Profesoriui Vincentui Drotvinui – 80

BIRUTĖ TRIŠKAITĖ Instytut Języka Litewskiego PROFESOROWI VINCENTASOWI DROTVINASOWI – 80 Profesor Uniwersytetu Pedagogicznego w Wilnie, historyk języka, badacz leksykografii Litwy Mniejszej Vincentas Drotvinas obchodził swoje 80. lato. Z okazji pięknego jubileuszu warto spojrzeć w przeszłość i przypomnieć drogę, którą przebył Profesor. Vincentas Drotvinas urodził się 10 lipca 1929 roku w Stakiai, w rejonie jurborskim. Naukę rozpoczął w Stakiai, później uczęszczał do szkół w Raudonė i Vėdžgirys, a ukończył szkołę średnią im. Maironisa w Betygali, w rejonie rosieńskim, gdzie największym autorytetem był dla niego znany pedagog Antanas Juška. Zachęcony przez ukochanego nauczyciela, w 1949 roku wstąpił do Wileńskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie – uniwersytetu), w którym studiował już jego starszy brat Leonardas1, i wybrał specjalność języka i literatury litewskiej. Przedmioty językoznawcze wykładali tu profesor Juozas Budzinskis, profesor Zenonas Slaviūnas, docentka Petronėlė Bernadišienė, docentka Elzbieta Mikalauskaitė i inni. 1 Leonardas Drotvinas (1924–1983), również językoznawca, wykładał na Uniwersytecie Wileńskim i w Wileńskim Instytucie Pedagogicznym, opublikował artykuły na temat składni języka litewskiego (zwłaszcza dawnych tekstów) i innych zagadnień. 370 KALBOS KULTŪRA | 82 Po ukończeniu studiów w 1953 roku Vincentas Drotvinas rozpoczął studia aspiranckie z języka litewskiego na Uniwersytecie Wileńskim. Pod kierunkiem profesora Jono Palionisa napisał i w 1967 roku obronił rozprawę Rzeczowniki złożone w litewskich tekstach z XVI–XVIII wieku, za którą uzyskał stopień kandydata nauk filologicznych (obecnie – doktora). Na temat rozprawy opublikował artykuły naukowe, w których analizował człony rzeczowników złożonych i sposoby ich łączenia w dawnych tekstach litewskich, w tym w Metai Kristijonasa Donelaitisa. Zbierając materiały do rozprawy ze starych tekstów litewskich, dokładniej zapoznał się także z pierwszymi słownikami niemiecko-litewskimi opracowanymi na Litwie Mniejszej. Zasadniczo przesądziło to o jego dalszych zainteresowaniach naukowych – odtąd głównym obszarem jego działalności naukowej stała się dwujęzyczna leksykografia litewska Litwy Mniejszej. Zgłębiał różnorodne problemy związane z opracowywaniem zarówno rękopiśmiennych, jak i drukowanych dawnych słowników niemiecko-litewskich i litewsko-niemieckich: okoliczności ich powstania, autorstwo, datowanie, źródła, metodę leksykograficzną, a także słownictwo i frazeologię w nich utrwalone. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości badacz poszukiwał źródeł do słowników Litwy Mniejszej w bibliotekach Niemiec (w Berlinie, Halle, Münsterze i Wolfenbüttel) oraz Polski (w Gdańsku i Toruniu). Wyniki poszukiwań i badań podsumował w artykułach opublikowanych nie tylko w litewskich, lecz także zagranicznych czasopismach naukowych (na przykład Europa in der Frühen Neuzeit, Geschichte der Sprachtheorie, Hallesche Forschungen, Kulturgeschichte Ostpreußens in der Frühen Neuzeit, Zeitschrift für Slawistik i innych). Na międzynarodowych konferencjach naukowych wygłosił liczne referaty na różne tematy związane z dawnymi tekstami litewskimi, przede wszystkim słownikami. Vincentas Drotvinas nie ograniczał się do badań leksykograficznych, lecz interesował się również litewską leksykologią, terminologią i kulturą języka. Napisał wiele artykułów o zapożyczeniach, kalkach i wyrazach międzynarodowych w języku litewskim, o kształtowaniu się terminologii (na przykład językoznawczej, leksykologicznej, wojskowej, edukacyjnej, pocztowej i nazw jednostek monetarnych), a także o frazeologizmach. Opracował studium Kalbininkas Kazimieras Jaunius (wspólnie z Vladasem Grinaveckisem, 1970), opublikował pracę tego językoznawcy o wyrazach złożonych (1970) oraz pisał o zagadnieniach leksykalnych w spuściźnie rękopiśmiennej K. Jauniusa. Wydał książeczkę Augustas Šleicheris lituanistas (1979), opublikował cenne materiały archiwalne dotyczące litewskich językoznawców Kazimierasa Būgi, Jurgisa Gylisa, Fridrichasa Kuršaitisa, Antanasa Salysa i Andriusa Ugianskisa, listy Augusta Schleichera i inne. Istotnym wkładem w historię litewskiej leksykografii, a ogólnie w naukę o historii języka, są wnioski Profesora dotyczące datowania słowników Litwy Mniejszej: B. TRIŠKAITĖ. Profesoriui Vincentui Drotvinui – 80 371 Po zbadaniu znaków wodnych na papierze rękopisów skorygował datę powstania Clavis Germanico-Lithvana (rok 1680 należy uznać za terminus post quem słownika) i ustalił, że tak zwany słownik Krauzego (Krause) powstał w latach trzydziestych–czterdziestych XVIII wieku, obalając tym samym rozpowszechniony dotąd pogląd, jakoby jego autorem był Andrejus Krauzė, żyjący w XVII wieku w Nybudžiai. Wspólnota litewskich filologów jest wdzięczna Profesorowi za opublikowanie źródeł istotnych dla lituanistyki – rękopiśmiennych słowników niemiecko-litewskich, przechowywanych obecnie w zbiorach rękopisów Biblioteki Litewskiej Akademii Nauk. W 1987 r. ukazały się faksymile anonimowego rękopiśmiennego słownika z połowy XVII wieku Lexicon Lithuanicum, jego transkrypcja oraz indeks wyrazów litewskich, a w latach 1995–1997 wydano faksymile rękopisu dwutomowego Clavis Germanico-Lithvana (tomy 1–4). Do obu publikacji V. Drotvinas napisał artykuły wstępne, w których omówił okoliczności powstania tych słowników, rozważał problemy autorstwa, ich strukturę oraz litewskie słownictwo w nich zawarte. Ukazał się także trójtomowy słownik Jokūbasa Brodovskisa Lexicon Germanico-Lithvanicum et Lithuanico-Germanicum, będący owocem wieloletniej pracy i wymagającego ogromnego nakładu starań, starannie opracowany i wydany: w tomach pierwszym i drugim opublikowano cyfrową kopię rękopisu i jego transkrypcję, trzeci zaś poświęcono indeksowi litewskich wyrazów ze słownika. Dzięki Profesorowi trudne do odczytania rękopisy zapisane gotyckim pismem kursywnym stały się bardziej dostępne nie tylko dla naukowców, lecz także dla szerokiej publiczności. Należy również wspomnieć, że z inicjatywy Vincentasa Drotvinasa na Wydziale Lituanistyki Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego rozpoczęto przygotowywanie elektronicznych wersji rękopiśmiennych słowników: zgromadzono już litewską część tekstu Clavis Germanico-Lithvana (na jej podstawie powstaną elektroniczne konkordancje form wyrazowych), a także tekst wspomnianego słownika Krauzego. Profesorowi udało się odnaleźć w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku egzemplarz traktatu Michaela Mörlina Principium primarium in lingua Lithvanica (1706, Königsberg), uważanego za zaginiony. Faksymile tego znaleziska, transkrypcję dokumentacyjną z komentarzami tekstologicznymi, przekład na język litewski oraz indeks litewskich wyrazów opublikowano wraz z dwoma innymi źródłami polemiki filologicznej, która rozgorzała w 1706 roku na Litwie Mniejszej (2008). Trzy lata temu Profesor obchodził jubileusz pięćdziesięciolecia pracy pedagogicznej w swojej Alma mater – Wileńskim Uniwersytecie Pedagogicznym. Przez ponad pięć dekad wykształcił niejedno pokolenie lituanistów. Początkowo prowadził dla studentów lituanistyki wstęp do językoznawstwa oraz historię języka literackiego (pisanego), a w ostatnich dziesięcioleciach wykłada leksykologię 372 KALBOS KULTŪRA | 82 i leksykografię. Studenci chętnie wybierają tematy związane z prowadzonymi przez niego przedmiotami nie tylko do prac semestralnych. Co roku Profesor opiekuje się pracami licencjackimi i magisterskimi; czworo jego doktorantów obroniło rozprawy doktorskie z leksykografii, onomastyki i terminologii. Napisał również kilka podręczników: Pagrindinės leksikologijos sąvokos (1986), Lietuvių kalbos leksika ir frazeologija (1987), Leksikologijos užduotys (2002). W 1969 roku Vincentasowi Drotvinasowi nadano tytuł docenta, a w 1987 roku – profesora. Choć Profesorowi udało się połączyć nauczany przedmiot z zainteresowaniami naukowymi, niejednokrotnie wspominał, że przede wszystkim jest pedagogiem, a dopiero potem naukowcem. Całkowite poświęcenie się badaniom naukowym uniemożliwiała mu również niemal czterdziestoletnia praca administracyjna: w latach 1962–1983 był prorektorem do spraw nauczania, w latach 1983–1991 kierownikiem Katedry Języka Litewskiego na Wydziale Lituanistyki, a w latach 1991–2002 – kierownikiem Katedry Językoznawstwa Litewskiego. Prowadząc pracę badawczą i dydaktyczną, V. Drotvinas nie zapomina o szkole. Opublikował artykuły na temat nauczania języka litewskiego w szkole oraz zredagował zbiory artykułów Lietuvių kalba mokykloje (tomy 1–3, 1983–1989). Od pewnego czasu aktywnie uczestniczy również w projekcie popularyzatorskim realizowanym przez wykładowców Wydziału Lituanistyki VPU i wraz z kolegami organizuje wyjazdowe konferencje oraz seminaria dla lituanistów w różnych miastach Litwy. Z okazji pięknego jubileuszu należałoby życzyć Szanownemu Profesorowi niesłabnącego entuzjazmu, dobrego zdrowia i sił do dalszego rozwikływania zagadek dawnych tekstów litewskich oraz pracy na niwie litewskiej leksykografii historycznej. B. TRIŠKAITĖ. Profesoriui Vincentui Drotvinui – 80 373