Marijos Razmukaitės onomastikos darbai

K. GARŠVA. Prace onomastyczne Mariji Razmukaitė 297 KAZIMIERAS GARŠVA Instytut Języka Litewskiego MARIJI RAZMUKAITĖ PRACE ONOMASTYCZNE Kiedy Algirdas Sabaliauskas będzie drukował trzeci tom Historii języka litewskiego, pod prezentacją Mariji Razmukaitė wskaże literaturę: Norkaitienė M. Miło widzieć koleżankę, która liczy lata dokonanymi pracami (Gimtoji kalba 3, 2001). A innym źródłem być może będzie również ten artykuł. Wielki kronikarz zapewne przemilczy, że niegdyś nasze stoły stały naprzeciw siebie, a za ścianą M. Razmukaitė przez kasztany patrzyła na kościół św. Piotra i Pawła (z trzeciego piętra jest to dobrze widoczne) i wciąż pisała, pisała o nazwach własnych – nazwach miejscowości, nazwiskach i nieco o dialektach. Ponieważ urodziła się 1 kwietnia, życzenia nadchodzą w różnym czasie. Vytautasowi Ambrazasowi, Algirdasowi Sabaliauskasowi, Zigmasowi Zinkevičiusowi udało się przyciągnąć do Instytutu Języka Litewskiego także swoje potomstwo, a Pranas Razmukas1 był chyba jedynym, którego w Instytucie reprezentowały dwie córki – Bi1 Pranas Razmukas (1908–2002) urodził się w Wilnie w rodzinie kilku pokoleń kolejarzy, których miejsce pracy się zmieniało. Jego ojciec pochodził z Żasł, dziadek – z parafii Nocza. W 1926 r. osiemnastoletni Pranas zaczął pomagać J. Basanavičiusowi i do 1994 r. oficjalnie pracował w Instytucie. Ponieważ Litewskie Towarzystwo Naukowe jest prekursorem Instytutu, można powiedzieć, że P. Razmukas jest człowiekiem, który najdłużej (68 lat) pracował w Instytucie i go chronił. 298 KALBOS KULTūRA | 84 rutė i Marytė. Do 2004 roku rodzina mieszkała również w budynku pomocniczym Instytutu – przy ul. Antakalnio 6-6, a więc jej związek z Instytutem był ściślejszy niż w przypadku pracowników mieszkających dalej. Ci, którzy obcowali z Pranem Razmukasem, pamiętają, jak szanował Jonasa Basanavičiusa, którego był nieoficjalnym sekretarzem, oraz innych wielkich mężów narodu, jak chronił ich relikwie i sam Instytut. Pisał o tym w swoich wspomnieniach: „Pracując w tak szacownej Instytucji jak LMD [Litewskie Towarzystwo Naukowe], u boku Patriarchy narodu litewskiego, dr. J. Basanavičiusa, a później także w kontynuacji tej Instytucji – Instytucie Języka i Literatury Litewskiej, w najbardziej burzliwym okresie w historii świata kochałem Instytucję i jej broniłem, ponieważ uważałem – i jestem o tym przekonany w stu procentach – że jest ona potrzebna całej Litwie jako jedyna na świecie Instytucja lituanistyczna, jako światowe centrum lituanistyki, mające znaczenie dla całej ludzkości.2“ Marija była w Instytucie jedną z niewielu prawdziwych wilnianek, a po ukończeniu w 1965 r. Uniwersytetu Wileńskiego pracowała w nim przez 45 lat. Po pięknym okresie – 33 latach – obroniła rozprawę doktorską „Litewskie ojkonimy sufiksalne“. Obecnie jest najstarszą specjalistką w dziedzinie nazewnictwa, przez długi czas i cierpliwie pracowała w Instytucie z Aleksandrem Vanagasem i Vitaliją Macijauskienė, a sama powinna napisać wartościowe wspomnienia dotyczące gromadzenia i badania nazewnictwa. M. Razmukaitė jest autorką lub współautorką dziewięciu prac naukowych: Atlasu języka litewskiego (t. 1, 1977), Słownika litewskich nazwisk (t. 1, 2, 1985, 1989; wraz z A. Vanagasem i V. Maciejauskienė – za niego w 1993 r. przyznano Nagrodę Naukową Republiki Litewskiej), Słownika akcentowania nazw miejscowych (1994; wraz z Vytautasem Vitkauskasem), Litewskich ojkonimów sufiksalnych (1998; rozprawa doktorska ze streszczeniem), Litewskich tradycyjnych nazw miejscowych (2002; wraz z Aiste Pangonytė), Słownika nazw miejscowych (2002; wraz z Aldonasem Pupkisem), Słownika nazw miejscowych Litwy (t. 1, 2008; wraz z L. Bilkisem i V. Maciejauskienė). M. Razmukaitė napisała około 70 artykułów naukowych (w większości o nazwach miejscowych Litwy). Połowa z nich została opublikowana w periodykach Instytutu Języka Litewskiego – w „Kultúra języka” – 27 artykułów, w „Zagadnieniach językoznawstwa litewskiego” – 5 artykułów, a także w pracach Akademii Nauk, „Lituanistyce”, czterech czasopismach międzynarodowych oraz w dwóch zagranicznych zbiorach artykułów naukowych. Kultura języka – wielka miłość M. Razmukaitė; tutaj opublikowano najwięcej jej artykułów (zaczyna w 1967 r., a kończy w 2009 r.). W trzech zeszytach czasopisma (nr 38, 63, 76) znajdują się nawet po dwa jej artykuły. 2 Razmukas P. Wspomnienia (rękopis). Dział Rękopisów Biblioteki LLTI. K. GARŠVA. Prace Mariji Razmukaitė z zakresu onomastyki 299 Z utrwalaniem norm językowych wiążą się również regionalne publikacje o Gaidė i Rimšė, Kernavė, Dubingiai, Gervėčiai, Małej Litwie, Kupiškis, Obeliai i Kriaunos, Rozalimas, Lygumai, Raguvie, Veliuonie, Viduklė, ziemi lidzkiej, Seredžiusie, Kvėdarna, Šilalė, Papilė, Jieznas, Stakliškės, Laukuva, Paupys (książki wymieniono w takiej kolejności, w jakiej zostały wydane). Łącznie jest 21 takich zbiorów artykułów. I nie należy sądzić, że artykuły opublikowane w tych zbiorach są odległe od nauki. Czasami mogą być bardziej naukowe i cenniejsze dla nauki niż artykuły opublikowane w prestiżowych wydawnictwach. W regionalnych wydawnictwach wydawnictwa „Versmė” o litewskich wałach, publikowanych od 1994 roku, artykuły naukowe są recenzowane i nie należałoby nazywać ich popularnonaukowymi. Dzieła monumentalne, badanie, normalizacja i popularyzacja nazewnictwa, wydawnictwa regionalne, zbieranie faktów językowych podczas ekspedycji były i są dla Litwy bardzo ważne. Bez słowników, których współautorką jest M. Razmukaitė, nie mogą się obejść użytkownicy języka ogólnego, pragnący podawać poprawne formy nazw miejscowości i nazwisk oraz poprawnie je akcentować. Użytkownicy języka państwowego nie mogą się również obejść bez znormalizowanych tradycyjnych nazw miejscowości Białorusi, obwodu królewieckiego, Łotwy i Polski; właśnie za ich zbieranie i ustalanie autentycznych form M. Razmukaitė zasłużyła się najbardziej. NAJWAŻNIEJSZE PUBLIKACJE MARII RAZMUKAITĖ 1. Atlas języka litewskiego 1. Leksyka, Wilno: Mokslas, 1977, 40–41, 82–86; mapy. Nr 6, 29–32. (Red. odp. K. Morkūnas). 2. Słownik litewskich nazwisk 1–2, Wilno: Mokslas, 1985–1989 (opracowany tekst liter C, Č, F, G, K (części), L, R, S, T, U, V, Z, Ž do części dotyczącej wyjaśnienia pochodzenia). (Red. odp. A. Vanagas). 3. O niektórych konstrukcjach temporalnych. – Kalbos kultūra 13, 1967, 30–34. 4. Cechy morfologii czasownika w dialekcie okolic Gaidės i Rimšės. – Gaidės ir Rimšės apylinkės, Wilno: Vaga, 1969, 290–299. 5. Poprawnie używajmy form adresatywnych. – Kalbos kultūra 20, 1971, 21–22. 6. O pochodzeniu imienia Trojdena. – Kernavė, Wilno: Vaga, 1972, 297–299. 7. Jak pytać o imię? – Kalbos kultūra 22, 1972, 14. 8. Nazwiska okolic Kiernowa. – Kernavė, Wilno: Vaga, 1972, 300–303. 9. Postacie powieściowe i ich imiona. – Kalbos kultūra 24, 1973, 53–56. 10. Pseudonim czy pseudonimka. – Kalbos kultūra 26, 1974, 37–38. 11. Į Pãbradę czy Pabrãdę. – Kalbos kultūra 29, 1975, 75. 300 KALBOS KULTūRA | 84 12. Akcentowanie litewskich nazwisk z przyrostkiem -enka. – Kalbos kultūra 33, 1977, 78. 13. Akcentuacja nazwisk z przyrostkami -auskas i -inskas. – Kalbos kultūra 35, 14. 1978, 60–61. Forma liczby nazw miejscowych. – Kalbos kultūra 38, 1980, 64–66. 15. Normatywne formy nazw niektórych miejscowości znajdujących się poza Litewską SRR. – Kalbos kultūra 38, 1980, 50–55. 16. Nazwy miejscowości Litewskiej SRR utworzone przyrostkowo od hydronimów. – Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 21, 1981, 199–205. 17. Oikonimy Litewskiej SRR utworzone od nazw osobowych za pomocą przyrostków. – Prace Litewskiej SRR Akademii Nauk. Seria A. 2(83), 1983, 146–153. 18. Nazwiska ludzi i nazwy miast. – Kultura języka 46, 1984, 53–56. 19. Tradycyjne litewskie odpowiedniki nazw miejsc historycznych obwodu kaliningradzkiego. – Kultura języka 49, 1985, 73–80. 20. Nazwy miejscowości Litewskiej SRR i przymiotniki z przyrostkiem -ский z ich transkrybowanych form. – Kalbos kultūra 55, 1988, 74–79. 21. Apelatywne oikonimy Litewskiej SRR utworzone za pomocą przyrostków. – Prace Akademii Nauk Litewskiej SRR. Seria A. 3(104), 1988, 88–104. 22. Etnonimy i nazwy miejscowości. – Kalbos kultūra 56, 1989, 69–73. 23. Bardziej charakterystyczne przyrostki słowotwórcze oikonimów Litewskiej SRR. – Prace Litewskiej SRR Akademii Nauk. Seria A. 3(108), 1989, 138–147. 24. Leksykalno-strukturalne cechy nazw miejscowości mieszkalnych okolic Gierwiat. – Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 28, 1989, 77–83. 25. Nazewnictwo okolic Dubicz. – Dubicze, Wilno: Mintis, 1989, 220–232. 26. Przezwiska mieszkańców Gierwiat. – Gierwiaty, Wilno: Mintis, 1989, 283–287. 27. Nazwy miejscowości krainy Donelaitisa. – Kalbos kultūra 57, 1989, 63–71. 28. Co mówią wymarłe nazwy wsi. – Kalbos kultūra 61, 1991, 67–71. 29. Litewskie ojkonimy wywiedzione z innych ojkonimów. – Lituanistica 2(6), 1991, 30. Należy akcentować Kãpčiamiestis. – Kalbos kultūra 63, 1992, 79–80. 31. Varėna, ale nie Varėnavas. – 53–60. Kalbos kultūra 63, 1992, 82. 32. Rozpowszechnienie na Litwie oikonimów powstałych od nazw osobowych z przyrostkami patronimicznymi. – Lietuvių kalbotyros klausimai 32, 1993, 133–165. 33. Litewskie nazwy miejscowości rejonu warenawskiego i okolic. – Kalbos kultūra 64, 1993, 66–80 (wspólnie z A. Vidugirisem). 34. Oikonimia Kraju Kłajpedzkiego. – Lietuvių kalbotyros klausimai 31, 1994, 35. Zanikłe nazwy 152–162. litewskich majątków ziemskich (miejsc po majątkach) oraz folwarków. – 1994, 82–93. Kalbos kultūra 66, 36. Oikonimia Małej Litwy. – Lietuvininkų žodis, Kowno: Litterae universitatis, 1995, 528–546. K. GARŠVA. Prace onomastyczne Mariji Razmukaitė 301 37. Volýnė, Volùinė czy inaczej? – Kalbos kultūra 67, 1995, 86–87. 38. Kilka uwag o ojkonimii Prus Litwy o budowie sufiksalnej (i z sufiksami). – Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 36, 1996, 74–82. 39. Nazwy miejsc zamieszkałych okolic Kupiškisu. – Kupiškio kraštas, Wilno: Varnas, 1997, 330–346. 40. Litewskie ojkonimy sufiksalne od nazw osobowych. – Baltistica 32(1), 1997, 41. 111–116. Nazwy miejsc Mierzei Kurońskiej i Zalewu Kurońskiego. – Kalbos kultūra 69, 1997, 74–81. 42. Niektóre miejscowościowe nazwy własne odosobowe z okolic Obelių i Kriaunų. – Obeliai. Kriaunos, Vilnius: Versmė, 1998, 616–626 (wraz z K. Eigminem). 43. Nazwy miejscowości regionu Daugyvenė. – Region Daugyvenė, Kaunas: wydawnictwo Uniwersytetu Witolda Wielkiego, 1998, 37–41. 44. Litewskie oikonimy sufiksalne. Streszczenie rozprawy doktorskiej, Vilnius, 45. Oikonimy sufiksalne 1998. od nazw osobowych i apelatywnych określeń osób. – Acta linguistica lithuanica / Lietuvių kalbotyros klausimai 41, 1999, 46. Recenzja. Vilius Pėteraitis. Nazwy 159–201. miejscowości Małej Litwy i Tvangsty, Wilno: Mažosios Lietuvos fondas. Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 1997, 607 s. – Acta linguistica lithuanica / Lietuvių kalbotyros klausimai 41, 1999, 244–247. 47. O pochodzeniu i pisowni jednej nazwy miejscowości z obwodu grodzieńskiego. – Kalbos kultūra 73, 2000, 117–118. 48. Kilka uwag dotyczących rozpowszechnienia na Litwie derywatów ojkonimów z przyrostkami -inink- (dial. -inyk-), -nink- (dial. -nyk-). – Linguistica 142–150. Lettica 8, 2001, 49. Nazwy miejsc zamieszkanych. – Lygumai. Stačiūnai, Wilno: Versmė, 2001, 589– 593. 50. Nazwy miejsc zamieszkanych okolic Raguvy. – Raguva, Wilno: Versmė, 51. 2001, 788–792. Nazwy miejsc zamieszkanych. – Veliuona, Vilnius: Versmė, 2001, 924–925. 52. Cechy słowotwórcze litewskich złożonych ojkonimów. – Acta linguistica lithuanica / Lietuvių kalbotyros klausimai 46, 2002, 121–130. 53. Słownik akcentuacji nazw miejscowych, Vilnius: Kultūra, 1994 (z V. Vitkausem). 54. Litewskie tradycyjne nazwy miejscowe, Vilnius: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 2002 (z A. Pangonytė). 55. Słownik nazw miejscowych. Vilnius: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 2002 (z A. Pupkisem). 56. Nazewnictwo okolic Viduklė. – Viduklė, Kowno: Towarzystwo Simonasa Stanevičiusa, 2002, 1062–1071. 302 KULTURA JĘZYKA | 84 57. Nazwy miejscowe okolic Pelesy. – Litwini ziemi lidzkiej. 2 monografia, Kowno: Poligrafija ir informatika, 2002, 666–680. 58. Formy określone przymiotnika aukštas, aukšta w nazwach miejscowych. – Kultura języka 76, 2003, 63–66. 59. Nazwy miejsc zamieszkałych okolic Seredžiusa. – Seredžius, Wilno: Versmė, 2003, 929–931. 60. Złożone oikonimy litewskie. – Baltu filoloğija XII (2), 2003, 63–80. 61. Nazwy miejscowości okolic Kvėdarny (pochodzenie i derywacja). – Kvėdarna. Wilno: Versmė, 2004, 865–869. 62. Recenzja. Aušra Žemienė. Tworzenie i pochodzenie nazwisk Litwinów z powiatu Ragainė w XVIII–XIX w. (rozprawa doktorska, Wilno, 2004, 241 s.). – Archivum Lithuanicum 6, Wiesbaden 2004, 359–363. 63. O kilku etymologiach. – Onomastica Lettica 2, Ryga, 2004, 144–151. 64. Rozprzestrzenienie oikonimów z wariantami przyrostka -išk. – Kalbos kultūra 78, 65. Nazwy miejscowości w litewskich formach gmin Sejny i Suwałki (cechy budowy i 2005, 171–174. pochodzenia). Gwary i onomastyka pogranicza polsko-wschodniosłowiańskiego i słowiańsko-bałtyckiego, Białystok, 2006, 283–291. 66. Nazwy miejscowości w okolicach Szyłeli (pochodzenie i budowa). – Šilalės kraštas, Wilno: Margi raštai, 2006, 617–620. 67. Nazwy miejscowości w okolicach Papilė. – Papilė, Wilno: Versmė, 2006, 68. Pierwotne, liczby mnogiej i utworzone za pomocą końcówek litewskie ojkonimy pochodzące od hydronimów. – Lituanistica 1(73), 2008, 60–72. 69. 250–252. Pochodzenie i budowa nazw miejscowości gminy Jezno. Tekst elektroniczny, 2008, http://www.llt.lt. 70. Pochodzenie i budowa nazw miejscowości gminy Stakliszki. Tekst elektroniczny, 2008, http://www.llt.lt. 71. Nazwy miejscowości okolic Łaukowy (w aspekcie budowy i pochodzenia). – Laukuva, cz. 2. Wilno: Versmė, 2008, 395–398. 72. O niektórych wymagających doprecyzowania formach nazw miejscowości. – Kalbos kultūra 81, 2008, 73. Nazwy miejscowe parafii Paupys. – Paupys, Kowno: 218–223. Simono Stanevičiaus bendrija, 2009, 160–163. 74. O niektórych zachodniolitewskich ojkonimach z przyrostkami. – Kalbos kultūra 82, 2009, 34–40. Otrzymano 2011 12 12