Profesoriui Vincentui Drotvinui – 80

370 KULTURA JĘZYKA | 82 BIRUTĖ TRIŠKAITĖ Instytut Języka Litewskiego PROFESOROWI VINCENTAS DROT V INAS – 80 Profesor Uniwersytetu Pedagogicznego w Wilnie, historyk języka, badacz leksykografii Małej Litwy Vincentas Drotvinas obchodził swoje 80. urodziny. Z okazji pięknego jubileuszu chciałoby się spojrzeć w przeszłość i wspomnieć drogę przebytą przez Profesora. Vincentas Drotvinas urodził się 10 lipca 1929 roku w Stakiuose, w rejonie jurbarskim. Naukę rozpoczął w Staki, później uczęszczał do szkół w Raudõnė i Vãdžgirys, a ukończył szkołę średnią im. Maironisa w Betýgala w rejonie Raséiniai, gdzie największym autorytetem był dla niego znany pedagog Antanas Juška. Zachęcony przez ukochanego nauczyciela w 1949 roku wstąpił do Wileńskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie – uniwersytetu), w którym studiował już jego starszy brat Leonardas1, i wybrał specjalność języka i literatury litewskiej. Tutaj przedmioty językowe wykładali profesor Juozas Budzinskis, profesor Zenonas Slaviūnas, docentka Petronėlė Bernadišienė, docentka Elzbieta Mikalauskaitė i in. 1 Leonardas Drotvinas (1924–1983), również językoznawca, wykładał na Uniwersytecie Wileńskim i w Wileńskim Instytucie Pedagogicznym, opublikował artykuły dotyczące składni języka litewskiego (zwłaszcza dawnych pism) i innych zagadnień. B. TRIŠKAITĖ. Profesorowi Vincentasowi Drotvinasowi – 80 371 Po ukończeniu studiów w 1953 roku Vincentas Drotvinas rozpoczął aspiranturę z języka litewskiego na Uniwersytecie Wileńskim. Pod kierunkiem profesora Jonasa Palionisa napisał i w 1967 roku obronił rozprawę Złożone rzeczowniki w piśmiennictwie litewskim XVI–XVIII w., za którą nadano mu stopień kandydata nauk filologicznych (obecnie – doktora). Na temat rozprawy opublikował artykuły naukowe, w których analizował człony złożonych rzeczowników (złożeń) i sposoby ich łączenia w dawnych tekstach litewskich, w tym także w Metach Kristijonasa Donelaitisa. Zbierając materiały do rozprawy ze starych tekstów litewskich, dokładniej zapoznał się również z pierwszymi słownikami niemiecko-litewskimi opracowanymi w Małej Litwie. W zasadniczy sposób zadecydowało to o jego dalszych zainteresowaniach naukowych – odtąd główną dziedziną jego działalności naukowej stała się dwujęzyczna leksykografia litewska Małej Litwy. Badał różnorodne problemy związane zarówno z opracowywaniem rękopiśmiennych, jak i drukowanych dawnych słowników niemiecko-litewskich i litewsko-niemieckich: okoliczności ich powstania, autorstwo, datowanie, źródła, metodę leksykograficzną, utrwalone w nich słownictwo oraz frazeologię. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości badacz źródeł słowników Małej Litwy poszukiwał ich w bibliotekach Niemiec (Berlina, Halle, Münsteru, Wolfenbüttel) i Polski (Gdańska, Torunia). Wyniki poszukiwań i badań podsumował w artykułach, które opublikował nie tylko w litewskich, lecz także zagranicznych wydawnictwach naukowych (na przykład Europa in der Frühen Neuzeit, Geschichte der Sprachtheorie, Hallesche Forschungen, Kulturgeschichte Ostpreußens in der Frühen Neuzeit, Zeitschrift für Slawistik i in.). Na międzynarodowych konferencjach naukowych wygłosił niemało referatów poświęconych różnym zagadnieniom dawnych pism litewskich, przede wszystkim słowników. Vincentas Drotvinas nie ograniczał się wyłącznie do badań leksykograficznych, lecz interesował się także zagadnieniami litewskiej leksykologii, terminologii i kultury języka. Napisał niemało artykułów o zapożyczeniach w języku litewskim, kalkach, wyrazach międzynarodowych, kształtowaniu się terminów (na przykład z zakresu językoznawstwa, leksykologii, wojskowości, nauczania, poczty, nazw pieniędzy), a także o frazeologizmach. Opracował studium Kalbininkas Kazimieras Jaunius (wraz z Vladasem Grinaveckisem, 1970), opublikował pracę tego językoznawcy o wyrazach złożonych (1970), pisał o zagadnieniach leksykalnych w spuściźnie rękopiśmiennej K. Jauniusa. Wydał broszurę Augustas Šleicheris lituanista (1979), opublikował cenne materiały archiwalne dotyczące litewskich językoznawców Kazimierasa Būgi, Jurgisa Gyliusa, Fridricha Kuršaitisa, Antanasa Salysa, Andriusa Ugianskisa, listy Augusta Schleichera i in. Istotnym wkładem w historię leksykografii litewskiej i ogólnie w naukę o historii języka są wnioski Profesora dotyczące datowania słowników Małej Litwy: 372 KALBOS KULTŪRA | 82 po zbadaniu znaków wodnych papieru rękopisów uściślił datę opracowania Clavis GermanicoLithvana (rok 1680 należy uznać za terminus post quem słownika) i wyjaśnił, że tak zwany słownik Krau[z]ego (Krause) został opracowany w 3–4 dekadzie XVIII wieku, obalając tym samym rozpowszechniony do tej pory pogląd, że za jego autora należy uznać Andrejusa Krauzego, który w XVII wieku mieszkał w Nybudžiai. Wspólnota litewskich filologów jest wdzięczna Profesorowi za opublikowanie ważnych dla lituanistyki źródeł – rękopiśmiennych słowników języków niemieckiego i litewskiego, obecnie przechowywanych w zbiorze rękopisów Biblioteki Litewskiej Akademii Nauk. W 1987 r. ukazały się faksymile, transkrypcja i indeks litewskich słów anonimowego rękopiśmiennego słownika Lexicon Lithuanicum z połowy XVII wieku, natomiast w latach 1995–1997 wydano faksymile rękopisu dwutomowego Clavis Germanico-Lithvana (tomy 1–4). Do obu publikacji V. Drotvinas napisał artykuły wprowadzające, w których omówił okoliczności powstania tych słowników, analizował problemy autorstwa, strukturę słowników oraz zawarty w nich leksykon języka litewskiego. Ukazał się również będący owocem wymagającej wielkich nakładów, starannej i wieloletniej pracy trzytomowy edycja słownika Jokūbasa Brodovskisa Lexicon Germanico-Lithvanicum et Lithvanico-Germanicum: w pierwszym i drugim tomie opublikowano cyfrową kopię rękopisu i jego transkrypcję, natomiast trzeci tom poświęcono indeksowi litewskich słów słownika. Tak więc dzięki Profesorowi trudne do odczytania rękopisy pisane gotycką stenografią stały się bardziej dostępne nie tylko dla nauki, lecz także dla szerokiej publiczności. Należy również wspomnieć o tym, że z inicjatywy Vincentasa Drotvinasa na Wydziale Lituanistyki Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego rozpoczęto opracowywanie elektronicznych wersji słowników rękopiśmiennych: zebrano już litewską część tekstu Clavis Germanico-Lithvana (na jej podstawie zostaną sporządzone elektroniczne konkordancje form wyrazowych) oraz tekst wspomnianego słownika Krauzego. Profesorowi udało się odnaleźć egzemplarz traktatu Michaela Mörlina Principium primarium in lingva Lithvanica (1706, Königsberg, uznawanego za zaginiony) w bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku. Faksymile tego znaleziska, transkrypcja dokumentacyjna z komentarzami tekstologicznymi, tłumaczenie na język litewski oraz indeks litewskich słów opublikowano wraz z dwoma innymi źródłami polemiki filologicznej, która odbyła się w 1706 roku w Małej Litwie (2008). Trzy lata temu Profesor obchodził pięćdziesięciolecie pracy pedagogicznej w swojej Alma mater – Wileńskim Uniwersytecie Pedagogicznym. W ciągu ponad pięciu dziesięcioleci wykształcił niejedno pokolenie lituanistów. Początkowo wykładał studentom lituanistyki wstęp do językoznawstwa, historię języka literackiego (piśmiennego), a w ostatnich dziesięcioleciach prowadzi kursy leksykologii B. TRIŠKAITĖ. Profesorowi Vincentasowi Drotvinowi – 80 373 oraz leksykografii. Studenci chętnie wybierają tematy z prowadzonych przez niego przedmiotów nie tylko do prac semestralnych. Co roku Profesor kieruje pracami licencjackimi i magisterskimi, a czterech jego doktorantów obroniło rozprawy doktorskie z leksykografii, onomastyki i terminologii. Napisał także kilka książek dydaktycznych: Pagrindinės leksikologijos sąvokos (1986), Lietuvių kalbos leksika ir frazeologija (1987), Leksikologijos užduotys (2002). W 1969 roku Vincentowi Drotvinasowi nadano tytuł docenta, a w 1987 roku – profesora. Chociaż Profesorowi udało się połączyć prowadzony przedmiot z zainteresowaniami naukowymi, niejednokrotnie wspominał, że przede wszystkim jest pedagogiem, a dopiero potem naukowcem. Poświęceniu się wyłącznie badaniom naukowym nie pozwalała także praca administracyjna, wykonywana przez niemal cztery dziesięciolecia: w latach 1962–1983 był prorektorem ds. dydaktycznych, w latach 1983–1991 – kierownikiem Katedry Języka Litewskiego na Wydziale Lituanistyki, a w latach 1991–2002 – kierownikiem Katedry Językoznawstwa Litewskiego. Pracując naukowo i dydaktycznie, V. Drotvinas nie zapomina także o szkole. Opublikował artykuły dotyczące nauczania języka litewskiego w szkole, opracował zbiory artykułów Lietuvių kalba mokykloje (tomy 1–3, 1983–1989). Ponadto od pewnego czasu jest aktywnym uczestnikiem projektu działalności oświatowej realizowanego przez wykładowców Wydziału Lituanistyki VPU i wspólnie z kolegami organizuje wyjazdowe konferencje oraz seminaria dla lituanistów z różnych miast Litwy. Szanownemu Profesorowi z okazji pięknego jubileuszu chciałoby się życzyć niesłabnącego entuzjazmu, dobrego zdrowia i sił do dalszego rozwiązywania zagadek dawnych pism litewskich oraz pracy na polu litewskiej leksykografii historycznej.