Šiuolaikinės kalbos tyrimai ir problemos

BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 WSPÓŁCZESNE BADANIA JĘZYKA I PROBLEMY 21. konferencja Jonasa Jablonskisa 3 października 2014 r. na Uniwersytecie Wileńskim odbyła się 21. konferencja Jonasa Jablonskisa. Jak co roku konferencję zorganizował Dział Języka Standardowego Instytutu Języka Litewskiego wspólnie z Katedrą Języka Litewskiego Uniwersytetu Wileńskiego. Tegoroczna konferencja Współczesne badania języka i problemy poświęcona była badaniom i problematyce fonetyki, leksyki, gramatyki, składni, stylistyki i retoryki, a także omówieniu zmian norm we współczesnym języku. W konferencji uczestniczyli referenci z różnych instytucji litewskich i zagranicznych. Wygłoszono na niej dwadzieścia siedem referatów. Zgromadzonych uczestników konferencji i prelegentów powitał dziekan Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wileńskiego. Słowo wstępne wygłosiła kierowniczka Wydziału AntAnAs smetonA Języka Wspólnego Instytutu Języka Litewskiego, profesor Katedry Języka Litewskiego Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wileńskiego Rita Miliūnaitė Regina KoženiausKienė. Na posiedzeniu plenarnym referaty wygłosili zagraniczni naukowcy. Pierwszy referat Fonologia jako (nie)odrębna nauka wygłosił ALEKSEJ ANDRONOV z Uniwersytetu w Petersburgu (Sankt Petersburgu). . Mówiono o koncepcji fonologii jako nauki Nikła Trubeckiego, Aleksa Girdenisa i innych językoznawców. O stylu jako znaku języka w referacie Style as a Sign and Derivation mówił JERZY BARTMIŃSKI z Instytutu Filologii Polskiej. W referacie Wytyczne polityki języka estońskiego w kontekście krajów bałtyckich BIRUTĖ KLAAS-LANG z Uniwersytetu w Tartu w Estonii analizowała, jak zapewnia się przetrwanie i rozwój języka estońskiego, porównywała sytuację języka estońskiego i litewskiego. Ostatni referat posiedzenia plenarnego Izteikumu pāri sarunas nobeigumā wygłosiła LINDA LAUZE z Uniwersytetu w Lipawie. Po południu konferencja odbywała się w czterech sekcjach. W pierwszej sekcji pierwszy referat Imiona postaci pochodzenia roślinnego we współczesnej litewskiej prozie dziecięcej wygłosiła starsza pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego AURELIJA GRITĖNIENĖ. W referacie omówiono przechodzenie wyrazów pospolitych w nazwy własne; analizowano także sposoby tworzenia imion postaci i formanty, przedstawiono najczęstsze leksemy występujące jako wyrazy bazowe, omówiono funkcję takich imion w tekstach literackich. Młodsza pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego BIRUTĖ GUDELIENĖ w referacie Problemy normalizacji imion biblijnych w przekładzie Simona Daukantasa i Simona Stanevičiusa Espistome Historiae Sacrae oraz współcześnie omówiła, jaki jest charakter normalizacji imion biblijnych u każdego z autorów, porównała ich przekłady i stwierdziła, że bardziej zlituanizowane nazwy własne podał S. Stanevičius. O osobliwościach akcentowania rzeczowników i innych nazw (vardažodžių) mówiła starsza pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego JOLITA URBANAVIČIENĖ w referacie Osobliwości akcentowania rzeczowników i innych nazw w języku mówionym miasta Wilna. Przedstawiła statystycznie ocenione wyniki badań projektu „Wilno mówi II: miasto i różnorodność językowa”, realizowanego w Instytucie Języka Litewskiego, porównywała dane informatorów różniących się (wiekiem, płcią, wykształceniem), analizowała wpływ gwar i języków słowiańskich na akcentowanie przez wilnian. Lietuvių tamulioniene2_Apie Jablonskio konf.indd 1 2015.02.03 08:44:15 BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 AURELIJA TAMULIONIENĖ. Badania i problemy współczesnego języka | 2 o pragmatykalizacji litewskich czasowników mentalnych w swoim referacie Pragmatykalizacja litewskich czasowników mentalnych manyti, galvoti, žinoti, suprasti przedstawiła asystentka Uniwersytetu Wileńskiego JUSTINA LIAUKSMINIENĖ. W referacie omówiono, które formy czasowników mentalnych funkcjonują jako wykładniki epistemiczności, a które jako wyznaczniki pragmatyczne, oraz jakie ich znaczenia ujawniają się w języku literatury pięknej. Referat o włoskim rodzajniku określonym Mapa semantyczna włoskiego rodzajnika określonego wygłosił asystent Uniwersytetu Wileńskiego ANTANAS KETURAKIS. O tym, jakie miejsce zajmuje słowo w kształtowaniu wizerunku współczesnych polityków, mówił lektor Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wileńskiego MIROSLAV STASILO, analizując słownictwo publicznych wypowiedzi prezydentów i kandydatów na prezydentów Litwy i Francji po ogłoszeniu wyników wyborów (1993–2009). W sekcji drugiej pierwszy referat Zmiany norm języka ogólnego: jeszcze raz o zjawiskach językowych, których należy unikać wygłosiła główna pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego RITA MILIŪNAITĖ. W referacie analizowano teoretyczne podstawy wyróżniania i praktyczne aspekty stosowania jednego z najczęściej dyskutowanych stopni oceny – „należy unikać”. W referacie starano się pokazać, że stopień oceny „należy unikać” pomaga zachować równowagę funkcjonowania norm języka ogólnego, łagodząc niekiedy powstające sprzeczności między zasadami systemowości i celowości lub wyrównując nierównomierność wewnętrznego rozwoju samego systemu językowego. O wielkich błędach językowych w referacie Czy wykaz wielkich błędów językowych jest nadal aktualny? O przypadku kalk językowych mówiła docentka Uniwersytetu Witolda Wielkiego ERIKA RIMKUTĖ. Analizowała jedną z części wykazu wielkich błędów językowych – niezalecane kalki językowe i ich użycie w Korpusie współczesnego języka litewskiego. Problemy ortoepii w gramatyce języka łotewskiego w referacie Ortoepijas problēmjautājumi Latviešu valodas gramatikā (2013) analizowała badaczka z łotewskiego Uniwersytetu w Lipawie DZINTRA ŠULCE. Mówiono o normach akcentowania wyrazów oraz wymowy samogłosek i spółgłosek, omówiono problematyczne przypadki wymowy intonacji. W referacie Język blogów uczniów klas starszych pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego AURELIJA TAMULIONIENĖ omówiła blogi uczniów klas starszych i ich język, a także szerzej przedstawiła jeden z aspektów języka blogów – słowa angielskie. Starsza pracownica naukowa Instytutu Języka Litewskiego RASUOLĖ VLADARSKIENĖ w referacie Konstrukcje z przyimkiem dėl w języku administracyjnym omówiła przyczyny intensywnego rozpowszechniania się konstrukcji z przyimkiem dėl w języku administracyjnym, ich relacje z konstrukcjami konkurencyjnymi oraz przeanalizowała problematyczne przypadki użycia. W tej sekcji ostatni referat Zinātniskā raksta pavadteksti latviešu un lietuviešu filologu rakstu krājumos wygłosiła badaczka z łotewskiego Uniwersytetu w Lipawie DIĀNA LAIVENIECE. W trzeciej sekcji pierwszy referat Nowości w eksperymentalnych badaniach prozodii: analiza akcentów intonacyjnych północnożmudzkiej gwary telszańskiej wygłosił pracownik naukowy Uniwersytetu Wileńskiego EVALDAS ŠVAGERIS; omówił kilka sposobów analizy danych (ich graficznego przedstawiania i porównywania) oraz niestosowane dotąd w litewskich pracach eksperymentalnych kryterium statystyczne Walda-Wolfowitza. W referacie Predykaty sekundarne w konstrukcjach pozycyjnych doktorantka Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wileńskiego BENITA RIAUBIENĖ omówiła takie litewskie konstrukcje pozycyjne jak guli aukštielninkas, skaito stačias, pargriuvo kniūbsčias i in. LAURA VILKAITĖ z Uniwersytetu w Nottingham w Wielkiej Brytanii wygłosiła referat Formulaic Nature of Language: Is It Language Specific?, w którym porównała połączenia wyrazowe i sekwencje słów w języku angielskim i litewskim oraz metodykę ich badania. Referat Pašcilmes vārdu un aizguvumu terminoloģiskā sinonīmija literatūrzinātnē wygłosiła badaczka z łotewskiego Uniwersytetu w Lipawie ANITA HELVIGA. Estoński korpus tekstów studenckich EMMA w referacie Estonian student text corpus EMMA przedstawiła KADRI SÕRMUS. Asystentka Uniwersytetu Wileńskiego SVETLANA MARKOVA w referacie Technologie kształtowania umiejętności czytania i pisania pristatė trzy technologie poprawiające umiejętność czytania i pisania: poprawianie błędów za pomocą dołeczka, metodę przepisywania tekstu oraz bezwzrokowe pisanie na klawiaturze. BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 AURELIJA TAMULIONIENĖ. Badania i problemy współczesnego języka | 3 przedstawiła trzy technologie poprawiające umiejętność czytania i pisania: poprawianie błędów za pomocą dołeczka, metodę przepisywania tekstu oraz bezwzrokowe pisanie na klawiaturze. W sekcji czwartej profesor REGINA KOŽENIAUSKIENĖ z Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wileńskiego wygłosiła referat Metafora rozwinięta jako środek argumentacji w mediach. Mówiono o jednym z rodzajów metafory – metaforze rozwiniętej, czyli sytuacji, gdy obrazowe przeniesienie znaczenia tego samego słowa nie jest jednorazowe, lecz rozwija się w całym artykule. Teksty reklamowe w swoim referacie Funkcja synekdochy w tekstach reklamowych analizowała docent IRENA SMETONIENĖ z Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wileńskiego. Mówiła o synekdosze, jej rodzajach i możliwościach zastosowania w reklamie.«Doktorantka Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wileńskiego DIANA LIEPINYTĖ-KYTRIENĖ w referacie Pojęcie i funkcje liderów opinii podkreśliła, że jedną z podstawowych funkcji lidera opinii jest wpływanie na adresata, oraz szczegółowo opisała etapy działań związanych z tą funkcją. Referat „Pertarų vartojimas sakytinėje lietuvių kalboje“ skaitė Vytauto Didžiojo universiteto docentė LAURA KAMANDULYTĖ-MERFELDIENĖ ir Vytauto Didžiojo universiteto Studentų parlamento narys POVILAS GODLIAUSKAS. Pristatyti pertarų vartojimo ypatumai sakytinėje lietuvių kalboje, išanalizuoti penkiasdešimt du Sakytinės lietuvių kalbos tekstyne užfiksuoti skirtingi pertarai. Vilniaus universiteto Kauno humanitarinio fakulteto doktorantė SIMONA AMANKEVIČIŪTĖ skaitė referatą „Precedentinių fenomenų transformacija spaudos antraštėse“, kuriame apžvelgta precedentinių fenomenų teorija bei pagrindinės jos sąvokos, apibrėžtas jos santykis su intertekstualumo teorija ir diskurso analize. Tezes, informaciją apie šią ir jau vykusias Jono Jablonskio konferencijas galima rasti Lietuvių kalbos instituto interneto svetainėje www.lki.lt. Otrzymano 2014 12 08 AURELIJA TAMULIONIENĖ Instytut Języka Litewskiego ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno [email protected] tamulioniene2_Apie Jablonskio konf.indd 3 2015.02.03 08:44:15