Kazimieras Gaivenis – žmogus ir mokslininkas

218 Jonas Klimavičius | Kazimieras Gaivenis – człowiek i naukowiec Kazimieras Gaivenis – człowiek i naukowiec (1934 01 18 Stùčiai, gmina Taurãgnai – 2003 07 11 Wilno, Lazdynai) Jonas Klimavičius Człowiek – Litwin (bardzo patriota), wschodni Auksztota z Uciany (bez wyraźnej otwartości, bez silniejszego patriotyzmu regionalnego i gwarowego). Naukowiec – językoznawca terminolog (w szerokim zakresie), a także leksykolog (do obu dodając -graf), gorliwy pracownik kultury języka, krzewiciel i wychowawca językowy. Wyszliśmy z dz ie ci ń st wa jako z ojczyzny. Powszechnie znaną prawdę XX-wiecznego francuskiego humanisty Antoine’a de Saint Exupéry’ego aż chce się po litewsku ukierunkować i rozszerzyć – z własnego narodu, jego historii, własnego kraju, rodzinnej ziemi, z rodzicielskiego gniazda, z matczynego łona wywodzimy się i my, i całe to dzieciństwo. Młody Jonas Basanavičius, wówczas dziecko osłabionego, zubożałego, lecz odpornego narodu, z szerokiego „widoku <...> z punktem widokowym <...> nawet <...> za <...> Wyłkowyszkem” na rodzinnym Kušliakalnis, spoglądając tam, „gdzie dymy z maszyny na kolei, <...>, niewypowiedziane uczucia w moim sercu wzbudzając”, odczuwa pragnienie ujrzenia szerszego świata (Basanavičius 1997: 36–37). Ujrzawszy Litwę, Prusy, Rosję, Bułgarię, w ogóle Europę, Amerykę, już szeroko ogarniał, szeroko i głęboko – w przeszłość! – dostrzegł swoją ojczyznę: „Moja ojczyzna leży we wsi Ożkabale, <...>. Pola tej wsi rozciągają się na t. zw. Wyżynie Władysławsko-nadmorskiej, na północnym krańcu,<...> ku zachodowi <...> ciągną się w stronę Prus. <...> ku północy <...> aż do brzegów Niemna, <...>. Na południe <...> aż po Mazury, <...>” (Basanavičius 1997: 7). I tak na s. 11 aż do swojego dzieciństwa! Czyż więc ten budziciel i inspirator patriotyzmu, patriarcha odradzającego się narodu, nie jest również wielkim uniwersalistą – człowiekiem powszechności świata? Jego maleńka ojczyzna – w szerokim uniwersum! Tauragnai Kazimierasa Gaivenisa z ulicą Stučių prowadzącą do jego – wsi Stučių, leżące na pograniczu niegdyś łagodnych Seli i później przez nich zlituanizowanych prężnych Litwinów, z przypisanymi im podczas chrztu Molė- 219Terminologija | 2014 | 21 tais i Labanóru, co najmniej ósme stulecie – od epoki turów – w lesistym pagórkowatym pojezierzu Auksztoty Wschodniej – z Taurapilis, kościołem, dworem, w 1944 r. niemal wszystko spłonęło, pozostała tylko plebania, wkrótce oddana szkole. Odczucia Kazimierasa, żywo wylewające się w opowieściach i wycieczkach dla dzieci w postaci wspomnień i nastrojów ze środowiska ojczyzny, przyrody, rodziny i sąsiadów, bardzo sugestywnie i efektownie przekazane przez córkę (Gaivenytė-Butler 2004: 15–25). Taki pozostał również w mieście – Ucianie. O jednej „młodzieńczej głupocie” kolegów z klasy, która zakończyła się dla nich obniżeniem oceny z zachowania, milczący Gaiveniokas „z żalem powiedział, że przywieziemy rodzicom dobrą wiadomość” (Šimkūnas 2004: 46). Kochany przez rodziców – kocha rodziców. Czyż nam, językoznawcom, to czegoś już nie przypomina? Dwunastoletni Januk Jablonskis, tonąc, najbardziej przeraził się, „jak po jego stracie matka będzie żałować i płakać” (Balčikonis 1932: XIII). Ranny J. Basanavičius tego samego wieczoru „może po raz ostatni” pisze „Najukochańsza Mateczko!” (Basanavičius 1970: 744), ponieważ ona jego, swego pierworodnego i wówczas jedynego syna, któremu przyszło „urodzić się i n asphyxia”, a ożywionego dopiero po godzinie, „bardzo przywykła rozpieszczać i kochać” (Basanavičius 1997: 17, 12). 18-letni mężczyzna, po pogrzebie 6-letniej siostrzyczki Marutė, „niewypowiedzianie pięknej”, „niezmiernie kochanej”, tak „strasznie wzruszony”, że omal nie upadł (Basanavičius 1997: 12). Wzruszający liryk, wielki neoromantyk, niezłomny Litwin Jonas Aistis, przebywając we Francji, pozbawiony drogiej Ojczyzny i miejsca, zasnąwszy ze zmęczenia na podłodze na dworcu w Lyonie, budzi się z „ciężkim snem: wyschnięty staw albo jezioro, pełne na wpół poduszonych breugelowskich ryb i innych groteskowo ohydnych stworzeń, po drugiej stronie tego mułu i wody, na drugim zboczu, ojciec rozpaczliwie namawia mnie, żebym wrócił do domu. I tak przez kilka lat, z nocy na noc...“ (Aistis 1991: 354). Taka – była!.. – nasze, humanistów, pokolenie pozostawiło taki dorobek. I – dzięki Bogu! – nie jesteśmy samotni. Jeden tylko godny uwagi przykład – wielki wódz demokracji tebańskiej Epaminondas, zdaniem Michela de Montaigne’a, „trzeci i, <...>, sam najwybitniejszy” z „trzech najsłynniejszych ludzi”, o którym „żaden człowiek nie wiedział więcej i nie mówił mniej niż on” [tak mało jak on], lecz „tego, co mówił, nikt nie mógł powiedzieć lepiej od niego” (Montenis 1983: 130), zawsze przed bitwami proponujący pokojowe porozumienie, po nich zawsze – bez broni – wypuszczający jeńców, lecz największą radością jego życia nie było największe, rozstrzygające zwycięstwo – zwycięstwo w bitwie pod Leuktrami (sam zmarł od ran), lecz radość rodziców z tego zwycięstwa (Монтень 1979: 672). Wszędzie na świecie zawsze są ludzie o dobrym sercu. Ale niemal zawsze jest ich zbyt mało... 220 Jonas Klimavičius | Kazimieras Gaivenis – człowiek i naukowiec Taki właśnie jest K. Gaivenis. „Uzdolniony artysta” (Ivonis 2004: 59), „człowiek o poetyckim usposobieniu” (Keinys 2004: 38), Na Uniwersytecie – być może także pod wpływem szanowanego profesora Juozasa Balčikonisa – skłania się ku językowi – ku rodzimej gwarze (Gaivenis 2004: 71), choć interesuje się również morfologicznymi właściwościami gwarowymi Konstantinasa Sirvydasa, mieszkańca wschodniej części kraju, pochodzącego z Onikszt (Gaivenis 2004: 67). Życie „jednostajne, ale nie nudne” (Gaivenis 2004: 67). Oświadczenie pierwszoroczniaka w liście do szkolnego kolegi – „staję się pesymistą i materialistą <...> sceptykiem” (Gaivenis 2004: 65) – było raczej tylko szerszym uświadomieniem sobie życia, a więc i jego ciemnych stron, między innymi także umacniającego się odczuwania słabej płci. Z czasem staje się ono coraz bardziej różnorodne – są i „ukradkiem rzucane spojrzenia” (Gaivenis 2004: 69), i – po półtora roku, pod koniec studiów: „przeszłości nie można przywrócić, a teraźniejszość w tej dziedzinie niczego dobrego nie zapowiada” – pozostajesz „w towarzystwie pięciolistnej koniczyny” (Gaivenis 2004: 72). Po ukończeniu studiów w 1959 r. i rozpoczęciu pracy naukowej w Instytucie Języka i Literatury Litewskiej bardzo krótko był leksykografem onomastycznym (onomastą) – to również pozostawiło ślad, szybko stał się terminologiem i już na zawsze – inkluzem. Zajmując się jeszcze zagadnieniem słowotwórstwa – terminologizacją afiksów (1964), już od 1963 roku zaczął publikować artykuły o terminach złożonych, a w 1969 r. obronił bardzo samodzielnie napisaną dysertację na ten temat (najobszerniejsze artykuły dysertacji – z 1968 r. oraz po obronie – z 1975 r., a nawet z 1998 r.). Wkrótce zachorował i długo dochodził do zdrowia. Po powrocie do szeregu naukowego pracował jeszcze więcej i w różnych kierunkach. Jego egzamin z języka w ramach minimum kandydackiego, zdany bardzo dobrze, został wyróżniony jako jeden z najlepszych. Dzięki rozprawie doskonaląc teorię i praktykę swoich badań naukowych, zakosztowawszy na niezliczonych posiedzeniach komisji terminologicznych i konsultacjach wszelkiej goryczy chleba tworzenia i poprawiania terminologii, z czasopisma Logos przyniesionego przez Jonasa Kruopasa poznawszy teorię terminologii Stasysa Šalkauskasa (1983), a także wiele prac rosyjskich, łotewskich i nieco zachodnich z zakresu terminologii, sam przygotowywał się do stworzenia teorii terminologii litewskiej. Lecz nie tylko konsekwentnie poświęcając się tej jednej głównej pracy, ale także równolegle – nie przed nią i nie po niej – a nawet na przemian z bardzo obfitą, niemal codzienną naukową i praktyczną pracą nad tworzeniem, normalizacją i rozwijaniem terminologii oraz jej teoretycznym uzasadnianiem i oceną, a w latach niepodległości – także zagadnieniom terminografii, standaryzacji terminów i banku terminów. Główna wytyczna zawsze pozostawała w zasięgu wzroku, lecz K. Gaivenis podążał z daleka i szeroko – interesowały go różne teoretyczne zagadnienia całego języka nauki – zarówno niespecyficzne wyrażanie modalności (1986), jak i próba wyboru jednego z dwóch profesjonalizmów 221Terminologija | 2014 | 21 pojęć oraz naświetlenia ich stosunku do terminologii i żargonizmów (1985), a także obrazowość terminów (1991) i terminy antropomorficzne (1989), antonimia terminów (1989) oraz ich pragmatyka (2000). Zwracano również uwagę na ludową leksykę specjalistyczną (1983) i związane z nią zjawiska – terminologizację i determinizację (1997). Były to długie i wszechstronne, lecz pod wieloma względami dogłębne badania, oparte później także na doświadczeniu międzynarodowym. W ten sposób doszło do sformułowania zasad – są to artykuły „Ogólne zasady tworzenia i normalizacji terminologii litewskiej” (1979) – pierwsze próby ich tworzenia, współczesne międzynarodowe i współczesne litewskie. Dwa artykuły obejmują językowe i logiczne wymagania wobec terminów – poprawność, precyzję, wygodę słowotwórczą (1994) oraz dwie zasady normalizacji terminów – czystość i stałość (1996), a także dodają pozajęzykowe – czystości, autorytetu, efektywności, czyli skuteczności, systemowości i rozpowszechnienia (statystyczną) (1996, z Angele Kaulakiene). Horyzont teorii terminologii poszerzała jej historia. Nieco wcześniej niż wspomniane już omówienie teorii S. Šalkauskisa opublikował artykuł „Działalność J. Jablonskisa w komisjach terminologicznych” (1982). Bardzo bogate i udane neologizmy terminologiczne samego J. Jablonskisa pozostały niezauważone, nieprzebadane (inne – były badane) i nieocenione przez K. Gaivenisa. Stawianie S. Šalkauskisa wyżej od J. Jablonskisa jest, moim zdaniem, czysto formalistyczne – J. Jablonskis nie napisał teorii. Ale miał ją, sam się nią kierował i ją p r z e k a z a ł. Teoria S. Šalkauskisa tkwiła w „Logosie”, teraz – w tomach jego pism, pozostanie, jak się zdaje, w historii. Oceny formalne są bezpodstawne i nie dają się uzasadnić. Sam K. Gaivenis bardzo słusznie zauważa: „praktyczna działalność S. Šalkauskisa w zakresie porządkowania terminów niejednokrotnie jest sprzeczna z głoszonymi przez niego teoretycznymi zasadami terminologii” (Gaivenis 1983: 136), a po przejrzeniu jego słowników – filozoficznego (1983) i pedagogicznego (1996) – stwierdza nie tylko to, że wiele jego neologizmów n i e p r z y j ę ł o s i ę, lecz także że były wśród nich „blade pod względem słowotwórczym” (Gaivenis 1996: 90). K. Gaivenis nie postępuje tak jak niejeden już prymityw – nie przyjęło się, a więc było złe – lecz zastanawia się również, że czasem stało się tak tylko dlatego, iż potrzeba była wówczas niedojrzała, nieuświadomiona (na przykład žiūra odżyła chyba po pół wieku i, dobrze się przyjąwszy, nawet nie w jednym znaczeniu). K. Gaivenis trafnie zauważył jednak także pewien formalizm S. Šalkauskisa, choć nie nazwał go tym słowem – „wskazał sztuczne pojęcia” (Gaivenis 1996: 90). K. Gaivenis nigdy tak nie postępował – jego teoria i praktyka terminologiczna szły ze sobą w parze. Oprócz S. Šalkauskisa K. Gaivenis wydobył na światło poważne początki terminologii Ramūnasa Bytautasa, ludową i naukową terminografię Jurgisa Elisonasa. 222 Jonas Klimavičius | Kazimieras Gaivenis – człowiek i naukowiec Interesujący i nieoczekiwany artykuł „Vydūnas i terminologia fizyki” (1993). Odnaleziono różnorodność terminologiczną w działalności Vincasa Kudirki, Vaižgantasa, Zigmasa Žemaitisa i Tadasa Ivanauskasa (2000). Dostrzeżono i oceniono prace i drobne przyczynki terminologiczne Pauliausa Slavėnasa, Kazyssa Daukšasa, Leona Mulevičiusa oraz swojego nauczyciela Jonasa Kruopasa. A monografia Lietuvių terminologija: teorijos ir tvarkybos metmenys ukazała się dopiero w 2002 r., po ukończeniu przez autora wszystkich pozostałych prac. Rozdz. I „Właściwości terminów i stawiane im wymagania” (13–49) w porównaniu z artykułami zawiera także nowe tematy, a w rozdz. „Sposoby porządkowania terminów” (63–87) pojawił się już także podrozdz. „Komputerowe porządkowanie terminów”, w rozdz. „Zasady i reguły tworzenia oraz normalizacji terminologii” (89–108) zostały one już podzielone na ogólne (jak dla całego języka ogólnego) i specjalne – zasady i reguły. Treściwy rozdz. „Kierunki, szkoły i wybitniejsi badacze terminologii” (110–135) jest w całości nowy. W monografii niekiedy nowa treść zastąpiła starą z artykułów, czasami, moim zdaniem, niepotrzebnie i bezpodstawnie. W okresie od rozprawy do monografii napisano bardzo wiele różnorodnych prac terminologicznych i naprawdę niemało innych prac językoznawczych. Nie sposób wymienić wszystkiego; aby wszystko ocenić, trzeba dokładnie wczytać się w Rinktinius raštus. Można podkreślić tylko to, co już wtedy wydawało się K. Gaivenisowi bardzo charakterystyczne i rzeczywiście znaczące dla terminologii litewskiej. Nie miał okazji badać – w formie rozprawy doktorskiej ani studium – słowotwórstwa terminów. Jednak właśnie on przez cały czas, spośród nielicznego grona terminologów, najbardziej interesował się neologią (neologizmami) i neoderywacją (te kwestie wyraźnie rozróżniał) – wyszukiwał je w słownikach, encyklopediach itp., przedstawiał wybrane zestawienia – w sumie kilkaset, poprawiał lub odrzucał nieprawdziwe: „Neologizm neologizmowi nierówny” (1974). Nieustannie publikował różne aktualne opracowania, niemal zawsze z jakąś podbudową teoretyczną, na przykład „Zawiłości rozwoju terminologii: – Kilka ogólnych cech terminologii. – Co jest możliwe, a czego nie można w terminologii. – Plusy i minusy specjalizacji afiksów” (1973). Przyglądając się terminologiom poszczególnych dziedzin, niemal wszędzie przede wszystkim lub w największym stopniu widzimy terminologa Kazimierasa Gaivenisa, ale najszerzej i najbardziej konsekwentnie zajmował się on naukami przyrodniczymi. To innowacje w systematyce roślin (1985), nazwy rodzajów i gatunków (1985), uwagi o terminologii systematycznej – roślin i owadów (2001), a także nazwy owadów (1979) i ryb (1995). Nie w jednym przypadku i nie z jednego punktu widzenia zbadał terminologię techniczną (1972, 1975, 223Terminologija | 2014 | 21 1981, 1990, 1994). A gdzie jeszcze fizyka, chemia, sztuka wojenna, muzyka...? Tłumacząc piątą część Słownika filozofii (1975, 488 s.), niewątpliwie patrzył już oczami doświadczonego terminologa. K. Gaivenis wszędzie szukał zagadnień terminologicznych i wszędzie znajdował problemy terminologii, powiedzmy, nawet w pismach Kazimierasa Būgasa i Ernsta Fraenkla. Pisząc rozprawę doktorską, napisał także jakby specjalną recenzję terminologiczną „O podawaniu i definiowaniu terminów złożonych w «Słowniku współczesnego języka litewskiego»” (1966). W wydaniu tego słownika z 1972 r. „terminy doprecyzował, uzupełnił i cały tekst przeczytał K. G aive n i s” . W krytykowanym i bronionym przez recenzentów „Słowniku wyrazów międzynarodowych” z 1969 r. K. Gaivenis nie znalazł 100 potrzebnych wyrazów (1981). Dostrzegł wyrazy przeoczone przez leksykografów w publicystyce Vydūnasa (1993). Zaglądał, jak terminy są podawane nawet w słownikach dwujęzycznych. Napisał niemało recenzji — nie tylko słowników terminów (czasem konsultowanych przez siebie), lecz także dwóch tomów „Słownika języka litewskiego”, słowników synonimów i porównań, bibliografii językoznawstwa... Ogniem krytyki niszczył swobodną terminograficzną fuszerkę: „MS-DOS – mało pożytku; „Słownik przedsiębiorcy” czy wysypisko słów?” W „Kalbos kultūra”, „Mūsų kalba”, „Gimtoji kalba”, w czasopismach specjalistycznych („Mokslas ir technika”, „Žemės ūkis”, „Mūsų gamta”...) i prasie ogólnej napisał ponad sto poprawek i propozycji dotyczących znaczeń, form, słowotwórstwa i składni terminów — litewskich i międzynarodowych — a także bardziej ogólnych uwag i porad, blisko sto konkretnych zagadnień i drobiazgów języka ogólnego, niemało również nastrojowych i żartobliwych ciekawostek językowych. Artykuły K. Gaivenisa cechuje jasny, lecz nie dosłowny, a znacznie zniuansowany wykład, stylowość i logiczność — sam napisał nawet artykuł „Powiedzieć logicznie i po litewsku” (1987). Dobra kompozycja — konsekwencja, podrozdziały, wnioski, nierzadki epigraf — niczym klucz zarówno do artykułu, jak i do szerszego horyzontu. Bardzo wiele i różnorodnych prac terminograficznych samego K. Gaivenisa, kilka — bardzo obszernych. Najwybitniejszym – w skali całego językoznawstwa litewskiego – jest przygotowany wspólnie ze Stasisem Keiniem słownik własnej dziedziny nauki – Kalbotyros terminų žodynas (1990, 280 s.: K. Gaivenisa – 10–121, St. Keiniasa – 121–243), wydany przez „Šviesę”, a więc przeznaczony dla szkoły. Pierwszy został wydany dla studentów w 1971 r. w Pensylwanii przez Williama R. Schmalstiega i Antanasa Klimasa – w językach litewskim i angielskim – 116 s. (duży format). Szkolny okazał się bardziej naukowy. Pozytywną recenzję napisał także W. R. Schmalstieg. W słowniku około 1800 224 Jonas Klimavičius | Kazimieras Gaivenis – człowiek i naukowiec terminów. W 2007 r. opracowany przez kolektyw siedmiu językoznawców pod kierownictwem Valentiny Skujiņy Valodniecības pamatterminu skaidrojošā vārdnīca (624 s.) – około 2000 terminów. Bardzo wiele czasu i sił K. Gaivenis poświęcił słownikom terminów innych dziedzin, słowniczkom, zbiorom i leksykonom, przy których pracował jako redaktor opracowujący, konsultant, korektor, normalizator i recenzent, lecz bodaj tylko w trzech przypadkach, bynajmniej nie na stronie tytułowej, zaznaczono, że K. Gaivenis konsultował lub dokonał przeglądu, natomiast kilkadziesiąt razy – że przeglądu dokonała Komisja Terminologiczna LKLI (później – grupa, dział), uzgodniono z Komisją Terminologiczną, rozpatrzono w Komisji Terminologicznej (w jednym przypadku samowolnie napisano – zatwierdziła: grupa Instytutu nie miała takich uprawnień). Taki był porządek rzeczy... Być może w którymś przypadku nie chciano także samego K. Gaivenisa – ze względu na niemożliwą do osiągnięcia jakość językową w kolektywnym zamęcie przygotowujących lub obradujących. Nietrudno się domyślić, ile „bez kolektywu autorskiego, <...>, bardzo aktywnie uczestniczył <...> odpowiedzialny redaktor Komisji Terminologicznej K. G a i v e n i s”, gdy w Instytucie Naukowo-Badawczym Ekspertyz Sądowych opracowywano Krótki leksykon kryminalisty (1970, 184 s., 243 rysunki, z których każdy zawierał od kilku do kilkudziesięciu wskazanych terminów). W komisji, która opracowała Słownik terminów fizyki (1979, red. prof. P. Brazdžiūnas), wśród 15 członków wymieniony jest także K. Gaivenis. Także w składzie kolegiów redakcyjnych Słownika terminów fizyki laserów (1984, wyd. II 1990) oraz Słownika terminów informacji naukowej i technicznej (1983) – również. Natomiast już w latach niepodległości w Słowniku terminów radioelektroniki (2000, 1342 s., 19000 terminów) Wśród 12 autorów – także językoznawca Kazimieras Gaivenis, pierwszy alfabetycznie (i jeszcze dwóch językoznawców – absolutna większość terminologów!..) – ze znakiem praw autorskich. Poprawki terminologiczne (1992), w które włożono wieloletnią pracę czterech ówczesnych korektorów in corpore, opracowane głównie przez A. Kaulakienė, lecz, zdaje się, zainicjowane przez K. Gaivenisa i przez niego zatwierdzone, choć bez redaktora odpowiedzialnego. Nawiasem mówiąc, niektórzy recenzenci najwyraźniej nie rozumieli terminologii. Gdy leksykograf Antanas Lyberis zaprosił terminologa K. Gaivenisa, a następnie dołączył do nich rusycysta Vytautas Šernas, w 1985 r. ukazał się opracowany przez nich Szkolny słownik języka litewskiego i rosyjskiego, wydany również w 1989 i 2002 r. pod tytułem Krótki (zamiast Szkolny). Był członkiem kolegium redakcyjnego tomów „Zagadnienia językoznawstwa litewskiego”, „Terminologia”, „Leksyka specjalistyczna” i „Język nauki” (t. 16, 22, 24), redaktorem odpowiedzialnym (t. 29), redaktorem odpowiedzialnym „Terminologii” (t. 2–7), redaktorem „Kultury języka”. 225Terminologija | 2014 | 21 członkiem kolegium redakcyjnego (zesz. 36–74), wiele w niej także pisał, w 50 zeszytach odnalazł około 110 artykułów i artykulików, opublikował również przegląd „Kwestie porządkowania i normalizacji terminów w «Kulturze języka» (1986). Dokładnie – ani w godzinach, ani w liczbie terminów – nie dający się określić zakres pracy stanowiło rozpatrywanie terminów – mniej w Instytucie, więcej na posiedzeniach wyjazdowych, a nawet wyjazdowych. Ciągnące się przez ponad 40 lat. Nawiasem mówiąc, wówczas sporządzano protokoły, lecz odnotowywano tylko przyjęte terminy. A iluż jeszcze przychodziło i telefonowało, wysyłało listy interesantów zainteresowanych terminologią. I nie tylko terminologii. Jednej bardzo metodycznej pani, która przyszła zredagować jakieś pismo, mimo wszystko, choć uprzejmie, powiedział: – Czuję, że to pismo i do mnie trafi (za pośrednictwem dyrekcji Instytutu)... Większość była zadowolona, wdzięczna, wielu zebrało się, by się pożegnać, kilkoro wdzięcznych napisało (Trečiokaitė 2004: 48–49; Dudlauskienė 2004: 26–32), nawet jedna z młodych terminolożek (Zemlevičiūtė 2004: 56–58). Ale bywało różnie – pewnego razu powściągliwy, cierpliwy Kazimieras, parafrazując prawo Edwarda Murphy’ego, napisał: „Jeżeli wszyscy ganią – to terminologia.” Po dwudziestu latach dodałbym – i cały język ogólny. W Instytucie był pierwszy etatowy terminolog zajmujący się wyłącznie terminologią (bez innych dziedzin językoznawstwa), przez niemało czasu jedyny, później – także kierownik grup, a w końcu wydziału. Był duszą terminologii – pierwszy zarówno jako pracownik, nie lubił wysyłać innych do pracy, jak i jako kierownik – do pracy, w zimną wodę i ogień, a ostatni – tylko do wycofywania się przed piorunkami i diabełkami. Uszczknął czasu także z dni i godzin odpoczynku. Mimo to z prac rekreacyjnych powstała miła, atrakcyjna książeczka Margas žodžių pasaulis (1987), córka zaś przygotowała jeszcze niemały zbiór dla dzieci Nuostabioji žodžio šviesa (2014). Całego K. Gaivenisa i całą jego działalność wyobrażam sobie jako wielką, bardzo różnobarwną mozaikę, w której widocznych jest kilka dobrze wyeksponowanych, wyrazistych, nieblednących kamyków, a mimo różnorodności odczuwa się jednak spójność i prześwituje niezatarte oblicze zdecydowanego, oddanego poszukiwacza prawdy naukowej. Czyżby był nawet bohaterem nauki? Niech każdy osądzi, ja przytoczę tylko 2 kryteria wysunięte przez J. Aistisa w 1935 r.: 1. „Bohater musi umieć się poświęcić”. 2. „Bohater musi przebić się przez skorupę rutyny” (Aistis 1991: 165). Czyż więc nie? Ale esej J. Aistisa nie bez powodu zatytułowany jest „Drogę bohaterowi!” i zawiera stwierdzenie: 1. „Trudno być nieoczekiwanym bohaterem”. 2. „Należałoby oczyścić drogę bohaterom”. 3. „Trzeba dostrzec bohatera żywego” (Aistis 1991: 165). Żył wśród nas, a my – przy nim. Taki był nasz, humanistów, ród; takie dziedzictwo pozostawił K. Gaivenis i my pozostawiamy. Już od 12 lat z osnową K. Gaivenisa- 226 Jonas Klimavičius | Kazimieras Gaivenis – człowiek i naukowiec n osnową. Nietrudno już dostrzec jakiś błąd czy niedopatrzenie, ale czyż nie osnowa, tkanina są najważniejsze – czy nie potrzeba ich więcej? Nie mówiąc o wątkach osnowy. Ile jeszcze lat do powstania nowej tkaniny teorii terminologii? Czy wystarczą rozprawy doktorskie z historii terminologii, artykuły w „Terminologii”, pragmatyka terminografii i banku terminów? Kto teraz z pokolenia postgaivenowego ma tak silny, ścisły związek teorii i praktyki? Już aż 24 lata ze Słownikiem terminów językoznawczych. We wszystkich sześciu przypadkach obu liczb codziennie odmienia się wyzwania, a to konkretne – nie jest wyzwaniem? Kiedy w stronę odpowiedzi? Pytania do was, neoterminolodzy! Zadaktarzali i zadakturujący się! I pracownicy kultury języka, już pozostawieni bez Kultury Języka – od niełatwych, 1961 roku niepodległości, a więc od ponad 50 lat. To my i wy – pierwsza linia żywego kontaktu językoznawców ze społeczeństwem, narodem. 25-lecie Niepodległości, 14. rok nowego tysiąclecia – wszelkich wolności, praw i dóbr – kończy się, a więc mija – przyspieszając, przemija. Wergiliusz dobrze wiedział i na wieki powiedział, co się wtedy dzieje: - - - Tak wszystko los Ciągnie w złą stronę i każe wciąż tylko iść wstecz. Czy nie nadejdzie postterminologia i postkultura postjęzyka – z przyschniętymi korzeniami, wysuszonymi gałęziami? Dość słów i pytań! Czas na większe dzieła! Šaltiniai Gaivenis K., Lyberis A., Šernas V. Mokyklinis lietuvių–rusų kalbų žodynas, Kaunas: Šviesa, 1985. Gaivenis K., Lyberis A., Šernas V. Trumpas lietuvių–rusų kalbų žodynas, Kaunas: Šviesa, 1989; 2002. Gaivenis K. Margas žodžių pasaulis, Vilnius: Mokslas, 1987. Gaivenis K., Keinys St. Kalbotyros terminų žodynas, Kaunas: Šviesa, 1990. Terminologijos taisymai. Parengė K. Gaivenis, A. Kaulakienė, St. Keinys, J. Klimavičius, Vilnius: Mokslas, 1992. Gaivenis K. Lietuvių terminologija: teorijos ir tvarkybos metmenys, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla, 2002. Kazimieras Gaivenis. Bibliografijos rodyklė. Sudarė A. Noreikaitė, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla, 2003. Iš Kazimiero Gaivenio laiškų klasės draugui Jonui Ivoniui. – Terminologijos istorijos ir dabarties problemos, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla, 2004, 62–74. Gaivenis K. Rinktiniai raštai, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla, 2014 (naudotasi redaguojamu rankraščiu). Gaivenis K. Nuostabioji žodžio šviesa, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla, 2014. literatūra (tik cituota) Aistis J. 1991: Dievai ir smūtkeliai. Apie laiką ir žmones. Milfordo gatvės elegijos, Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjunga. Balčikonis J. 1932: Trumpas gyvenimo aprašymas. – Jablonskio raštai 1. Red. J. Balčikonis, Kaunas: Švietimo ministerijos leidinys, XI–XXVIII.