Tradicija ir naujovės „Kalbos kultūroje“

R. VladaRskienė. Tradycja i nowości w kulturze języka 9 RASUOLĖ VLADARSKIENĖ Instytut Języka Litewskiego TRadyCiJa i noWOŚci W KULTURZE JĘZYKA W literaturze językoznawczej i informacyjnej kultura języka jest określana jako ciągłe wydawnictwo Instytutu Języka Litewskiego, w którym analizuje się zarówno teoretyczne, jak i praktyczne zagadnienia kultury języka i jego użycia (lke 2008: 253; Pupkis 2005: 364–365; Vle iX 172). Od 1961 r. wydano 80 zeszytów Kultury języka. W poświęconym tej okazji artykule podjęto próbę spojrzenia w przeszłość, podsumowania wykonanych prac i rozważenia podstaw na przyszłość. W przedmowie do pierwszego zeszytu wskazano przeznaczenie i zadanie wydawnictwa – doskonalić i wzbogacać język ojczysty, aby mógł jak najlepiej zaspokajać potrzeby społeczeństwa. Kultura języka ustaliła i utrwaliła kierunki normalizacji powojennego ogólnego języka litewskiego oraz charakter pracy nad kulturą języka. Było to pierwsze wydawane w powojennej Litwie czasopismo poświęcone praktyce językowej. W ostatnich dziesięcioleciach praca nad normalizacją i porządkowaniem języka litewskiego obrała kierunek, który zapoczątkowało i konsekwentnie kontynuowało to czasopismo. Z zeszytu poświęconego praktyce językowej „Kultura języka” stopniowo przekształciła się w poważne wydawnictwo naukowe, w którym teoria i praktyka idą w parze. Organizatorem wydawnictwa „Kultura języka” i twórcą jego profilu był akademik Kazys Ulvydas. Przez 30 lat był redaktorem odpowiedzialnym tego wydawnictwa (1961– 1991), a do 1996 roku – członkiem kolegium redakcyjnego. Kazys Ulvydas określił profil i zadania wydawnictwa, stworzył zasady teoretyczne, wskazał obszary pracy i sam opublikował w tym wydawnictwie 45 publikacji. Wyznaczonej przez niego linii trzymał się także kolejny redaktor wydawnictwa, Pranas Kniūkšta. Nad tym wydawnictwem pracował od 1971 r. jako konsultant (członek kolegium redakcyjnego), później jako redaktor wydania, a w latach 1994–2003 był redaktorem odpowiedzialnym. Obecnie jest członkiem kolegium redakcyjnego wydawnictwa. Poszczególne etapy rozwoju wydawnictwa omówiono w specjalnie poświęconych temu artykułach: najpierw w artykule Kazysa Ulwydasa przedstawiono pierwszych 10 zeszy- 10 Kalbos kultūra | 81 tów (KK 10, 1966, 3–8)*, a w 51. zeszycie szczegółowo omówiono 50 zeszytów. Z okazji 25-lecia wydawnictwa (co roku ukazywały się dwa zeszyty) zorganizowano naradę, a wypowiedzi jej uczestników opublikowano w 52. zeszycie. Kolejne 25 zeszytów szczegółowo przeanalizował Pranas Kniūkšta w artykule „Polityka językowa, teoria i praktyka w «Kalbos kultūra»” (KK 75, Kolegium redakcyjne «Kalbos kultūra» przez cały czas było i jest szczególnie wymagające. Nadesłane artykuły są recenzowane i starannie redagowane, ponieważ wydawnictwo przedstawia normy językowe, lecz nie można 2002, 9–30). w nim publikować artykułów napisanych w jakikolwiek sposób i na dowolny temat. Początkowo współpracownicy wydawnictwa nie byli nawet określani jako kolegium redakcyjne, lecz jedynie jako konsultanci. Wieloletnimi członkami kolegium redakcyjnego byli Jonas Kruopas, Vytautas Ambrazas, Juozas Pikčilingis, Vitas Labutis, Vincentas Drotvinas, Pranas Kniūkšta, Kazimieras Gaivenis. Obecne kolegium redakcyjne tworzą: Gintautas Akelaitis, Angelė Kaulakienė, Pranas Kniūkšta, Vitalija Maciejauskienė, Rita Miliūnaitė, Gertrūda Naktinienė, Rasuolė Vladarskienė (redaktorka odpowiedzialna), Marija Zavjalova, Kazimieras Župerka. Od 67. numeru zeszyty „Kalbos kultūra” starannie przygotowuje do druku, a od 68. zeszytu również je opracowuje Albina Bataitytė. Redaktorom odpowiedzialnym i opracowującym zeszyty udało się zgromadzić liczne grono autorów; większe lub mniejsze artykuły w tym wydawnictwie opublikowało ponad 300 autorów. Najwięcej dla wydawnictwa pisali językoznawcy z Instytutu Języka Litewskiego i Literatury (od 1991 r. Instytutu Języka Litewskiego), w kwestiach terminologii pisali także przedstawiciele innych dziedzin nauki: fizycy, astronomowie, matematycy, inżynierowie. W ciągu niemal pięciu dziesięcioleci istnienia wydawnictwa zmieniło się całe pokolenie językoznawców. Najwięcej – 90 publikacji w „Kalbos kultūra” opublikował Pranas Kniūkšta, ponad 50 – Kazimieras Gaivenis, Jonas Klimavičius, Nijolė Sližienė, ponad 30 artykułów – Antanė Kučinskaitė, Stasys Keinys, Marija Razmukaitė, Kazys Ulvydas, Elena Valiulytė, Vytautas Vitkauskas. Najwierniejszymi autorami wydawnictwa, piszącymi od pierwszych zeszytów aż do dziś, są Vincentas Drotvinas, Vitas Labutis, Vitalija Maciejauskienė, Marija Razmukaitė, Algirdas Sabaliauskas, Nijolė Sližienė, Vytautas Vitkauskas. W wydawnictwie artykuły publikują także przedstawiciele innych instytucji – najwięcej piszą Gintautas akelaitis (Uniwersytet Michała Römera), Regina koženiauskienė (Uniwersytet Wileński), irena smetonienė (Uniwersytet Wileński) oraz Rūta ∗ przy podawaniu w nawiasach publikacji „Kalbos kultūra” najpierw podaje się skrót wydawnictwa kk, po nim numer zeszytu, rok i strony. R. VladaRskienė. Tradycja i nowości w „Kalbos kultūra” 11 Marcinkevičienė (Uniwersytet Witolda Wielkiego), Regina kvašytė (Uniwersytet Szawelski), kazimieras Župerka (Uniwersytet Szawelski), kilkunastu młodych autorów z Uniwersytetu Witolda Wielkiego, Uniwersytetu Wileńskiego, Kowieńskiego Uniwersytetu Technologicznego, Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Redakcji czasami udawało się także namówić któregoś autora – niejęzykoznawcę: filozofów arvydasa Juozaitisa (kk 77, 2004, 138–141) i Gintautasa Mažeikisa (kk 77, 2004, 195–200), literaturoznawcę Pauliusa subačiusa (kk 80, 2007, 135–142), specjalistę w dziedzinie dokumentalistyki bronislovasa Vonsavičiusa (kk 77, 2004, 10–19), socjolożkę laimę nevinskaitė (kk 81, 2008, 245–265). W przyszłości redakcja zamierza poszukiwać punktów stycznych językoznawstwa i innych pokrewnych dziedzin nauki. Główne kierunki pracy wydawnictwa wskazał redaktor odpowiedzialny kazys Ulvydas: W „Kalbos kultūra” publikuje się artykuły dotyczące wymowy, akcentuacji, ortografii, interpunkcji, morfologii, składni, słownictwa, nazewnictwa, terminologii, stylistyki, języka przekładów oraz innych zagadnień praktyki i teorii współczesnego litewskiego języka ogólnego (kk 6, 1964, 3). Przez kilka pierwszych dziesięcioleci w wydawnictwie dominowały krótkie artykuły poświęcone konkretnym zaleceniom: analizowano przypadki niepoprawnego słowotwórstwa, badano znaczenia słów i ich połączeń, omawiano różnice między słowami o podobnym znaczeniu, proponowano litewskie odpowiedniki rosyjskich słów lub ich połączeń, poprawiano niepoprawne kalki, normalizowano litewskie nazewnictwo. Szczególną uwagę poświęcano zagadnieniom terminologii. Charakter artykułów wyznaczało jedno z najważniejszych ówczesnych zadań Kultury Języka – udzielać społeczeństwu konsultacji językowych w możliwie najbardziej popularnej, przystępnej i zrozumiałej formie (k. Ulvydas, kk 11, 1966, 3–11). Najwyraźniejsze zmiany w publikacji zostały spowodowane warunkami zewnętrznymi. W 1990 r. na Litwie wznowiono wydawanie czasopisma Gimtoji kalba, ukazującego się co miesiąc. Jest ono poświęcone praktycznym zagadnieniom językowym, dlatego Kultura Języka, założona jako publikacja praktyczna, skierowała się w stronę teorii kultury języka; więcej uwagi poświęca się w niej ogólnym wymaganiom kultury języka, a także analizie relacji między językiem a społeczeństwem. Od 1994 r. ukazuje się jeden roczny numer Kultury Języka, ponieważ terminolodzy zaczęli wydawać własne odrębne czasopismo Terminologija. Ubyło jednego szerokiego obszaru pracy, ponieważ do tego czasu w Kulturze Języka poświęcano problemom terminologii niemało miejsca. Najwięcej publikacji z dziedziny terminologii opublikowali Kazimieras Gaivenis, Stasys Keinys, Jonas Klimavičius, Angelė Kaulakienė. To prawda, że niektóre zagadnienia terminologiczne są również obecnie omawiane w Kulturze Języka. 12 KULTURA JĘZYKA | 81 pojawiły się większe i bardziej różnorodne publikacje, dąży się do harmonii teorii językoznawczej i praktyki językowej: obok obszerniejszych artykułów teoretycznych drukowane są również teksty analizujące konkretne zagadnienia użycia języka. zgodnie z wymaganiami stawianymi publikacjom naukowym, od 70. zeszytu do artykułów dołączane są streszczenia w języku angielskim. aby artykuły publikacji docierały nie tylko do czytelników litewskich, lecz także zagranicznych, „Kalbos kultūra” jest indeksowana w międzynarodowych bazach danych informacji naukowej Mla international bibliography i CeeOl. wraz ze zmianą charakteru publikacji zmieniał się również adresat, do którego „Kalbos kultūra” jest kierowana. początkowo, gdy najwięcej uwagi poświęcano omawianiu konkretnych zjawisk językowych i formułowaniu zaleceń, adresatem publikacji było szerokie społeczeństwo, a dokładniej inteligencja, której zależało na pielęgnowaniu i oczyszczaniu języka litewskiego. Obecnie publikacja naukowa „Kalbos kultūra” jest przede wszystkim kierowana do naukowców i wykładowców szkół wyższych, łączących swoją działalność z nauką o języku. Teoretyczne oparcie dla swojej praktycznej pracy znajdą tu również politycy, dziennikarze, tłumacze, redaktorzy, językowi normatywiści, nauczyciele, natomiast bardziej konkretnych propozycji dotyczących użycia języka można szukać w dziale „Z aktualności praktyki językowej”. omawiając zeszyty 51–75, redaktor odpowiedzialny Pranas Kniūkšta zaznaczył, że „Kalbos kultūra” «została założona po to, aby przekazywać społeczeństwu zalecenia językowe. Lecz nigdy nie zadowalała się jedynie bezpośrednimi pouczeniami i poprawianiem błędów; starano się analizować i wyjaśniać także same zjawiska językowe, rozważać szersze kwestie normalizacji i porządkowania języka. Im dalej, tym mniej było zwykłych poprawek, „kultura języka” skłaniała się ku rozważaniom i uogólnieniom” (kk 75, 2002, 16). Charakter publikacji czasopisma dość dokładnie określił Aldonas Pupkis, twierdząc, że „Kalbos kultūra” zajmuje się badawczym, rozważaniowym aspektem użycia języka (Pupkis 2005: 365). Kwestie teorii i porządkowania języka początkowo omawiał głównie Kazys Ulvydas, później – Vytautas Ambrazas, Pranas Kniūkšta. W ostatnich latach na tym polu pracuje Rita Miliūnaitė. W cyklu artykułów autorka systematyzuje trwające dziesięciolecia prace nad normalizacją języka, proponuje nowości (na przykład dzielić warianty użycia zjawisk językowych na normatywne i nienormatywne), bada relacje między kodyfikacją a użyciem języka, dążąc do określenia perspektyw kodyfikacji, rozważa potrzebę rewizji kodyfikacji (kk 72, 1999, 8–16; kk 73, 2000, 24–35; kk 74, 2001, 27–34; kk 75, 2002, 35–47; kk 76, 2003, 17–29; kk 79, 2006, 9–28; kk 80, 2007, 7–23). Zadania kształtowania kultury języka są jednym z kluczowych zagadnień, które nieustannie zajmują redaktorów czasopisma, ponieważ to właśnie one wyznaczają kierunek „Kalbos kultūros”. jak R. VladaRskienė. Tradycja i nowatorstwo W kulturze języka 13 podnoszenie kultury języka Kazys Ulvydas rozważał w niejednym artykule (kk 1, 1961, 5–11; kk 14, 1968, 3–6; kk 15, 1968, 7–16; kk 32, 1977, 3–21). Z biegiem czasu zmieniały się warunki życia społecznego, zmieniał się także stosunek do języka oraz status samego języka. Danguolė Mikulėnienė wskazała aktualne zadania edukacji językowej: język litewski, który stał się językiem państwowym, miał ugruntować swoją pozycję we wszystkich dziedzinach życia państwa, zwłaszcza w technologiach informacyjnych (kk 75, 2002, 31–34). Rita Miliūnaitė uważa, że obecnie „prawdziwe pojęcie kultury języka – jako języka kulturalnego – w naszym społeczeństwie ulega zniekształceniu, gdy nauka języka ogólnego przeradza się w naukę błędów językowych i, niestety, rozpuszcza ostatnie resztki wyczucia językowego oraz podważa zaufanie do własnego języka” (kk 81, 2008, 152). Dawne metody nauczania i kształcenia kultury języka nie są już tak skuteczne, a nowych efektywnych sposobów jak dotąd nie zaproponowano. Temat ten należy nadal rozważać; szczególnie oczekuje się, że wykładowcy przedmiotów językowych podzielą się swoim doświadczeniem. Niektóre zagadnienia podnoszone i rozważane w Kulturze języka w pierwszych dziesięcioleciach istnienia czasopisma zostały odrzucone jako nieodpowiednie dla języka, inne zaś przyjęto i ugruntowały się w użyciu języka jako normatywne. teraz już nikt nie rozpieszcza dzieci (A. Kučinskaitė, KK 8, 1965, 34–35), nie używa już cyfr rzymskich (D. Lukšys, KK 16, 1969, 67), od dawna przyzwyczailiśmy się do przystanków autobusowych (P. Kniūkšta, KK 22, 1972, 17–18), a broniony przez Antanasa Lyberisa postulat (KK 38, 1980, 42–43) stał się częstym, czasem chyba nawet zbyt często używanym słowem, zwłaszcza w języku urzędowym. Znaleźlibyśmy niemało takich zaleceń, których obecnie już się nie rozważa, są jednak i takie, które do dziś pozostają palące, na przykład różnice w znaczeniu niektórych słów: nadal popełnia się błędy, używając słów teisingas, taisyklingas i tinkamas; vienodas i vieningas; ypač i ypatingai (A. Kučinskaitė, KK 2, 1962, 42–44; KK 10, 1966, 16–17; J. Paulauskas, KK 3, 1962, 31–32). Charakter i wpływ korekt kultury języka szczegółowo omówił Pranas Kniūkšta w artykule „O zasadach, metodologii i wpływie propozycji «kultury języka»” (KK 51, 1986, 12–37). Część zjawisk językowych analizowanych w wydawnictwie pozostaje aktualna również dziś. Już w 1966 roku Kazys Ulvydas pisał: „Wraz z rozwojem wszystkich dziedzin kultury, nauki, techniki i gospodarki narodowej w niezwykłym tempie, bez wątpienia również w języku zachodzi ciągły ruch. Użytkownikom litewskiego języka literackiego nieustannie pojawiają się rozmaite pytania i wątpliwości dotyczące słownictwa, gramatyki, wymowy, akcentowania, ortografii, interpunkcji i transkrypcji. ponieważ do nazywania nowych rzeczy, spraw, zjawisk, pojęć nieustannie potrzebne są nowe słowa, terminy, szczególnie aktualne są więc kwestie słownictwa i terminologii” (kk 10, 1966, 3). Tymi myślami można się kierować, mówiąc także o obecnych problemach języka. 14 KUlTUrA Języka | 81 nieustannie budzi troskę nazywanie nowych realiów, zmienił się tylko kierunek ich przenikania do języka litewskiego. wcześniej Kultura języka powstrzymywała rozprzestrzenianie się zapożyczeń z języka rosyjskiego – proponowano litewskie odpowiedniki rosyjskich słów lub ich połączeń, niemało artykułów zaczynało się podobnie: Jak przetłumaczyć... Od zesz. 66 (1994) zaczęto mówić o rozpowszechnianiu się w języku litewskim obcych słów z zachodnioeuropejskich języków: rozważane są użycie i norma nowych wyrazów obcych, relacja między normatywnymi i nienormatywnymi wyrazami obcymi, poszukiwanie i dobór odpowiedników, gramatykalizacja (V. Rudaitienė, n. liubinienė, kk 66, 1994, 59–73; J. Girčienė, kk 69, 1997, 64–68; kk 71, 1998, 54–58; kk 79, 2006, 74–90; kk 80, 2007, 110–122, 143–152; P. kniūkšta, kk 31, 1976, 22–32; kk 67, 1995, 24–29; kk 80, 2007, 24–31; l. Vaicekauskienė, kk 81, 2008, 65–79). aktualne ogólne problemy normalizacji leksyki poruszał Jonas Paulauskas (kk 27, 1974, 40–49; kk 37, 1979, 77–80), później zgłębiała je Gertrūda naktinienė (kk 73, 2000, 12–24; kk 75, 2002, 47–56; kk 78, 2005, 191–204). W publikacji nie brakuje konkretnych zaleceń dotyczących słowotwórstwa, znaczeń i użycia słów, szczególnie w pierwszych 40 zeszytach, gdy numer zazwyczaj składał się z krótkich artykułów o słowach, ich połączeniach lub formach. Później poszczególne zjawiska zaczęto analizować bardziej szczegółowo, na przykład Pranas kniūkšta wyczerpująco omawia znaczenie słowa tvarka (kk 77, 2004, 20–25), wskazuje różnice znaczeniowe czasowników rašyti, nurodyti, išdėstyti (kk 80, 2007, 107–109). Słowa szczególnie wnikliwie bada Jonas klimavičius, jego artykuły napisane w ostatnim dziesięcioleciu wyróżniają się bogactwem danych leksykograficznych i dotyczących użycia oraz mocą argumentów (kk 71, 1998, 16–26; kk 72, 1999, 35– 47; kk 73, 2000, 47–61; kk 75, 2002, 105–120; kk 78, 2005, 90–110). niemal w każdym zeszycie znajdują się artykuły poświęcone zagadnieniom normalizacji nazewnictwa. W zeszycie 51 artykuły na ten temat szczegółowo omówiła Vitalija Maciejauskienė (kk 51, 1986, 43–47), sama opublikowała ponad 20 artykułów o litewskim nazewnictwie. Najwięcej pisano o nazwach miejscowości, normowano ich formy, precyzowano akcentowanie, omawiano gramatyczną adaptację transkrybowanych nazw własnych, rozwój nazw osobowych i osobliwości ich użycia. Dba się również o zalecenia dotyczące współczesnych imion litewskich (V. Maciejauskienė, kk 77, W Kulturze Języka stale analizowane są różnorodne 2004, 84–95). problemy morfologii i składni. Szczególnie aktualne jest użycie przypadków i przyimków. Elena Valiulytė zaczęła pisać o użyciu przyimków i synonimii od 5. zeszytu i na ten temat napisała dla Kultury Języka ponad 20 artykułów. Kwestiami użycia przypadków zajmował się Kazys Ulvydas (kk 26, 1974, 3–14), Nijolė Sližienė kilka innych konkretnych zagadnień, które były omawiane zarówno R. VladaRskienė. Tradycja i nowatorstwo w „Kalbos kultūra” 15 (KK 14, 1968, 63–64; KK 45, 1983, 21–24; KK 54, 1988, 36–38; KK 71, 1998, 26–28; KK 77, 2004, 40–45), Jonas Šukys (KK 75, 2002, 78–84; KK 78, 2005, 133–143), Rita Miliūnaitė (KK 77, 2004, 26–39) i in. Warto wspomnieć artykuły Gintautasa Akelaitisa dotyczące używania rozpowszechniających się (modnych), lecz nie zawsze poprawnych słów i konstrukcji (kk 78, 2005, 67–78; kk 79, 2006, 51–61; kk 80, 2007, 45–54). wcześniej, jak i do których ponownie się wraca: użycie liczebników zbiorowych (k. Vosylytė, kk 11, 1966, 37–40; s. Keinys, kk 32, 1977, 27–35; R. Miliūnaitė, kk 64, 1993, 28–34), o użyciu spójnika bei pisano zarówno w zeszycie 5., jak i 77. (d. Lukšys, kk 5, 1963, 63; a. Bielinskienė, kk 77, 2004, 119–123); вопрос образования названий жителей государств и стран, выдвинутый в 4-м выпуске (k. Aleksynas, kk 4, 1963, 39–40), остаётся актуальным и сейчас (d. Liutkevičienė, kk 74, 2001, 60–65; kk 81, 2008, 80–102). niejednokrotnie omawiano również kwestie zwrotności (A. Valeckienė, KK 21, 1971, 51–52; S. Krinickaitė, KK 45, 1983, 53–57; J. Klimavičius KK 80, 2007, 97–106). Nieustannie analizuje się również problem szyku wyrazów. Chociaż szyk wyrazów w języku litewskim jest częściowo swobodny, o przypadkach, w których ma on znaczenie, w „Kalbos kultūra” pisano niejednokrotnie zarówno dawniej, jak i obecnie (V. Grinaveckis, KK 1, 1961, 30–31; V. Ambrazas, KK 9, 1965, 24–27; V. Būda, KK 13, 1967, 37–47; L. Vaicekauskienė, KK 69, 1997, 61–63; R. Miliūnaitė, KK 79, kwestie akcentuacji i wymowy cieszyły się większą uwagą językoznawców, dopóki nie wydano podstawowych dzieł normatywnych (aktywnie na te tematy pisali Antanas 2006, 173–196). Lyberis, Jonas Klimavičius, Valerija Vaitkevičiūtė, Vytautas Vitkauskas), w ostatnich zeszytach publikacji liczba artykułów na ten temat zmalała. Chociaż publikacje ukazują się rzadziej, przyciągają rozległością zamierzeń (D. Mikulėnienė, KK 63, 1992, 75–79; KK 65, 1993, 72–74; V. Kavaliauskas, KK 72, 1999, 88–92; KK 78, 2005, 111–127; A. Kazlauskienė, KK 75, 2002, 131– 137; KK 76, 2003, 108–114; A. Malakauskas, KK 68, 1995, 81–86; KK 76, normowaniem ortografii języka litewskiego szczególnie zajmowali się Nijolė Sližienė i Pranas Kniūkšta. Kwestie ortograficzne były bardziej aktualne, dopóki nie wydano publikacji normatywnej 2003, 102–108). „Lietuvių kalbos rašyba ir skyryba” (1989; 2. wyd. fototypiczne, 1992). Później omawiano głównie kwestie adaptacji nazw własnych z innych języków oraz pisownię nazw przedsiębiorstw, instytucji i organizacji. 16 KULtUrA JęZyKa | 81 Kazys Ulvydas w 1963 r. przeanalizował zasady interpunkcji języka ogólnego (znaczeniową, gramatyczną i intonacyjną) i podkreślił: „ponieważ interpunkcja być może najbardziej ze wszystkiego zależy od znaczenia języka, zarówno podczas wykładania, jak i w praktyce pisania, należy zwrócić największą uwagę na szybkie zrozumienie znaczenia zdania” (kk 5, 1963, 15). Podjęte przez niego niejasności dotyczące interpunkcji wyodrębnionych części zdania, słów modalnych i wtrąconych oraz wyrażeń porównawczych próbowano później wyjaśniać, a zasady interpunkcji poprawiano i nieco zmieniano. Kwestie interpunkcji omawiano w niejednym zeszycie; przedstawiono w nich również historycznie przyczyny zmian zasad interpunkcji, a później wyjaśniano już zmienione zasady (V. Ambrazas, kk 38, 1980, 7–14; G. Akelaitis, kk 45, 1983, 62–69; B. Dobrovolskis, kk 53, 1987, 15–21). Najnowsze zmiany zasad interpunkcji w „Kalbos kultūra” omówił Albinas Drukteinis (kk 79, 2006, 197–208). W 9. zeszycie „Kalbos kultūra” (1965) przedstawiono wiązkę poprawek językowych w protokołach; publikację zatytułowano „Doskonalmy język kancelaryjny”. Wezwanie to, by zwrócić uwagę na ważną dziedzinę używania języka, spotkało się z istotnym odzewem. Kwestie języka kancelaryjnego (administracyjnego) zaczęto analizować systematycznie i wyczerpująco; od poprawiania poszczególnych błędów przechodzono do badania szerszych problemów. wcześniej troszczono się o wpływ języka rosyjskiego na język dokumentów, teraz – o wpływ tłumaczenia dokumentów UE na litewski język administracyjny. ze względu na swój wpływ na inne odmiany języka ogólnego język administracyjny przez cały czas był ważnym przedmiotem normalizacji języka. początkowo w konkretnych, aktualnych kwestiach pisało wielu językoznawców, np. : Jonas Palionis (kk 2, 1962, 46), Antanė Kučinskaitė (kk 7, 1964, 66–67), Albertas Rosinas (kk 9, 1965, 37–39), Vitas Labutis (kk 11, 1966, 28–32), Elena Grinaveckienė (kk 14, 1968, 29–30), Nijolė Sližienė (kk 16, 1969, 14–18; kk 17, 1969, 17–20; kk 35, 1978, 3–6), Elena Valiulytė (kk 16, 1969, 67; kk 19, 1970, 78), Vytautas Ambrazas (kk 19, 1970, 42–43), Adelė Valeckienė (kk 23, 1972, 60; kk 36, 1979, 53–56). Później zaczęto badać tę odmianę języka systematycznie. O języku kancelaryjnym (administracyjnym) obecnie piszą głównie Pranas Kniūkšta i Rasuolė Vladarskienė. Kultura języka przez cały czas troszczyła się nie tylko o język poprawny, lecz także stylowy i obrazowy. kwestie stylistyki i krasomówstwa w ostatnim dziesięcioleciu zgłębiają Regina Koženiauskienė (kk 71, 1998, 68–74; kk 74, 2001, 74–81; kk 77, 2004, 103–108) i Kazimieras Župerka (kk 71, 1998, 59–65; kk 78, 2005, 56–66; kk 79, 2006, 62–73). O obrazowości frazeologizmów pisała Klementina Vosylytė (kk 75, 2002, 121–124), specyfikę i ciekawostki związane z użyciem wykrzykników analizowała Jolanta Zabarskaitė (kk 74, 2001, 65–69; kk 79, kilka ostatnich zeszytów „Kalbos kultūra” 2006, 249–255). R. VladaRskienė. Tradycja i innowacje W kulturze języka 17 po odzyskaniu przez Litwę niepodległości czasopismo „Kultura języka” zajmowało się umacnianiem statusu języka państwowego. Temu tematowi poświęcone są publikacje Vytautasa Ambrazasa (kk 56, 1989, 3–7) i Pranasa Kniūkšty (kk 58, 1990, 21–34; 34–54). Rozważane problemy polityki językowej zmieniają się z biegiem czasu – wcześniej ważne było umocnienie języka litewskiego jako państwowego, obecnie ważne jest to, jak zachować odrębność języka w wielojęzycznej Unii Europejskiej, w której za oficjalne uznano 21 języków i niezwykle wiele tekstów musi być szybko przetłumaczonych na język litewski. W tych warunkach przydatne jest doświadczenie innych krajów, a zwłaszcza mniejszych, które starają się oprzeć naporowi języka angielskiego na wszystkie dziedziny używania języka – dzielą się nim w 79. zeszycie (kk 79, 2006, 96–101, 102–111, 131–136). O wpływie tłumaczeń dokumentów UE na litewski język administracyjny piszą Rasuolė Vladarskienė (kk 79, 2006, 41–50) i Lina Murinienė (kk 81, 2008, 170–184). W „Kulturze języka” drukowane są różnorodne informacje językowe. Początkowo zamieszczano wykazy publikacji ważnych dla praktyki językowej, później zaczęto drukować recenzje publikacji językowych. bardzo przydatne publikacje, w których zapoznaje się z przygotowywanymi wydaniami językowymi i omawia zasady ich opracowywania. Ściśle współpracuje się z Państwową Komisją Języka Litewskiego, publikuje się jej uchwały i komentarze do nich, drukuje się roczne sprawozdania z działalności tej instytucji. (kk 77–80) różni się od wcześniejszych nie tylko wyglądem (większym formatem i objętością artykułów), lecz także treścią. Są to starania kolegium redakcyjnego, by szerzej spojrzeć na kulturę języka: analizować nie tylko naruszenia norm językowych, lecz także badać aktualne zjawiska użycia języka, relacje między językiem a społeczeństwem, zapoznawać z najnowszymi badaniami socjolingwistycznymi, psycholingwistycznymi i innymi, poszukiwać nowych tematów i problemów. Przy omawianiu relacji między językiem a społeczeństwem skłania się ku podejściu socjolingwistycznemu. W artykule R. Miliūnaitė rozważa się, jak za pomocą środków językowych kształtowany jest wizerunek człowieka na styku czynników językowych i społecznych (kk 78, 2005, 32–55); analizowana jest relacja między językiem ogólnym a gwarami (L. Grumadienė, kk 74, 2001, 81–86; A. Pupkis kk 80, 2007, 64–75; M. Ramonienė kk 79, 2006, 137–148). Język reklamy analizują Dalia Blažinskaitė (kk 73, 2000, 96–101; kk 75, 2002, 125–131; kk 77, 2004, 56–66; kk 78, 2005, 144–152) oraz Irena Smetonienė (kk 74, 2001, 69–73; kk 76, 2003, 126–130). Z psycholingwistycznymi badaniami nad językiem dzieci zapoznają Ineta Savickienė (kk 78, 2005, 231–240), Laura Kamandulytė (kk 79, 2006, 264–272).