Darbščioji žodynininkė Klementina Vosylytė

340 Kalbos Kultūra | 81 VIOLETA ČERNĖ Litewski Instytut Języka PRACOWITA LEKSYKOGRAFKA KLEMENTINA VOSYLYTĖ W 2008 roku doktor nauk humanistycznych, leksykografka Klementina Vosylytė obchodziła swoje 70. urodziny. Kompozytorzy mogą zaprosić swoich wielbicieli na jubileuszowe koncerty, malarze – na jubileuszowe wystawy, leksykografka zaś zwołała ich na spotkanie z pierwszym tomem Słownika mieszkańców Kupiškis – nazwijmy go jubileuszowym. Niewielu jest na Litwie leksykografów idących śladami krewnych. Klementina Vosylytė kontynuuje rodzinną tradycję zawodową, gdyż jej ciotką i matką chrzestną była znana leksykografka Bronė Vosylytė. Klementina Vosylytė urodziła się na ziemi kupiskiej, jak mówiła Bronė Vosylytė, nad najpiękniejszą rzeką Litwy Pyvesą, w najmilszym zakątku ziemi – w Bakšnuose. Przyszła językoznawczyni ukończyła szkołę średnią w Kupiškis, a studia wyższe – na Uniwersytecie Wileńskim, wybierając studia języka i literatury litewskiej. Przedmioty językowe wykładali jej profesorowie Juozas Balčikonis, Zigmas Zinkevičius, Vytautas Mažiulis, Jonas Palionis, Juozas Pikčilingis, Vincas Urbutis, Jonas Kabelka. Literaturę litewską – Jurgis Lebedys, Meilė Lukšienė, Vanda Zaborskaitė, Irena Kostkevičiūtė. W wolnym czasie z jednymi z nich Vosylytė chodziła jeździć na nartach, z innymi – na mecze piłkarskie. V. ČErNĖ. Pracowita leksykografka Klementina Vosylytė 341 Po ukończeniu studiów Vosylytė od razu rozpoczęła pracę w Instytucie Języka Litewskiego i Literatury, w Dziale Historii Języka i Dialektologii (wówczas w sektorze). Nawiasem mówiąc, instytut pozostał jej jedynym miejscem pracy. Wraz z innymi kolegami opracowała leksykon nazw rzek i jezior Litewskiej SRR (1963) i dość szybko rozpoczęła pracę w Dziale Słowników. W niewiarygodnie krótkim czasie napisała rozprawę o porównawczych frazeologizmach języka litewskiego. Po jej obronie w 1973 r. językoznawczyni pogrążyła się w pracy nad wielkim Słownikiem języka litewskiego i pisała, jak sama określała, „tyle, ile dokładano”. Przeglądając słownik, teksty napisane przez Vosylytė wyłaniają się już od tomu IX, a redagowane – od tomu XII. A przecież ani pisanie, ani redagowanie nie było łatwe, teksty były trudne i kapryśne. Vosylytė zbierała również dane do Atlasu języka litewskiego (t. 1–3, 1977–1991). Innym ważnym kierunkiem działalności leksykografki były ekspedycje zbierania słów. Zbieraniem słów zaczęła zajmować się wcześnie. Vosylytė „zgromadziła w jednym miejscu” gwarę kupiszkiańską i bogactwo ludowych słów – podjęła się więc i napisała czterotomowy słownik żywego języka. Na samo sporządzenie kartoteki potrzeba było dziesięciu lat, a drugie tyle – na tekst. Pierwszy tom liczy około 90 arkuszy autorskich, przypuszczalnie liczba w innych będzie podobna. Może nieprzypadkowo okładka słownika ma kolor miodu, niczym ul, w którym brzęczy mowa kupiszeńska. Rękopis słownika już jest, ale czeka na korektę, a czytać trzeba go nie raz i nie dwa. Z drugiej strony nie wolno, a nawet jest grzechem, nie zacytować tego dzieła: Mono proseneliai kariuomenį vazdavo mūšin, o proproanukis paskui karvių vuodagas sekioja, matai, kėp nuzgivanau; Kai driskiai valdžių pojema, tai visi nudrisko; Vienas vaikas tai tas pac kas vieni marškiniai; Būkit jūs mokintos, būkit jūs turtingos, vis tiek susanasta; Čėsas nieko niekada neužtvindys žagarėliais... Žodynas gyvas, jis tarsi kokia gyva būtybė, kurios, kaip ir žodyno autorės, su niekuo kitu nesupainiosi. tikra rozkosz nurkować w tym oceanie słów, dlatego nie zgadzam się z autorką, która kiedyś publicznie powiedziała, że nikt nie będzie czytał słownika jak powieści: słownik czytasz niczym księgę mądrości, w której rozciąga się nić mowy przodków, z której emanują pełne szacunku i serdeczne obcowanie z przyrodą, spostrzegawczość wiejskiego człowieka, umiejętność cieszenia się, żartowania i dowcipkowania. W tym miejscu warto przypomnieć słowa literaturoznawczyni Viktorii Daujotytė, że słowa znikają w ziemi i kwitną w słownikach, ożywiane przez ludzi pamiętających ich kwiaty i ich życie. Doskonale znająca zasady sztuki leksykografii Vosylytė jest również teraz zapraszana do dzielenia się swoim doświadczeniem. Oto cała seria słowników, przy których Vosylytė, jako autorka tekstów i redaktorka, pracowała lub pracuje. są to Słownik gwary zanavykskiej (t. 1–3, 2003–2006), Słownik gwary Kazlų Rūdy, Słownik ogólnego języka litew- 342 Kultura Języka | 81 skiego. Frazeolożka snuje myśl o uzupełnieniu wydanego w 1985 r. Słownika porównań języka litewskiego, do którego wówczas po prostu nie można było włączyć wielu słów. W biografii Vosylitė ważne miejsce zajmują także zagadnienia praktyki języka litewskiego. Opublikowała artykuły w różnych wydawnictwach językowych – i nie tylko – na temat frazeologizmów porównawczych, języka sportu itd. Z wydawnictwem „Kalbos kultūros“ zaczęła współpracować od 3. zeszytu: z jednego zeszytu do drugiego ciągną się tu wiązki frazeologizmów porównawczych. W pracy naukowej językoznawczyni nie zamyka się, jej słowo nierzadko migocze to w jednym, to w innym wydawnictwie publikowanym przez jej krajanów. Ścisłe więzi łączą uczoną ze szkołami i bibliotekami rejonu kupiskiego (Salamiestis, Alizava, miasto Kupiškis), które Vosylitė po kupiskowsku hojnie obdarza strawą duchową – książkami. Niełatwo wymienić wszystkie prace uczonej, bynajmniej nie wszystko zostało tu przedstawione, niech więc będzie wybaczone... Pewnego razu Vosylitė powiedziała: niczym nie wyróżniam się spośród innych, jestem pracowita, sumienna. ale nie tylko. Vosylitė jest barwną, wielowymiarową, nonkonformistyczną osobowością, odważnie mówiącą prawdę prosto w oczy. Nie lgną do niej nudziarze i różne inne ponuraki, częściej towarzyszą jej tenis stołowy i siatkówka, żarty i „bale żebraków“. Układająca strofy gwarą poetka z okolic Kupiškis Uršulia Tamošiūnaitė pisała: „Kto sam sobą nie umie dobrze kierować, rychło przestają go inni szanować“. A zatem teraz o nagrodach. W 1996 roku leksykografka Klementina Vosylītė (wraz z innymi kolegami) została uhonorowana Nagrodą Naukową Republiki Litewskiej za pracę nad Słownikiem języka litewskiego, a w 1998 roku odznaczona Medalem Króla Mendoga za pracę nad Słownikiem języka litewskiego i zbieranie materiału gwarowego. Decyzją rady samorządu rejonu kupiskiego z dnia 24 kwietnia 2008 roku uczonej nadano tytuł Honorowego Obywatela Ziemi Kupiškis. Leksykografowie z Instytutu Języka Litewskiego z całego serca gratulują drogiej Klementinie Vosylītė i życzą jej radosnych zbiorów dojrzałych słów!