Terminologija „Lietuvių kalbos žodyne“

162 Alvydas Umbrasas | Terminologia w Słowniku języka litewskiego doi.org/10.35321/term26-08 Terminologia w Słowniku języka litewskiego ALVYDAS UMBRASAS Lietuvių kalbos institutas Adnotacja W artykule analizowane są zebrane ze Słownika języka litewskiego (LKŽ) dane dotyczące teorii i praktyki terminologii. Jest to próba odczytania słownika nieco inaczej. Traktując rdzeń termin jako sygnalizujący określone informacje o charakterze terminologicznym, LKŽ buvo surinkti šią šaknį turintys žodžiai, taip pat reikšmių aiškinimai, iliustraciniai pavyzdžiai su tokiais žodžiais. Sukaupta medžiaga leidžia į LKŽ žiūrėti ne tik można postrzegać słownik nie tylko jako źródło informacji o charakterze ogólnym, lecz także jako źródło informacji dziedzinowej. Szczególnie pomocne są w tym przykłady ilustracyjne. Dzięki nim można zapoznać się z teorią i praktyką terminologii, trudnościami pracy terminologicznej, rozwojem terminów itp. SŁOWA KLUCZOWE: Lietuvių kalbos žodynas, słownik języka litewskiego, informacja terminologiczna, przykład ilustracyjny, termin, terminologia. AbStRaKt W artykule analizowane są dane terminologiczne zebrane ze Słownika języka litewskiego (Lietuvių kalbos žodynas – LKŽ). Jest to próba odczytania słownika w nieco inny sposób. Uwzględniając fakt, że rdzeń terminis przekazuje określoną formę informacji terminologicznej, ze Słownika języka litewskiego zebrano wyrazy z tym rdzeniem, a także interpretacje znaczeń oraz przykłady ilustracyjne zawierające takie wyrazy. Zebrane informacje pozwalają traktować LKŽ nie tylko jako słownik ogólny, lecz także jako źródło informacji eksperckiej. Przykłady ilustracyjne są szczególnie pomocne, ponieważ pozwalają uzyskać wgląd w teorię i praktykę terminologii, wyzwania związane z pracą terminologiczną, rozwój terminów itd. SŁOWA KLUCZOWE: Lietuvių kalbos žodynas, Słownik języka litewskiego, informacja terminologiczna, zdanie ilustracyjne, termin, terminologia. Wielkim nazywany Słownik języka litewskiego (LKŽ) jest wyjątkowym dziełem litewskiej leksykografii zarówno pod litewskiej leksykografii. Jego wyjątkowość polega zarówno na tym, że kilka pokoleń ludzi względem zakresu, charakteru, czasu opracowywania, jak i ogółu twórców. dziełem przez 100 lat zebrało i ułożyło w 20 tomach w ciągu kilku 163Terminologija | 2019 | 26 minionych stuleci używane słowa – od dawnych pism po teksty XX wieku, od gwar po język ogólny, od terminologii ludowej po naukową. Słownik typu tezaurus obejmuje zarówno język mówiony, jak i pisany. Według Viktoriji Daujotytė jest to fundamentalny tekst kultury litewskiej, którego autorem jest naród. Ukończony, ale niekończący się. „Wszyscy jesteśmy (albo będziemy) w nim zapisani, umarli i żywi, a także ci, którzy jeszcze przyjdą na ten świat jako Litwini” (Daujotytė 2002: 35–36). Jak wskazano w opisie elektronicznej wersji słownika, słowa zbierało do niego kilka tysięcy zbieraczy słów, tekst słownika pisało 70 pisarzy, a redagowało go 23 redaktorów. Na około 22 tysiącach stron opisano około 0,5 miliona haseł głównych i pobocznych, ich wariantów oraz frazeologizmów, a także przedstawiono około miliona przykładów ilustracyjnych. W całym tekście użyto ponad 11 milionów słów. Tekst o takiej objętości, obfitujący w przykłady, można postrzegać nie tylko tradycyjnie jako słownik, lecz także jako swoisty korpus, w którym w sposób skoncentrowany przedstawiono różne sytuacje użycia słów, ukazujące zarówno ich formy gramatyczne, jak i łączliwość oraz semantykę. Szczególnie interesująca jest ocena tekstu pod względem treści — przecież w przykładach zawarte są pewne informacje o rzeczywistości obecnej lub minionej, utrwalone są zarówno systemy wartości osób dostarczających materiału słownikowego, jak i autorów słownika, ich sposób postrzegania świata itd. Innymi słowy, słownik można próbować czytać jako swoisty tekst kulturowy, poprzez który można poznać nas samych. Okresy, w których powstawał słownik (większa jego część została napisana w czasach sowieckich), pozostawiły w tekście swoje ślady. Chociaż wówczas z konieczności musiały znaleźć się przykłady służące kształtowaniu świadomości socjalistycznej1, „dla nauki najważniejsze były fakty z gwar i dawnych tekstów, żywe zdania, uwydatniające życie narodu, jego myślenie, twórczość, spryt i dzielność, potępienie nikczemności” (Vitkauskas 2002: 11). Przez długi czas LKŽ był narzędziem pomocniczym w innych badaniach, obecnie jednak sam staje się przedmiotem badań; zaczyna się mówić o innym sposobie odczytywania słownika (Zabarskaitė 2012: 241), a na jego artykuł leksykograficzny próbuje się patrzeć jak na dyskurs, w którym można wyodrębnić bohaterów, sytuacje itp. (Zabarskaitė 2010: 136; 2012: 249). Jolanta Zabarskaitė zakłada, że LKŽ, ze względu na swój szczególny sposób powstania, jest odzwierciedleniem litewskiego światopoglądu, modelem litewskiego świata do pierwszej połowy XX wieku2. W dyskursie artykułu leksykograficznego odzwierciedlają się językowe, społeczne, ideologiczne i psychologiczne postawy. 1 Przygotowując elektroniczną wersję LKŽ, „zrezygnowano z niektórych obecnych w definicjach słów ocen o charakterze sowieckim” (Naktinienė 2012: 93). 2 Większość przykładów ilustracyjnych LKŽ zebrano mniej więcej do połowy XX wieku (Zabarskaitė 2012: 247). 164 Alvydas Umbrasas | Terminologia w Słowniku języka litewskiego Ponieważ autorstwo słownika jest kolektywne, nadaje to danym obiektywność (Zabarskaitė 2010: 128; 2012: 247). Na podstawie przykładów przedstawionych w LKŽ przeprowadzono już niejedno badanie, w którym zwrócono uwagę na systemy wartości i obrazy utrwalone w LKŽ – na podstawie artykułów leksykograficznych dotyczących państwa, władzy i ustawy analizowano nasz polityczny obraz świata (Zabarskaitė 2010), na podstawie materiału Adalberta Bezzenbergera przedstawionego w LKŽ opisano marias, pamarys i pamariškis (Zabarskaitė 2012), szczegółowo ukazano obraz jarzębiny, obejmujący zarówno aspekty praktyczne i biologiczne, jak i folklorystyczne oraz mitologiczne (Gritėnienė 2016), na podstawie omawianego słownika analizowano pojęcie samego słownika i jego obraz (Gritėnienė 2017). Aurelija Gritėnienė, która badała obraz słownika w LKŽ, mówi, że w jej „badaniu ukazany konkretny obraz słownika ukształtował się w świadomości specjalistów w dziedzinie językoznawstwa – leksykografów, gramatyków, dialektologów i badaczy innych dziedzin językoznawstwa, a także bliskich im twórców kultury i autorów literatury pięknej” (Gritėnienė 2017: 14). Oczywiście, stwierdzenie to opiera się na założeniu, że chodzi o twórców LKŽ oraz autorów przykładów ilustracyjnych wybranych do LKŽ, w których wspomniano o słowniku. Różnorodność LKŽ jako źródła leksykograficznego uzasadnia oczekiwanie, że ujawni się podstawowe pojęcie leksykografii – słownik. Czytając tekst słownika w układzie wertykalnym i horyzontalnym, można zgromadzić interesujący materiał do różnorodnych badań. Badanie A. Gritėnienė stało się impulsem do przyjrzenia się LKŽ pod kątem terminologii. Przedmiotem badań artykułu są dane terminologiczne zawarte w LKŽ, związane z terminem termin, jego derywatami i synonimami (pominięto inne znaczenia terminu, w których określa on pojęcie nieterminologiczne). W całym tekście słownika poszukiwano słów z rdzeniem termin- – zarówno samego terminu termin, jak i terminologijos, terminijos itp., czyli zasadniczo derywatów terminu, a także innych słów, którymi określa się pojęcie terminu. Przyjmuje się, że tam, gdzie pojawia się rdzeń termin-, można znaleźć pewne informacje terminologiczne. Celem badania jest, poprzez analizę haseł LKŽ zawierających rdzeń termin-, a także objaśnień znaczeń i zwłaszcza przykładów ilustracyjnych z takimi słowami, ukazanie, jakie dane z zakresu nauki i praktyki terminologicznej zostały utrwalone w LKŽ. Stosując głównie analityczną metodę opisową, zamierza się zbadać nie tylko, co i jak przedstawiono (jest to raczej podejście leksykograficzne), lecz także jakie informacje wybrano do słownika i co przykłady ilustracyjne mówią o kwestiach terminologicznych. W badaniu korzystano zarówno z papierowego LKŽ, jak i z jego wersji elektronicznej. Zasadniczo traktuje się je jako jedno źródło (niekiedy zwracając uwagę na różnice). W razie potrzeby korzystano również z Cyfrowej kartoteki uzupełnień Słownika języka litewskiego (dalej – LKŽPK). 165Terminologija | 2019 | 26 HASŁA W LKŽ podano3 kilka rzeczowników zawierających rdzeń termin, którymi określa się jedne z najważniejszych pojęć nauki o terminologii: • terminas DŽ, DŽ1, KlK19,71; L, Š, Rtr nj. „1. KŽ, TŽŽ lingw. słowo lub połączenie wyrażające dokładnie jakieś pojęcie naukowe, techniczne lub artystyczne”; • terminija DŽ, NdŽ, LTEXI273, TŽŽ lingw. „całość terminów”; • terminologija TrpŽ, KŽ, LTEXI274; LL254, L, Rtr „1. DŽ, NdŽ nauka o terminach”, „2. DŽ, NdŽ zob. terminija”; • terminologas NdŽ; KlbXVIII33 „specjalista w dziedzinie terminologii”; • terminologizacja TŽŽ „przekształcenie w termin i tłumaczenie terminu“. Znaczenia są wyjaśniane lakonicznie, ale w przypadku słownika ogólnego to wystarcza. Nieco bardziej szczegółowo pojęcia te są wyjaśniane również w słownikach specjalistycznych (por. KTŽ 1990; MTŽ 20054). LKŽ podaje także kilka wywiedzionych z wymienionych terminów przymiotników i czasowników: • terminologiczny BŽ22, NdŽ, KŽ „1. należący do terminologii“, „2. charakterystyczny dla terminu“; • terminologiczny NdŽ „związany z terminologią”; • terminologiczny KŽ; L, Rtr „zob. terminologiczny”; • terminować „zob. terminologizować”; • sutermininti5 rš „przekształcić w termin”; • terminologizować „wykorzystać do terminologii” Mając na uwadze, że LKŽ na ogół nie podawał wielu słów międzynarodowych i ich derywatów6, lista jest stosunkowo długa (na przykład do szerokiej vartose3 W artykule skróty źródeł słów i przykładów odpowiadają skrótom podanym w LKŽ. 4 KTŽ 1990 zawiera jedynie terminy termin, terminija, terminologija. Terminy te znajdują się również w MTŽ 2005, z tym że podaje się tam nie terminologizacija, lecz terminizavimas. Są to w naszej terminologii terminy konkurencyjne; na przykład K. Gaivenis z czasem wybrał używanie terminu terminologizacija (Gaivenis 2002: 18), natomiast J. Klimavičius popiera terminizacija (Klimavičius: 2002: 131). W słownikach terminologii terminologo nie występuje, ale zasadnie mógłby się tam znaleźć (zob. Umbrasas 2018: 107–108). 5 W LKŽPK odnotowuje się również suterminti: Panašiai yra atsitikę ir su pirmininku bei viršininku, jie suterminti iš pirmąjį barą vedančio piovėjo (paprastai senajame dvare) ir vyresniojo kerdžiaus, tvarkančio kaimo piemenis LEXXXI81 (język niepoprawiony). Taka forma sporadycznie pojawia się również we współczesnym użyciu, na przykład suterminti bendrieji žodžiai (Didjurgienė, Grigonienė 2010: 31). Ze względu na systemowość terminów o wspólnym rdzeniu nie należałoby w tym przypadku usprawiedliwiać haplologii, ponieważ derywat tworzymy jednak od terminas, a nie termas. 6 Juozas Balčikonis, który w 1930 r. został kierownikiem przygotowywanego LKŽ, planował umieszczać w słowniku tylko te wyrazy międzynarodowe, które są używane w żywej mowie, tj. w dialektach (Vitkauskas 2002: 9). 166 Alvydas Umbrasas | Terminologia W słowniku języka litewskiego bardziej ukierunkowany DLKŽ7 podaje jedynie terminy terminas, terminija, terminologija, terminologas, bez żadnych derywatów). We współczesnej nauce o terminologii jest znacznie więcej terminów z rdzeniem termin-, wiele z nich omówiła Regina Kvašytė, porównując systemy terminologiczne języka litewskiego i łotewskiego. Na przykład nadal używa się terminów determinizavimas, reterminizavimas, transterminizavimas, terminografija, terminotyra, terminoidas, kvaziterminas, terminynas (Kvašytė 2013: 130). Oczywiście, LKŽ ich nie zawiera. We współczesnym użyciu termin terminas nie ma utrwalonych litewskich synonimów7. Określenie Antanasa Vireliūnasa įvardas zdawało się mieć szanse konkurować z terminem, lecz się nie przyjęło. Najwyraźniej zaszkodziły mu skojarzenia ze słowem vardas; słyszało się nieuzasadnione zarzuty dotyczące jego niewłaściwego słowotwórstwa, chociaż, jak trafnie zauważył Jonas Klimavičius, jego derywacja – od įvardyti – jest bez zarzutu (Klimavičius 2002: 132), a motywacja – jasna. LKŽ odnotowuje: įvardas Š, BŽ265, NdŽ „nazwa, nazwanie; termin” (Zdecydowałem się prywatnie wydrukować te įvardas, które przeszły już przez łamy „Švietimo darbo” Vr.); įvardynas Ser „słownik terminologiczny” (W tym įvardynas znajdują się tylko te įvardas, które zostały opublikowane w „Švietimo darbe” Vr.). Įvardotyra (Klimavičius 2003: 12), jak się zdaje, występowała tylko w użyciu litewskich emigrantów8, dlatego nie trafiła do LKŽ. Niemniej jednak w LKŽ można znaleźć mało znane synonimy terminu. Wraz ze zdaniem Antanasa Baranauskasa podano sakmuo (neol.) „2. termin, słowo”: Chcąc wygłaszać kazania w sposób zrozumiały, niech nie umieszcza w kazaniu s a k m e n ų , używanych jedynie w szkołach A.Baran. Prawdą jest, że tutaj nie jest całkiem jasne, czy sakmuo nie zostało użyte po prostu w znaczeniu słowa9. W tekstach Jurgisa Pabrėžy LKŽ odnotowuje niezwykłą formę ženklinsena „terminija”: Stipresnioj ž e n k l i n s e n o j ankštara vadinas, kad ilgybė jos keletą kartų praeit savo losną platybę P. Derywat od ženklinti motyva7 Międzynarodowe terminy dubletas, profesionalizmas J. Klimavičius wymienia jako istniejące w terminologii synonimy terminu (Klimavičius 2002: 132), jednak terminy te pod względem funkcjonalnym nie są całkowicie tożsame z terminem. 8 Na stronie internetowej Centrum Badań i Studiów Lituanistycznych w Chicago (Lithuanian Research and Studies Center) (http://www.lithuanianresearch.org) można znaleźć informację, że w ich archiwum Adomasa Varnasa znajduje się artykuł prof. A. Varnasa „W sprawie życiowego nazewnictwa” (około 1961 r.). 9 Termin ten również bywa używany w znaczeniu „słowa”, zwłaszcza w innych językach (Klimavičius 2002: 132). W LKŽ przy lelioti „łajać, lżyć, dokuczać, kłócić się” jako odcień znaczeniowy podano przykład Leliojamas terminas K. Būg prawdopodobnie bardziej kieruje ku znaczeniu „słowa”. W LKŽPK znajdują się fiszki ze zdaniami z tekstów Zigmosa Zinkevičiusa, w których nawet nazwy miejscowości określane są słowem terminas (zachowano oryginalną postać): Terminas Baltarusia yra naujas; Terminas Vilniaus kraštas, arba Vilnija (Wileńszczyzna), atsirado po I pas. karo, Lenkijai ėmus reikšti pretenzijas į rytinę Lietuvos dalį. Asta Mitkevičienė również zwróciła uwagę na te przykłady z LKŽPK – nie jest całkiem jasne, czy znaczenie terminu zostało rozszerzone, czy też został on determinizowany, tzn. przekształcony w zwykłe słowo (Mitkevičienė 2016: 76–77). 167Terminologia | 2019 | 26 cija jest dość przejrzysta, a i natura terminu, według Kazimierasa Gaivenisa, ma charakter znakowy (Gaivenis 2002: 10). Także w zdaniu J. Pabrėży Reiškiai (w znaczeniu „ternų“) użyto słowa reiškiai. Liczba minai) apei vairingą padalyseną P. iliustruojamas žodis padalysena „padalijimas“. Iš į iliustraciją įterpto aiškinamojo komentaro10 matyti, kad „termipojedyncza brzmiałaby zapewne reiškis (derywat od reikšti). Z jakiegoś powodu słowo to nie zostało podane w LKŽ jako hasło, być może wątpiono w jego interpretację albo po prostu o nim zapomniano. Mimo to widać, że znany twórca neologizmów J. Pabrėža (niemało jego neologizmów zachowało się w ne11) bandė prisidėti ir prie esminio terminologijos termino raiškos. Minėtina, kad LKŽ taip pat yra pateiktas žodis nomenklatūra „1. TrpŽ nazewnictwie biologicznym — „całość terminów z jakiejś dziedziny nauki lub działalności“. Podany jest przykład Geografijos nomenklatūra DŽ. Z przedstawionego wyjaśnienia nie wynikają różnice między nomenklaturą a terminologią. W istocie nomenklatury zwykle używa się, mówiąc wyłącznie o nazwach obiektów i realiów z określonej dziedziny (KTŽ 1990: 134; MTŽ 2005: 41), na przykład o najczęściej analizowanej przez naszych terminologów nomenklaturze biologicznej (nazwy roślin i zwierząt), nomenklaturze anatomicznej (nazwy organów) itd. O stosunku nomenklatury do terminologii, różnych koncepcjach nomenklatury zob. także Шелов 2006. OBJAŚNIENIA ZNACZEŃ Jest zrozumiałe, że w LKŽ przy objaśnianiu wyrazów wykorzystuje się logicznie powiązane wyrazy o wspólnym rdzeniu, tzn. terminija, terminininis, suterminininti objaśnia się, używając wyrazu terminas, osobę określającą terminologas przy objaśnianiu wiąże się z terminologija itd. (zob. poprzedni podrozdział). Jest również zrozumiałe, że na przykład įvardas, įvardynas objaśnia się za pomocą synonimów, tzn. wykorzystuje się wyrazy terminas, terminologija. Wyrazy tej samej mikrosystemy uzasadniają się wzajemnie. W objaśnieniach wyrazów nienależących do tej mikrosystemy wyrazy z rdzeniem terminneminimi w LKŽ nie są wymieniane, z wyjątkiem terminu terminas. Istnieje zaledwie kilka innych objaśnień wyrazów, w których wymienia się terminas, na przykład transkripcija – „2. LTEXI379 jęz. zapisywanie nazw własnych i t e r m i n ó w naukowych z innych języków literami własnego języka”. Objaśniane jest terminologiczne użycie tego słowa: lielis – „3. w złożonych t e r m i n a c h dotyczących rośliny o liściach w kształcie języka”: Vėdrynas lielis (Ranunculus lingua) LBŽ. Švatykas lielis P.; nykštukas – „ǁ używane jako część składowa t e r m i n u złożonego, oznaczająca coś bardzo małego”: Šikšnosparnis nykštukas – element 10 LKŽe, nazwany „komentarzem objaśniającym na ilustracji”, zapisywany kursywą (sama ilustracja czcionką prostą). 11 Czasami jego neologizmy są obecnie przywracane podczas normalizacji nazewnictwa biologicznego (Auksoriūtė 2015: 64). 168 Alvydas Umbrasas | Terminologia W słowniku języka litewskiego jeden z najmniejszych naszych nietoperzy rš. Na skraju lasu kędzierzawią się brzozowe karzełki J.Marc. Widma gwiezdnych karzełków EncV1243. Przy objaśnieniu niektórych słów w nawiasach dodaje się komentarz12, w którym podaje się, z jakiej dziedziny pochodzi dany termin: įlaiškis „początek listu, wstęp (t e r m i n 13 korespondencji handlowej)”, kargenis „człowiek, który pod wodą popycha drąg dalej (t e r m i n rybaków)”, kulninė „pewne14 żelazne narzędzie; verstuvė (t e r m i n szewców chodaków)”, nugimdyti „usunąć płód (dawny t e r m i n prawny)”. Słowo grūdukas w ogóle nie zostało objaśnione, tylko powiedziano, że jest to „1. t e r m i n tkacki”: Austa aštuoniom nytim, verta po porą grūdukų suvartai KzR. W istocie jest to taki sam metakomentarz jak te wymienione wcześniej (w nawiasach). PRZYKŁADY ILUSTRACYJNE Przykłady ilustracyjne (zwykle są to rozbudowane zdania, ale zdarzają się też związki wyrazowe o charakterze nominatywnym podane w formie zdania) są, można powiedzieć, najciekawszą częścią LKŽ. Dostarczają one nie tylko informacji lingwistycznej, gramatycznej15, lecz także określonej treści rzeczowej. W sumie w LKŽ podano ponad 10016 przykładów, w których występują wyrazy z rdzeniem termin-. Można w nich znaleźć różnorodne informacje terminologiczne. Cechy i typologia terminów Jak już wspomniano, termin w LKŽ jest objaśniany jako „wyraz lub związek wyrazowy oznaczający dokładnie jakieś pojęcie nauki, techniki lub sztuki”. Więcej informacji o terminach można uzyskać z przykładów przedstawionych w różnych artykułach (wyrazy hasłowe tych artykułów mogą nie mieć żadnego związku z terminologią). Niektóre przykłady obrazowo ukazują istotę terminu – Terminy to rdzeń języka specjalistycznego, rzeczowego rš17 (rdzeń18). Od nie 12 W LKŽe wskazuje się, że w nawiasach znajduje się „komentarz wyjaśniający w definicji znaczenia“. W drukowanym słowniku zapisano to mniejszą czcionką prostą (obok objaśnienia znaczenia zapisanego kursywą). 13 W LKŽe komentarz usunięto, jest „początek, wstęp listu biznesowego“. 14 W LKŽe zmieniono na „takie żelazne narzędzie, strug (termin szewców chodaków)“. 15 A. Mitkevičienė na podstawie przykładów ilustracyjnych, za pomocą których w LKŽe i LKŽPK objaśniany jest termin, wyodrębniła atrybutywne, dopełnieniowe i podmiotowe połączenia z wyrazem terminas (Mitkevičienė 2016: 75–77). 16 Artykułów hasłowych, w których podano te przykłady, jest nieco mniej niż 100, ponieważ czasami w jednym artykule znajduje się więcej niż jeden istotny przykład. 17 Skróty trš (pisma radzieckie) i rš (pisma) w elektronicznej wersji słownika (LKŽe) ujednolicono; zapisuje się rš, odpowiednio przy tym i kilku innych przykładach zmieniono również zapis w artykule. 18 Tutaj i dalej w nawiasach po skrócie źródła podaje się, w artykule hasłowym którego wyrazu znajduje się dany przykład. 169Terminologia | 2019 | 26 Terminy wyrazów specjalistycznych różnią się swoim znaczeniem i jego określonością, jednak zakres pojęć nazywanych tym samym terminem może być różny: Znaczenie terminologiczne rš (terminologiczny); Termin deminutywów jest tu rozumiany w szerokim sensie KlK12,47 (sens). Ważną dziedziną występowania terminów jest nauka, zapotrzebowanie na terminy szczególnie pojawia się wraz z powstawaniem nowych realiów: Terminy naukowe i nazwy nowych wynalazków rš (wynalazek). W nauce często tworzy się systemy terminów abstrakcyjnych, do których zrozumienia potrzebne jest odpowiednie przygotowanie merytoryczne: Elementy sztuki są za pomocą terminów abstrakcyjnych bardzo trudno pojmowane rš (pojmo­wać „rozumieć, pojmować“); Termin „oderwany” jest czasami trudny do zrozumienia FT (oderwany „odciągnięty, oddzielony, abstrakcyjny”). W terminologii litewskiej za terminy zwykle uważa się również rzeczowniki i ich połączenia podawane w słownikach terminów: Funkcję nominatywną najlepiej pełnią i najłatwiej poddają się standaryzacji oraz terminologizacji rzeczowniki i ich konstrukcje KlK25,9 (terminologizacja); Specjalizuje się, terminologizuje i abstrakcjonizuje nie tylko słowa stylu naukowego, lecz także połączenia wyrazowe KlK25,5 (terminologizować). Cechy terminu i stawiane mu wymagania wynikają z następujących przykładów: Terminy różnią się od zwykłych słów lub ich połączeń jednoznacznością, systemowością, neutralnością stylistyczną MLTEIII542 (systemowość); Systematyczna, dokładna, ujednolicona, poprawna terminologia rš (ujednolicić); W tworzeniu terminów nie można kierować się wyłącznie kryterium zwięzłości KlK21,10 (zwięzłość). Zarówno pod względem językowym, jak i logicznym dokładność jest jednym z najważniejszych kryteriów jakości terminu: Dokładność terminów rš (dokładność); Terminem dokładnym nazywamy taki termin, który wyraża istotne cechy wskazywanego pojęcia KlK42,37 (dokładny); Od nazw nomenklaturowych i terminologicznych wymaga się największej dokładności19 K. Daukš (terminologiczny). Precyzja zwykle wiąże się z jednoznacznością, określonością znaczenia i motywacją, jednak, jak słusznie zauważa K. Gaivenis, w praktyce rzeczy te niełatwo osiągnąć i niekoniecznie są one celem osób porządkujących terminologię czy badaczy 19 W Słowniku jest błąd korektorski, powinno być: precyzji. 170 Alvydas Umbrasas | Terminologia W Słowniku języka litewskiego są jednakowo rozumiane. Ogólnie rzecz biorąc, powszechne, jednakowe rozumienie terminów jest prawdopodobnie niemożliwe, co zamyka drogę do postępu nauki. Jeśli jednoznaczność jest czasem osiągana, to tylko „poprzez nieustanną walkę poglądów” (Gaivenis 2002: 38–39). Te przykłady z LKŽ zasadniczo ukazują jedynie ideał teoretyczny, który należałoby traktować nie jako wymóg, lecz jako życzenie, ograniczając się tylko do jednej dziedziny lub mikrosystemu terminów (Keinys 2013: 50): Termin jednoznaczny rš (jednoznaczny); Jedną z najważniejszych wymaganych cech terminu jest jednoznaczność rš (jednoznaczność); Posiadanie więcej niż jednego znaczenia jest zwykle uważane za wadę terminu rš (posiadanie); W doskonale uporządkowanej terminologii każde pojęcie powinno mieć odrębny termin rš (uporządkować). Terminy można klasyfikować według różnych aspektów. W terminologii lingwistycznej za podstawę podziału często przyjmuje się budowę terminu – Można wyróżnić terminy jednowyrazowe i terminy złożone rš (jednowyrazowy). Istnieją opinie, że jako opozycja terminu złożonego bardziej systematyczny jest termin prosty (MTŽ 2005: 74), jednak w praktyce litewskich terminologów tradycyjnie dominuje wspominany w LKŽ termin jednowyrazowy. Podstawą podziału jest liczba słów20. Na budowę patrzy się również na poziomie jednego słowa: Termin złożony rš (złożony), Terminy skrócone rš (skrócony). W aspekcie przedmiotowym przede wszystkim pojawia się potrzeba podziału terminów według dziedzin (jest to główna podstawa doboru terminów w słownikach). Różnorodność dziedzin terminologii widoczna jest również w przykładach z LKŽ: Termin techniki DŽ (termin); Minister spraw wewnętrznych miał prawo ustalać terminy polowań rš (nustatinėti); Ojczyzny Litwinów, Łotyszy i Prusów, jak wskazują terminy związane z polowaniem, należy szukać w lesistym kraju K. Būg (giriotas); Terminy pokrewieństwa związane z linią rodziny żony są w językach indoeuropejskich bardziej zróżnicowane i mają późniejsze pochodzenie rš (terminas); Et y mologizowane tematyczne grupy wyrazów (nazwy ryb, ptaków, terminy pokrewieństwa itp.) BIV145 (tematinis); 20 Terminy można klasyfikować nie według liczby wyrazów, lecz według liczby rdzeni. W litewskiej normie (w tłumaczeniu normy ISO) Terminologijos darbas podano terminy termin jednordzeniowy (ang. simple term) i termin wielordzeniowy (ang. complex term) (LST ISO 1087-1:2005). Niemniej jednak taki podział nie jest charakterystyczny dla terminologii litewskiej, co stwierdzono również w uwadze do litewskiej normy. 177Terminologija | 2019 | 26 Wiele stworzonych przez niego (J. Jablonskiego) terminów językoznawczych jest nadal używanych także dzisiaj K. Kors (termin); Między innymi mamy od niego całą terminologię gramatyczną KlbV62(J.Balč) (mieć; zdanie z artykułu o J. Jablonskim); Jaunius musiał… ukuć terminy gramatyczne LTII321 (J.Jabl) (ukuć); Jauniusowskie kentėtinis (passivum) na potrzeby terminologii gramatycznej nie jest całkiem dobre J. Jabl (kentėtinis); Tutaj termin Jauniusa został bez potrzeby wprowadzony do terminologii zwykłych podręczników LTII320 (J.Jabl) (wprowadzić; zdanie z recenzji Gramatyki języka litewskiego Kazimierasa Jauniusa (1911)); Takie słowa nie powinny otrzymać miejsca (nie powinny być używane) nawet do tworzenia terminów gramatycznych J. Jabl (otrzymać). Istnieją twierdzenia zaczerpnięte z tekstów z różnych dziedzin dotyczące autorstwa, rozumienia lub rozpowszechnienia tego czy innego terminu: Arystoteles jako pierwszy użył terminu etyka i nadał mu znaczenie nauki o moralności rš (terminas); Obecnie termin Bałtowie jest już powszechnie używany przez naukowców z różnych krajów rš (visuotinas); Badacze folkloru wprowadzili termin dvasiaregys EncVII292 (dvasiaregys); Przez termin „jauja” lub „reja” Żmudzini rozumieją znajdujące się pod jednym dachem następujące budynki: stodołę, szopę na słomę, suszarnię, peludę i in. rš (reja). W niektórych zdaniach odnotowano zmiany w terminologii określonych dziedzin, niekoniecznie udane próby rozróżniania i zmieniania terminów: Do wyrażenia pojęcia jednostki w omawianym okresie utrwaliło się słowo vienata, które zastąpiło używany wcześniej termin vienatis KlbXXXI(1)72 (vienatis); Kiedy trzeba będzie rozróżnić pojęcia pieśni i piosenki, w przyszłości będziemy używać obu terminów naprzemiennie B. Sruog (pagrečiui); Jablonskis długo spierał się z P. Vileišisem o ten termin, lecz nie zdołał przekonać wydawcy, że lepszym słowem jest „kaina”, a nie „prekė” J. Balč (wydawca). W „Teorii arytmetyki”, przy pierwszym podaniu nazwy pojęcia, obok nowego („woroneskiego”) terminu w nawiasach podawano również dawny termin oznaczający to pojęcie: dzielenie (dalinimas), dzielnik (dalijantysis), iloraz (dalinys), wielokrotność (saikojas) KlK29,11 (saikojas); Lecz po usłyszeniu w Połądze, że fale morskie nazywają się rulingiais, postanowiłem wyrazić (terminy) vilnėtas, vilnelėtas, nieco podobne do vilna, vilnelė, zmieniłem na wyrażenia rulingiuotas, rulingeliuotas P (rulingiuotas). 178 Alvydas Umbrasas | Terminologia w słowniku języka litewskiego Można znaleźć zdania kontekstu normatywnego, w których autorzy wskazują terminy wymagające korekty i proponują własne rozwiązania: Manytume, kad kasdieninei vartosenai būtų patogesnis vienažodis terminas šratinukas, o, norėdami tą rašyklę nusakyti tiksliau, galėtume ją vadinti šratiniu pieštuku KlK15,66 (šratinis); Mając dwa terminy – inertinės dujos i neveikliosios dujos, należałoby zrezygnować z kilniųjų i tauriųjų dujų KlK23,57 (taurus); Takie obuwie proponujemy nazywać krótkimi butami, choć stosuje się wobec niego również termin niski. Istnieją po aulinukai KlK35,34 (trumpaauliai); Žaliaviniam spiritui tinkamesnis terminas žalias spiritas KlK34,38 (žalias). prostu zdania obrazowe – za pomocą metafor ukazuje się mnogość, zawiłość i wyszukaność terminów: Mózg wysychał w niekończącym się labiryncie wszelkich terminów rš (wyjść); Niejednego nauczyciela literatury prace krytyczne odstraszają chłodnym akademizmem, nagromadzeniem specjalnych terminów sp (nagromadzenie); Poezja chwyta jej (techniki) błyskotki terminologiczne, próbując nie pozostawać w tyle za wiekiem, za modą J. Marcin (terminologia). Należy dodać, że przykłady z LKŽ pokazują, iż termin bywa wymieniany we wtrąconych komentarzach metajęzykowych, gdy zachodzi potrzeba wskazania źródła, autora terminu: Litwin z każdego regionu inaczej „nusuõkia” (termin Daukantasa) słowo, inaczej je wymawia K. Būg (nusuokti); Mówiąc jego terminem, do słowotworu, z którego wytoczyły się formy poszczególnych gwar LKXIX76 (słowotwór). Źródła przykładów Patrząc na wszystkie omówione przykłady ilustracyjne z LKŽ, w których wymieniony jest termin, jego synonimy lub derywaty, widać, że przy opracowywaniu słownika wykorzystano różnorodne źródła. Najczęściej – znaleziono 28 przykłady – nie podaje się konkretnego źródła ani autora, zaznacza się jedynie, że są to dane z języka piśmiennictwa (rš). Publikacją, z której zaczerpnięto najwięcej zdań o charakterze terminologicznym, jest Kalbos kultūra (KlK) – źródło to podano przy 22 zdaniach. W znacznym stopniu opierano się również na Kalbotyra – zamieszczono 9 zdań. Nic dziwnego, że wiele uwagi poświęcono tekstom J. Jablonskisa, ponieważ uczono się od niego – zamieszczono 11 przykładów. Nie ma wątpliwości, że teksty tego autora zaliczano do najważniejszych źródeł LKŽ. 179Terminologija | 2019 | 26 W przypadku niektórych autorów, którzy w swoich pracach wspominali termin lub jego derywaty (np. J. Balčikonisa, V. Kudirkę, Kazimierza Būgę), zamieszczono po kilka zdań, częściej wybierano po jednym (np. Augustinasa Janulaitisa, Balysa Sruogę, Justinasa Marcinkevičiusa). Statystykę przykładów ilustracyjnych tych i innych autorów oraz publikacji zob. w tabeli 1. Tabela 1. Źródła badanych przykładów ilustracyjnych LKŽ23 rš 28 B. Sruog 1 KlK 22 b 1 J. Jabl 11 DŽ 1 Klb 6(9) DŽ11 LT 4(6) GK 1 J. Balč 4 J. Marcin 1 V. Kudir 4 K. Daukš 1 EncI 3 K. Kors 1 K. Būg 3 LK 1 P3LTE 1 Vr 3MLTE 1 FT 2 NdŽ 1 Mt 2SkŽ 1 Z.Žem 2 sp 1 A. Janul 1Iš viso 112 WNIOSKI W Słowniku języka litewskiego zgromadzono nie tylko mnóstwo słów i ich objaśnień. Jest to także różnorodny tekst o nas. Zapisano w nim nie tylko wieloletnie doświadczenie codzienności narodu i realia, lecz także wiedzę z różnych dziedzin nauki. Badanie pokazuje, że z LKŽ można dowiedzieć się stosunkowo wiele o nauce terminologii. LKŽ nie rejestruje wszystkich znanych dziś w terminologii terminów z rdzeniem termin- (co zrozumiałe, przecież nie jest to słownik terminów), ale zarejestrowa23 Obok skrótu LKŽ podawana jest liczba przykładów. Jeśli podawano zarówno publikację, jak i autora, przykłady przypisywano autorowi, a przy publikacjach w nawiasach podawano liczbę przykładów, także tych z autorem. Chodzi tu o dwa zdania J. Jablonskisa z Lietuvių Tautos oraz trzy zdania J. Balčikonisa z Kalbotyros. 180 Alvydas Umbrasas | Terminologia W słowniku języka litewskiego terminów i ich derywatów wystarcza do objęcia rdzenia słów związanych z wymienionym rdzeniem. Jednocześnie widać, że w toku rozwoju historycznego poszukiwano synonimów tego terminu. I jest to nie tylko zapomniana, lecz nadal znana nazwa, ale także znacznie starsze, już nieznane określenia: sakmenys, reiškiai, ženklinsena. W objaśnieniach znaczeń LKŽ termin jest wymieniany rzadko, najczęściej rdzeń termin jest wykorzystywany do objaśniania słów mających ten sam rdzeń. Tylko przy nielicznych słowach znajdują się komentarze informujące, że dane słowo jest terminem określonej dziedziny. Największym skarbcem są przykłady ilustracyjne. W LKŽ znaleziono ponad 100 przykładów, w których wymieniany jest termin, jego derywaty lub synonimy. Wiele z nich zaczerpnięto z niewymienionych źródeł języka pisanego (prawdopodobnie z kontekstu językoznawczego), często opierano się na czasopiśmie „Kalbos kultūra”, a także na tekstach J. Jablonskisa i in. Zdania te pozwalają uzyskać dość szeroki obraz teorii i praktyki terminologii. Terminy w LKŽ ujawniają się jako rdzeń języka specjalistycznego. Można tu znaleźć informacje o tym, co uważa się za terminy, jakie wymagania stawia się terminom oraz jak się je klasyfikuje (pod względem pochodzenia, budowy i treści). Wiele uwagi poświęca się tworzeniu terminów i ich porządkowaniu. Od J. Jablonskiego (liczne zdania ukazują jego zasługi dla terminologii) pochodzi uwaga poświęcana prawom języka ludzkiego – zasady tworzenia terminów również nie powinny być z nimi sprzeczne. Widać ubolewanie, że terminologia niektórych dziedzin nie została jeszcze uporządkowana ani ustabilizowana. Rozumie się, że porządkowanie terminów jest trudną i czasochłonną pracą, którą należy wykonywać konsekwentnie, bez niepotrzebnego poprawiania. Terminologia jest gromadzona w słownikach terminologicznych. W niektórych zdaniach odnotowano historię i rozwój określonych terminów. Można dowiedzieć się o autorstwie i rozpowszechnieniu terminów, istnieją również niekoniecznie udane propozycje, jak należałoby zmienić jeden czy drugi termin. W przykładach z LKŽ życie terminologiczne po prostu wrze. Pokazuje to, że LKŽ jest czymś więcej niż słownikiem, a jego pogłębiona lektura w przyszłości pomoże zaowocować niejednym jeszcze badaniem. Twórcy słownika zawarli w nim ogrom informacji, która po usystematyzowaniu może być zaskakująca nawet dla samych twórców słownika. GŁÓWNE ŹRÓDŁO LKŽ – Lietuvių kalbos žodynas I–XX. Odpow. / red. nacz. J. Balčikonis, J. Kruopas, K. Ulvydas, V. Vitkauskas, Wilno, 1941–2002. LKŽe – Słownik języka litewskiego (t. I–XX, 1941–2002), wersja elektroniczna. Kolegium redakcyjne: G. Naktinienė (red. naczelna), J. Paulauskas, R. Petrokienė, V. Vitkauskas, J. Zabarskaitė. Programiści: E. Ožeraitis, V. Zinkevičius, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2005 (zaktualizowana wersja, 2017). Dostęp przez internet: http://www.lkz.lt. 181Terminologia | 2019 | 26 DODATKOWE ŹRÓDŁA DLKŽ7 – Słownik współczesnego języka litewskiego. Red. naczelny St. Keinys. 7. poprawione i uzup. wyd., Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2012; wersja elektroniczna, 2015 (zaktualizowana wersja, 2017). Dostęp przez internet: http://lkiis.lki.lt. KTŽ 1990: Gaivenis K., Keinys St. Słownik terminów językoznawczych, Kowno: Šviesa. LKŽPK – Cyfrowa kartoteka uzupełnień do słownika języka litewskiego, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2015. Dostęp przez internet: http://lkiis.lki.lt. LST ISO 1087-1:2005 Praca terminologiczna. Słownik objaśniający. Część 1. Teoria i zastosowanie (identyczny z ISO 1087-1:2000). MTŽ 2005: Kvašytė R. Dydaktyczny słowniczek terminologiczny, Szawle: Wydawnictwo Uniwersytetu Szawelskiego, instytucja publiczna. LITERATŪRA Auksoriūtė A. 2015: Naujieji dekoratyvinių augalų genčių vardai. – Terminologija 22, 61–77. Daujotytė V. 2002: Pamatinis kultūros tekstas. – Dvidešimt Lietuvių kalbos žodyno tomų. Sudarė J. Zabarskaitė, Z. Šimėnaitė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 34–38. Didjurgienė A., Grigonienė G. 2010: Inovatyvus požiūris į specialybės kalbos dėstymą aukštojoje mokykloje. – Mokslo taikomieji tyrimai Lietuvos kolegijose 7, 27–33. Gaivenis K. 2002: Lietuvių terminologija: teorijos ir tvarkybos metmenys, Vilnius: LKI leidykla. Gaivenytė-Butler J. 2016: Ilona Mickienė, Birutė Briaukienė. Lietuvių terminologijos aspektai. Metodinė mokomoji knyga [e. išteklius], Vilnius: Vilniaus universitetas, 2016, 67 p. [recenzija] – Terminologija 23, 240–255. Gritėnienė A. 2016: Šermukšnio vaizdinys „Lietuvių kalbos žodyne“. – Tautosakos darbai 52, 85–104. Gritėnienė A. 2017: Žodyno vaizdinys Lietuvių kalbos žodyne. – Bendrinė kalba 90, 1–19. Prieiga per internetą: http://www.bendrinekalba.lt/?90. Kaulakienė A. 2014 [1979]: Priešdėliniai ir priesaginiai darybiniai vertiniai lietuviškoje politechnikos terminijoje. – Kaulakienė A. Terminologija. Terminografija. Terminija. Straipsnių rinkinys, Vilnius: Technika, 192–204. Kaulakienė A. 2014 [1981]: Semantiniai vertiniai lietuvių politechnikos terminijoje. – Kaulakienė A. Terminologija. Terminografija. Terminija. Straipsnių rinkinys, Vilnius: Technika, 233–243. Keinys St. 2010: Mintys apie didelį kalbininką ir terminologą Joną Jablonskį 150-tų gimimo metinių proga. – Terminologija 17, 80–92. Keinys St. 2013: Dėl mokslo terminų vienareikšmiškumo supratimo. – Terminologija 20, 47–55. Klimavičius J. 2002: Kazimieras Gaivenis. Lietuvių terminologija: teorijos ir tvarkybos metmenys, Vilnius: LKI leidykla, 2002, 148 p. [recenzija] – Terminologija 9, 129–147. Klimavičius J. 2003: Lietuvių terminografija: praeities bruožai, dabarties sunkumai ir uždaviniai. – Terminologija 10, 9–32. Kniūkšta P. 1985: Pirmiausia literatūrinė kalba, po to bendrinė. – Kalbos kultūra 49, 33–62. Kvašytė R. 2013: Lietuvių ir latvių kalbų terminų su šaknimi terminmikrosistema. – Terminologija 20, 123–139. Mitkevičienė A. 2016: Terminas kontekste (žodžių junginio lygmuo). – Terminologija 23, 73–104. Naktinienė G. 2012: Elektroninio Lietuvių kalbos žodyno naujovės. – Kalbos kultūra 85, 92–102. Prieiga per internetą: http://www.bendrinekalba.lt/?85. Piročkinas A. 1970: Literatūrinės kalbos terminas ir jo analogai. – Kalbos kultūra 19, 25–32. Piročkinas A. 1986: Jono Jablonskio kalbos taisymai, Kaunas: Šviesa. Pupkis A. 2017: Standartinė kalba? – Bendrinė kalba 90, 1–16. Prieiga per internetą: http://www.bendrinekalba.lt/?90. Smetonienė I., Smetona A., Valotka A. 2016: Dėl standartinės kalbos termino. – Lietuvių kalba 10, 1–14. Prieiga per internetą: http://www.lietuviukalba.lt/index.php/lietuviu-kalba/article/view/217. Šalkauskis S. 1991: Raštai II: Filosofijos ir pedagogikos terminija, Vilnius: Mintis. TV 2006: Terminologijos vadovėlis: Europos Komisijos Vertimo raštu generalinio direktorato Lietuvių kalbos departamento vertėjams, Liuksemburgas. Prieiga per internetą: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/ terminology_guidelines_lt.pdf. Umbrasas A. 2018: Asmenų pavadinimai kompiuterijos žodynuose. – Terminologija 25, 107–127. 182 Alvydas Umbrasas | Terminologia w Słowniku języka litewskiego Urbutis V. 1978: Teoria słowotwórstwa, Wilno: Mokslas. Vaišnienė D. 2017: Pojęcie języka ogólnego w aktach prawnych Republiki Litewskiej i w kontekście polityki językowej. – Język ogólny 90, 1–19. Dostęp przez internet: http://www.bendrinekalba.lt/?90. Vitkauskas V. 2002: Wielki akademicki nasz Słownik. – Dwadzieścia tomów Słownika języka litewskiego. Pod redakcją J. Zabarskaitė, Z. Šimėnaitė, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 8–14. Zabarskaitė J. 2010: Polityczny obraz świata w wielkim Słowniku języka litewskiego (państwo, ustawa, władza). – Studia parlamentarne 9, Wilno: Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa Litwy, 125–143. Dostęp przez internet: http://www.parlamentostudijos.lt/Nr9/9_kalba_1.htm. Zabarskaitė J. 2012: Inna lektura wielkiego „Słownika języka litewskiego”: Adalbert Bezzenbergeris, marios, pamarys, pamariškis. – Mała Litwa: badania kultury pogranicza. Pod redakcją G. Blažienė, N. Morozovej, J. Zabarskaitė, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 239–271. Шелов С. 2006: Nomenklatura versus terminologia (trzy podejścia do wyodrębniania nomenklatur nazw). – Terminologia 13, 33–47. TERMINOLOGIA W SŁOWNIKU JĘZYKA LITEWSKIEGO (LIETUVIŲ KALBOS ŽODYNAS) Streszczenie Słownik języka litewskiego (Lietuvių kalbos žodynas – LKŽ) jest wyjątkowym dziełem litewskiej leksykografii. Ma znaczenie ze względu na szeroki zakres, długi czas przygotowania oraz dużą liczbę autorów. Słownik ten zawiera nie tylko wiele słów i ich interpretacji, lecz także jest wieloaspektowym tekstem, który można analizować jako korpus. Obejmuje różnorodną wiedzę naukową. W artykule analizuje się dane terminologiczne zgromadzone w LKŽ. Dane ujawniają się poprzez słowa z rdzeniem termin, które zostały użyte w różnych częściach słownika. Badanie pokazuje, że LKŽ jest obszernym źródłem wiedzy terminologicznej. Chociaż LKŽ nie zawiera wszystkich terminów z rdzeniem termin-, znanych obecnie w dziedzinie terminologii, terminy i ich derywaty znalezione w słowniku wystarczają do objęcia rdzenia słów związanych z wyżej wymienionym rdzeniem. Rdzeniem terminu jest terminas „terminˮ; ponadto zaobserwowano, że w języku litewskim poszukiwano synonimów tego słowa. W LKŽ interpretacje znaczeń bardzo rzadko zawierają słowo terminas. Zwykle rdzeń termin jest używany do interpretowania słów o tym samym rdzeniu. Największym skarbem słownika są przykłady ilustracyjne. W LKŽ znaleziono ponad 100 przykładów zawierających termin terminas, jego derywaty lub synonimy. Wiele z nich zaczerpnięto z nienazwanych źródeł języka pisanego (prawdopodobnie z kontekstów językowych), a także z czasopisma językoznawczego Kalbos kultūra („Kultura języka”) oraz z tekstów znanego językoznawcy Jonasa Jablonskisa i innych. Zdania podane jako przykłady pozwalają uzyskać dość szeroki obraz teorii i praktyki terminologii. Terminy zawarte w zdaniach przedstawionych w LKŽ rozwijają się jako rdzeń języka ekspertyz. Można tu znaleźć informacje o tym, co uważa się za termin, jakie wymagania stawia się terminom oraz jak się je klasyfikuje (pod względem pochodzenia, struktury i treści). Dużo uwagi poświęcono procesowi tworzenia terminów i zarządzaniu nimi. Liczne zdania ukazują zasługi Jonasa Jablonskisa dla terminologii oraz jego dbałość o przestrzeganie praw języka ogólnego – zasady tworzenia terminów nie mogą być z nimi sprzeczne. Niestety, terminologia w niektórych dziedzinach nie została jeszcze ustalona. Oczywiście zarządzanie terminami jest trudną i czasochłonną pracą, wymagającą systematycznego podejścia. Wspomniano, że 183Terminologija | 2019 | 26 terminologia jest przechowywana w słownikach terminów. Niektóre zdania odzwierciedlają historię i rozwój pewnych terminów. Autorstwo i rozpowszechnienie terminów są słownikiem, a jego kompleksowa analiza doprowadzi w presented. There are some proposals that should be changed. In the illustrative examples of the LKŽ, terminological life is boiling. This shows that the LKŽ is more than przyszłości do dalszych badań. Gdyby informacje umieszczone w słowniku przez autorów zostały bardziej usystematyzowane, mogłyby nieoczekiwanie zaskoczyć tych ostatnich. Otrzymano 2019-08-26 Alvydas Umbrasas Lietuvių kalbos institutas ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]