Lietuvių kalbos gyvavimas ir atsinaujinimas šiuolaikinėje visuomenėje

A. Tamulionienė. Życie i odnowa języka litewskiego we współczesnym społeczeństwie 317 ŻYCIE JĘZYKA LITEWSKIEGO ŻYCIE I ODNOWA WE WSPÓŁCZESNYM SPOŁECZEŃSTWIE 20. konferencja im. Jonasa Jablonskisa 4 października 2013 r. w Instytucie Języka Litewskiego odbyła się jubileuszowa, 20. konferencja im. Jonasa Jablonskisa. Jak co roku konferencję zorganizował Dział Języka Ogólnego Instytutu Języka Litewskiego wraz z Katedrą Języka Litewskiego Uniwersytetu Wileńskiego. Temat tegorocznej konferencji brzmiał: Życie i odnowa języka litewskiego we współczesnym społeczeństwie. Konferencja zorganizowana po raz dwudziesty była poświęcona analizie zmian norm i użycia języka ogólnego, a także omówieniu statusu języka litewskiego i jego realizacji. W konferencji uczestniczyli prelegenci z różnych instytucji litewskich, a także przybyła naukowczyni z sąsiedniej Łotwy. Na jubileuszowej konferencji wygłoszono siedemnaście referatów. Licznie zgromadzonych uczestników konferencji i prelegentów powitała dyrektor Instytutu Języka Litewskiego doc. dr JolAnTA ZABARSKAiTė. Słowo wstępne wygłosiła kierownik Wydziału Języka Ogólnego Instytutu Języka Litewskiego, główna pracownica naukowa dr (HP) RiTA miliūnAiTė. Pierwsza część pierwszego posiedzenia była poświęcona omówieniu życia i działalności językoznawcy Jonasa Jablonskisa, funkcjonowania litewskiego języka państwowego oraz polityki językowej. Na konferencji pierwszy referat, Jonas Jablonskis i język narodu, wygłosił językoznawca JonAS KlimAVičiuS. Mówiono o wytycznych rozwoju języka, podkreślono, że J. Jablonskisa należy postrzegać jako integralną nowoczesną osobowość. Badając jego prace, ważne jest uwydatnienie drogowskazów jego życia i wytycznych jego działalności. O języku ogólnym i zmianach w jego pojmowaniu mówiła główna pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego lAimA KAlėDienė w referacie Pojęcie ogólnego języka litewskiego na początku XXI wieku. Omówiono stan języka ogólnego na Litwie. Krótko przedstawiono projekt Współczesne badania geolingwistyczne na Litwie, jego wstępne wyniki, pozwalające stwierdzić, że na Litwie język ogólny jest używany zasadniczo powszechnie, a wcześniej tak nie było. W referacie krótko omówiono zmiany w normalizacji języka ogólnego za granicą, a także twórczość, nadzór i upowszechnianie języka ogólnego na Litwie w XXI wieku. 318 KAlBoS KulTūRA | 86 Podsumowano, że najsłabszymi ogniwami normalizacji, kodyfikacji i nadzoru nad litewskim językiem ogólnym są upowszechnianie norm języka ogólnego i podnoszenie jego prestiżu. Przewodnicząca Państwowej Komisji Języka Litewskiego DAiVA VAiŠnienė w referacie Teraźniejszość polityki językowej: o tradycjach i nowych spostrzeżeniach mówiła o polityce językowej we współczesnym wielojęzycznym i różnorodnym medialnie świecie. W referacie omówiono obecne założenia rozwoju i normalizacji języka litewskiego, sytuację normalizacji litewskiego języka ogólnego oraz najnowsze propozycje dotyczące zmiany norm i ustalania wariantów. omówiono kwestie, czy podczas planowania rozwoju języka można łączyć tradycję i zmiany, dążyć do harmonii między podstawą naukową a różnorodnością użycia, pozostawiając przestrzeń dla swoistej ekspresji, obejmującej odmiany nie tylko języka ogólnego. O pochodzeniu i pisowni nazw własnych referat Pochodzenie nazw własnych południowo-wschodniej Litwy i autentyczna pisownia wygłosił główny pracownik naukowy Instytutu Języka Litewskiego KAZimieRAS GARŠVA. W referacie mówiono o pochodzeniu nazw miejscowości zamieszkanych i hydronimów rejonów wileńskiego i solecznickiego (większość nazw własnych ma pochodzenie litewskie) oraz o zapisie imion i nazwisk. Druga część pierwszego posiedzenia była poświęcona omówieniu zmian językowych w różnych dziedzinach życia społecznego. Dwa referaty poświęcono językowi reklamy. Profesor Uniwersytetu Wileńskiego ReGinA KoženiAuSKienė w referacie Figuralna gra odnowionej frazeologii w środkach masowego przekazu zwróciła uwagę na odnowioną frazeologię, która ukazuje szczególną żywotność stylistyczną języka litewskiego. W referacie w nowy sposób spojrzano na przekształconą frazeologię: opisuje się ją i analizuje wraz z towarzyszącymi jej syntaktycznymi figurami destrukcyjnymi. Podsumowano, że autorzy za pomocą figuralnej gry za wszelką cenę starają się przykuć uwagę adresata. Referat Intertekstualność w reklamie wygłosiła docentka Uniwersytetu Wileńskiego iRenA SmeTonienė. Omówiono w nim pojęcie intertekstualności i jej cechy. Prelegentka mówiła o tym, jak różne rodzaje intertekstualności pomagają twórcy reklamy uwydatnić właściwości reklamowanego przedmiotu, zainteresować lub zaintrygować potencjalnego nabywcę i skłonić go do zakupu towaru. Językoznawczyni zilustrowała referat licznymi przykładami z reklam. Dwa pozostałe referaty dotyczyły zmian językowych w mediach. Wykładowczyni Uniwersytetu Mykola Romerisa RASA DoBRžinSKienė wygłosiła referat Wizerunek funkcjonariusza policji w litewskich mediach. Celem referatu było pokazanie, jakie konotacje – pozytywne czy negatywne – dominują w mediach w doniesieniach o A. TAmulionienė. życie i odnowa języka litewskiego we współczesnym społeczeństwie 319 opinia, że media mają wpływ na niskie notowania policji, że o funkcjonariuszach policji publikowane są wyłącznie negatywne informacje. Zebrany materiał wykazał, że wypowiedzi o konotacji pozytywnej i negatywnej występują w mniej więcej równej liczbie. Magistrantka Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Wileńskiego w Kownie Inga nAnARTonYTė w referacie Sposoby aktualizacji leksyki w czasopismach dla nastolatków scharakteryzowała główne sposoby aktualizacji leksyki w publicystyce przeznaczonej dla nastolatków. Podkreślono, że w czasopismach dla nastolatków, zwłaszcza w czasopiśmie dla chłopców, w celu osiągnięcia celów pragmatycznych (spodobania się i przypodobania się czytelnikom) lub przy tworzeniu określonych ról zaciera się granica między stylem publicystycznym a potocznym. Zdaniem prelegentki autorzy czasopism dla nastolatków powinni nie naśladować sposobu mówienia młodzieży, lecz ukazywać czytelnikom przykład obrazowego, normatywnego użycia języka. funkcjonariuszach policji. Do podjęcia badania prelegentkę skłoniły zasłyszane <PRIVATE_PERSON>, główna pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego, w referacie Nowe struktury kontaminacyjne we współczesnym użyciu, na podstawie kartoteki Bazy Neologizmów analizowała przyczyny powstawania tych struktur, ich źródła i cechy budowy. Językoznawczyni stwierdziła, że większość takich derywatów pochodzi jako zapożyczenia, zwłaszcza z języka angielskiego, inne derywaty kontaminacyjne są tłumaczone z innych języków dosłownie, a rodzime to te, których kontekst dowodzi, że zostały utworzone w języku litewskim (tych ostatnich wykryto najmniej). Prelegentka podkreśliła, że o częściej używanych w praktyce językowej derywatach kontaminacyjnych warto mówić, aby zaktualizować zarówno ich rozumienie, jak i zasób przykładów nowologizmów tego rodzaju funkcjonujących w literaturze naukowej i dydaktycznej. Pierwsza część drugiego posiedzenia była poświęcona leksyce, jej użyciu i nowościom. Docentka Uniwersytetu w Lipawie DZinTRA Šulcė w referacie Aktualne zagadnienia używania wyrazów międzynarodowych omówiła zasady przystosowywania wyrazów międzynarodowych w danym języku, przedstawiła wydane na Łotwie słowniki wyrazów międzynarodowych oraz instytucje rozstrzygające kwestie adaptacji wyrazów międzynarodowych. Referentka porównała adaptację wyrazów międzynarodowych w języku łotewskim i litewskim. Zauważono, że Litwini skuteczniej poradzili sobie z większością wyrazów międzynarodowych i całkowicie przystosowali je do systemu gramatycznego języka litewskiego. Starsza pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego RASuolė VlADARSKienė w referacie Nowości leksykalne języka administracyjnego mówiła o przyczynach zmian językowych, przedstawiła najszybciej zmieniającą się warstwę języka – leksykę. Mówiono o nowościach leksykalnych języka administracyjnego, a poszczególne ich grupy szczegółowo omówiono, ilustrując je przykładami użycia. Referentka podsumowała, że przyczyną pojawiania się nowości jest potrzeba nazywania nowych przedmiotów, miejsc i pojęć, wynikająca z tłumaczenia dokumentów Unii 320 KAlBoS KulTūRA | 86 dokumentów, ograniczana przez starania o jak najdokładniejsze dosłowne oddanie wyrazu języka oryginału. Referat O tłumaczeniu dokumentów Unii Europejskiej z języka francuskiego na język litewski Tłumaczenie leksykalnych konstrukcji analitycznych w dokumentach Unii Europejskiej z języka francuskiego na język litewski wygłosiły profesor Uniwersytetu Technologicznego w Kownie AuReliJA leonAVičienė oraz studentka studiów licencjackich filologii francuskiej Uniwersytetu Wileńskiego DAliA liePuoniūTė. W referacie przeanalizowano jeden z gatunków stylu administracyjnego – orzeczenia sądowe w języku francuskim i litewskim. Prelegentki podkreśliły, że aktualność analizowanego tematu wynikała z niezwykle częstych błędów w tłumaczeniu tekstów z języków analitycznych (angielskiego, francuskiego itd.) na syntetyczny język litewski, z nieuwzględniania cech systemu języka ojczystego, normy i użycia stylistycznego. Dwa referaty poświęcono Słownikowi współczesnego języka litewskiego. Główna pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego DAiVA muRmulAiTYTė wygłosiła referat Semantyka nazw jednostek monetarnych. W referacie przedstawiono leksykalną grupę semantyczną nazw jednostek monetarnych oraz omówiono formułowanie definicji tej grupy semantycznej w słownikach różnych języków. Na podstawie materiału słowników różnych języków prelegentka przyjęła, że nazwy jednostek monetarnych mają trzy znaczenia (lub trzy odcienie znaczeniowe): jednostka monetarna określonego kraju; ta jednostka pod względem wartości, w porównaniu z innymi jednostkami monetarnymi (użycie wyłącznie w liczbie pojedynczej); jego znak pieniężny o określonej wartości (banknot i (lub) moneta). Prelegentka przedstawiła hasło dotyczące nazwy jednostki monetarnej w Słowniku ogólnego języka litewskiego. Drugi referat na temat Słownika ogólnego języka litewskiego, zatytułowany Nazwy jednostek monetarnych w „Słowniku ogólnego języka litewskiego”, wygłosiła pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego AuReliJA TAmulionienė. W referacie omówiono problemy napotkane przy opisywaniu nazw jednostek monetarnych w Słowniku ogólnego języka litewskiego, przedstawiono możliwe kryteria doboru nazw jednostek monetarnych, omówiono wariantywność form niektórych nazw monetarnych oraz pokazano przypadki nieznormalizowane. Druga część drugiego posiedzenia była poświęcona ocenie zjawisk językowych i zagadnieniom składni. Referat Stopnie oceny zjawisk językowych: na granicy (nie)normy wygłosiła docentka Litewskiego Uniwersytetu Edukologicznego LIna MuRinienė. W referacie na nowo podjęto problem stopni oceny poprawności zjawisk językowych. Prelegentka podkreśliła, że zasadnicze pytanie, często pojawiające się wśród użytkowników języka i praktyków językowych, brzmi: które spośród wspomnianych czterech stopni oceny bezspornie należy uznać za właściwe dla języka ogólnego A. TA mulionienė. Żywotność i odnowa języka litewskiego we współczesnym społeczeństwie 321 błędami? Najwięcej uwagi w referacie poświęcono najbardziej kontrowersyjnemu, drugiemu stopniowi oceny poprawności zjawisk językowych – zjawisku językowemu, którego należy unikać w użyciu. Referat O składni dokumentów prawnych, zatytułowany Cechy składni dokumentów prawnych, wygłosiły lektorka Uniwersytetu Michała Römera Laima Pečkuvienė oraz profesor Uniwersytetu Szawelskiego Giedrė Čepaitienė. W referacie omówiono charakterystyczne dla języka prawnego konstrukcje przypadków, przyimków i postpozycji, a także przypadki łączenia części zdania w aspekcie normy języka ogólnego. Tezy zilustrowano przykładami z kodeksów Republiki Litewskiej, ich komentarzy oraz tekstów internetowego wydawnictwa Sądu Najwyższego Praktyka sądowa. Ostatni referat konferencji, zatytułowany W sprawie normatywnej oceny i prezentacji niektórych zjawisk składniowych, wygłosił docent Litewskiego Uniwersytetu Edukologicznego Vidas Valskys. Przedstawił on realizowany od 2012 roku przez Katedrę Językoznawstwa Litewskiego i Komunikacji Litewskiego Uniwersytetu Edukologicznego, finansowany przez Państwową Komisję Języka Litewskiego projekt „Badanie relacji norm i zaleceń składni języka litewskiego do współczesnego użycia” . W referacie omówiono kilka zjawisk składniowych, co do których referent ma pewne wątpliwości w ocenie kodyfikacyjnej i zaprasza do dyskusji. Mówiono o współczesnym użyciu i ocenie normatywnej wyrażenia tikėti į ką, a także o niewskazanym miejscowniku używanym do wyrażania cechy przedmiotu. Referent stwierdził, że we współczesnym użyciu wyrażenia z miejscownikiem są dość liczne i produktywne, dlatego zaprasza do rozważenia, czy omawiane konstrukcje rzeczywiście są niewskazane. Końcowe słowo wygłosił JonAS KlimAVičiuS. Językoznawca podsumował referaty i wyraził zadowolenie, że tradycja konferencji jest kontynuowana i że w tym roku zgromadziła ona tak wielu słuchaczy i referentów. Tezy, informacje o tej i już odbytych konferencjach im. Jonasa Jablonskisa można znaleźć na stronie internetowej Instytutu Języka Litewskiego www.lki.lt. Otrzymano 2013 12 16 AuReliJA TAmulionienė Instytut Języka Litewskiego ul. Petro Vileišio 5, lT-10308 Wilno [email protected]