Teisės terminijos tvarkyba Terminologijos komisijoje (1921–1926): Terminologijos komisijos 100-mečiui

225Terminologia | 2021 | 28 doi.org/10.35321/term28-10 Porządkowanie terminologii prawnej W Komisji Terminologicznej (1921–1926): Z okazji 100-lecia Komisji Terminologicznej ALVYDAS UMBRASAS Instytut Języka Litewskiego Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5184-0056 ADNOTACJA W 2021 r. mija 100 lat od utworzenia na Litwie pierwszej Komisji Terminologicznej, która w sposób zorganizowany porządkowała terminologię różnych dziedzin, w tym także terminologię prawną. Język litewski jako oficjalny język prawa stawiał wówczas dopiero pierwsze kroki. Lista terminów prawnych rozpatrzona przez Komisję Terminologiczną i niejednokrotnie opublikowana w prasie przyczyniła się do uporządkowania języka prawnego. Choć niewielka, lista, w której zamieszczono również przykłady użycia, pomogła w pisaniu tekstów sądowych po litewsku i pełniła zasadniczo funkcję dydaktyczną. SŁOWA KLUCZOWE: terminy prawne, historia terminologii, porządkowanie terminologii, Komisja Terminologiczna, rocznica. ABSTRAKT Rok 2021 upamiętnia 100. rocznicę powołania pierwszej Litewskiej Komisji Terminologicznej, która w sposób zorganizowany usystematyzowała terminologię różnych dziedzin, w tym prawa. Język litewski jako urzędowy język prawa stawiał wówczas dopiero pierwsze kroki. Lista terminów prawnych rozpatrzonych przez Komisję Terminologiczną i kilkakrotnie opublikowanych w prasie przyczyniła się do standaryzacji języka prawnego. Choć niewielka, lista ta, zawierająca przykłady użycia, pomogła w redagowaniu tekstów sądowych w języku litewskim i pełniła w dużej mierze funkcję dydaktyczną. SŁOWA KLUCZOWE: terminy prawne, historia terminologii, porządkowanie terminologii, Komisja Terminologiczna, rocznica. WSTĘP Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. język litewski po raz pierwszy zaczęto stosować do oficjalnych potrzeb państwa, dlatego porządkowanie terminologii prawnej, a ogólnie języka prawnego, było kwestią o szczególnym znaczeniu, bezpośrednio związaną z państwowością. Wyzwań języka prawnego było wówczas 226 Alvydas Umbrasas Porządkowanie terminologii prawnej w Komisji Terminologicznej (1921–1926): Terminologijos komisijos 100-mečiui wiele, ponieważ po odrodzeniu państwa pozostawiono w mocy liczne obowiązujące tu akty prawne Imperium Rosyjskiego – młode państwo po prostu nie miało innego wyjścia – i podjęto stopniowe tłumaczenie tych aktów prawnych1 na język litewski, a także wprowadzanie języka litewskiego do różnych dziedzin życia, w których wcześniej oficjalnego języka litewskiego niemal nie było2. W pierwszych latach niepodległości przygotowano i w styczniu 1919 r. ogłoszono ustawę Tymczasowe uporządkowanie sądów litewskich i ich pracy nukalba (LLTDS 1919). Nie było to jednak łatwe do zrealizowania, ponieważ brakowało nie tylko terminów, lecz także ludzi zdolnych załatwiać sprawy prawne w języku litewskim. Stan terminologii statė, kad teismų darbas taip pat turi būti atliekamas valstybine lietuvių prawnej w okresie pierwszej niepodległości był już analizowany (Umbrasas 2001), o kształtowaniu się litewskiego języka prawnego w tym okresie pisali także inni autorzy, na przykład: Vytautas Andriulis (Andriulis 1998: 11–13), Mindaugas Maksimaitis (Maksimaitis 2007), Ieva Deviatnikovaitė (Deviatnikovaitė 2021), pisali też sami współcześni, na przykład: Petras Stravinskas (Stravinskas 1938), Boleslovas Masiulis (Masiulis 1954) i in. Do przygotowania tego artykułu skłoniła rocznica – 14 marca 1921 r. ówczesny premier Kazys Grinius i minister oświaty Kazys Bizauskas podpisali zarządzenie o utworzeniu Komisji Terminologicznej (TKSĮ 1921). Zostało ono opublikowane w „Vyriausybės žinios” po kilku tygodniach – 29 marca. Minęło więc 100 lat od utworzenia pierwszej oficjalnej komisji, której zadaniem, jak stwierdzono w zarządzeniu, było „ustalenie i ujednolicenie terminów wszystkich dziedzin nauki i wszystkich praktycznych spraw życia”. W zarządzeniu przewidziano, że komisja, działająca przy Ministerstwie Oświaty3, będzie składać się z dziesięciu osób, a ponadto będzie istniało jeszcze dziesięć komisji niższego szczebla z różnych dziedzin, które będą przygotowywać materiały i przedstawiać je do rozpatrzenia komisji głównej. Jedną z tych komisji była komisja nauk prawnych. Zaplanowano, że Komisja Terminologiczna za pośrednictwem Ministerstwa Oświaty będzie udostępniać społeczeństwu rozpatrywany przez siebie materiał, aby mogła 1 Znaczna część tłumaczeń powstała zasadniczo z prywatnej inicjatywy i nie miała oficjalnego statusu. Takie były główne kodeksy obowiązujące na większej części Litwy (prawdę mówiąc, termin kodeks nie był wówczas jeszcze ustalony). Należy przy tym mieć na uwadze, że w części Litwy (na Zaniemniu, w Kraju Kłajpedzkim, w gminie Połąga i w niewielkiej części powiatu jezioroskiego) obowiązywały inne akty prawne, których tłumaczeń na język litewski w ogóle nie publikowano (szerzej zob.: Andriulis 1998: 22–27; Maksimaitis 2001: 168–176). 2 Na przykład wiele trudności wiązało się z wprowadzaniem języka litewskiego w dziedzinie wojskowości (zob. Ažubalis, Builienė, Kazlauskaitė-Markelienė 2010: 7–33). 3 Według Aldonasa Pupkisa Ministerstwo Oświaty w tamtych czasach nie tylko zajmowało się działalnością edukacyjną, lecz także było jednym z najważniejszych ośrodków organizowania życia kulturalnego i duchowego w całym kraju (Pupkis 2019 1: 6). Komisję Terminologiczną na Litwie utworzono na wzór analogicznej komisji działającej na Łotwie już od 1919 r. (szerzej zob. Kvašytė 2021). 227Terminologija | 2021 | 28 uzyskać opinie i wreszcie uzgodnić, że terminy przyjęte przez Komisję będą drukowane w wydawnictwie Švietimo darbas i staną się obowiązkowe dla instytucji państwowych. Komisja Terminologiczna powołana w marcu 1921 r. zebrała się na swoje pierwsze posiedzenie 21 kwietnia (TKPP 1921: 14). Na pierwsze posiedzenie przybyło siedmiu z dziesięciu członków: Kazimieras Būga, Aleksandras Dambrauskas (inaczej Adomas Jakštas), Pranas Dovydaitis, Jonas Jablonskis, Pranas Mašiotas, Antanas Smetona i Antanas Vireliūnas. Spośród zaproszonych nie przybyli Vladas Požėla, Juozas Tumas-Vaižgantas i Adomas Varnas. Jak widać, Komisję tworzyli dobrze znani działacze społeczni – językoznawcy, prawnicy, publicyści, pedagodzy. Działalność wielu z nich była wielokierunkowa – byli to ludzie o szerokich zainteresowaniach. Na posiedzeniu inauguracyjnym uzgodniono, że pierwszym zadaniem Komisji będzie „ujednolicenie języka urzędowego państwowych instytucji” (TKPP 1921: 1). Jednocześnie uzgodniono przejrzenie i poprawienie terminów z różnych dziedzin nauki. Jeśli chodzi o organizację pracy, na pierwszym posiedzeniu zaplanowano, że zainteresowane ministerstwa będą oficjalnie przedstawiać na piśmie Komisji Terminologicznej terminy do rozpatrzenia za pośrednictwem osób specjalnie do tego wyznaczonych. Przedstawiciele ministerstw, które zgłosiły terminy, zostaną zaproszeni na posiedzenie5. Wówczas ustalono również, że propozycje terminów do rozpatrzenia mogą składać także pojedyncze zainteresowane osoby. Aby ułatwić rozpatrywanie materiału, wyrażono życzenie, by do terminów dodawano zdania objaśniające. Na drugim posiedzeniu Komisji Terminologicznej, które odbyło się po trzech dniach (24 kwietnia), tym razem z udziałem już dziewięciu członków (brakowało jedynie V. Požėli, który, jak się wydaje, w ogóle nie zaangażował się w działalność Komisji), stałym przewodniczącym Komisji zatwierdzono A. Smetonę, a sekretarzem – A. Vireliūnasa. W sprawie przyszłej pracy ustalono, że decyzje będą podejmowane zwykłą większością głosów i tylko wtedy, gdy w posiedzeniu będzie uczestniczyć co najmniej sześciu członków, z których przynajmniej jeden musi być filologiem (tj. J. Jablonskis lub K. Būga; oczywiste jest, że ich rola w Komisji miała być znacząca) oraz referentem (TKPP 1921: 2). Skład Komisji Terminologicznej działającej do połowy 1926 r., jej przewodniczący i sekretarz zmieniali się niejednokrotnie, stopniowo pojawiały się nieporozumienia i różnice poglądów, zwłaszcza w kwestii lituanizacji terminów – ukształtowały się grupy pragnące „zlituanizować wszystko, nie pozostawiając nic obcego”, „zlituanizować niektóre [terminy], ale nie wykreślać ważniejszych słów naukowych i ogólnie bardzo rozpowszechnionych” oraz „inter4 Tu i dalej podawany jest rok posiedzenia Komisji Terminologicznej, a po dwukropku – numer protokołu. 5 W istocie taki tryb istnieje również obecnie na posiedzeniach podkomisji terminologicznych Państwowej Komisji Języka Litewskiego, podczas rozpatrywania terminów zgłoszonych przez instytucje państwowe w trybie określonym w ustawie Republiki Litewskiej o banku terminów i w aktach prawnych służących jej wykonaniu (Umbrasas 2013: 96–97). 228 Alvydas Umbrasas Porządkowanie terminologii prawnej w Komisji Terminologicznej (1921–1926): Terminologijos komisijos 100-mečiui „nie tłumaczyć narodowych słów na język litewski” (Laurinaitis 1925b: 2–3), utrudniało to konsekwentną i systematyczną pracę, wywołało krytykę6. J. Jablonskis wycofał się z działalności Komisji na początku 1923 r., w 1925 r. Ministerstwo Oświaty przywróciło go do Komisji, aby nią kierował, ale w połowie 1926 r. z powodu problemów zdrowotnych zrezygnował z funkcji przewodniczącego. Po jego rezygnacji Ministerstwo Oświaty całkowicie rozwiązało Komisję i zobowiązało Uniwersytet Kowieński do powołania innej komisji, jednak działalność związana z rozpatrywaniem terminów tam się nie rozpoczęła. Działając bez J. Jablonskisa i K. Būgasa (ten ostatni zmarł pod koniec 1924 r.), Komisja popadła w przesadny puryzm (Palionis 1995: 281). Więcej o działalności Komisji Terminologicznej i osobach, które w niej pracowały, zob. w publikacjach Albiny Auksoriūtė (Auksoriūtė 2011, 2021). Działalność Komisji Terminologicznej obejmowała różne dziedziny, lecz w niniejszym artykule uwagę poświęcono wyłącznie dziedzinie prawa i analizowane są tylko terminy prawne. Celem artykułu jest, poprzez zastosowanie opisowej metody analitycznej, ukazanie wkładu Komisji Terminologicznej w porządkowanie terminologii prawnej na początku okresu niepodległości oraz przedstawienie charakteru i rozwoju jej propozycji terminologicznych. W artykule analizowane są nie tylko publiczne publikacje decyzji Komisji, lecz także szerzej dotąd niebadane protokoły posiedzeń Komisji. Działalność zarówno tej, jak i innych ówczesnych komisji terminologicznych, które zajmowały się terminami prawnymi, została omówiona (zob. Umbrasas 2010: 20–26); tutaj dąży się do uzupełnienia materiału wcześniejszych badań zarówno o oparte na źródłach dane historyczne, jak i terminologiczne. ROZWAŻANIE I PUBLIKOWANIE TERMINÓW PRAWNYCH W zarządzeniu o powołaniu Komisji Terminologicznej przewidziano, że praca będzie się odbywać w różnych komisjach dziedzinowych, jednak z protokołów posiedzeń tej Komisji nie wynika jasno, jak te komisje działały (ani czy wszystkie z nich działały7). Podczas omawiania preliminarza na następny rok 6 października 1921 r. (TKPP 1921: 13) przewidziano przeznaczenie środków na posiedzenia komisji i uzgodniono utworzenie komisji do opracowania terminów matematycznych, przyrodniczych, geograficznych, literackich i prawnych8. Niektóre ko6 O nieporozumieniach dotyczących lituanizacji w Komisji i krytyce zob. szerzej. Keinys 2012 [1967]: 38–41. Należy dodać, że te nieporozumienia nie były związane z rozważaniem terminów prawnych w Komisji i nie dotyczyły dziedziny prawa. 7 Zarządzenie w sprawie powołania Komisji Terminologicznej przewidywało, że komisje dziedzinowe zostaną utworzone przez zainteresowane instytucje państwowe (TKSĮ 1921), jednakże, jak pisze Jonas Martynas Laurinaitis, który nie pracował w Komisji od samego początku, „ponieważ zarządzenie wyraźnie nie nakładało na żadną instytucję państwową obowiązku zajęcia się tą sprawą, nikt też tych komisji nie utworzył” (Laurinaitis 1925a: 5). Wyróżnia on jedynie Ministerstwo Ochrony Kraju, które utworzyło komisję i całą sieć pracy terminologicznej w wojsku. Prawdą jest, że później, pisząc, wspomina również o Ministerstwach Rolnictwa i Komunikacji (Laurinaitis 1930: 27). Pomimo braku komisji Terminologijos komisija rozpatrywała wykazy terminów; grupy robocze lub poszczególne osoby, które je przygotowywały, mogły być uznane za odpowiednik komisji. 8 Tu zapewne chodzi o pierwsze dziedziny, którym zamierzano poświęcić uwagę, tym bardziej że do lata „Komisji nie przedstawiono jeszcze systematycznie opracowanych projektów” (TKPP 1921: 10). 229Terminologija | 2021 | 28 skład komisji przewidziano, jednak o, jak ją wówczas nazywano, komisji terminów prawnych powiedziano tylko tyle, że jej utworzenie powierzono A. Smetonie. Nawiasem mówiąc, A. Smetona już na posiedzeniu 9 czerwca podniósł kwestię konieczności ustalenia odpowiedników niektórych ważnych dla publicystyki (obecnie widać, że także dla prawa administracyjnego) rosyjskich słów. Ustalono wówczas, że rosyjskiemu власть w języku litewskim odpowiada valdžia, правительство – vyriausybė, a начальство – vyresnybė (TKPP 1921: 10). Minął zaledwie nieco ponad miesiąc od podjęcia decyzji o utworzeniu Komisji Terminów Prawnych – 11 listopada – gdy Komisja Terminologiczna rozpatrzyła (TKPP 1921: 18) niewielki wykaz terminów prawnych wraz z przykładami użycia (protokół obejmuje nieco ponad dwie strony drobnego rękopiśmiennego tekstu; zob. rys. 1). Oprócz członków Komisji Terminologicznej w posiedzeniu uczestniczył także autor tego wykazu Antanas Kriščiukaitis, przewodniczący Trybunału Głównego, tj. ówczesnego Sądu Najwyższego Litwy. W tym samym miesiącu (na posiedzeniu 26 listopada) postanowiono opublikować w gazecie Lietuva już rozpatrzone terminy prawne (TKPP 1921: 21), jednak nie opublikowano ich od razu, ponieważ na posiedzeniu 1 grudnia (TKPP 1921: 22) rozpatrywano inną część tego samego wykazu terminów prawnych 1 rys. Początek protokołu nr 18 Komisji Terminologicznej z 11 listopada 1921 r. 230 Alvydas Umbrasas Porządkowanie terminologii prawnej w Komisji Terminologicznej (1921–1926): Terminologijos komisijos 100-mečiui także wraz z przykładami użycia (protokół obejmuje trzy i pół strony drobnego rękopiśmiennego tekstu; zob. rys. 2). Trzeba jednak zaznaczyć, że w protokole pierwszego posiedzenia podano terminy litewskie wraz z rosyjskimi odpowiednikami, natomiast w protokole drugiego posiedzenia odwrotnie – terminy rosyjskie wraz z litewskimi odpowiednikami (tzn. różne są zarówno terminy, jak i układ). Jak napisano w protokole posiedzenia poświęconego drugiemu rozpatrzeniu terminów prawnych (1 grudnia), terminy te były „do potrzeb sądu”. Zasadniczo odzwierciedla to ówczesne potrzeby w zakresie terminów prawnych, a także sporządzający wykaz A. Kriščiukaitis, ze względu na zakres swojej działalności, był zainteresowany porządkowaniem właśnie terminów istotnych dla sądu. Przede wszystkim z obu protokołów wynika, że zamierzano uzgodnić nazwy osób potrzebnych w postępowaniu sądowym, np.: powód (сторона (въ судѣ бѣлѣ9), тяжущiйся), skarżący (истецъ, жалобщикъ), świadek (свидѣтель), oskarżyciel (обвинитель), oskarżony (обвиняемый), podsądny (подсудимый). Niektóre terminy podawano z synonimami, np.: pozwany, zaskarżony, osoba, przeciwko której wniesiono skargę (отвѣтчикъ). W protokole pierwszego posiedzenia spisano już uzgodniony materiał, natomiast w protokole drugiego posiedzenia wyodrębniono rubrykę propozycji Komisji. Wynika z niej, że zaakceptowano większość przedstawionych do rozpatrzenia terminów, stosunkowo niewielką część terminów zmieniono podczas posiedzenia, np. zamiast formy z przedrostkiem pareiškėjas uzgodniono podawanie formy reiškėjas (заявитель), a także dodano synonimy, np. zaproponowane przez Komisję civilinis, turtinis skundikas (гражданскiй истецъ), chociaż w wariancie pierwotnym było tylko civilinis skundikas, dodano synonim tretininkas obok trečiasis asmuo byloje (trečiasis bylos asmuo) (третье лицо въ дѣлѣ). Przykłady użycia, jak wynika z danych protokołu, rozważano zmieniać w bardzo niewielkim stopniu; tylko jeden nieudany przykład został znacznie przeredagowany: było – Skundikas padėjo skundui kainą 1000 r. ir prašė tos sumos skundą apdrausti uždėjus areštą ant atsakytojo kilnojamojo turto; zmieniono – Skundikas įvertino savo skundą 1000 r. ir prašė tos sumos skundą apdrausti uždėjimu (arba: uždėjus) arešto atsakytojo kilnojamajam turtui, mantai. Na posiedzeniu odbytym w połowie grudnia (15 dnia) (TKPP 1921: 24), w którym uczestniczył również A. Kriščiukaitis, odnotowano, że „poprawiono terminy prawnicze” (nie podano szczegółów), i postanowiono je opublikować. Już po tygodniu (23 grudnia) projekt terminologiczny pojawia się w gazecie Lietuva jako paraotiškas, przy czym naprzemiennie zamieszczono zarówno terminy, jak i aktualne połączenia wyrazowe oraz przykłady zdań (zob. rys. 3). Na liście projektu znajdowało się łącznie 68 ponumerowanych 9 Między wyrazami powinien znajdować się przecinek, ale w protokole go nie ma. W całym artykule forma przykładów nie została poprawiona, pochodzą one ze źródeł (tylko termin litewski zapisano jako pierwszy, gdy w protokole pierwszy termin był rosyjski). šyta, „viešajai mėnesio laiko kritikai“ (TTP). Sąrašas paskelbtas gana cha- 231Terminologija | 2021 | 28 Rys. 2. Pierwsza strona protokołu nr 22 Komisji Terminologicznej z 1 grudnia 1921 r. jednostki, 232 Alvydas Umbrasas Porządkowanie terminologii prawniczej w Komisji Terminologicznej (1921–1926): Terminologijos komisijos 100-mečiui lecz niektóre z nich są złożone; pierwsze 24 jednostki pochodzą z materiału z rozpatrywania pierwszego posiedzenia, od 25. jednostki – z drugiego posiedzenia (kolejność nie różni się od tej znajdującej się w protokołach). Opublikowany projekt zasadniczo pokrywa się pod względem treści z materiałem protokołów (istnieje zaledwie kilka mało istotnych różnic), tylko w gazecie nie zamieszczono przykładów zdań oraz rosyjskich odpowiedników niektórych połączeń (choć w protokołach odpowiedniki były). Na końcu listy poproszono o przesyłanie uwag Komisji Terminologicznej i poinformowano, że po miesiącu ostatecznie zredagowane terminy zostaną opublikowane w gazecie „Švietimo darbas”. Jak wynika z późniejszych protokołów, nadeszły uwagi – w protokole z 2 lutego 1922 r. napisano, że „W Komisji otrzymano od ob. Buloty i ob. Bendorisa pisma w sprawie opublikowanych terminów prawniczych” (TKPP 1922: 31). A. Kriščiukaitisowi polecono je przejrzeć i na następnym posiedzeniu przedstawić referat. Ryc. 3. W gazecie „Lietuva” 23 grudnia 1921 r. opublikowano projekt terminów prawniczych (początek) 233Terminologia | 2021 | 28 W protokole posiedzenia, które odbyło się tydzień później (9 lutego), napisano, że „Kriščiukaitis przedstawia stanowisko Komisji w sprawie ob. Bulotos i płk. „w dziedzinie terminologii prawnej oświadczeń Bendoria” (TKPP 1922: 32) (na tej podstawie można przypuszczać, że A. Kriščiukaitis był członkiem Komisji Terminologii Prawnej). Uwzględniając otrzymane propozycje, Komisja postanawia dodać do wykazu nieco danych (włączyć terminy pradėtinis skundas (первоначальный иск), parodymas, liudijimas (свидѣtelство, показанiе), dodać połączenie nutraukti, nustabdyti bylą (прекратить дѣло)), a zamiast kliaudis (улика) podać įkaltis (kliaudis nie było również w pierwotnym projekcie, słowo to, obok įrodymas, įkaltinimas, zostało dodane przez samą Komisję na posiedzeniu 1 grudnia). W marcu (9 dnia) ponownie omówiono poprawioną listę terminów prawnych i postanowiono opublikować ostateczną listę w gazetach Lietuva i Švietimo darbas. W protokole posiedzenia zapisano, że „[P]ostanowiono tekst wyjaśniający w języku rosyjskim zapisać starą (niebolszewicką) rosyjską ortografią” (TKPP 1922: 36) (w pierwszym opublikowanym na Litwie projekcie rosyjskie słowa w ogóle przepisano alfabetem łacińskim). W gazecie Lietuva terminy pojawiły się w tym samym miesiącu (TT1), a w gazecie Švietimo darbas – nieco później, w lipcu (TTR1). W tym samym 1922 r. rozpoczęte wydawanie czasopismo Teisė również zamieściło ten wykaz w pierwszym numerze (TT2). W porównaniu z pierwszym projektem opublikowanym na Litwie w grudniu 1921 r. dane przedstawiono już nieco bardziej przejrzyście, wykaz podzielono na dwie części, w których oddzielono terminy i przykłady. W pierwszej części podano 46 ponumerowanych terminów lub połączeń wyrazowych o charakterze terminologicznym (pod jednym numerem podano niekoniecznie jeden termin, tzn. rzeczywista liczba terminów była większa), a w drugiej części – 22 ponumerowane przykłady użycia w postaci zdań (z różnymi wariantami). W porównaniu z projektem zmieniono niewiele terminów. Oprócz wspomnianych wcześniej zmian odnotowanych w protokole pojawiły się na przykład atsakovas, ieškovas, podczas gdy w projekcie odpowiednio występowały jedynie atsakytojas, skundikas. Pojawił się ieškinys z synonimem ieškas, podczas gdy w projekcie w tym znaczeniu występował jedynie skundas. Usunięto wcześniej zaproponowany przez samą Komisję termin tretininkas obok trečiasis asmuo byloje, a także usunięto dopisany przez samą Komisję obok neviešasis (privatinis) kaltinimas nieudany termin išsavinis kaltinimas. Do apeliacinis skundas, kasacinis skundas dodatkowo dopisano warianty apeliacijos skundas, kasacijos skundas (warianty te występowały już w protokole z 1 grudnia 1921 r. (TKPP 1921: 22), lecz z jakiegoś powodu pominięto je w opublikowanym projekcie). Jakież to kwestie prawne w ogóle interesowały pierwszą Komisję Terminologiczną? Zatwierdzony wykaz rozpoczyna się od terminów rodzajowych dotyczących spraw: sprawa, sprawa sądowa (cудебное дѣло), sprawa karna (kryminalna, kryminał) (уголовное дѣло), sprawa cywilna (cywilna) (гражданское дѣло). Już wspomniano,