Nauji naujųjų skolinių norminimo klausimai

L. Vaicekauskienė. kwestie normalizacji nowych zapożyczeń 65 Loreta Vaicekauskienė Instytut Języka Litewskiego kwestie normalizacji nowych zapożyczeń WSTĘP W ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci zarówno językoznawcy, jak i społeczeństwo nieustannie wyrażali potrzebę profesjonalnej oceny nowych wyrazów obcych jako zjawiska wyraźnie naznaczającego współczesny język litewski. Na początku odzyskanej niepodległości podjęto próbę gromadzenia danych o funkcjonowaniu takich wyrazów w użyciu, jednak później praca ta osłabła i nie była już prowadzona systematycznie. W tym okresie przy opracowywaniu środków normalizacji zapożyczeń nie istniała jasna metodologia takiej pracy, wyrazy obce często oceniano na podstawie założeń preskryptywnych, a nie wyników badań, bardzo brakowało badań nad użyciem wyrazów obcych. Próbę wypełnienia luki w publicznie dostępnych zaleceniach dotyczących użycia wyrazów obcych i ich normalizacji podjęto za pomocą baz konsultacyjnych Instytutu Języka Litewskiego i Państwowej Komisji Języka Litewskiego (VLKK), jednak nie ma w nich wielu nowych zapożyczeń, a ponadto są one opisywane głównie wyłącznie z normatywnego punktu widzenia, z podaniem oznaczenia „nie zaleca się używać” i litewskiego odpowiednika. W niniejszym artykule analizowane są zatwierdzone przez VLKK środki normalizacji zapożyczeń, przedstawione zostają nowe zasady normalizacji zapożyczeń oraz zaktualizowana i metodycznie wzmocniona praca nad gromadzeniem danych dotyczących użycia wyrazów obcych. W artykule zamierza się pokazać, jak dzięki połączeniu metod preskryptywnych i deskryptywnych można poprawić jakość pracy normatywnej. sVetimos kiLmės Leksikos norminimo Priemonės LietuVoje nuo 1998 metų svarbiausios oficialios atkurtosios nepriklausomybės laikotarpio svetimos leksikos norminamosios priemonės yra VLkk nutarimas nr. 68 „dėl di- 66 kuLtura języka | 81 rozdział „Listy wielkich błędów językowych” oraz jego sekcja „Błędy leksykalne”, zawierająca listy „niezalecane nowe zapożyczenia” i „nieakceptowalne zapożyczenia i ich derywaty” (VŽ 1998), a także broszura Kalbos patarimai 4 rozpatrzona przez VLkk. Leksyka: użycie zapożyczeń (kP (L1) 2005). Do wykazu nowych zapożyczeń obcojęzycznych VLKK włączono 61 gniazd wyrazowych, w większości pochodzenia angielskiego, wykaz niewskazanych zapożyczeń obcojęzycznych obejmuje 144 gniazda wyrazowe, w większości pochodzenia rosyjskiego, natomiast w książeczce „Porady językowe” znajduje się ponad 3000 niesklasyfikowanych w gniazda wyrazowe zapożyczeń i zapożyczeń obcojęzycznych różnego pochodzenia. wykazy zapożyczeń są środkami wprowadzania kodyfikacji negatywnej, a w „Poradach językowych”, oprócz zapożyczeń ocenionych zdecydowanie negatywnie, łagodniejszej kodyfikacji negatywnej i pobocznych wariantów normy, przedstawiane są również zapożyczenia równoważne pod względem znaczenia litewskim słowom. Przy opracowywaniu wspomnianych środków normalizacyjnych opierano się na ogólnych zasadach i kryteriach normowania języka litewskiego oraz obcego słownictwa, opublikowanych głównie w siódmym i ósmym dziesięcioleciu ubiegłego wieku przez litewskich językoznawców (przede wszystkim Alekso Girdenisa, Pranasa Kniūkštę, Jonasa Palionisa, Aldonasa Pupkisa), a także na wytycznych dotyczących przygotowania trzeciego wydania Porad praktyki językowej (zob. Gairės 1998). Dla nowych zapożyczeń odrębnego systemu kryteriów normalizacyjnych jak gdyby nie było, jednak analiza zaleceń językowych (Miliūnaitė 2004) oraz protokołów VLKK i jej podkomisji z lat 1993–1997 (Vaicekauskienė 2007: 129–144) pozwala stwierdzić, że najprawdopodobniej próbowano trzymać się tradycyjnego kierunku. Niestety, w obu badaniach stwierdzono, że kryteria normalizacyjne nie są stosowane metodycznie, konsekwentnie i systematycznie, a także brakuje odpowiednich badań1. Zarówno pod względem doboru, jak i oceny szczególnie brakuje systematyczności oraz spójnej koncepcji w najnowszym środku przeznaczonym dla najszerszego grona odbiorców — Kalbos patarimai, do którego przeniesiono całą słownikową część wykazu największych błędów i który zasadniczo odzwierciedla tradycję poprawiania słownictwa obcego pochodzenia w litewskiej językoznawczej normatywistyce. Obok dobrze znanych (literackich) gwarowych wyrazów obcego pochodzenia (np.: pečius, sarmatlyvas, sermėga, smala, zupė i in.) oraz archaizmów dawnych pism (žemčiūgai), można tu znaleźć cepelinus, rūbus, koldūnus i in., które utrwaliły się w powszechnym języku ogólnym, potoczne durnių, żargon lub slang okresu sowieckiego i współczesny (ciongas, ryžas, liuks, lūzeris), ozdobę wszystkich podobnych zaleceń — sosiską — z różnymi wariantami pisowni i morfologii 1 Interesujące, że w międzynarodowych pracach dotyczących teorii normalizacji problem systematycznego stosowania kryteriów normalizacyjnych często uznaje się za nierozwiązywalny (zob. Cooper ²1996; Vikør Zasady normalizacji nowych ²1994). L. Vaicekauskienė. nowe kwestie normalizacji nowych zapożyczeń 67 wariantami, ściśle poprawianych nowych angielskich wyrazów obcych (nonsensas, ofisas, serfingas, supermarketas) oraz zwyczajnych wyrazów międzynarodowych (np.: brokolis, celiuliozė, ceremonija, seksualinis i in.). A zatem za przedmiot normalizacji uznaje się tu dowolną jednostkę zapożyczonego słownictwa. W publikacji przedstawione oceny z jednej strony opierają się na dość złożonym i — jak się wydaje — elastycznym systemie stopni oceny, z drugiej zaś na bardzo nieokreślonym pojęciu wyrazu obcego, który należy skodyfikować negatywnie. Za niepożądany wyraz obcy uważa się tu „wyraz pochodzący z innego języka, sprzeczny z normami języka ogólnego i mający poprawny litewski odpowiednik” (mikulėnienė 2005: 5). W jaki sposób sprzeczny? Z jakimi, jak rozumianymi normami? Co uważa się za „istniejący” odpowiednik? Najbardziej negatywny stopień oceny „ntk.” (niepożądane) per se otrzymują nowe zapożyczenia (z języka angielskiego); o nich, zgodnie z wytycznymi Porad praktyki językowej, we wstępie mówi się, że są oceniane wyjątkowo surowo. Wyrazy międzynarodowe w najlepszym razie uważa się za równorzędne warianty normy języka ogólnego albo – często – za wyrazy możliwe, lecz mniej odpowiednie do użycia. Na przykład za poboczny wariant normy uznaje się tu relikt, regres, a pierwszeństwo przyznaje się wyrazom liekana, išlikas i atžanga. dużym problemem Kalbos patarimai jest koncepcja odpowiedników, ich akceptowalność i tożsamość. proponowane odpowiedniki często mają dodatkowe komponenty znaczenia konotacyjnego, czyli odcienie, różnią się granice użycia zapożyczenia i proponowanego odpowiednika, semantyka nie jest zbieżna (np. zapożyczenie frankofonas jest kodyfikowane jako niezalecane, ponieważ najprawdopodobniej uznaje się, że ma ono tożsamy odpowiednik prancūzakalbis). Ponadto w niejednym przypadku bezkrytycznie stosuje się zasadę podawania odpowiedników, zgodnie z którą należy unikać synonimii odpowiedników, gdy istnieje już utrwalony odpowiednik. Za utrwalone, jak można przypuszczać, uważa się grynis, pasauga, spirgintuvas, saldukas, traputis, vamzdučiai itd. Szeroka definicja przedmiotu normowania, niejednolita wartość zapożyczeń i ich stosunek do języka ogólnego, jego użycia i użytkownika budzą wątpliwości co do autorytetu tej oficjalnej publikacji. zarówno to, jak i inne wspomniane środki normowania leksyki cechuje nadmierny preskryptywizm i nieuwzględnianie uzusu. zapożyczeń W ostatnich latach VLKK podjęła inicjatywę omówienia problemów normalizacji zapożyczonego słownictwa i przygotowała oraz zatwierdziła projekt „ogólne 68 kaLbos kuLtūra | 81 naujųjų skolinių norminimo principai“ (2007). Oczekuje się, że dokument ten powinien stać się narzędziem pomocniczym do opracowywania kolejnych środków normalizacyjnych. W omawianym projekcie w pierwszej kolejności określa się kryteria selekcji zapożyczeń podlegających normalizacji: stwierdza się, że dane do ogólnych zaleceń normalizacyjnych należy gromadzić z publicznego użycia pisanego, natomiast wyrazy ze słownictwa specjalistycznego (żargonizmy, profesjonalizmy, terminy specjalistyczne) nie powinny być włączane do wykazów normalizacyjnych. Kryterium selekcji wiąże się z przyczynami zapożyczania oraz funkcjami zapożyczeń. Za nowe zapożyczenia podlegające normalizacji uznaje się wyrazy, które trafiają do języka litewskiego z potrzeby nazwania (częściowo) nieznanej, nowej realności lub pojęcia i dla których w momencie zapożyczania w języku litewskim nie ma (całkowicie tożsamego) odpowiednika. Z punktu widzenia normy co do zasady nie ocenia się i nie włącza do zaleceń normalizacyjnych zapożyczeń używanych ze względów stylistycznych lub socjopsychologicznych, za pomocą których dąży się do wywołania efektu stylistycznego lub które wskazują na określoną tożsamość społeczną użytkownika. Takie wyrazy obce różnią się również funkcjami pełnionymi w tekście – zazwyczaj pełnią funkcję ekspresywną, emocjonalną, społeczną lub metalingwistyczną. Obok zakresu użycia jako kryterium selekcji zapożyczeń podlegających normalizacji wskazuje się częstotliwość użycia: w zasadach zaleca się wybierać do środków normalizacyjnych zapożyczenia częściej używane, natomiast pojedyncze zapożyczenia włączać tylko z zastrzeżeniami. W nowych zasadach przedstawia się również ocenę zapożyczeń z punktu widzenia normy. Przede wszystkim wreszcie doprecyzowuje się definicję słowa międzynarodowego i stwierdza, że nowe zapożyczenia używane w kilku wielkich językach (angielskim, niemieckim, francuskim, rosyjskim), których forma nie jest sprzeczna z zasadami litewskiej ortografii i morfologii lub które mają typowe dla nieodmiennych słów międzynarodowych zakończenia, są nowymi słowami międzynarodowymi, dlatego uważa się je za normatywne na równi z tymi, które utworzono z rdzeni słów języków klasycznych. słowa niezaadaptowane, tj. niespełniające wymogów litewskiej ortografii lub gramatyki, zalicza się do nienormatywnych, z wyjątkiem przypadków, gdy można je uznać za (międzynarodowe) cytaty leksykalne; najczęściej są to dwuwyrazowe stałe połączenia o znaczeniu przenośnym, na przykład: new age „taki kierunek kultury, ruch”, carte blanche „całkowita swoboda działania według własnego uznania” itd. Ocena zapożyczeń z punktu widzenia normy powinna, rzecz jasna, wynikać z zasad porządkowania ogólnego języka litewskiego (Principai 1997): w omawianym przypadku przestrzega się tradycji i L. Vaicekauskienė. nowe kwestie normalizacji nowych zapożyczeń 69 b zasadzie czystości leksyki. po pojawieniu się odpowiednich odpowiedników w zaleceniach dotyczących użycia zawsze należy je podawać, także obok nowych słów międzynarodowych. inną zasadą, której zaleca się przestrzegać, jest systemowość gramatyki i ortografii języka litewskiego. Zasada ta ma na celu zmniejszenie liczby obcych słów zapisywanych i nieodmienianych w sposób nielitewski w użyciu językowym. W ogólnych zasadach normalizacji przewiduje się dwa sposoby normalizacji nowych zapożyczeń: 1) normalizację poprzez adaptację obcego słowa (tj. zlituanizowanie jego pisowni i morfologii) oraz 2) normalizację poprzez zastąpienie go odpowiednikiem. Pierwszy sposób opiera się na naturalnej integracji zapożyczenia z systemem języka zapożyczającego, doskonale znanej zarówno dialektom języka litewskiego, jak i językowi ogólnemu. Choć najwyraźniej nigdzie nie został utrwalony na piśmie, ten sposób normalizacji jest dobrze znany litewskiej praktyce kodyfikacyjnej. Drugi sposób zastosowano przy opracowywaniu wspomnianych w artykule środków normalizacyjnych; Był on krytykowany zarówno przez użytkowników języka, jak i naukowców za to, że proponowane odpowiedniki nie zawsze są odpowiednie lub że znacznie ogranicza się liczbę normalizowanych jednostek (zob. Vaicekauskienė 2007: 145–152; Girčienė 2007). twierdzi, że zawsze należy przyznawać pierwszeństwoW omawianych zasadach wartościowe jest to, że stara się tu zapobiec przedstawianiu niewłaściwych odpowiedników poprzez określenie kryteriów oceny odpowiedników, gdzie obok znanych wymogów słowotwórczych omawia się tożsamość znaczenia odpowiednika i zapożyczenia oraz emocjonalną i stylistyczną neutralność odpowiednika. o aktualnym dla kodyfikacji kryterium rozpowszechnienia odpowiednika w użyciu, które szczególnie dobrze ukazuje konkurencję zapożyczenia i zamiennika, w zasadach się nie mówi; również nie podkreśla się znaczenia odpowiedników tworzonych przez samych użytkowników2. po zatwierdzeniu przez VLKK zasad normalizacji zapożyczeń (2007) podjęto próbę wznowienia prac nad gromadzeniem danych o nowych obcych słowach. komisja zwróciła się do działu kultury języka Instytutu Języka Litewskiego z propozycją przygotowania projektu poświęconego temu tematowi i w tym samym roku sformułowano następujące cele i zadania przyszłego projektu: Analiza forum dyskusyjnego na temat zamienników, utworzonego przez norweską komisję językową w 2000 r., pokazuje, że rozpowszechnienie zamiennika w użyciu jest bardzo ważnym czynnikiem; zauważono również, że sukces zamienników zależy bezpośrednio od tego, w jakim stopniu podczas ich tworzenia przestrzegano ustalonych na podstawie badań naukowych kryteriów dobrego zamiennika (zob. Torp 2007). 70 kuLtura języka | 81 – przeprowadzić badanie pisemnego użycia wyrazów obcych w ciągu jednej dekady (1998–2008), tworząc możliwie najbardziej reprezentatywny korpus tekstów o dużej objętości z różnorodnych źródeł drukowanych i elektronicznych oraz opisując w banku danych wybrane z niego wyrazy obce według kilku różnych cech; – na podstawie zatwierdzonych przez VLKK zasad normalizacji wyrazów obcych przygotowywać i przedstawiać komisji do rozpatrzenia rekomendacyjne normatywne listy wyrazów obcych z podstawowymi danymi dotyczącymi użycia wyrazów obcych. Pod koniec 2007 r. zgodnie z programem Normalizacji, używania, kształcenia i upowszechniania języka państwowego na lata 2006–2015 przyznano grupie pięciu naukowców3 wsparcie na przeprowadzenie badania użycia nowych wyrazów obcych w języku litewskim: 1998– 2008. Instytut Języka Litewskiego przyznał dodatkowe finansowanie na stworzenie komputerowego banku danych i pomiarów frekwencji w narzędziu wyszukiwania Google. Planuje się, że w ukończonym pod koniec 2008 r., przetestowanym i w pełni funkcjonującym komputerowym banku danych obcych słów (sdb) zgromadzonych zostanie prawie 800 pojedynczych obcych słów i gniazd wyrazowych o wspólnym rdzeniu oraz około 3000 przykładów użycia z prasy społeczno-politycznej, specjalistycznej, kulturalnej, młodzieżowej prasy periodycznej, internetu, prasy nieperiodycznej, źródeł informacji publicznej i dokumentów; dane zostaną opisane zgodnie z zasadami modelu opisu badanych obcych słów zatwierdzonego przez grupę roboczą. W pierwszym roku realizacji projektu opracowano metodologiczne wytyczne dotyczące gromadzenia obcych słów i stworzono niezbędną bazę techniczną – program komputerowego banku danych oraz specjalne narzędzie do tworzenia zapytań w systemie Google, służące do ustalania częstości użycia obcych słów. na podstawie wysuniętej przez sdb zasady reprezentatywności za pomocą tego narzędzia tworzy się niezwykle precyzyjne ciągi wyszukiwania form wyrazowych, zarówno uwzględniając jak najwięcej form paradygmatu fleksyjnego i różnych wariantów pisowni, jak i zawężając pole wyszukiwania ze względu na wyniki w języku angielskim lub wieloznaczność form litewskich. częstość ustala się na podstawie mediany wyprowadzonej z pierwszych kilkuset słów, tj. liczby wskazującej środek szeregu wariacyjnego częstości, – oddzielnie dla rzeczowników i czasowników. częstość względną oblicza się za pomocą kwartylów (dzielą one szereg na cztery równe części, a drugi kwartyl pokrywa się z medianą): za rzadkie uznaje się rzeczowniki, w przypadku których odnotowano do 800 użyć, oraz 3 w gromadzeniu danych do banku danych na różnych etapach projektu uczestniczyli pracownicy Działu Kultury Języka Lki: Skaistė Aleksandravičiūtė, Jurgita Girčienė, Agnė Kalninytė, Rita Miliūnaitė, Giedrius Tamaševičius, Rasuolė Vladarskienė; kierowniczka projektu Loreta Vaicekauskienė. L. Vaicekauskienė. nowe zagadnienia normowania nowych zapożyczeń 71 czasowniki do 400 wystąpień, o średniej częstotliwości – rzeczowniki od 800 do 30 000 użyć i czasowniki od 400 do 5000 użyć, natomiast częste – rzeczowniki, których użycie odnotowano ponad 30 000 razy, oraz czasowniki, których odnotowano ponad 5000 użyć (więcej o możliwościach wyszukiwania Google zob. aleksandravičiūtė 2008: 266–282). jak wynika z wyznaczonych celów oraz przygotowania teoretycznego i metodologicznego, projekt jest przede wszystkim poświęcony naukowemu badaniu obcych słów napływających do języka litewskiego na podstawie ich użycia. poprzez systematyczną selekcję wyrazów obcych i dane dotyczące ich użycia dąży się do zmierzenia ilości nowych wyrazów obcych używanych w słabiej dotąd zbadanym pisanym języku litewskim w latach 1998–2008 oraz do odpowiedzi na pytanie o charakter wpływu języka angielskiego: jaki wpływ na język litewski wywierają nowe wyrazy obce z języka angielskiego (amerykańskiego), ile z nich jest zapożyczanych, w jakich tekstach występują najczęściej (w środowisku elektronicznym, w języku młodzieży czy w użyciu ogólnym), jaki jest ich stosunek do gramatyki i ortografii języka litewskiego, czy proces zapożyczania w omawianym okresie różni się jakościowo i ilościowo od tego, co obserwowano bezpośrednio po odzyskaniu niepodległości w latach 1991–1997 (por. Vaicekauskienė 2007). część badań poświęcono odnotowaniu zmian leksykalnych w języku administracyjnym i powinna ona dostarczyć danych o używanych w dokumentach państwowych nowych wyrazach międzynarodowych oraz ich znaczeniach, które dotąd były słabo zbadane. z drugiej strony bank danych nowych wyrazów obcych został utworzony w taki sposób, aby miał wartość aplikacyjną i można było z niego uzyskać reprezentatywny materiał do opracowywania środków normatywnych. wyrazy obce podlegające normowaniu we współczesnym sdb jak wspomniano, w zasadach ogólnych sformułowano dwa główne kryteria selekcji wyrazów obcych – publiczne użycie pisemne oraz częstotliwość użycia. podczas selekcji na podstawie danych zgromadzonych w sdb pojęcie publicznego użycia pisemnego wymaga nieznacznego doprecyzowania. Oprócz ogólnokrajowej prasy periodycznej ważnym źródłem danych jest internet. właśnie w środowisku internetowym można znaleźć wiele danych dotyczących użycia zarówno terminów wymagających doprecyzowania, jak i niekiedy pierwotnych zapożyczeń. zasadniczo za publiczne użycie pisemne można uznać całą publicznie dostępną tekstową część internetu, jednak ze względu na 72 kuLtura języka | 81 źródła sdb można umownie podzielić na dwie części – informacyjną i komunikacyjną. przy wyznaczaniu granic publicznego użycia pisemnego taki podział pozwala odseparować komunikacyjną część internetu, ponieważ jest ona raczej porównywalna z odmianą (mniej lub bardziej) prywatnego języka mówionego w formie pisanej. ponieważ należy ograniczyć się do słów najbardziej aktualnych i najbardziej rozpowszechnionych w powszechnym użyciu, podobnie, przynajmniej na początku prac nad sporządzaniem wykazów, można wyznaczyć granice w obrębie określonych dziedzin publicznego użycia pisemnego, a na później odłożyć język administracyjny, prasę nieperiodyczną, być może także wyspecjalizowane dziedziny prasy periodycznej (chodzi tu o prasę kulturalną, prasę poświęconą różnym dziedzinom zawodowym, prasę młodzieżową, a także prasę przeznaczoną wyłącznie dla mężczyzn lub wyłącznie dla kobiet itp.), a przede wszystkim czerpać dane z prasy społeczno-politycznej. takie ograniczenie pozwoliłoby odrzucić zapożyczenia mające wyraźne odpowiedniki, lecz używane w celu wywołania efektu stylistycznego lub chęci wyróżnienia się inną tożsamością (znaczna ich część to słowa slangowe i żargonowe, rzadziej używane w publicznym, bardziej zestandaryzowanym środowisku pisemnym). zatem w procesie normowania, zgodnie z zaleceniami zawartymi w zasadach, w pierwszej kolejności wybierano by takie zapożyczenia, które weszły do języka litewskiego z potrzeby nazwania (częściowo) nowych realiów lub pojęć i które w momencie zapożyczenia nie mają całkowicie identycznego odpowiednika. charakter komunikacji jest ona bardzo niejednorodna. opracowując model opisu badanych zapożyczeń, uznano, że w odniesieniu do wspomnianego już wymogu dotyczącego danych internetowych, zgodnie z którym wybierane do normowania zapożyczenia powinny być często używane, w zasadach dopuszcza się odstępstwo w celu zwiększenia skuteczności prac normalizacyjnych, a zatem najpewniej w przypadkach, gdy zalecenie jest niewątpliwe, łatwo je przedstawić (być może gdy istnieje dobry odpowiednik) i uważa się, że istnieje prawdopodobieństwo rozpowszechnienia się zapożyczenia. jednak na pierwszym etapie kodyfikacji należałoby zapewne skoncentrować się na słowach o częstym lub przynajmniej średnim stopniu frekwencji. Zapożyczenia wybrane na podstawie omawianych zasad normowania są następnie oceniane z punktu widzenia normy i mogą zostać uznane za normatywne, jeśli można nadać im status nowego wyrazu międzynarodowego, a także jeśli wypełniają lukę w słownictwie języka litewskiego i dostosowują się do norm litewskiej pisowni i morfologii lub można je bez większych trudności zlituanizować. Za nienormatywne uznaje się zapożyczenia konkurujące z litewskim odpowiednikiem o zbliżonym znaczeniu lub mające specjalnie utworzony dobry zamiennik, a także wyrazy niespełniające wymogów litewskiej pisowni lub gramatyki. Takie na pierwszy rzut oka proste zasady są w rzeczywistości jedynie bardzo ogólnymi wytycznymi dla pracy kodyfikacyjnej. Dalsza ocena każdego z wybranych wyrazów jest dość skomplikowana, a przy podejmowaniu decyzji koniecznie należy opierać się na L. Vaicekauskienė. nowych kwestiach normowania nowych zapożyczeń 73 danych deskryptywnych: uwzględniać rozpowszechnienie zapożyczenia i jego utrwalenie w użyciu, dostosowanie do systemu języka litewskiego i integrację z nim, a zatem, między innymi, rozważyć także następujące kwestie: 1) rozpowszechnienie w użyciu: w ilu dziedzinach używane jest zapożyczenie? 2) utrwalenie w użyciu: jak długą tradycję użycia ma zapożyczenie? 3) zgodność z normami ortografii i morfologii języka litewskiego: jaki jest stopień przystosowania zapożyczenia, czy zawsze jest ono używane w formie zaadaptowanej, czy użycie pod tym względem jest zróżnicowane? czy zapożyczenie jest graficznie (cudzysłowem, kursywą) wyróżniane z tekstu litewskiego? 4) zakorzenienie w systemie leksykalnym języka litewskiego: w jakim stopniu zapożyczony rdzeń rozgałęził się w litewskich derywatach? 5) zakorzenienie w podsystemie wyrazów międzynarodowych lub obcych leksyki języka litewskiego: ile zapożyczeń o wspólnym rdzeniu i ich gniazd zostało zapożyczonych? będąc wystarczająco reprezentatywnym, bank danych wyrazów obcych może dostarczyć stosunkowo wiarygodnych danych w kwestiach wymienionych tutaj i być dobrym narzędziem pomocniczym przy ocenie zapożyczeń przez VLKK. z jego danych wynika, że nawet najbardziej aktualne, częste lub średnio częste zapożyczenia, znalezione w prasie społeczno-politycznej, bardzo się różnią z punktu widzenia kodyfikacji. niektóre z nich można by uznać za nowe wyrazy międzynarodowe, np. driftingas „kontrolowany boczny poślizg kół samochodu; dyscyplina sportów samochodowych, w której samochód ślizga się po torze i musi wykonywać określone zadania (utrzymywać określoną prędkość, pokonywać zakręty itp.)” (ang. drifting); funk „kierunek popularnej muzyki tanecznej zawierający elementy bluesa i soulu, charakteryzujący się niezwykle wyraźnym rytmem“ (ang. funk); kamper „samochód kempingowy (turystyczny), zatrzymujący się na kempingach, w którym można nocować“ (ang. camper) (słowa te zostały zapożyczone z języków rosyjskiego, niemieckiego i francuskiego). nierzadko takie nowe zapożyczenia i wyrazy o wspólnym rdzeniu są uwzględniane w słownikach wyrazów międzynarodowych, por.: tŽŽ driftingas „statek do połowu za pomocą dryfujących sieci“; tŽŽ kempingas „obóz autoturystów“. w zaleceniach normatywnych obok nich powinny być również wskazywane istniejące opisowe litewskie odpowiedniki nowych zapożyczeń, np.: driftingas – kontrolowany poślizg boczny; zawody w poślizgu samochodowym; kemperis – domek na kołach, samochód turystyczny. taip pat turi būti įvertinti lietuviški ir skolinti kodifikuoto šaknies vediniai, pvz., driftingas: driftinti, driftas, drifteris. kaip numatyta bendruosiuose skolinių norminimo principuose, jei skolinio ortografinė ir morfologinė adap-