Dėl termino „lingvistinis mandagumas“

G. Čepaitienė. W sprawie terminu grzeczność lingwistyczna 309 Giedrė Čepaitienė Šiaulių universitetas W SPRAWIE TERMINU GRZECZNOŚĆ LINGWISTYCZNA W pracach z zakresu lingwistyki pragmatycznej niedawno zaczęto używać terminu grzeczność lingwistyczna (obok niego także zachowanie lingwistyczne). Bodaj jako pierwsza zaczęła używać tego terminu Inga Hilbig (2009, 2010), a później przejęła go Birutė Ryvitytė (2011). I. Hilbig, recenzując pracę tej ostatniej, pozytywnie ocenia właśnie wybór tego terminu (Hilbig 2011). Wprowadzając termin grzeczność lingwistyczna, wspomniane autorki opierają się na angielskim linguistics politeness. Celem niniejszej publikacji jest wyjaśnienie semantyki wspomnianego terminu oraz jego zgodności z systemem terminów lingwistycznych. Słowo jako termin musi łączyć swoje znaczenie leksykalne i słowotwórcze, tylko wtedy jest odpowiednie i nie narusza systemu językowego (zob. Keinys 2005: 205–208). W tym przypadku termin lingvistinis mandagumas narusza tę zgodność. Przydawka uzgadniająca lingvistinis, mając przyrostek -inis, pod względem semantycznym odpowiada temu, co wskazuje dopełniacz wyrazu podstawowego, tj. słowo lingvistikos. jednak autorki, mówiąc o lingvistinis mandagumas, mają na myśli nie tendencje do uprzejmości odzwierciedlające się w pracach lingwistów (o etosie nauki w 1997 r. pisał Vladas Žulys), lecz zupełnie inne rzeczy. W istocie interesują je tendencje indywidualnego użycia środków językowych w różnych aktach mowy. Jak wspomniano, autorki podają termin lingvistinis mandagumas na wzór angielskiego określenia tego pojęcia. Jednak wygoda terminu (w tym przypadku proponowany termin lingvistinis mandagumas można uznać za typowy kalkowany przekład, tak zwaną kalkę) nie może stać się głównym kryterium jego utrwalenia. Tym bardziej że semantycznie niepoprawny termin podkopuje wciąż słabnące wyczucie językowe. Ponadto zupełnie nie wiadomo, dlaczego rezygnuje się z terminu „etykieta językowa”, wystarczająco szerokiego, obejmującego w istocie wszystkie akty mowy i mającego długą tradycję użycia. To właśnie on ukazuje stosunek do obu tak ważnych dla badań nad aktami mowy systemów: języka, jego możliwości, oraz etyki – podstawowych zasad zachowania narodu lub innej wspólnoty. 310 KuLTuRa JęZyKa | 86 LiteRatūRa Hilbig i. 2009: Lietuvių ir anglų prašymų strategijos ir mandagumas. – Lietuvių kalba (elektroninis išteklius), 3. Hilbig i. 2010: Lietuvių ir anglų lingvistinis mandagumas: prašymai, Vilnius: Vu leidykla. Hilbig i. 2011: Rec.: Ryvitytė B. Lingvistinės pragmatikos įvadas. – Lietuvių kalba (elektroninis išteklius), 5. Keinys s. 2005: Dabartinė lietuvių terminologija, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla. Ryvitytė B. 2011: Lingvistinės pragmatikos įvadas, Vilnius: Vu leidykla. Žulys V. 1997: Mokslo etosas. – Kalbotyra 46 (1), 133–134. Otrzymano 2013 12 20 GieDRė Čepaitienė Šiaulių universitetas ul. p. Višinskio 38, LT-76352 Šiauliai [email protected]