosił referat na temat leksykografii i terminologii. Ostatnio zmienia się podejście do leksyki ogólnej i specjalistycznej, a różnice między tymi dziedzinami zacierają się. Szczegółowe słowniki przekładowe mogą ujawnić specyfikę terminologii narodowych. Pracując ze słownikami przekładowymi, bez przeprowadzania eksperymentów można ustalić formalne kryteria semantycznych odchyleń w tłumaczeniu terminów, a także granice wieloznaczności i homonimii oraz synonimii częściowej i absolutnej. Problemy węgierskiej terminologii rodzimej i zapożyczonej omówiła A. Fóris (Uniwersytet Zachodnich Węgier). Zapożyczenia z XVIII–XIX w. były używane tylko w wyjątkowych przypadkach. Tendencja do uwęgierszczania słów utrzymywała się do połowy XX w., dopóki Węgry nie znalazły się pod silnym wpływem Związku Radzieckiego. Po przystąpieniu do Unii Europejskiej trudności spowodował fakt, że w języku węgierskim jest bardzo mało terminów międzynarodowych. Dlatego jest to szczególnie trudne dla tłumaczy węgierskich. W referacie A. Kaulakienė (Wileński Uniwersytet Techniczny im. Giedymina) i E. Makariūnienė (Instytut Fizyki) przedstawiono aspekt normalizacyjny czterech publikacji terminograficznych z zakresu fizyki. Zalążki normalizacji można już znaleźć w dwujęzycznym Słowniku terminów fizycznych P. Brazdžiūnasa. Szczególnie wyraźnie widoczny jest aspekt normalizacyjny czterojęzycznego Słownika terminów fizycznych z 1979 r. 252 O czynnikach powstawania neologizmów i aspektach ich tworzenia w Mołdawii mówiła I. Drucė (Druce) (Narodowe Centrum Terminologii Mołdawii). W referacie łotewskich terminologów J. Borzovsa (Uniwersytet Łotewski, Ryski Instytut Technologii Informacyjnych) i I. Ilzinios (Ryski Instytut Technologii Informacyjnych) wymieniono problemy powodowane przez zapożyczenia z języka angielskiego w łotewskiej terminologii technologii informacyjnych. R. Andžius (Instytut Matematyki i Informatyki) przedstawił specyfikę komputerowego strukturyzowania artykułów słowników terminów. Przy wprowadzaniu tekstu słownika terminów do komputerowej bazy danych najwięcej trudności wynika z niepełności słownika, oznaczeń terminów, terminów hasłowych, niejednolitości interpunkcji i odsyłaczy w artykułach. Antonimiczne terminy znalezione w podręcznikach litewskiej teorii literatury z lat 1922–1942 zostały omówione w referacie A. Mitkevičienė (Instytut Języka Litewskiego). Podstawą antonimii terminów jest dychotomia pojęć i podział binarny. Dlatego przeciwieństwa kontradyktoryczne są częstsze niż przeciwieństwa kontrarne. Dla nauki o literaturze badanego okresu charakterystyczne są nie tylko antonimy swoiste, lecz także antonimia ogólnego zasobu językowego. S. Ovseičik (Narodowy Uniwersytet im. T. Szewczenki w Kijowie) zajmowała się kwestią zapożyczeń w ukraińskiej terminologii ekologicznej. Samodzielność nauki o ekologii sprawia, że zapożyczenia w ukraińskiej terminologii ekologicznej mogą być bezpośrednie i pośrednie. Terminy powstałe z leksemów obcojęzycznych pokazują, że ważnym wskaźnikiem leksykalnej asymilacji zapożyczonego terminu jest aktywność jego użycia. Eponimiczne nazwy roślin w języku łotewskim i litewskim utworzone od antroponimów i toponimów, sposoby ich tworzenia, różnice i podobieństwa zostały przedstawione w referacie L. Pietės (Instytut Języka Łotewskiego Uniwersytetu Łotewskiego). Sposobów tworzenia eponimicznych nazw roślin jest kilka, jednak nierzadko występuje także derywacja mieszana. Nazwy roślin mogą być tworzone w samym języku, a także przejmowane jako derywaty. N. Jacenko (Instytut Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk) wygłosiła referat na temat osobliwości kształtowania się ukraińskiej terminologii wojskowej. Od XIX w. w języku ukraińskim istniało wiele leksykalnych i frazeologicznych środków wyrażania pojęć wojskowych. Systemowość tych środków pozwala mówić o uporządkowanym systemie terminologii wojskowej. Terminologię wojskową badanego okresu charakteryzują dawne słownictwo, zapożyczanie elementów z innych języków, wariantywność fonetyczna i słowotwórcza oraz synonimia. R. Stunžinas (Instytut Języka Litewskiego) zapoznał z litewską terminologią budowlaną w publikacjach naukowych z lat 1910–1937. Robertas Stunžinas | TarptautinėkonferencijaLeksikologija ir... Terminologija | 2008 | 15 253 litewską terminologią budowlaną w publikacjach naukowych. Badana terminologia obejmuje terminologizowane słownictwo ogólne, derywaty semantyczne i derywaty. W odniesieniu do współczesnej terminologii budowlanej znaczna część badanej terminologii zachowała się do dziś, choć niemało jest również terminów przestarzałych. Stosunek litewskich i łotewskich terminologów do kalk leksykalnych przedstawiła A. Ščucka (Instytut Języka Łotewskiego Uniwersytetu Łotewskiego). W referacie analizowano również słownik terminów wydany w 1922 r. Zebrane dane pozwalają mówić o pozytywnym wpływie innego języka na rodzimą terminologię. R. Kvašytė (Uniwersytet Szawelski) poruszyła problemy leksyki nazywającej realia narodowe. Lakunami nazywa się elementy kultury, których nie rozumie przedstawiciel innej kultury. Specyficzne realia narodowe określa się również terminami: leksyka bezekwiwalentowa, leksyka egzotyczna. Za najwłaściwszy termin określający taką leksykę uznaje się termin leksyka bezekwiwalentowa. V. Szczerbin (Instytut Językoznawstwa im. J. Kołasa Narodowej Akademii Nauk Białorusi) wygłosił referat na temat związków terminografii i konceptografii specjalistycznej. Terminografia bada teoretyczne i praktyczne problemy słowników terminologicznych, natomiast konceptografia specjalistyczna obejmuje teorię i praktykę tworzenia konceptuariów. Główna różnica między terminografią a konceptografią specjalistyczną polega na tym, że terminografia dąży do objęcia możliwie największej części leksyki specjalistycznej, podczas gdy konceptografię charakteryzuje ścisły dobór podstawowych konceptów. Prof. V. Drotvinas (Wileński Uniwersytet Pedagogiczny) opowiedział o nowych, zmodyfikowanych i zapożyczonych terminach litewskich w podręczniku A. Dambrauskasa. Analiza terminów podręcznika pokazuje starania autora, by przedstawić litewskie terminy gramatyczne. Ze względu na ograniczony zasięg podręcznika terminy te nie miały większego wpływu na terminologię językoznawstwa języka litewskiego. O terminach medycznych stworzonych przez V. Kudirkę mówiła P. Zemlevičiūtė (Instytut Języka Litewskiego). Pod koniec XIX wieku przyspieszyło wydawanie publikacji litewskich. V. Kudirka był jednym z najwybitniejszych ówczesnych działaczy społecznych i prasowych; w znacznym stopniu przyczynił się do tworzenia litewskiej terminologii medycznej. Część terminów V. Kudirka to neologizmy. Z problemami terminologii konserwatorskiej zapoznała S. Sprindienė (Litewska Biblioteka Narodowa im. M. Mažvydasa). W języku konserwatorów i w dokumentach występuje wiele niewłaściwych terminów, a z powodu luk w terminologii specjalistom trudno jest porządkować swoją pracę. Prawidłowych terminów poszukuje się w słownikach terminologicznych innych dziedzin, normach i innych dokumentach, ale nie wypełnia to luk w terminologii. 254 O kwestiach używania języków, ich przetrwania i globalizacji mówił J. Klimavičius (Instytut Języka Litewskiego). Język litewski polaryzuje się – chociaż warstwa języka ogólnego jest szeroka, rozszerza się jednak agresywna warstwa żargonu. Normalizacji brakuje systematyczności, siły językoznawców terminologów są niewielkie, a aktywność społeczeństwa niewystarczająca. Otrzymano 2008-12-16 Robertas Stunžinas Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 E-mail: [email protected] Robertas Stunžinas | TarptautinėkonferencijaLeksikologija ir...