Ką seka „sekantis“?
Full text
236 Logos Cultura | 81 PRANAS KNIŪKŠTA lietuvių kalbos institutas K sEKa SEKANTIS? Dalyvio segantí caso longa y contradictoriga, ella acordar impulsó el artículo Dainiaus razausko Dėl segancio cuestion. Y en él se abordajta, puede decirse, toda este participante taisymų historia, expuesto nemaža y nuevos minčių. Muchos autorus samprotavimų merecen atención, pero hay discutidinos temas, los cuales hay que aclarar. Justo más hay que acudir a los calvinistas expresados recriministos. Temática principal del artículo participis segantis. Comenzando desde dudas por sus decirinos y noiktinos significativos, posteriormente por ellos discutida, y al final insistygtinai defendama su vartosena significado paskesnis, yendo po ko. Análogamente examinado y veiksmajodis sekti. Nosotros aquí nuestros consideraciones y empezaremos desde él. Veiksmažodį sekti en realidad se puede gretiti con veiksmažodžiu eiti, pero entre ellos no requiérase dėti ligieb de знакlo y be atodairos uno keisti otro. Sus relaciones significativas panús y complejas. Como la primera (pagrinina) significancia del verbo segti se indica eiti, vykti pãskui (DŽ 1993 y DŽ 2000 684), eiti, vykti iz paskas, pridurmais (lKŽ XII 338), o ésta mejor ilustruoja ejemplos de palabras: Prašom sekti paskui mene; Šuo sẽka žmogų (DŽ); Baste que me picote con un dedo, la dejará y seks me seguirá; Y como él andaba desnudo al monte, le seguía mucha gente (lKŽ). Veiksmajodis segti aquí significa no šiaip ėjimą de pascas por ko otro lugar respecto, sino y savotišką priklausomybę de lo que va delante, atadación su volía o šliejimąsi a él. el que está en delante, tras sí mismo andante lleva, más precisamente diciendo vedasi. Tomemos ejemplo, donde ančiukų delante andante antis ančiukus vedasi, después de ella andantes ančiukai ją seka, y anchiukai uno tras otro sólo va, pero uno del otro no seka. Similares dvilypés son aún algunas significados de este verbo, por ejemplo, einant pėdsakais tyrinėti, esforzarse encontrar kieno ėjimo direcciónį: Šuva seka zuikio pėdas (lKŽ XII 339); stebėti judiktą: Vaikai aptilo, sólo akimis sekė voveraitę (ten pat). Aquí también es o fue movido veikėjas, y después de él otro pero a la primera verbo se lo significan lKŽ proporciona y de
P.IūKšta. ¿ Seguirá el siguiente? 237 va del pasaco. añtrosios réikšmės aquí nustelbia ėjimą, son más importantes y elevadas como separadas savarankiškos significado de este veiksmažodžio. Se puede decir que veiksmajodí seguir justiisina al lado ėjimo turimas šalutines o de él remolusios significanzas. tales ejemplos, donde ėjimas pasqué qué nosacomas sin adicional pertenecencia significancia o toji significado muy noáški: Lapė sẽkė bulių iki kiemo; Paskum ratus sẽkė baltas šuniokas (iKŽ XII 338). Todavía otros ejemplos lKŽ con perkeltine accionmaword segti significado: Nelaimės [...] seka una otra; Vargas vargą seka (lKŽ XII 338). Aquí ėjimo desde pascas lugar respecto del en absoluto no hay, y nosacomi respecto del tiempo uno tras otro queantys eventos. Se puede vislumbrar y uno después del otro vykstancios fenómenos causativo conexión desgraimés e vargai pueden ser relacionados y surgir unos de otros. toji šalutinė significado aquí justificisina accionmajodí el segti. así perezós, puede ser justificada y su significado išplaukti, aiškėti: De lo sekė conclusada... (iKŽ XII 339). pero aquí ese entrepu más importa no el significado del adverba, y la galeración reikšti ėjimą po ko en relación tiempo. hay que estar de acuerdo con D. razausku, que accionmaword del seguir el significado principal eiti de pascas espavemente puede fácilmente ser muelleta al tiempo, porque accionmawodis ir puede reikšti y tiempo ėjimą. logischko y su retórico pregunta: pero si se puede vargui vargą, desgraciei desgraimę seguir, entonces por qué no podrían y la alegría seguir alegríasmą, laimė felicę e simplemente niekatras (neutralus) nutikimas niekatrą nutikimą o simplemente vez de vez seguir? taigi y suvajación suvajación, posédis posedío, (nūn izėjęs) periódico numeris (prieš esto izėjusį) periódico numerį y t. t. sekti? Y continúa: Qual base unos ejemplos se distinguen de analogiques otros y se consideran neteiktinais? (žr. šio sąs. 230 p.). la diferencia se puede vislumbrar tal, que unos juntos pueden mostrar ėjimą tras ko respecto del tiempo y la relación causal (unos con otros pueden ser relacionados miserias y calamidades, alegrías y felicidad); otros indican sólo ulterior cosa o fenómeno sin causal nešio entre ellos tales, por ejemplo, son algunos números de periódicos y neutralūs eventos. Pirmiesiems veiksmažodis sekti apta, antriesiems pritempiamos artificialmente. Paprastą presencia o aparicióním po ko sin páralines significamientos o sujajos gyvoji lengua nusako veiksmažodžiu eiti o su sinónimos: un periódico numeris va (išeina) tras otro, autobús va (važiuoja) po autobuso, día va po dienos, mėnuo po mėnesio, metai po metų. así también el futuro va (ateina) por pasado (ir ahoraties). Vivojoje kalboje noesacoma día seka día, el más noicras decirima ateitis seka pasití.
238 Kalbos Kultūra | 81 nada neįrodo y nada nekeičia samprotavimai sobre dvejopus ėjimus tanto respecto del lugar, como del tiempo. o en el camino estacinčiam hombre a autobuses viaja pro šalį, o conduciendo en autobús pro šalį lekia pakelės columpas, sin embargo ellos van unos por otros. no importa, si metafísicamente hablando nosotros vamos pro tiempo (praeit metai) o la unidad de tiempo lekia pro nos (praėję metai), aún así hablamos de ėjimą, y no de sekimą. Hay tales rilkés poema de traducción líneas:...mums atrodė, que pasaina metai, a praėjom de verdaderos sólo nos (rilkė 1975: 133). no dirás no años segė nos, y nosotros seguimos años. Cuando se habla de dvejopą ėjimą y sekimą, estos actos (ceso y seguimo) significados difieren esencialmente, hombre objetos o acontecimientos seka de país como pro país viaja autobuses o lekia pakelės columpas, como va días po días o años po años; observimi cosas o eventos van una después de otras. jimo po ko no necesitan suplakti con enantes cosas sekimu del país. así mismo y sekėjo no requiere poner en una gretada con sekamais objetos y de eso hacer conclusiones sobre veiksmajodį sekti y uno otro sekančius sucesios. Ya no hablando sobre veiksmajodį sekti ėjimui po ko nusakyti, habla nesitenkina nė veiksmažodžiu eiti, lo puede atstoti raiškesni y vaizdingesni sinonimai. antai metai po años lenka, días po días bėga o lekia, nieves po debesos lenka o naukia. o Maironio trakų pilyje (Mairrr I 65) banga gena bangą es mucho qué más imágenes que banga va tras ola y toda pobreza sería banga seka bangą. o el poemario Vakaras en el lago Keturių kantonų posmelis: Kiek de memorias aconteciimientos, Gyvų kitados, Uno por otro brėško y švito Anapus límites! (Mairrr I 129) ¿se puede deducir aquí que memorias següían memorias o aconteciimas aconteciimas? Puede ser, pero qué eso daría y qué demostraría? Artificialmente deducidos pasakamientos con accionmajodžiu sekti no pueden ser considerados lemiamais argumentos, con los cuales podíamos justificar el participio sekantis. Delivis seganti, obvio, compuesto de accionmajordio segti, pero no cada su pavartojimo caso se puede jetear con ese accionmajoržiu o de él deducir. Dalyvio significados no menos deciden y otras circunstancias. la más importante es asignar dos participio segant significados, más concretamente diciendo dos sus modos de consumo. En uno casos este participio significa por algo que está o vaciente objeto, cuando ese objeto anteriormente dicho o como es claro:
P.IūKšta. ¿ Seguirá el siguiente? 239 na es por temprότερη día, siguiente autobús por el primer autobuso. En otros casos con antes enencientes sujetos no se asocia, sólo de así se enfatiza lo que a continuación se dice: Esto indica sekanti (i. y. más adelante presentada) tabelada (prieš esto otras tabelas no hubo); composición de la comisión sekanti (api otra composición de comisión no habla). sekanti diešias significmos kalbininkai claramente separan y las valoran desiguodai. J. Jab lonskis comenzó este participio a taisiti, él mini ambos esos significados y ambos las taiso, la primera įvardžiu otro, segundąją įvardžiais este, tal, chti qué. e.g. el siguiente sábado taisé a otro sábado (Jablr IV 107; J.Jablrr II 108), y cerues tratar segančiu manera enmisita tratar de este modo (Jablr V 159, 161; J.Jablrr II 448, 450). Más tarde, escribiendo notas sobre Viktor Kamantausko Kalbos netaisyklingumų žodynėlį, cita aquel žodynėlį, donde incluidos ambos esos taisismas, pero mismo savo asunto en el significado primero de la palabra esąs es ahora tolesnis de usar fila (otro añadido en las cuustelias, evidentemente, se duda si su 202r V) (Jablr V). la segunda significación erida considera todos los lingüistas y ella contractuinai taiso. Ella no vez taisyta Kalbos cultura publicación. ambos estos significados en los artículos publicados en la Cultura de la Lengua mini Klementina Vosylytė (KK 35 50) y Kazys ulvydas (KK 51 6), pero allí las interpretan diferentemente la primera reconocída (segantis periódico numeris, sekanti stotelė), correcoma solo la segunda: Esto sekanti (= esta) indica la tabela; Orden de trabajos sekanti (= tal). Pabrėjíamoji ese participio significación se considera neabejotina errada. En otro, anteriormente escrito artículo K. ulvydas es mostrado, que el participio del énfasis significativo siguiente pavortojase incluso daiktavardiosamente (sin señalimo de palabra) o de él hechos y énfésigamaja pavortojase prieveiksmis sekančiai: Esto indica segujo, correcoma: Esto indica chute qué; Trababai distribuídos sekančiai, taisoma: Trababai distribuídos didelės klaidos, rodančios, kur gali nuvesti aklas šio dalyvio vartojimas pagal kitų kalbų (šiuo atveju rusų kalbos) pavyzdžius. shitaip (KK 23 26). esto sin mencionar la primera significación, enfatizante en sentido usabamnos al participio seganti taiso Labo practicas consejos: Vilniuje ahora funciona segantes (= estas) parodos; Tratarse puede segančiu (= este, shitokiu, tal) manera (KPP 256257). allí mismo correcoma daiktavardinė ese participio vartosena y de él compuesto preveiksmis: Respondiendo a su raštą, informaré el siguiente (= informaré estotai qué); Lėšos consumeotos sekančiai (= sí). tales participio segant y prieveiksmio sekančiai errores registrados en La comisión de Lbos aprobada Didžiųjų
240 Lingbos Kultūra | 81 lista de errores lingüísticos (KKn 145). Debido al enfatizable participio segant significanzas no debería surgir ninguna dudas tal su vartosena no justificaba. Discutir se puede sólo por el participante siguiente en el significado de consumo esantis tuoj po ko, andantis tuoj po ko. por eso y se discute o, si y no se discute, existen diversas opiniones. Uneni así vartojamá este participío tiempos error, otros tal vartosená reconoce y gina, treti nutyli. así ustojamą este participio, sin J. Jablonskio, de influingidores kalbininkų es taisęs Juozas balčikonis. Primero cabe mencionar que en 1935 en Gimtojoj el habla él taisé sekančią semana en otra semana (J.balčrr I 145) y por eso discutió con Edvardu Viskanta, que sekančią dieną ir sekančią savaitę gynė, porque por eso lo exigen […]precisión del habla (tenid, 155156). Análogamente como E. Viskanta sobre este participį en 1939 escribió Kalbos patarėjo organizadores y editores leonardas Dambrauskas, antanas salys y Pranas skardžius (sólo ellos escribė no segantis, y sekąs, sekanti); en sus palabras, él no puede ser cambiado įn nombre otro, porque otra día puede ser y no sea la que inmediatamente va tras habamosios (KP 111). Más tarde, en 1959 escribiendo notas sobre J. Jablonskio taisymas, similará idea repitió Jonas Palionis (J.Jablrr II 522523). sin embargo J. balčikonis mantuvió su opinión y esa partyvú continu taisé (J.balčrr I 225, 288). Kalbininkų desacuerdos, desde luego, trikdo sociedad, pero más ella confundeja, que tal de este participio vartoseną desiguodai valora norminamieji tiendas: Kalbos patarėjas (1939) y dos primeros DŽ permisos (1954, 1972) reconociendo, y desde tercio DŽ permiso (1993) correcoma įvardžiu otro. Todos, que ese participío defienden, indican la misma razón que el prefieto otro reemplazarle puede noújetar, porque el prefieto puede significar no tuoj tras ko vaciente objeto. Kad participio se utiliza según la correspondiente acciónmajodí sekti, nadie de kalbininkų neužsimena, tal participio significado de acciónmajodio nevedama. Aquí no veiksmajodis lembra tal participio significado, y contrariamente veiksmajordi significado se recobra de participio. Pasakymai seganti autobús, seganti día requeringesni y acepteisni que seka autobús, seka día. Viską sudėję y evaluada, tenemos que reconocer que el participio seganti significado einantis tuoj po ko no debería ser considerado error del lenguaje. pero él no es y natural tradicionalística forma del idioma lituanos. en lenguas Lituvias ella surgió debido a otras lenguas influencia y principalmente apareció en viejosos escritos. Como escribe El Asesor del Lengua, šitokią vartoseną yra nėmusi no liaudinas, sino rašomosios lengua práctica (KP 111). por cierto, como puede verse de lKŽ ejemplos, en los viejos escritos ocurren y nada apropian vartosenes de este participante, cuando él consuma-
P.IūKšta. ¿ Seguirá el siguiente? 241 mas aiškinimui nusakyti: O viešpats jiems padėjo ir žodį pastiprino sekančiais stebuklais (lKŽ XII 318). Gyvoji habla de este partívio ni po ko enančiam, ni el más enfatéjiamam dalykui llamar nevartojo. lKŽ no da ni uno de los tarminos inscrito de tal participante ejemplo. Jü casi no hay ni nautosacoje. Y vivojojelo habló, y en los cuentos ta significado acostumbr inserir otro. el significado de este ingreso einanti po ko con ejemplar de Ar lipsite en otra estaeleta? proporcionan las posteriores autorizaciones DŽ (1993, 2000 308). lKŽ también proporciona tales significados de ejemplos: Kitus metus ar eisi (mokyklon)? ; Cit noverk, neraudok, jovenji margele, yo te parvesiu otra audenėlį (lKŽ V 902). Griegos de este ingreso ejemplos encontramos J. balčikonio versos en Brolių Grimų cuentos, donde de otra manera no subrasi, como artimiausią, principalmente esantį: Atendió otro día hombreelis, y ella comenzó spėti su nombre (Pasakos 1966: 278); Kareivis accedió y todo el siguiente día desde corazón trabajó (tenid, 302); La otra mía el rey envió hombres a buscar pėdsako... (ibid, 305). Similares sakinių están salomėjos nėries impresas preparadas en cuentos: Kitą dieną Jonukas vaikščiojo lyg durnaropių apsivalgęs (s.nėrr III 190); La otra noche la guardó otro criado (iv, 226). en estos cuentos imoj tras ko vaciente objeto nusacomas y otra vez, pero participio segant no existe nė olapo. Cuando vardijama más cosas, ellos se indican įvardžiais antras, tercias: Antrą dieną griovakasys queda lunų virti; La tercera día cocina queda ya calvis (ten pam, 218). similar significado tiene el dicho del mañana día: Mañojas día […]...> bernas, tomėmęs rožančių, salió en pakelę y espera (ibid, 269). Interesante e iscalbinga, que no sekančią, y mañanaos día encontramos en administrativo texto Civiliniame kodekse: Terminus prasideda mañanaos día desde cero horas minutos cero (118 str.). para ese asunto hay y otros raiškos modosos. es aquel posterior, por el cual en diccionarios se aclara el correspondiente adjetivo otro significado (afechante a ese asunto no conviene, porque nosotomasis objeto puede ser ya adėjęs y paėjęs). Podría ser y pasques, pero tal vez más tikter más cercano: suberé en la más cercana stoteleta, el término comienza el más próximo día. Dalyvis sekantis no es tal būtín, como explican sus carštieji defensores, y įvardis otro tan neaiškus, que obstadytų susišnekėti. En muchos casos obviamente (matitar de contexto) que con ese įvardžiu nosakomas cosa va immedia después de otro tal mismo o semejante cosa. tales son todos los primero mencionados casos: lipsiu en otra stoteleta, otro día anduvo, otra noche la guardó. Siguiente reika-
Kalbos Kultūra | 81 ling 242 más menos entonces, cuando uno tras otro van varios vardijami cosas, por ejemplo, son varios de la fila dondequiera invieciami personas. Eltur él, si y no se considera error, pero esencial. Se puede acordar, que decirima o lipsite segancejasa stoteleta no hay error del lenguaje. pero no hay defecto no preguntar: ¿ lipsite en otra estaceta? Y seganti puestoela de mensajes de transporte no exguita, ella allí nunca había difundida. simplemente elegido Lituviškesnis, kalbai adecuamesnis variante kita stotelė. Kad segantis sin necesalo kaišiojamas kur pakliūva, bien visto de J. balčikonio taisytų ejemplos. Los cuentos artificiales con ese participiu él cambié vivía lengua correspondimenimis con įvardžiu otro y a esos reemplazos no se puede prisionšti jokių neaiškumų o dviprasmybių: Sekančių (= otros) años primaveraį barkūnas fue patręštas (J.balčrr I 307); (bitė) palypėjo abajo ante sekančio (= otro) žiedo (ten mismo, 288); dar sekančią (= otra) día veinte hombres de <...> tenía que pararse en dvarą (ten mismo, 292). Pakaitas aquí no sólo más habituales, sino también más claras que los correctivos dichos: primavera, cuando barkūnas (tokia pievų žolė) era patręštas, puede ser no cualquier otro, y más cercano paėjęs; bitė desde un žiedo zallipo sobre otro, i. y. primero de fila žiedo. segundoame ejemzdyje noikęs es no sólo segantis žiedas, nelogiška palypėjo abajo palypėti se puede sólo altoyn. también no lógico y no justificado segantis con dalelyte más: más segančią dieną, más segantis no tuoj tras otro einantis. Aquí como sólo encaja libertvesnés significados aún otro día. Dilivio segant en el significado de consumo einantis tuoj po ko no puede considerarse atrajta de concretos casos surlancios cuestiones a qué ese participante es requerido, qué él da, cómo corresponde al contexto y estilous. Karštieji sus defensores esas preguntas tienden a olvidar, les parece todo muy sencillo, sólo kalbininkai that nesuprantą o išsisukinėją. por otro lado, apenas o bien poseyó DŽ tardesni permisimas. Mejormente salida fue radę Kalbo prácticas consejos: aquí correcoma todos reconoc recog recog recogida este participante error, recenama su tradicinė vartosena, y disputijamoi significado diplomáticamente nutilima corregir ella nesiemama, y divulisti nenorima. Puede desearse, que consejos publicación respondieran a todas las preguntas, pero no conviene to exigir de la Valstybinė lietuvių kalbos komisija aprobado Didžiųjų kalbos klaidų sąrašo. En él indicados sólo los mayores errores deste participante, y lo que a ellos no perteneciama, to allí no hay y no tiene ser. La opinión de la comisión de Lava debería ser dita a la significancias de palabras dadas en Lava consejos librogutía.
P.IūKšta. ¿ Seguirá el siguiente? 243 lLEratūra Ir šaltInIaI J.balčrr I J. balčikonis. Rinktiniai raštai 1, Vilnius: Mokslas, 1978. DŽ Dabartinės lietuvių kalbos žodynas, Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla, 1954; 3a edición amended and supplemented, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993; 4a edición, Vilnius: Mokslo ir encik lopedijų leidybos institutas, 2000. Jablr IV, V Jablonskio escritas 4, 5, Kaunas: ministerio educación, 1935, 1936. J. Jablrr II J. Jablonskis. Rinktiniai raštai 2, Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla, 1959. KKn Decisiones de la Comisión de Lengua 19771998. 3 edición rectificada y complementada, Vilnius: Mokslo y enciclopedías instituto de publicación, 1998. KKP Consejos de la práctica del lenguaje. formé aldonas Pupkis. 2 edición corregida y complementada, Vilnius: Mokslas, 1985. KP Lobo asesor. Paruošė l. Dambrauskas, edagavo a. salys y Pr. skardžius. Kaunas: lietuvių kalbos draugija, 1939. lKŽ V Lietuvių kalbos žodynas 5, Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla, 1959. lKŽ XII Dictionynas lietuvių kalbos 12, Vilnius: Mokslas, 1981. Mairrr I Maironis. Rinktiniai raštai 1, Vilnius: Valstybėsybinė grožinės literatūros leidykla, 1956. s.nėrr III salomėja nėris. Raštai 3, Vilnius: Valstybinė grožinės literatūras leidykla, 1957. Cuentos Broliai Grimų pasakos. Vertė J. balčikonis. Vilnius: Vaga, 1966. r i l k ė r. M. 1975: Poezija, Vilnius: Vaga. u l v y d a s K. 1972: netaisyklinga gerų žodžių vartosena. Kalbos kultūra 23, u l v y d a s K. 1986: Penkiasdešimt Kalbos 12–30. kulture sąsiuvinių. Cultura de lenguas 51, 36. Vosylytė K. 1978: Veiksmažodžio segti significaciones. Kalbos kultūra 35, Gauta 2008 09 01 48–50. the verb sekti is ambivalent: it means going after someone or something and depends on
Lengvos Cultura | 244 81 WHat FolloWs tHE FolloWInG Summary the participle sekantis (Eng. ‘following) has aroused and still arouses a large amount of discussion. there are quite a few issues to be solved in its relation to the verb sẽka (sèkti). the one who/which goes before him/herit. It is thus possible to follow sb or sth (sekti) in space or time, e.g. : Shuo seka paskui žmogų (Eng. lit. ‘the dog follows after a man); Nelaimės sekė una otra (Una por otras) (Eng. lit. ‘Misfortune follows onenomsg anotheraccsg/one after another). Going one after another with no relation of dependency or causality is expressed by the verb eiti (Eng. ‘to go) or another verb in the same meaning, e.g.: dienos eina (slenka) po dienų (Eng. lit. ‘Days go/drag after days), autobusas eina (važiuoja) po autobuso (Eng. ‘a bus goes after a bus <one after another>). the participle sekantis is not fully compatible with the normative use of the base verb sekti. the participle can also refer to sb or sth going after another, but the causative relation can be excluded, like in the following: sekanti diena (Eng. ‘the next day), sekantis autobusas (Eng. ‘the next bus). there are also cases with no reference to previous events, rather, the focus is on further developments, e.g. : Orden de trabajos sekanti (Eng. ‘the work sequence is the following). such use is clearly deviant and is unanimely corrected. However, the first two examples (sekanti diena and sekantis autobusas) are debatible: some linguists replace the participle by the pronoun kitas (autobusas) (Eng. ‘another bus), others tend to justify the given usage without any implied causality, because the pronoun kitas could equally refer to the immediate as well as any further item in a sequence. actual use has never accepted the participle sekantis in such utterances; it cannot be used in the language of formal register. However, it should not be treated as a gross and indisputable mistake either. Pranas KnIūKšta lietuvių kalbos institutas P. Vileišio g. 5, lt10308 Vilnius