Rygiškių Jono „Lietuvjų kalbos sintaksės“ pavyzdžiai

V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksės pa yzdžiai 19 VITAS LABUTIS Vilniaus uni e si e as RYGIŠKI JONO LETUVJ KALBOS SINTAKSS PAVYZDŽI ESMINIAI VOZŽIAI: Jonas Jablonskis, sin aksė, ejemplos, uen es, pa eikimo modos. No an hace mucho sucako 100 años, cuando apa eció Rygiškių Jono (Jono Jablonskio) Li ujų kalbos sin aksė, I d. (Seinai, 1911) 1911. Zajsimoję discu i ejemplos de es a g amá ica i in b íchas su aožą debe íamos es o es o deci sob e las ci cuns ancias en las que ue on esc i os ese nues o sin aksés mokslui y escuelas de ado ėlių aidai ligi šiol signi ica i o abajo2. Sis eminio oda la sin aksés de la lengua li uanas no pa eikusios ni XVIIXVIII a. p ime as nues a g ama ica, ni XIX a. an ojoje mi ad c eadaas cien í icas g ama icas (Augus o Šleiche io, 1856 m.; F yd icho Ku šaičio, 1876 m.; An ano Ba anausko Kalbamokslis lie u iszkos kalbos, 1896 m.; Kazimie o Jauniaus Lie u ių kalbos g ama ika, hek og a uo a 1897 m.) y o as signi icanzas meno es g ama icas. J. Jablonskis desde p ime os agos g ama ica de la lengua li uanas ba os pe cepé, kokie kie i, pik žolėmis apaugę sin aksės di onai. Ya en 1890, ecensuando kun. Mykolo Miežinio Lie u išką g ama iką, él en a izó, qué p incipalmen e hay que iman al abajo: pačiam en ende eglas de mūsų dainų, mįslių (minklių), p iežodžių, pa a lių (JR IV: 3). Kelis hechos de la sin aksés de la lengua li uanas J. Jablonskis изnag inėjo 1893 m. Va pe imp esdin ame a ículo Medega sin aksiui. Pa edaguo ado ese a ículo en ó y en J. Jablonskio 1901 m. Li u iškos g ama ikos sky ių Keli sin aksio įs a ymai (JRR I: 158177). 1 Ją ci a emos de los lec o es más accesibles de J. Jablonskio Rink inių aš ų I omo (suda ė Jonas Palionis), p. 436548, y el nomb e ab e ina emos en J. Jablonskio Sin aksė o simplemen e Sin aksė. 2 La c eación de la sin ác ica y los en o nos de di usión es desc úbięs J. Palionis Jono Jablonskio Rink inių aš ų in oduce J. Jablonski y sus lib os de ex o de lengua li uanas. Pa icula men e de alladamen e odo es o discu ido A. Pi očkino en su es udio J. Jablonskis bend inés lie u ių kalbos puoselė ojas (1978), es e y ese iz yškin a A noldo Pi očkino p epa u os Jono Jablonskio laiškuose (1985) y no en uno de su a ículo. J. Jablonskio Sin aksės ejemplos impo ancia se menciona y esumeinamuosias ob as de his o ia de lenguas li uanas (Pe o Joniko, Jono Palionio, Algi do Sabaliausko, Zigmo Zinke ičiaus y k . ). 20KALBOS KUl ūRA | 85 lIE UVI KALBOS VADOVlPOREIKIS J. JABlONSKIO SINTAKSS PRETEKs as A ga iscu Li uani p ess, Li uanian kalba p adėjo skin is kelią į mokyklas, ad iškilo gy as eikalas suda inė i lie u ių kalbos p og amas y esc ibi ado ėlius. En es os abajos in oluc ó y J. Jablonskis: él c eó p og amas de lengua li uanas pa a escuelas p imedamosi3 y a Pane ėžio maes os semina iją s ojan iems u u os maes os de es e asun o, consul ó elemen o ių au o (Po ilą Višinskį, Ksa e ą Sakalauską y k .),pa icipó elemen o ių concu sos de e aluación. P. Višinskio y K. Sakalausko en elemen o ios in en ado ealiza J. Jablonskio p oclamado men is, que di igėlios p ime o hay que apoya se gy ąja kalba y au osaka. sin emba go comple amen e adecuado de los li uanos lengua manualéllo no hubo ni pa a las elemen a ias escuelas, el más ales di igėlių ca ecía a las más al as clases. J. Jablonskis in en aba p epa a nue a 1901 m. edición g ama ical, donde sin aksé upues a se sepa ada de mo ología y casual mucho que edi b a (ž . Palionis 1957: 3233). Sin emba go m. 1909 J. Jablonskis decidió esc ibi sepa adoą sin aksę de la lengua li u ias. en ese momen o le pa eció eque idísimo sis emigo sin aksés manualél. Los p ac ican es de la lengua ambién muy al aban eglas de sin axis sosis emizadas sin ellas e a di ícil espe a en disminui los e o es de es a á ea4. CAIPVO RÁSOMA Y SKElBIAMA J. JABlONSKIO SINTAKS Desde 1908 m. au ens J. Jablonskis abajó gimnasio de B es o maes o del la ín de lengua. A él, acla au am pedagógico abajo, edaga usiam Žemai ės apascimas y ocupėmusiam o os abajos, a sidė i lie u ių kalbos sin aksei neleng a ue encon a iempo. Nebe p ime a ez c ea i idad J. Jablonskis esujosi sac i ica e ano acacion. sin emba go aún sėgé keblūs s y uojancias de esc i u a y noeiškūs lie u iškų g ama ikos e minos de elección ūpesčiai. Aquí p a a u 3 J. Jablonskio los p og amas de lengua li uanas escuelas ue ap obado y publicado 1909 m. Lie u os ūkininko anexo Mokykla (Bui ydienė 2012: 189). 4 Respondiendo a las p eocupaciones de la comisión Vado ėlių J. Jablonskis cons a a a la escasez de muchos buenos di ige ios escola es y sus pensos eziumaba así: Kaip ado ėlį eik ų aš i, ko manjica daba iniams labai sunkus klausimas. Con e sa se iamen e, qué manuales aho a más necesi as, pod emos decidi , qué manuales más necesi as (JR V: 236). V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 21 1 PaV. Nuo auka desde 1909 m. oc ub e 5 d. ilus uo o Li uáneos c is ianos-demok a os sa ai aščio Šal inis (N . 39) 22KALBOS KUl ūRA | 85 e ios lengua y a es e abajo nu a é inclui J. Jablonskį. Va ias eces sace do es llamó pasi a imus en uno a p incipios de bu o susi as i pa a ėjų i alkininkų. okia p oga pasi aikė ne ikė ai: kai ku ie jaunosios ka os kunigai pagaliau susi ūpino ap aly i lie u iškų po- 1909 m. Punske pasik i é y J. Jablonskį, y después de unos meses Vilniuje en o o pasi a im pa icipó ya no sólo Jonas Jablonskis, sino y Kazimie as Būga, Juozas Balčikonis, Ju gis Šlapelis (ž . Pi očkinas 1978: 6263)5. m. asa ą keli Seinų kunigai con kalbininkais J. Jablonskiu, K. Būga, J. Balčikoniu y J. Šlapeliu su edaga o po e ių kalbą 1909. Kalbininkai ėmėsi y abajos de sin aksés de la lengua li uanas (ž . 1 igu a.). Aquí J. Jablonskis con alkininkais discu iu las p e is as Sin aksés esc i ibá y los p incipales é minos6. En Seinu en onces le log ó esc ibi no más a pa e su Sin aksés. J. Jablonskis la siguió kū ė aún odos los años. T abajó con p isa, no esca imando salud. liške Kazimie ui Jokan ui con esó, cómo du amen e abajęs, nepailsėjęs (Pi očkinas 1985: 160). G anji pa e Sin aksés, ma y , esc i a 1910 m. asa ą Puziniškyje, Pe ke ičių d a e. G eičiausiai ella aún a egló y eg esado a B es ą. J. Jablonskio Sin aksés ex o ue p incipalmen e imp imio po J. laukaičio edaguojamame mens aš a los kunigas en Vado as 1910 m. udenį po dos nume ios (Pi očkinas 1978: 69)7. Pa a se a disposición del público, Sin aksė enía que se publicada y po sepa ado publicaciones. m. a p incipios apa eció la p ime a pa e de esa publicación, y de los mismos años junio a p incipios de 1911 Seinuose laukaičio, D a anausko y Na jausko kompanija publica on ya oda Rygiškių Jono Lie u os kalbos sin aksę (ž . 2 ig.)8. es o lo publicó en la e is a Vil ie y el p opio au o de ella (JR IV: 64). ese abajo J. Jablonskis conside ó p ime a a su sumany o Sin aksés manualėlio pa e y p ome ía no a de edi a la segunda linksnių i p ielinksnių mokslą. Desa o unadamen e, ella apa eció has a después de 17a año. 5 Seinuos abajusios kalbininkų comisiones hechas unas o og a ías. Una de ellas publicada en 1909 m. Šal inio 39 n . (ž . 1 igu a.). Įdomi bajo esa o og a ía in o mación, que aquí J. Jablonskis esc ęs y Sin aksę y como abajos pasidaliję allí pa icipa ie on kalbininkai. Uno de esos abajos o ganiza o ios ue sace do e Juozas laukai is. A él an e io men e había ocadas abaja A. Ba anausko y . pėjėju, y pasándole a Seinų kunigų semina ijoje lecciona y lie u ių kalbą. Además, él s eigé y a ó ca alikos publicaciones Vado ą y Šal inį. J. laukai is sabía sob e J. Jablonskio los abajos de habla y sen ía le a o ancía. 6 P ólogo al inal au o ag adecía a sus ayudan es, especialmen e K. Būgai: kad no K. Būga, no su da bš umo, no su a sidėjimas ciencia asun o a [...] da belis se ía aún más débil. 7 Plačiau kun. J. laukaičio biog a ía desc i a en el lib o ecien emen e edi ado Lie u os ko ų e pe uose (sud. Kai iūkš y ė, Gudony ė 2009: 164168). 8 Después de es años no ol idando, como seiniškiai Sin aksę spė iai pausdinę y aún ją pagy ę, J. Jablonskis con ši dgėla pap iekaiš a o: Seinų esc i o es esa sin aksės lo menos esimoko, así al menos debe ía juzga de la ac ual Šal inio y Vado o lengua (JR III: 54). V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 23 2 PaV. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksė (Rygiškių Jono Lie u os kalbos sin aksė) 24KALBOS KUl ūRA | 85 A si e ęs J. Jablonskio Sin aksę, apimančią 110 puslapių, skai y ojas u i pe skai y i gana in o ma y ią 4 puslapių „P akalbą“. Čia au o ius labai kuk- liai su publicación lo llama p úsubos y hamb abajo: no odas esa pa e pa eles homogeneamen e apdi b as, [...] no odas homogeneamen e comp ensible esc i as. Y al eco da la o a a ea de es a Sin ácese, el au o dice igu adamen e que es se á a la lengua esc i a sólo kaiš is, que no le ha á mucho bieniksiąs9. J. JABlONSKIO SINTAKSS PAVYZDŽI ŠALTINIAI Minė os P akalbos sob e es cua adelías Sin aksės ejemplos y sus uen es a discu i . Au o iaus c eía, que es o i in impo an esus asun os. Aquí se dice: Medžiagą ( áblio e islino pa yzdžių (ž . 3 igu a.) inkau casi oda ( isus) de la lengua de las pe sonas. (JRR I: 437). Apibend in ai žmonių kalba se llama no solo seleccion a imo žmonių adicinė šneka, sino y au osaka no solo au o iaus gi dė a, sino y omada de con iimos zap ašinė ojų inkinių. esos g upos de uen es de la lengua in en an localiza según anų laikų lie u iškai kalbančių k aš ų adminis a i as on e as. Aquí al au o u o que en en a se con conside ables di icul ades, como ca o iempos de gube nías y apsk i is a moniza con a mėmis. Šal inių Sin aksėje u ilizada bas an e mucho: sus sunume uo os es á indicada 51, sin emba go po muchos san umpos lupi po d i o kelias localidades, ej. : Kp. (22) incluye Kupiškio, Šimonių, Skapiškio apylinkių šnek as, y šalia aún p ig e inamos y Kp.d., . y. Kupiškio dainos. aigi ejemplos de uen es, apy , se puede islumbi doblab an o o aún más. Šal iniai asignan en dos g upos p incipales: p ime oja a ic i de pe sonas šnekamosios lengua y au osako ejemplos, segundajii aš ų kalbos. Es ic amen e ellos noa ibu i, po que J. Jablonskiui aquí hubüen más impo an e ejemplos cualidad y con iamidad, y no lo que a qué g upo pe enece. signi icados y eso, po la que iene eile uen es desc ibi , según es o ellos sunume oan. ese núme o basándose, el lec o oyo iene que acla a , qué signi ica ab e iamien o a con inuación dada abėcėliniame lis ado de uen es, po que ex o ejemplos enían sólo sin umpá y numbe į. An ai abėcėliniame są aše andame No. 19 es en e Š obiškio y Joniškio esąs el pueblo Ne ekonys gube nia de Kaunas luga es ap aše10. 9 Sin emba go, J. Jablonsky esa Syn ax más de una ez ecomendęs la esc i u a a la gen e lee cuidadosamen e (ž . adelan e). 10 J. Jablonskis jun o a ejemplos a eces y en un o o a ículo p opo ciona las mismas ab e ia u as de uen es. V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 25 Pa yzdžių šal iniai Sin aksėje p adedami desc ibi desde P ūsų lie u os. es e y la p ime a uen e P .11. Aba ca bas an e muchos y di e sos ejemplos de: es e k acho šnekamosios lengua, daíns, mįslių, p iežodžių; además, aquí se incluye ambién lo que se ha omado de F yd ich Ku šaičius dicciona io y g amá ica, de Augus o Šleiche io g amá ica y ch es oma ía12. Sky ium p esen adas Vilkyškių 11 Sin aksėje ejemplo del nomb e de uen e p esen ado cu sy u lige amen e ambién y su ab e ipa. 12 Los úl imos es e A. Šleiche io lib o Handbuch de li auischen Sp ache (P ag, 1857) la segunda pa e, i ulada Li auisches Lesebuch und Glossa . 3 PAV. Jono Jablonskio de Li uania de lengua sin aksés P akalba (co i a au o iaus). (leidinys conse omos ins i u o de li e a u a y nau osakos de Li uania biblio ecaos J. Jablonskio colección.) 26KALBOS KUl ūRA | 85 canciones (Vlk. 2), insc i as Augus o leskyno. Aquí p idu iami y K is ijono Donelaicio esc i as (Dn. 3). Los ejemplos de la lengua su alkiečių indica cua o uen es: Naumiesčio opsk i ies Rygiškių kaimas, Ma ijampolės y Vilka iškio opsk i ies ( iesiog), S Liud ina o dainos (Ld.d.)13, Ga lia o pasakos y dainos (G l.d., G l.p.), kadaise compiladas p o . Ka lo B ugmano14. en e ellos inse us a Seíns dzūkų uen e. Ši aip en e su alkiečių en el sen ido amplioja (pagal Su alkų gube niją) a sidu ia y su alkiečių en el sen ido es eu ąja (pagal a mę) šal inis y Seinų dzūkų in a pas. Gausia ejemplos de uen es de la an igua gube nía Kauno, abėmusi la mayo pa e de Zemaičių, Vidu io y Ry ų lie u os anų laikų Kauno, Raseinių, elšių, Pane ėžio, Šiaulių, Ukme gės apsk ičių i Za asų kampo apylinkių. Aquí en e e encias indi iduales dada has a 17 uen es. De esos luga es es p opio J. Jablonskio su ankio a mul i ud de ejemplos, nemaja de ellos ob enu a y de o os kalbininkų o pe sonas, con los cuales el au o u o que comunica se: Juozo Balčikonio, Kazimie o Būgos, Kazimie o Jauniaus, Ju gio Šlapelio, Pe o A ižonio, Jono Šliūpo y k . Desde G ūzdžių (daba G uzdžių) y Žaga ės d igubu šal iniu (Sln., Sln.d.) señala se Ma o Slančiausko p opo ciona šnekamosios lengua y ejemplos de canciones publicadas. Desde Vilniaus gube nía ejemplos e u ė a mažoka sólo de Š enčionių y akų apsk ičių, sin emba go es e úl imo uen e incluye incluso cinco olias deseniba sčiusios apellinkes: Žaslių, Onuškio, Punios, Jiezno, Valkininkų. Se p opo ciona ejemplos y de Li uania pe eneusiusių lazūnų (Ašmenos opsk .) y Zy elos (dab. Zie elos) (Slanimo opsk .). A eces conc e os luga es J. Jablonskis no- nu odo, o a oja apibend in us šal inių pa adinimus: Žemaičių (Žm., Žm.d. 35), Ry ų Lie u os (R . 36)15. Rašomóse de ejemplos de lengua bas ase muy cuidadosamen e. Aquí sepa a XIX a. uen es y senobės esc i os. De los p ime os, sin ya mencionados K. Donelaičio aš os, mini Mo iejaus Valančiaus, Simono Daukan o, Žemai ės aš us, Anykščių Šilelį, Šiaulėniškį Senelį, Lie u ių pasakas, Visuomenės įnamius, An ano 13 1873 es o m. es imon ina o apylinkėse (en onces apsk i yje Kal a ijos) Filipo Fo una o o y Vse olodo Mile io po ašy os lie u ių liaudies dainos, ki ilica imp in in os en Moscú (1872 y m.). 14 Publicados po él con A. leskynu edi ado en la colección Lie u ių liaudies dainos y pasakos desde P ūsų i Lie u os Rusijos ( okiečių k., 1882 m.). 15 J. Jablonskio Sin aksėje más o menos ejemplos omado de cada mayo ada més; de ellos casi no enido sólo de aka inių dzūkų (daba inių Aly aus, D uskininkų, lazdijų y k . coma cas). V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 27 Juškos Dainas ( s.) y Žodyną i k . A eces la uen e de esc i os es á ma cada simplemen e R. 45. En e senobės esc i os se indica Mikalojus Daukša, Kons an inas Si ydas y de algunos de o os esc i o es abajos. U ojado y ab e ia u a del o igen R . 51 (de los ejemplos con enido se puede c ee que se a a simplemen e esc i os eligiosos). al bas an e a iisos, incluso ma gas, no isu es ic amen e di e enciuio as y de inida lis a de uen es pe mi e supone , que J. Jablonskis ejempla es escogiés incluso desde es udios iemposas y u ėjęs alguna de alguna de sus ka o eká. e dad, en una J. Jablonskio ca aške K. Būgai modlamen e se menciona sólo sob e sus ejemplos k a inio (Pi očkinas 1985: 89). Pa yzdžių gausa J. Jablonskio Sin aksėje gausa ejemplos le cae al lec o a los ojos de inmedia o. Uno de los p ime os c í icos de es e abajo jo en poe a Kleopas Ju gelionis, i iendo en Amé ica, ya después de medio año suskubo susc ibi en Sin aksėje sob e 2300 ejemplos. Sumenció o y pasipin ino: esą aquí de ellos dada an o mucho ik esc iba as ojos dum i, y esos ejemplos esą p incipalmen e su alkiechos o de p opio J. Jablonskio edaguo os abajos. pa a ca s akoši al c í ico poco p eocupó, a quién esos ejemplos des inados y cómo ellos dados. Minė oji P akalba con muchas de di e sas uen es ambién, al pa ece , a idjiau nepaslai i a. Užsik ė é no kažin cuán sensa o ejemplos de a i me ica, es o y eso y noso os calculamos. Neapeidami y J. Jablonskio sugal ó así comen ojados sakinių adome ap oximadamen e 2900 ejemplos. pe o conc e ús núme os al ez menos in e esan es16 que cie a de las especies de ejemplos, su compa ación, p opo ciones. Pako eguo os J. Jablonskio Sin aksės ejemplos ipos dis inguimos en es p incipales g upos sus: 1) šnekamosios kalbos, 2) au osakos, 3) ašomosios ( aš ų) ejemplos de lenguaje. Šnekamosios lengua ( a mių) ejemplos o man sob e ečdalį de odos los analizados sin aksės ac os. A es e g upo a ibuimos no solo di ec amen e de los llamados su alkiečių (kapsų y zana ykų) e e encia con los ejemplos, sino y p opio J. Jablonskio за ašy ų de Rygiškių apylinkių sob e 100 ejemplos, pa eik ų sin ninguna e e encia. Sin emba go Sin aksėje encon amos nemaja y de Zemaičių (Alsėdžių, K ėda nos y k . luga es), y de Vidu io Li uu os ecog as ac os (Šiaulių, Pane ėžio, Pas alio, Žaga ės apylinkių). Sudėję en una sk y16 de esos conc e os núme os pabe a y K. Ju gelionio; ellas pakomen a y adjun a A. Pi očkino (ž . Pi očkinas 1978: 86). 34KALBOS KUl ūRA | 85 J. Jablonskio Sin aksė ėmė nues a g ama ica no minimą y mismo sis eming li u ians language synaksės eiškinių ap ašu, cuyo me odológica di ecciónį se puede conside a nuo unkcijų p ie aiškos. Al au o es aba cla o que sus es ablece dėsningumai después del cual iempo pueden pasimi s i, sin emba go ellos mos an es ejemplos de buen lenguaje įsi ėžę en la memo ia, como kokie kel odžiai, ma ca, donde a cie o caso nues os an epasados su men į conseguía deci i gužiai lie u iškai. J. Jablonskio Sin aksés sis ema, aunque co egible y suplemen o, ac ué nues a di ección de la lengua ue e a a és de muchos o os desc illos y o ookios g ama ica desc ip. An ai 1985 m. išei ijoje Juozas Masilionis JAV Li uanians isleido nue o manualėlį Lie u ių kalbos sin aksė. Y aquí econocídas J. Jablonskio Sin aksės adiciones, pli usios po Pe o Klimo, Zigmo Kuzmickio, leona do Damb iūno, P ano Gailiūno con Juozu Žiugžda y k . di igėlius. Luego se en a iza que J. Jablonskio Sin aksė siemp e ha sido neišsemiamas ejemplos a uodas (Masilionis 1985: 5). De hecho solo esa J. Jablonskio al ez cua o eces mencionada p onomodí Juoda panona no adas segu amen e encon a íamos en cada al menos algo más de allado de nues a desc ipción sin ác ica. IŠVADOS 1.Jeho as sin aksę de la lengua Li uania J. Jablonskis esc ibió p incipalmen e eniendo en men e es e asun o di ig gi ls a las clases de escuela supe io sp agą es o de pa e lėmė y ejemplos abundá y su disposición. Pa yzdžių Sin aksei él inko aún desde es udios en Moscú iempos sob e 30 años. 2. Sin aksę comenzó a esc ibi siendo maes o en B es e, 1909 m. con alkininkais K. Būga, J. Balčikoniu, J. Šlapeliu, Ga ęs p ieglobs į Seinuose. aquel abajo ęsé y 1910 m. asa ą Puziniškyje, Pe ke ičių d a e. A ski u publicacióniniu Rygiškių Jono Lie u jų kalbos sin aksė išleis a 1911 m. junio mėnesį. plu alidad de ejemplos de uen es en ella p opo ciona con conc e as e e encias. 3. Con una es imación ap oximada, hay unos 2900 ejemplos. Según uen es ejemplos de klodai escudės é ap oximadamen e así: sob e ečdalis šnekamosios lengua, algo más au osakos y menos que ečdalis de aš ų. 4.Ejemplos se p esen an según adicionales sin aksés planá: o ación y sus pa es, ipos de sen encias, compues os p ijungiamieji y sujungiamieji sakiniai, llamados su auk iniai šalu iniai sakiniai y su ap iniai sakiniai, al inal sky ybos signos consumo. Mo i uo ai J. Jablonskis gynė a pasacojamąją V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 35 eik i u ilizados a ios mé odos: indukcinis, dedukcinis y samp o aujamasis. 5. (daly inę) kalbą. Ne ka ą Sin aksėje p imenama, kad sunkesniais a ejais ą pa į sakinį galima in e p e uo i i nag inė i keliais būdais. Pa yzdžiams pa- eglasingi, g ažūs J. Jablonskio euni i lenguas li uanas, especialmen e au osakos, ejemplos muchas eces ue on a si a uodas a o as nues as g amá icas. J. Jablonskio Sin akse, como sis emingu modelo de desc ipción sin aksés de la lengua li uanas, más o menos u ilizábase no un XX a. au o de lib os de guía de la lengua li uanas, ambién y sin aksés cien í icos in es igado es. Sus es ablecidas eglas y a osena polinkías ayuda on a ianza a muchos los no mas g ama icas de la lengua li uanas. lI ERA ūRA Bui ydienė V. 2012: lie u ių kalbos mokymas XX a. p adžioje: pi mosios lie u ių kalbos p og amos i o laiko a pio ado ėliai. – Naujausi kalbų i kul ū ų y imai. Suda ė V. Meiliūnai ė, N. Mo ozo a. Vilnius: Pe o o se as. Jonikas P. 1987: Lie u ių au a i kalba amžių bū yje, Chicago: li uanis ikos ins i u o leidykla. JR I–V: Jablonskio aš ai 1–5. Suda ė J. Balčikonis. Kaunas: Š ie imo minis e- ijos leidinys, 1932–1936. JRR I–II: J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1–2. Suda ė J. Palionis. Vilnius: Vals- ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1957–1959. Kai iūkš y ė N., Gudony ė A. (sud.) 2009: Lie u ybės ko ų e pe uose. Vilniaus i Seinų k aš ai XIX a. pabaigoje–XX a. p adžioje, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų ins i u as. Masilionis J. 1985: Lie u ių kalbos sin aksė, Chicago: lB š ie imo a yba. Palionis J. 1955: Įžymus lie u ių kalbininkas Jonas Jablonskis, Vilnius: Vals- ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Palionis J. 1957: J. Jablonskis i jo lie u ių kalbos ado ėliai. – J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1. Suda ė J. Palionis. Vilnius: Vals ybinė poli inės i moks- linės li e a ū os leidykla. Pi očkinas A. 1978: J. Jablonskis – bend inės lie u ių kalbos puoselė ojas, Vilnius: Mokslas. Pi očkinas A. 1980: J. Jablonskis, Kaunas: Š iesa. Pi očkinas A. 1985: Jono Jablonskio laiškai, Vilnius: Mokslas. Rygiškių Jonas. 1911: Lie u jų kalbos sin aksė, Seinai. Sabaliauskas A. 1979: Lie u ių kalbos y inėjimų is o ija 1, Vilnius: Mokslas. Zinke ičius Z. 1992: Lie u ių kalbos is o ija 5: Bend inės kalbos iškilimas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Recibió 2012 12 20 36KALBOS KUl ūRA | 85 EXAMPlES IN LIETUVJ KALBOS SINTAKS (SINTAX OF THE LITHUANIAN LANGUAGE) BY RYGIŠKI JONAS Summa y he i s comp ehensi e and sys emic desc ip ion o he syn ax o he li huanian language Lie u jų kalbos sin aksė (Syn ax o he Li huanian Language) was p esen ed by Jonas Jablonskis unde he pseudonym o Rygiškių Jonas as a ex book o a i ally impo an pa o he language a he ime when a e he li ing o he ban on he li huanian p ess he li huanian language was making i s way in o schools. Jablonskis w o e Li ujų kalbos sin aksė in a yea . Kazimie as Būga, Juozas Balčikonis and Ju gis Šlapelis helped him o esol e issues ela ed o o hog aphy and e minology. Jablonskis Lie u osjų kalbos sin aksė was published in Seinai on he ini ia i e o he p ies Juozas laukai is in he mon hly o eligious di ec ion Vado as in he au umn o 1910. As a sepa a e book i was published in 1911 also in Seinai. In he o ewo d o he publica ion Jablonskis poin ed ou how impo an o his wo k we e he examples (2900 o hem) and in oduced hei sou ces. One hi d o hem a e examples o he spoken language o m a ious illages, examples om olklo e comp ise mo e han a hi d (o e 900) and examples o bes language aken om he w i ings o 19 h cen u y (wo ks o K is ijonas Donelai is, Žemai ė, Mo iejus Valančius, Simonas Daukan as and o he ) make up less han a hi d. Examples in Lie u jų kalbos sin aksė a e a anged acco ding o he adi ional plan o he ex books o his subjec a sen ence, pa s o he sen ence, ypes o he sen ence, composi e sen ences and hei kinds. Fo he i s ime in li huanian g amma s punc ua ion ma ks wi h he ules o hei usage and illus a i e sen ences we e p o ided. he esea ched publica ion helped o b ing ou and o subs an ia e he no ms o he g amma : i s o all i can be seen in he ules se o a ious ma e s o syn ax and based on con incing examples; in addi ion a ious mis akes ing ained in syn ac ic cons uc ion we e indica ed. he majo i y o 20 h cen u y ex books o his subjec con inued he adi ions o Jablonskis Lie u jų kalbos sin aksė. Some o he examples (especially om he olklo e) we e widely used by he au ho s o ex books as well as scien i ic wo ks. KEYWORDS: Jonas Jablonskis, syn ax, examples, sou ces, p esen a ion me hods. Vi as Labu is Vilniaus uni e si e as Uni e si e o g. 5, l -01513 Vilnius