Dėl šalutinių priežasties sakinių su jungtuku „jog“

A. JUDŻENTIS. O zdaniach podrzędnych przyczynowych ze spójnikiem jog 77 ARTŪRAS JUDŽENTIS Lietuvių kalbos institutas O ZDANIACH PODRZĘDNYCH PRZYCZYNOWYCH ZE SPÓJNIKIEM JOG W artykule analizowane są podrzędne człony przyczynowe zdań złożonych podrzędnie, łączone za pomocą spójnika jog: omówiono ich użycie od pierwszych pism litewskich do czasów współczesnych, ukazano rozwój ich kodyfikacji w języku ogólnym, uwypuklono kryteria kodyfikacji oraz przedstawiono argumenty przemawiające za pozytywną kodyfikacją. 1. DANE Z DAWNIEJSZYCH PISM I DIALEKTÓW 1.1. Heinrich Johann Lysius w rękopiśmiennym Małym katechizmie (1719) Fragment o stworzeniu kobiety z dzieła Marcina Lutra przetłumaczył następująco: Jr Ponas Diewas padáre Moterißk iß to Sʒonkaulio, kurr iß mogaus ėms buwo, ir atwede jopi. Wtedy rzekł człowiek: To jest kość z kości mojej i ciało z ciała mego. Dlatego też będzie nazwana Wyreną, ponieważ z męża wyjęta jest Łk 4514–17 W tym przekładzie uwagę zwraca nie tylko neologizm vyrienė, lecz także podrzędne zdanie przyczynowe z łącznikiem jog, wskazujące motyw nazwania. Wybierając go, Lysijus nie wyróżniał się spośród innych autorów i tłumaczy ówczesnych Prus Wschodnich. Łącznik jog i różne jego warianty były już używane w takich zdaniach przez Martynasa Mažvydasa (por. Hermann 1912: 8, 12; Drotvinas 1964: 21t; Urbas 1996: 175), np. : Ty ßmagau turi garbinti Diewa / Jag tawe taip gierai gis papeneia MžK 122(76)10–11 Takich zdań okolicznikowych przyczyny używali Baltramiejus Vilentas (por. Hermann 1912: 25), Jonas Bretkūnas (por. Leskien 1903: 106; Hermann 1912: 28; Kibildaitė 2001: 136t) i inni (por. Bezzenberger 1877: 266; Hermann 1912: 67). To, że łącznik jog był używany w zdaniach podrzędnych przyczynowych, Zdania 78 KULTURA JĘZYKA | 82 w zdaniach był normatywnym zjawiskiem zachodniego wariantu języka dawnych pism litewskich, potwierdza Grammatica Lithvanica Daniela Kleina (1653), w której został zapisany obok innych spójników oznaczających relacje przyczynowe (por. PLKG 1957: 142). podrzędne tego typu były szeroko stosowane także w pismach opracowywanych i publikowanych w Wielkim Księstwie Litewskim. Znajdujemy je w katechizmie1 i Postylli Mikołaja Daukszy (zob. Hermann 1912: 32, 36; Drotvinas 1964: 21t), np. : M. Kaipóġ númire Diewîſtei / argu Ʒmogîſtei? Mo. Ʒmogîſtei kaipʼ mógus / iog Diewiſtei kaipʼ Diewas / niekadʼ negałêio mirṫ / nei wel kſt DK 3414–20 Takich zdań przyczynowych używali także inni przedstawiciele środkowego wariantu języka dawnych pism: Simonas Vaišnoras (zob. Michelini 1991: 224), autorzy Knygos nobažnystės krikščioniškos (zob. Drotvinas 1964: 21t), Samuelis Boguslavas Chylinskis (zob. Drotvinas 1964: 21t). We wschodnim wariancie języka dawnych pism podrzędne zdania okolicznikowe przyczyny ze spójnikiem jog są znane z przekładu katechizmu Ledesmy z 1605 r. (Hermann 1912: 41) oraz z Ewangelii i epistoł Jonasa Jaknavičiusa, por. : Atáio auſiumṕ máno newieno odʒey / kuriê neyßmánu sákos Cathechiſmo pérguldito / nuog io miliſtos kúngo Mikalóiaus Dáukßos Kanoniko Banicios Ʒemáycu / iog ésus ánas pérguldis ii Ʒemáytißkay LK A2r4–12 I porodziła swego pierworodnego syna, owinęła go w pieluszki i położyła w żłobie, ponieważ nie było dla nich miejsca w gospodzie. JE 913–19 Takie zdania stosował również Konstantinas Sirvydas (Hermann 1912: 44; Drotvinas 1964: 21t). Zdanie podrzędne przyczyny z tym spójnikiem znajdujemy w trzecim wydaniu Dictionarium trium linguarum (1642): Muſʒkuł w ćiele wierʒt / y cʒłowiecʒẽ. Muſculus. Część ciała nazywana pełełe / ponieważ jest pełey nudirtay. SD3 183 Eduard Hermann zauważył, że we wschodnim wariancie języka piśmiennego spójnik jog był najczęściej używany w zdaniach okolicznikowych przyczyny, natomiast w pismach autorów Prus Wschodnich – w zdaniach wyjaśniających (1912: 67). 1 Zresztą aż jedna trzecia wszystkich zdań podrzędnych przyczyny z tym spójnikiem nie ma odpowiedników w polskim oryginale (por. Judžentis, Pajėdienė 2006: 32). A. JUDŽENTIS. O zdaniach podrzędnych przyczynowych ze spójnikiem jog 79 Zatem podrzędne zdania okolicznikowe przyczyny ze spójnikiem jog są charakterystyczną cechą zdania złożonego dawnych pism litewskich, normatywnym zjawiskiem ówczesnego języka piśmiennictwa. Takie zdania występowały nie tylko w tekstach tłumaczonych, lecz także w tekstach oryginalnych (por. przytoczone zdania anonimowego tłumacza katechizmu Ledesmy i K. Sirvydasa) – najprawdopodobniej zostały przejęte z języka mówionego2. W języku starolitewskim spójnik jog i różne jego warianty były jednym z najszerzej stosowanych środków łączenia w złożonych zdaniach podrzędnych; z członem głównym łączył on nie tylko zdania podrzędne przyczynowe, lecz także wyjaśniające, określające (skutkowe), a nawet celowe (Hermann 1912: 67–68; Ambrazas 2006: 468, 482). E. Hermann nie miał wątpliwości, że w trzech pierwszych znaczeniach był on wcześniej używany w całej Litwie3. Prawdą jest, że nawet w języku starolitewskim zdania z tym spójnikiem nie stanowiły dominującego typu podrzędnych zdań przyczynowych: już wówczas w tych zdaniach używano wariantów spójników nes i kadangi, a także przenikał do nich spójnik kad. Podrzędne zdania przyczynowe ze spójnikiem jog były używane również w późniejszych czasach. Można je znaleźć w napisanym gwarą kretyngowską Ziwacie (1759), np. : Jezus ponieważ był bardzo dręczony, zmęczony, w gęstej dolinie na tej drodze Z 187, 26–188, 1; Co zrobiłeś, że twój lud tak bardzo cię znienawidził: że wszyscy zbuntowali się przeciw tobie, chcąc cię zabić na krzyżu Z 20822–25 Takie zdania stosował również Kiprijonas Lukauskas w rękopiśmiennych kazaniach z końca XVIII wieku, np. : Tak mocno wierzę i wyznaję dlatego, że Ty to objawiłeś. Który jesteś Nieskończoną Sprawiedliwością LP 5712–13 Znajdujemy je również w modlitwach i aktach wiary w elementarzu Kajetonasa Nezabitauskisa Naujas mokslas skaitymo (1824): Boże najlepszy! upadłem, żałując z głębi serca, <...> dlatego, że Ciebie, który jesteś samą prawdziwą dobrocią, obraziłem NE 3826–31 2 Nie można zgodzić się z opinią wyrażoną przez Jonasa Palionisa w Historii litewskiego języka literackiego na temat zdań podrzędnych z podrzędnym członem przyczynowym, przyłączonym spójnikiem jog, oraz różnymi korelatami w zdaniu nadrzędnym: „można sądzić, że miały one charakter okazjonalny i powstały pod wpływem polskich oryginałów” (1979: 70). Tej myśli nie ma już w drugim wydaniu podręcznika – zapewne autor z niej zrezygnował (por. 1995: 75). 3 Por.: „Nie wątpię, że znaczenie konsekutywne, podobnie jak przyczynowe i eksplikatywne, niegdyś rozciągało się na całą Litwę” (1912: 68). 80 KULTURA JĘZYKA | 82 W Słowniku języka litewskiego podano przykłady użycia spójnika jog w zdaniach podrzędnych przyczynowych (LKŽ IV 352) z trzeciego wydania słownika K. Sirvydasa (zob. przytoczone zdanie), z pism Laurynasa Ivinskisa i Jonasa Jablonskisa, a ponadto zamieszczono odsyłacze do słownika Pilypasa Ruigysa (1747), Adalberta Bezzenbergera (Beiträge 1877) oraz pism Ambraziejusa Pabrėžy. Użycie formy jogei w znaczeniu przyczynowym ilustruje zdanie z pism Motiejusa Valančiusa. Po dokładniejszym zbadaniu literatury pięknej drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX wieku Julija Žukauskaitė ustaliła, że spójnika jog w zdaniach podrzędnych przyczynowych używali Simonas Daukantas, Motiejus Valančius, Laurynas Ivinskis, Juozapas Dovydaitis, Žemaitė, Vaižgantas, Petras Cvirka i inni (Žukauskaitė 1960: 47–49). Autorka twierdzi, że „w pismach naszych klasyków spójnik jog jest używany rzadko” (tamże, 33), jest on „bardzo częsty tylko w piśmie” (35), jednak wcześniej „zwyczajowy jog był używany znacznie szerzej[,] niż kad” (34), a „[d]awniej piszący pisarze żmudzcy również używają spójnika jog częściej niż kad” (33). 1.2. Niewiele jest danych o używanych w gwarach zdaniach podrzędnych przyczynowych ze spójnikiem jog. Warto zauważyć, że składnia naszych gwar, w odróżnieniu od fonetyki i morfologii, jest w ogóle bardzo słabo opisana. Już w gramatyce Augusta Schleicher znajduje się uwaga, że spójnik ten jest charakterystyczny dla starszego języka i piśmiennictwa; w ówczesnym języku mówionym Małej Litwy był już rzadko używany: „jezt wird es in der gewönlichen sprache wol wenig mer gebraucht“ (Schleicher 1856: 332). Spójnik jog w znaczeniach nes i kadangi nie ilustruje przykładami gwarowymi LKŽ. Chociaż o rzadkim użyciu tego spójnika w znaczeniu przyczynowym wspomina Juozas Senkus w artykule „Spójnik, wykrzyknik i wyraz dźwiękonaśladowczy w gwarach kapsów i zanawyków”, podaje jednak przykład zdania wyjaśniającego (por. 1961: 111). Przykładów gwarowych w artykule o spójniku jog w języku literackim nie podaje również J. Žukauskaitė, lecz jej zdaniem „w żywej mowie także obecnie jog mogłoby być używane w takim [przyczynowym] znaczeniu. Świadczą o tym zapisane przez A. Juškę pieśni oraz opowieści J. Basanavičiusa, w których niektóre użycia jog całkowicie odpowiadają literackiemu spójnikowi kadangi” (Žukauskaitė 1960: 47). Istotna jest również uwaga autorki o „myleniu” spójnika jog i partykuły juk w niektórych gwarach (tamże, 50). Być może za zdanie podrzędne przyczynowe należy uznać również zdanie ze spójnikiem jogeis użytym w opowieści zapisanej pod koniec XIX w. przez Mečislovasa Davainisa-Silvestraitisa w okolicach Rosień, por. : A. JUDŽENTIS. O zdaniach podrzędnych przyczynowych ze spójnikiem jog 81 Cóż już tutaj wypłaczecie i wyłkacie. Kad już, bodaj, na zawsze przepadło, że kto wyjdzie z worka, ten ginie DSP 143 Właśnie w gwarach żmudzkich i północnych gwarach auksztockich zdania podrzędne przyczynowe ze spójnikiem jog lub jego wariantami mogły zachować się najdłużej. To, że zdania podrzędne przyczynowe ze spójnikiem jog nie mają (albo prawie nie mają) oparcia we współczesnych gwarach, nie może być rozstrzygającym argumentem za ich kodyfikacją: we współczesnych gwarach rzadko używane są również zdania podrzędne celowe ze spójnikiem idant, zdania przyczynowe ze spójnikiem kadangi itp., jednak uważa się je za właściwe dla języka ogólnego ze względu na celowość stylistyczną i funkcjonalną. 2. WSPÓŁCZESNE UŻYCIE Przykładów użycia we współczesnym języku zdań podrzędnych przyczynowych ze spójnikiem jog szukano w Korpusie tekstów współczesnego języka litewskiego (http://donelaitis.vdu. lt). W przeanalizowanych częściach korpusu „Prasa republikańska”, „Pamiętniki” i „Prasa popularna” znaleziono 24 takie zdania – stanowi to około 4 procent wszystkich podawanych w nich przykładów z tym spójnikiem (zob. tabelę 1). Na przykład w części „Prasa republikańska” spośród 194 zdań podrzędnych z tym spójnikiem 7 jest przyczynowych. Że nie jest to mało, pokazuje porównanie ze zdaniami określającymi – jednym z głównych typów użycia spójnika jog przedstawianych w pracach normatywnych – w tej części korpusu znaleziono ich tylko 2. W części „Pamiętniki” spośród 196 przykładów użycia spójnika jog aż 14 należy uznać za zawierające zdanie podrzędne przyczynowe (z nich 4 najprawdopodobniej za pośrednictwem cytatów trafiły do korpusu ze starszych pism, nie są one dalej cytowane). W części „Popularnej prasy” stosunek jest nieco inny: znaleziono 3 zdania podrzędne przyczynowe, a określających – 9. TABELA 1. Zdania podrzędne ze spójnikiem jog w Korpusie współczesnego języka litewskiego Tekstyno dalis Respublikinė periodika Memuarai Populiarioji periodika Zdania wyjaśniające 184 176 185 Zdania określające 2 6 9 Zdania przyczynowe 7 14 3 82 KALBOS KULTŪRA | 82 Tekstyno dalis Respublikinė periodika Memuarai Populiarioji periodika Zdania celowe 1 0 2 Ogółem przejrzano przykładów 194 196 199 Prasa republikańska4 Później I. M. powiedział mu, że znów czynione są wyrzuty z powodu tego, że umawiano się na zastrzelenie, a nie wysadzenie w powietrze; Prawie nie zdarzają się przypadki, gdy nasz klient był rozczarowany tym, że na pieniądze trzeba długo czekać; I zawsze można wyrażać niezadowolenie z uchwał rządu lub Sejmu. Nie dlatego, że są one wyraźnie błędne, lecz dlatego, że rzekomo mogłaby istnieć lepsza wersja; Wtedy najłatwiej posadzić za parawanem artystę (artystkę) „przygotowanego(-ą) do tematu”. Tym bardziej że niewychodzenie niektórych zza parawanu pod koniec programu jest niemal nieuniknione; Teraz poczuliśmy się zmęczeni i zaczęliśmy się martwić tym, że nie wiemy, czy zmierzamy we właściwym kierunku, ile już przeszliśmy, a może drepczemy w miejscu; V. J. obiecał zapłacić 2 tys. dolarów amerykańskich za to, że załatwił „pracę”; Teraz można już stwierdzić, że największą radość z awansu do ćwierćfinału przeżyli kibice reprezentacji Turcji, Rumunii i Hiszpanii. Pamiętniki W 1945 roku jedna z nauczycielek NRD została zwolniona z pracy za to, że ośmieliła się przeczytać w klasie fragmenty „Pippi Pończoszanki”; Wilhelm Ulson od ośmiu lat mieszka w mieszkaniu ciotki Edli i wuja Sikstena w Sztokholmie, jest niekochany i niepotrzebny. Być może dlatego, że przybrani rodzice bardziej chcieli wziąć z sierocińca dziewczynkę niż chłopca, ale nie dostali... Z drugiej strony krytycy, zestawiając Pippi z innymi wolnymi bohaterami, dostrzegają jej wyjątkowość i przewagę przede wszystkim dlatego, że jest „silna, wesoła i zasadniczo szczęśliwa”; Oto Mijo nieustannie pyta i sam odpowiada, dlaczego pomagają mu ziemia, jaskinia, drzewa – być może dlatego, że wszystkie one nienawidziły Kato... Być może dlatego, że jego fantastyczność, umowność są całkowicie oczywiste, a może dlatego, że jest rodzaju męskiego, obraz Karlssona wzbudził znacznie mniej pedagogicznej wrogości niż Pippi, chociaż poza tym oboje łączy niemało podobnych cech; Niektórzy lekarze z mojego dzieciństwa i okresu dorastania przemilczali nieprzyjemne fakty dotyczące cukrzycy „dla mojego dobra”, ponieważ sądzili, że nie jestem w stanie poradzić sobie z gorzkimi faktami; Tak, argumentów jest wiele. I nie tylko dlatego, że główną bohaterką jest dziewczynka; Te historie są szczególnie urzekające dlatego, że czytelnicy w różnym wieku mogą znaleźć w nich zupełnie różne rzeczy; [I] dla czytelników ta postać jest prawdopodobnie najbardziej atrakcyjna dlatego, że wywołuje radość rozpoznania samego siebie. 4 Język przykładów internetowych pozostawiono bez korekty. Ciąg dalszy tabeli 1 A. JUDŻENTIS. O zdaniach przyczynowych podrzędnych ze spójnikiem jog 83 Prasa popularna [N]ie wspomina o „Viagrze”, która, jak się wydaje, mogłaby dziś rozwiązać jej problemy. Być może niewiele wie o jej istnieniu? A może dlatego, że i tak nie przeżyjesz życia po raz drugi; Ale nigdy nie myślałem, że tak jest dlatego, że był pijany; Świadomie nie opowiadałem wam o całym przebiegu leczenia. Nie tylko dlatego, że przestrzegam niepisanych zasad etycznych. Przytoczone przykłady pozwalają wyróżnić kilka cech zdań podrzędnych przyczynowych z użyciem spójnika jog. Po pierwsze, oznaczają one stosunki przyczyny i skutku albo twierdzenia i jego logicznej podstawy. Po drugie, w zdaniu złożonym najczęściej występują po zdaniu nadrzędnym. Po trzecie, w zdaniu nadrzędnym mają korelaty: najczęściej dėl to, rzadziej todėl albo už tai. Korelaty zwykle występują przed spójnikiem i uwydatniają funkcję składniową zdania podrzędnego. Granice zdań bez korelatów nie zawsze są wyraźne, można je różnie interpretować (por. przytoczone zdanie Juo labiau jog kai kurių neišlindimas iš už širmos laidos gale yra beveik neišvengiamas). Cechy te analizowanych zdań można wyjaśnić wielofunkcyjnością i wieloznacznością współczesnego litewskiego spójnika jog (por. użycie jego synonimu – spójnika kad w odpowiednich zdaniach). Użycie spójnika jog w zdaniach podrzędnych było w 2003 r. rozpatrywane w podkomisji Państwowej Komisji Języka Litewskiego. Szkoda, że w uchwałach posiedzenia poprzestano jedynie na ogólnym stwierdzeniu, że „[s]pójniki idant i jog są dość archaiczne, dlatego należy ich używać rozważnie“. Podkomisja „wyrażała obawy, że jog, idant, bei są używane zbyt często, bezpodstawnie“ („Wiadomości podkomisji“, 2003 02 04, opracowała Aistė Pangonytė, www.vlkk.lt). Obawy podkomisji niejako wyjaśnia opinia Rity Miliūnaitė, że spójnik jog jest charakterystyczny dla „stylu pisanego, stylu książkowego, zwłaszcza języka naukowego, w którym używa się wielu zdań podrzędnych i współrzędnych“ (2006: 147)5. Tak określony zakres użycia i stylistyka spójnika jog nie pasują przynajmniej do współczesnych zdań podrzędnych przyczynowych. W części „Dokumenty państwowe LR“ Korpusu współczesnego języka litewskiego nie znaleziono ani jednego takiego zdania, a w części „Przekłady literatury filozoficznej“ – tylko jedno. O tym, że podrzędne zdania przyczynowe ze spójnikiem jog są dość szeroko używane w swobodnych stylach współczesnego języka, można się łatwo przekonać, korzystając z internetowej 5 Podobnego zdania o podrzędnych zdaniach przyczynowych ze spójnikiem jog w dawnych pismach litewskich był także Jonas Palionis: jakoby miały „[n]ie tylko archaiczny, lecz zarazem także książkowy odcień“ (1979: 70). 84 KULTURA JĘZYKA | 82 wyszukiwarki Google. Wpisawszy w polu wyszukiwania słowa „dėl to jog” lub „todėl jog”, znajdziemy wiele interesujących nas zdań nie tylko z prasy, lecz także ze stron dyskusyjnych, forów, blogów itp. Oto tylko kilka przykładów: Który członek zespołu stracił pracę, ponieważ nie chciał obcinać loków? www.supermama.lt/.../index.../t352404-400.html; wtedy zarzuć w inne miejsce, również powinieneś zdążyć wyciągnąć parę, a dzieje się tak dlatego, że szczupaczek przypływa w to miejsce, gdzie jest ruch http://www.biteplius.lt/lt/2club.main (opcje „Ja i inni”, „Klub wędkarzy”, temat „Łowienie szczupaków na żywą rybkę”). Wszystko to pokazuje, że zakres stosowania podrzędnych zdań przyczynowych ze spójnikiem jog we współczesnym języku jest szeroki; dość często pojawiają się one w swobodnych gatunkach języka publicznego, bliskich nie tylko językowi pisanemu, lecz także mówionemu (zob. o nich Miliūnaitė 2008). Rozprzestrzenianie się takiego użycia można zapewne wyjaśnić także dążeniem do pewnej systemowości: synonimia spójników kad i jog w znacznie częściej używanych zdaniach wyjaśniających, a także określających, podtrzymuje i sprzyja używaniu spójnika jog również w zdaniach podrzędnych przyczynowych. 3. NORMOS TYRIMAI IR KODIFIKAVIMO RAIDA6 Jonas Jablonskis, rozważając kwestię pisowni spójnika jog, zdanie podrzędne przyczynowe z tym spójnikiem (z katechizmu z 1598 r.) zacytował już w 1893 r. (zob. Balčikonis, red. 1935: 23). W gramatyce z 1901 r. podano kilka przykładów zdań określających (lub skutkowych) i wyjaśniających, połączonych spójnikiem jog (i jego wariantami juog, juogei) (Jablonskis 1957: 157). Szerzej użycie tego spójnika w zdaniach podrzędnych opisano w składni języka litewskiego (1911): podano w niej przykłady poprawnego użycia jog w zdaniach podmiotowych (1957: 491), orzecznikowych (tamże, 492), dopełnieniowych (493), przydawkowych (495), przyczynowych (500) i okolicznikowych sposobu (506). O użyciu spójnika jog w zdaniach złożonych i jego relacjach ze spójnikiem kad krótko pisali także Antanas Salys oraz Leonardo Dambrauskas-Dambriūnas. W książce Gimtosios kalbos klausimų kraitelė, odpowiadając na pytanie, kiedy przy łączeniu zdań należy używać kad, a kiedy jog, A. Salys proponuje ten drugi 6 Krótko użycie spójników podrzędnych jog i kad omówiła Rita Miliūnaitė (zob. 2003: 199–200). A. JUDŻENTIS. W sprawie podrzędnych zdań przyczynowych ze spójnikiem jog 85 używać „tam, gdzie w zdaniu tłoczy się wiele kad” (GK1 1938, 9: 138 = Jonikas, red. 1979: 261). W tym samym miejscu podaje on także przykłady użycia tego spójnika w zdaniach wyjaśniających i przyczynowych. Nie gani takiego użycia, tylko zauważa, że „teraz we wszystkich tych zdaniach zazwyczaj skłaniamy się do używania wyłącznie kad” (tamże). Niemal w tym samym czasie L. Dambrauskas-Dambriūnas pisał w Kalbos patarėjas, że spójniki jog i kad mają to samo znaczenie, tylko ten drugi jest używany częściej (KP 1939: 58). Podobnie pisze w chicagowskim zbiorze pytań dotyczących języka ojczystego Gimtosios kalbos klausimų kraitelė: „Spójniki kad i jog często nie różnią się znaczeniem i w wielu przypadkach w tym samym zdaniu można użyć jednego albo drugiego” (GK2 1960, 4: 75), jednak w zdaniach wyjaśniających zaleca dawać pierwszeństwo spójnikowi kad. Najdokładniej użycie spójnika jog w języku ogólnym w pracach napisanych w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku zbadała i opisała Julija Žukauskaitė. We wspomnianym artykule o litewskim spójniku języka literackiego jog (1960) stwierdza ona, że zdania złożone ze spójnikami kad i jog różnią się „brzmieniem dźwięków łączonych słów” oraz odcieniami stylistycznymi – użycie spójnika jog „nadaje myśli zdania pewną deklaratywność” (tamże, 34–35). Wniosek autorki brzmi: „[s]pójnika jog używa się w zdaniach podrzędnych podmiotowych, orzecznikowych, dopełnieniowych, przydawkowych, sposobu i niekiedy okolicznikowych przyczynowych” (tamże, 35). Po osobnym zbadaniu użycia tego spójnika w zdaniach podrzędnych przyczynowych J. Žukauskaitė dochodzi do wniosku: „[w]spółcześnie w litewskim języku literackim zazwyczaj nie łączymy spójnikiem jog zdań podrzędnych okolicznikowych przyczynowych. Ale w żywym języku także obecnie jog mogłoby być używane w takim znaczeniu” (tamże, 47). Następnie autorka pokazuje, jak również sami językoznawcy zawężali użycie spójnika jog w języku ogólnym: zdania podrzędne przyczynowe z tym spójnikiem w wydaniu pism Žemaitė z 1948 r. w wydaniu z 1956 r. konsekwentnie zastąpiono zdaniami ze spójnikami kad albo nes (tamże, 47–48). Jonas Balkevičius w książce Dabartinės lietuvių kalbos sintaksė w ogóle nie wspomina o spójniku jog w rozdziale poświęconym zdaniom podrzędnym przyczynowym (1963: 362–363). Kolejny artykuł poświęcony użyciu spójnika jog J. Žukauskaitė rozpoczyna następującym zdaniem: „Spójnik jog w gwarach jest obecnie używany już tylko w nielicznych miejscach” (1968: 21). Pozwala to przypuszczać, że autorce wiadome było, iż dawniej w gwarach spójnik ten był używany szerzej niż obecnie. W Gramatyce języka litewskiego (LKG 1971: 675–677) użycie spójników jog i kad podsumowuje ona następująco: „[z]naczenia spójników jóg i kàd pokrywają się tylko w pewnych przypadkach. Ten drugi jest częstszy i może być używany w znaczeniach, które nie są właściwe spójnikowi jóg”