„Gėlės“ samprata aiškinamuosiuose žodynuose

BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN Lietuvių kalbos institutas GLS SAMPRATA AIŠKINAMUOSIUOSE VODDYNUOSE ESMINIAI VOZŽIAI: vocynas, significado, significado desdealvis, definición, gėlė. ĮVADS PASTABOS Este artículo objeto de investigación daiktavardžio gėlė significado (réikšmės) y significado s (-ių) definiciones, proporcionadas en diccionarios explicaciónamuosios de lenguas Lituvias, latvias, rusas y inglesas. En general las plantas tema preocupa y a kalbinistas, y literaturaúrologos, y etnologos o kt. Sin embargo concretamente gėlė hasta šiol no reciuké mayor del kalbininkų atención. Pasqubta de diversos artículos separos de las denominaciones de flores tema, ej. : Aurelija Gritėnienė tyrė žibuoklės vaizdinį (2014), Rūta Kazlauskaitė nagrinėjo žydinčios aguonos (2010), žydinčios saulėgrąžos vaizdinius (2014). Džiuljeta Maskuliūnienė, Regina Kvašytė es tyrusios flores nombres semánticos Janinas Degutytės y Arturo Guobos poesía en niños (2010). Desde el primer vistazo puede aparecer, que la palabra gėlė es muy concreto, claro, fácilmente reconocible y entendido. Sin embargo panagrinėjus esta palabra significación (ių) definición de los lituanos y menėtų lenguas acshinamuosios diccionarios así como en otras fuentes toma surgir considerables preguntas. 1 El objetivo de este artículo determinar, cuánto pueden haber de gólés significativos y comparar gólés significm s(ios) de la definición peculiarums en diccionarios explicativos de lenguas litvias, latvias, rusas y inglesas, presentar propuestas sobre la presentación de esta palabra en Bendrinés diccionario de lenguas lituanas (toliau BŽ). A fin de lograrlo escalar tales tareas: establecer signos, generalmente pasionkamus definiendo gėlės significación (-es), también aclarir […] tradicines o kognityvinės generalmente guardomasi, y comparar las definiciones dadas en los lingüínos de Lituania con las definiciones de los latvios, rus de palabras y ingleses. Como Aloyzas Gudavičius afirma, los estudios semantísticos adetinamíos son muy importantes determinando las peculiaridades de la categorización de la realidad en el lenguaje: ypatismos en el lenguaje bene se refleja más claramente en la estructura del significado de la palabra, y esta más se expresa se compara con otros significados y especialmente con los correspondientes significados de otros idiomas (Gudavičius 2009: 93). Por lo tanto en este artículo decidido investigar no solo gėlės significado, dadat en los explicaciónamuosios de lengua litvians 1 Turima omenyje Visuotinė lietuvių enciklopedija (toliau VLEe), Laisvoji enciklopedija (toliau Vikipedija) y Dabartinės lietuvių kalbos tekstynas. El material de la última fuente se examina en detalle en otro artículo de autores en este volumen de la revista. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės conceptos en explicaciónamuosios diccionarios _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 |2 diccionarios, pero y comparar, cómo gėlę defineja más cercanos paimyni latvianos, rusos y cuán tolimesni anglai 2 . Según Kristina Rutkovskos y kt. (2017: 30), [k]albinio unidad significación, como resultado de la interpretación de los humanos del mundo, es nulemta cultura, y esto <...> tiene que ser parodyta definición. En otras palabras, diferente nación vocabulario las mismas palabras pueden ser definidas diferentemente, i. i. expliškinti aquellos de sus signos, que son importantes y reconocientes precisamente de esa nación personas. En este artículo, basado en definiciones de rekonstruojamas leksikografinis gėlės vaizdas 3 skirtingose kalbose. Apie šio vaizdo skirtumus ir significados dicynos y iliustraciniais ejemplos, similitudes será hablado más adelante. Réikšmės diccionarios suelen pueden ser definidas basado tradicionaline o kognityvine significado s estrategia de definición. A continuación presentaremos tradicionales y cognityvinés diferencias de definiciones. En la definición tradicional a menudo se utilizan elementos de 4 conocimientos científicos, así se pretende transmitir lo máximo objetivo de la realidad elemento imagen, referíase hierarchine intrine categoría estructura, que constituye kinininé (hiperoniminė) concepto y especificiniai (skiriamieji) atributos, describían inferior nivel (hiponiminę) concepto (Gudavičius 2009: 7072; Rutkovska y kt. 2017: 30). Cognityvinė definición se basa en el cotidiano, personal consciencia en el acto de šnekos mencionando palabra; reflejados 5 todos los rasgos de significación léxica centriniai y periferiniai, estrictos límites no brėciendo pasaulio pažinimu ir patyrimu; joje stengiamasi parodyti, kokios asociacijos kyla kalbėtojo entre los llamados denotacinius y konotacinius rasgos, especialmente si los últimos se asocian con ciertos habituales contextos (Gudavičius 2009: 7072; Rutkovska y 2017: kt. 30). Cabe mencionar que BŽ autores a menudo combinan tradicional (más científica) y kognityvinę definición de la palabra significado (plačiau žr. Gaidienė, Liutkevičienė 2017). 1. VOODŽIO GL Y JO SINONIM APREBRŽTYS AIŠKINAMUOSIUOSE LIETUVI SABBONOS VODYNUOSE Visų pirmiausia pasižiūrėkime, cómo gėlė define se define en la lengua Lituánea (www LKŽe). Cabe mencionar que LKŽe es atrapado y gėlės sinónimos hierba, × kvietka, ×kvietkas, 6 2 BŽ autores escribiendo diccionario texto rėmėsi y bien coninomų (especiados presentados en este artículo) extranjeros kalbų žodynų (latvių, rusų ir anglų kalbų) patirtimi,. 3 Debido al término lexicografinis imagen del mundo más ampli zr. Rutkovska y kt. 2017: 31. 4 Ją también llama clásicaine, palabraynine definicia. 5 Jerzio Bartminskio (1988), A. Gudavičiaus (2009), K. Rutkovskos y kt. (2015) y kt. trabajos usan el término kognityvinė definicija. 6 LKŽe especialu señallu × marcimi skoliniai, neteiktini comuninei lengbai. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concepta aclaramuosios diccionarios |3 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 vainikas, sin embargo ellos en este artículo muy detalladamente examinados no será, sólo a 7 través de ellos mostrada, cuánto neajuskumos surge examinando gėlę įvardijančių nombrimijos significados. 1 LENTELĖ. Gėlės, kvietkos, kvietko, žolyno ir vainiko reikšmių apibrėžtys LKŽe Antrastís palabra El LKŽe vé. kvietka 1. 6. gėlė11 gėlė 1. hermosamente florida o ornamental planta, hernyn8 flejka (brus. 1. gėlė, kvetka) significado de la herbynas9 herbynas 2. gėlė | cambarinė gėlė10 kvietkas vainikas palabra definición Como visto, de la palabra gėlė definición LKŽe es ‘graciosamente žydintis o ornamentinis planta, herolynas. En otras palabras, verbij gėlė se llaman dos especies de plantas: a) plantas que florecen hermosamente; b) plantas que simplemente son puošnūs, gražūs (pero no necesariamente tienen gražų žiedą). Así LKŽe de la palabra gėlė definición fijosados tipiškiausi rega percepokiami señas žydėjimas y simplemente gėlės grožis. De la tabela 1 se ve, que en el diccionario examinado las palabras kvietka (kvietkas), hierbynas y vainikas son definiébianse sinónimamente, taigi se puede entender, que en diccionario estas palabras se consideran sinónimas. Sin embargo en los ojos krinta keli iliustraciniai ejemplos, 12 incluidos LKŽe de la palabra gėlė leksikografiniame straipsnyje: Pievose crece žolynai, a daržely gėlės. Kvietkai esto de paperiiaus, a daržely gėlės. Gėlės kambarinės, kvietkos darželio (LKŽe). Estos dichos mostrarán que la conciencia de la gente gėlė, kvietka (flowerka) y la hierba no fue del todo lo mismo diferencia su lugar de crecimiento, por otra parte, esos ejemplos contradicen uno a otro, pg.:  gėlė crece en jardín, pero no en cierve; crece en el cuarto, pero no en el vivero; kvietka (cvietka) de papieriaus, pero la planta que crece en el jardín no se llama así; lvietkas crece en el jardín, pero no en la habitación. 7 Por supuesto, todas estas palabras son sinónimiški sólo un significado. 8 LKŽe se da y la segunda gėlės significado ‘žibuoklė, pero en este caso ella no es actuali. 9 La palabra kvietka LKŽe tiene otros tres significados: ‘žiedas, ‘gėlių, žolynų puokštė y ‘papuošalas. 10 La palabra hierynas LKŽe tiene más significativos: ‘cualquier herbino (creciente o pelado) planta, ‘piktžolė, ‘vaistažolė, ‘pieva, vejelė, ‘gėlynas, darželis, ‘herbariumas, ‘puokštė. 11 La palabra vainikas LKŽe tiene más significamientos, de las cuales la primera es ‘gėlių o otrosokių žolynų pynė (ppr. apskrita). 12 Sinonimų žodyne pateikiami tokie gėlės sinonimai – žolynas, vainikas (plačiau žr. http://lkiis.lki.lt/sinonimu). ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concepto en explicaciónamuosos diccionarios |4 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 Dar palyginkime sakinius, kuriais žodžio kvietkas vartosena iliustruojama jo leksikografiniame straipsnyje: Kvietkai sólo los que con kvietkais (su ‘žiedais paaiškinta straipsnio autorių), y tep esto vis žolynai (LKŽe), y la palabra žolynas artículo: Ahora kvietkai, y muy antiguas esto žolynai dijo (LKŽe). Así de pateiktas ilustracinių ejemplos se ve, que intentado mostrar kvietka y grolyno skirtums. Sin embargo tolesnė material del dicodino eso no confirma. juzgando de abertas iliustracines ejemplos la palabra gėlė puede significar cambarinę o guislera. Sin embargo LKŽe hay y tales iliustracinių sakinių, de los cuales gėlės significado noaaiškėja, ej. : Gėlės žydėjo. Gėlių son heržiais žiedais, está y bastante sin žiedos. Antra gėlė žydėjo, como luna tecía. Išnagrinėjus y otros LKŽe presentados ejemplos ilustraccios de la palabra kvietka (kvietkas) se pueden vislumbrar tres reflealvios significativos de esta palabra, relacionados con kvietka (kvietko) lugar de crecimiento:  Tiertamente gėlė (sin indicar el lugar de crecimiento exactamente). Más a menudo puede sospecharse que se habla de campos, darželio gėlę (pvz., priraškė kvietkų glėbį kažin, o de vazonėlių), pero puede ser y se cultiva gėlė (pvz., laistyk kvietkus, i. e. y darželio, y kambarine, pero no laukų). Más iliustracines ejemplos de: Ya y kvietkai pražydo. Kvietkų olpalas me gusta. Priraškė ella me kvietkų plną glėbį. Fvietkelių žydiendo no ver para. Bitelė ... nuog kvietkelio lig kvietkeliu[i] renka žiedų dulkeles. Primasarį todas cvietkas prajydo. Ant tierra žyd kvietkelés. Palaistyk kvietkus.  Gėlė del jardín, ej. : Anas inlipé darželin e raško kvietką. Rūta más bonita cvietka. Pinavija bonji kvietka. Auginsiu darželyj kvietkutes gujias. Eisma vedu en darželį, skirsma vedu tres kvietkeles.  Kambariné gėlė, ej. : Estoy pas matinėlę como lange kvietkelis. Yo con mi matynelę como lange kvietkelė, y con ti, bernuželi, como kampe šluotelė. Ant langelio kvietkelės žydėjo, en handelos žiedeliai jėrėjo. De citados LKŽe sakinių clarifica que herolynais se llaman plantas, nebūtemente crecientes mevose (caim atrodė de anteriormente mencionado sentencia Pievose crece herolynai, a daržely gėlės). Veamos, qué reflejvios de significados grolyno se pueden distinguir basado en otros LKŽe dados ejemplos iliustraciniais de esta palabra: Directamente gėlė (sin especificar el lugar de crecimiento exactamente), ej. : Žolynelis gužus, ale no sé, kap su nombre. Žolynėlius niñas barstė. Pats hierolynos florecimiento. Sesule mío, viešnele mío, donde tú llenei herolynelius, donde tú pynei vainikelį. Bajo ellos kojelemos hervynillos vyto, y nuestros bradukai kap lapeliai crito.  Darželio gėlė (prie casa, ante trobo, pasplantada, pasėta o įnombrada concreteti darželio gėlė), ej. : Až todos me zolynelius gražesnė jurginė. Žolynų pasodina ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concepta acshinamuosios diccionarios |5 visokių _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 nasturkų, medetkų. Pasėjau aguoną, amarona hierbyną. Haré moteres bonjią tvorelę, herolynais obsadino. Pre gryčiai necesita herolynai pastint. Gražių žolynų ažsiauginus. Grėblį padėdavau daržely, tarpu žolynų: mislijau, yo pasilsiu, y grėblys mano que pasilsėt.  Kambarinė gėlė (žodyne distinguido atspalvis del significado), ej. : Žolynų esto pas ella kožni metai pilna palangė. Grolyną tal turėjau, esto antes de lluas hojas šlapi y lacha. Teip apierto jolynas vento nepapuoš. Durante largo tiempo suvysta colynai. Piliu [v]andenio, necesita gi jolynus pagirdyt. LKŽe vainiko iliustracinių ejemplos no hay muchos, por lo que no se puede distinguir tales tonalidades, como gėlės, kvietkos (kvietko) y žolyno, plg. : Vainikai žydžia gražiom kegėm. No rompies el corona. Prisiskink coronikų. Con ellos visur vainikų y palangėse, y seklyčioj en mesa [pamerkta]. De citados ejemplos ver, que la más importante en este caso es ‘žiedas vainikas jydi, él puede ser skinamas y merkiamas como puošmena. Nótese que en la comunrilgación esta coroniko significados ya nebėra. Así se puede hacer una conclusión, que de todas las cuatro de palabras gėlės, kvietkos (kvietko), žolyno, vainiko significados, basado LKŽe material, casi no difieren. Y esto es lo que escribe Lituanian Language Atlas (toliau LKA; 1977: 188189): Žydinčio o de un nombre de planta decorativa gėl senasis arealas de LKA de la materia inscrita neišryškėja mapaapyje en esencia reflexionamiento actual este nombre en la superficie de consumo, últimie decemneiais aumentados smarkly especialmente debido a influencia literària del lenguaje. […]A veces el significado de hier[…]no herol[…] s se aclaría aún: kambarinė gėlė[…] […], kambarinė o darželio gėlė[…] […], darželio gėlė[…]...>, laukų gėlė[…] […], žydintis i nežydintis de césped, darželio planta[…] […], daug de diversas flores […] […]. Nombre vainìkas significado algo donde explicinata: gėlė o žiedas <...>, žydinti gėlė <...>. Las observaciones de los materiales LKA pickers muestran que kvetká kvetkù algunos donde se llama sólo žydinti <...>, darželio <...>, kambarinė <...>, nuskinta <...> gėlė, gėlės žiedas <...>, gėlė y gėlių puokštė <...>“. Reikšminga es y LKA (1977: 188) dada una hinata: Kai kur gėlè llamado sólo smulkus <...>, žydintis <...>, bonzus <...> hernynas, de papieriaus padaryta gėlė <...>. A continuación nos echemos un vistazo, cómo consideradas las palabras se definen Dabartinės lietuvių kalbos žodyne (toliau DŽ7i). ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samprata aiškinamuosiuose žodynuose |6 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 2 LENTEL. Flowers, 13 herolyno significados definiciones DŽ7i Antraštinis Definición del significado de la Palabra DŽ7i gėlė la palabra bonitamente žydintis o turintis gražius hous planta: Kambarinės gėlės. Darželio, laukinė, pievų, miško g. ~ių puokštė. Pamerk ~es hierba 1. zolė, gėlė14: Darželio ~ai. Vartai adornšti ~ais. Llenas campos ~ų. Mano ~liai žydėti comenzó (poez.). D7Ži de la palabra gėlė la definición del significado casi es la misma que y LKŽe, sólo sukoncretizada, qué es ese ‘decoratyvinis planta (žr. tabelę 2). y Así DŽ7i gėlė percibida como a) tal planta que florece hermosamente, o b) tal planta, que tiene gražius hojas, i. y. definición fijosados tipiškiausi rega percepokiami gėlės atributos žydėjimas y gražūs hojas. La palabra hierbynas DŽ7i significado define se no sólo como ‘gėlė, sino también como ‘žolė. Esto bastante confuso, especialmente, cuando presentada en una sola definición, porque en la conciencia humana herolé y gėlė son dos cosas diferentes. Sin embargo quizás se puede entender, por qué así behavelada jolyno, como ‘gėlės, significado nyksta y la palabra jolynas en la conciencia humana toma significar no tanto gėlę, cuanto cualquier que sea herbinio planta. comparintamos LKŽe y DŽ7i de la palabra hierolynas significativos Si la definición con BŽ fue dada definiciones de esta palabra, matytbiamos que BŽ devis noeliega žolyno significativos ‘gėlė, el hierolynas define se como ‘bet qué herbino planta: Darželio žolynai. Liucerna nepamainomas herbynas de la lechería en suquía. 15 Ecológico kwapiųjų žolynų ūkis. Apibendrinando puede afirmarse que de la palabra gėlė significaciones definición LKŽe y DŽ7i muy general, nekonkreti, t. i. minimi solo tipiškiausi rega perceptiami gėlės atributos gėlė puede ser o con gražiu žiedu, o con gražiais lapais, taigi kryptstama en kognityvinę estrategia de definición significaciones. Sin embargo teniendo en cuenta examinados los ejemplos, dados en ambos diccionarios, surge la pregunta, si gėlės significaciones no debería ser asignada más. LKŽe, como mencionada, fue separado de significado atspalvis ‘kambarinė gėlė. Algunos LKŽe iliustraciniai sakiniai muestran, que darželio, laukų y naminėms gėlėms incluso fueron utilizados diferentes palabras gėlė, kvietka (kvietkas), herolynas, sin embargo esto fueron pavienamente nesisteminiai pavartojimo casos. Además, iliustraciniuose ejemplos Visas flores sumerkė (LKŽe) y Gėlių puokštė. Pamerk gėles (DŽ7i) turimos omenyje ‘gėlė en este diccionario también ya no fixejada. 13 Žodis kvietka (kvietkas) yra neteiktinas bendrinei kalbai, todėl DŽ7i jo nėra. Žodžio vainikas reikšmė 14 La palabra hierolynas DŽ7i tiene otros dos significados: ‘pieta, donde cuales herolés crece y ‘žolių rinkinys. 15 La palabra hierolynas BŽ tiene aún dos significados y uno significado atspalví: ‘žolių priaugusi vieta | tierra danga, susidedanti de sí mismo crecientes o sėtinių pašarinių herorias y ‘žolių rinkinys, puokštė. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concepto en explicaciónamuosios diccionarios |7 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 nuskintos gėlės, taigi aquí se habla ya no sobre toda la planta (gėlę), pero sobre su parte sin šaknų. Recuerda que LKŽe kvietka (kvietkas) aún tiene significado ‘žiedas. Así mentidos ejemplos muestran que la palabra gėlė efectivamente tiene no un significado, y y significado principal debería ser definida minint más típicos gėlės signos. Pravartu verse, como gėlė define y cuán sus significativos asignada en diccionarios de otras lenguas. 2. VOZJIO GL APRESTZAS AIŠKINAMUOSIUOSE LATVI KALBOS VODDYNUOSE Este capítulo examina, como gėlė define se en dosioyaos explikinamuosiosos en la lengua latvias MLVV y LLVV. 3 LENTEL. La palabra gėlė significados definiciones en diccionarios de Žodynas lengua letonios La palabra gėlė (la. puķe) 2. Zieds (parasti o kātu) <...> definiciones Realijų požymiai, fijables MLVV 1. Dekoratīvs, ziedošs lakstaugs, 1. silvestre, también puskrūms <...> | Dekoratīvs lakstaugs vai izdaiļošanai <...> 2. (gėlė como parte de la planta) ‘turi žiedą, ‘ppr. (gėlė como planta) ‘dekoratyvinis, o ‘žydintis, ‘žolinis planta o puskrūmis | (naminė gėlė) ‘dekoratyvinis, ‘žolinis | planta, ‘namus deošiantis definicionesse tiene stiebą LLVV 1. Dekoratīvs, ziedošs (krāšņuma 1. savvaļas) lakstaugs, también puskrūms <...> ‘žolinis planta o telpu | Dekoratīvs (ziedošs neziedošs) telpu augs <...> 2. Zieds (parasti o kātu) <...> 2. (gėlė (gėlė como planta) ‘dekoratyvinis, ‘žydintis, ‘darželio o planta puskrūmis (naminė gėlė) ‘dekoratyvinis, ‘žydintis o nežydintis’, ‘naminis augalas’ como parte de la planta) ‘turi žiedą, ‘ppr. tiene stiebą Visų pirmiausia pasakytina, que en los diccionarios explicatoriosios de la lengua latvia se designa gėlė como ‘a planta y gėlė como to ‘parte del cultivo‚ t. y. ‘žiedas (usualmente con tiebu) (žr. tabelę 3). Esta última significación aún podría definirse como ‘augalą sin šaknų‚ ‘nuskintą plantaą ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concepto de flores en diccionarios explicanciosos |8 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 (gėlę) o pan. Tal distinción parece lógica, ya que en los diccionarios suelen asignarse significados o tonalidades de significados (si coincide el nombre), por ejemplo, frutas y plantas que los conducen (kriaušė ‘treis, kriaušė ‘vaisius; banana ‘atogrąžų planta, banana ‘vaisius). 16 Nagrinėjamu caso la relación es tal mismo planta y su parte. También ha de señalarse el hecho de que primero la fijación de la flor (‘augalas) y MLVV, y LLVV tiene dos fijaciones atspalvios relacionados con el lugar de crecimiento de la flor: 1) ‘fieles que crecen al campo y 2) ‘namuose augančios gėlės’ iliustraciniai pavyzdžiai (LLVV – ir apibrėžtis) rodo, kad turima omenyje ir crecientes. Atspalvio ‘lauke humano sembradas o plantadas, crecientes en jardzelios, y salvañas, automáticamente crecientesiegües o pan. gélés, plg. : Stādīt dārzā puķes (Sodinti darželyje flores); Pļavā crece diversas puķes (Pievoje augo diversas roses); Lauku puķes (Laukų gėlės). Así asignar tonalvius también parece bastante justificado, ya que las flores que crecen en casa suelen ser sólo herbíferas (pero no arbustos o semcrúmia). En cuanto a la definición de la lengua latvia diccionarios de la flor hay que decir, que sus más detalles que los diccionarios de la lengua lituana dadas las definiciones de esta palabra ya solo porque se asigna no un significado, sino tres (reikšmės o tonalviai). En la significación principal desponen los típiskísimos señas de la flor: ‘žydintis, ‘dekoratyvinis (rega percepokiami señas); planta de cultivo o silvestre (indicador del 17 lugar de cultivo); ‘žolín planta o semkrūmis (mokslinė klasifikacija). Ambos diccionarios del primer significado atspalvio (i. y. ‘namines gėlės) indican en la definición el external atributo de la flor ‘decorativis planta (i. y. puošnus, gražus)‚ LLVV aún se señala que puede ser ‘žydintis o nožydintis (así que gėlė no necesariamente debe ser reconocida por su flor). Otro rasgo del matiz de este significado, que se fija en ambos diccionarios, revela la planta destitución ‘c planta para casas orošti (o simplemente ‘daminis planta). Antrõs significados, presentados en ambos diccionarios, el único indicado gėlės señis es ‘žiedas (usualmente con stiebu). Así latvias lengua explicaciónamuosios diccionarios distinguidos tres palabra gėlė 18 significamientos (ar significanzas atspalvías), que se definen basados más kognityvine significaciones definición de estrategia. 16 BŽ autores observan disposiciones, que, por ejemplo, la planta y su parte deben ser distinguidos significancias, y no tonalvías significanzas. Tokią BŽ autoresų disposición es confirmada también por el hecho de que en algunos casos el planta y sus partes se apellidan incluso con palabras diferentes, por ejemplo, obelis obuolys; juodmedis ‘medis persimonas ‘jo frutos. 17 Palabras de Lituvias no puskrūmiai, y krūmai. Plg. VLEe: g lės, con propósitos decorativos al aire libre, cambaryja o šiltnamyje cultivinam vienamečiai, dvimečiai ó multiamečiai heroliniai vegetales, rečiau krūmai (paryškinta straipsnio autorių), turintys decorativinius žiedus, folus, stiebus. <...> (žr. https://www.vle.lt/Straipsnisgeles-43169); plg. Vikipedía: Dauguma flores heroliniai plantas, likę arbamai (paryškinta straipsnio autorių) (žr. https://lt.wikipedia.org/wiki/Gėlė). 18 De hecho, las vocodíneas de la lengua latvias separan dos gėlės significados, sin embargo una de los significados, dichosos diccionarios, aún tiene atspalvį. Por conveniencia aquí y adelante del artículo autorés en tales casos cuentacioa significado reflealví como separadoą significado e rašo reikšmė (ar significado reflealvis). Se ha de señalar que si en diccionarios se distingue atspalvis de significación, esto puede considerarse, que esto yaėra vientisa el significado de la palabra. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concepto de flores en diccionarios explicanciosos |9 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 3. VOZŽIO GL APIPRŽTYS AIŠKINAMUOSIUOSE RUS SALBOS VOZYNUOSE Pasi fijemos, como la palabra gėlė define se explica en los diccionarios de la lengua rusas СЕМ, МАКС y TСД. 4 LENTELĖ. Žodžio gėlė reikšmių apibrėžtys rusų kalbos žodynuose Žodynas La definición de la palabra gėlė (ru. Realijų požymiai, цветок) se presentan en definityse СЕМ19 1. (мн. цветки', -о'в). Орган размножения цветковых растений с венчиком из lepestkov alrededor peстика тычинок <...> 2. (мн. цветы', -о'в). Травянистое растение, в пору цветения имеющее яркую, часто ароматную, распускающуюся из бутона головку или соцветие <...> 3. (мн. цветы', -о'в). Яркая, часто ароматная головка или соцветие на стебле травянистого растения (цветка во 2 знач.) <...> 1. (flor como órgano de pluralidad) ‘tiene vainikėlį de žiedlapias alrededor piestelę y kuokelius y 2. (gėlė como planta) ‘žolinis planta, ‘žydėjimo tiempo tiene ryškų, a menudo perfumando de žiedpumpurio escampillusį žiedą o žiedyną 3. (gėlė como parte de la planta) ‘turi brillantes, a menudo perfumando žiedą o žiedyną, ‘turi stiebą, ‘priklauso a herbarias plantas МАКС 1. (мн. ц в е т ы и спец. ц в е т к и ). Часть растения, обычно имеющая вид венчика из лепестков, окружающих пестик с тычинками. <...> | Бот. Такая часть растения как орган 1. (flora como parte de la planta) ‘parte del cultivo, ‘turi vainikėlį de žiedlapios alrededor piestelę y kuokelius | (jiedas como plurinimosi organas) ‘augalo parte, Dar fue žiūrėtas rusas palabras aškinamasis vocynas Tolkowy словарь русского языка (ТСОШ), pero en él el material se presenta prácticamente 19 analógicamente como y СЕМ, por lo que en lentelę él no incluido. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concepta acariciamuosios diccionarios |16 al _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 promedio consumidor de lenguas lituáneas gėlė puede asocijuotis no sólo con herbiniua planta, sino y con arbusto o puskrūmiu. 7. Casi en todos los diccionarios examinados suelen derinarse las definiciones tradicionales y cognityvinės gėlės significativos. De los signos cognityvijos más frecuentemente mencionados son estos: fleresa briskuma (pvz., ‘daznai briskios colores), olor (pvz., ‘daznai agradable olapo) y destinación (pvz., ‘planta, cultivada por (grazos) žiedos, ‘usado como doana). De examinados vocynos más cognitityvinės gėlės significaciones definición de la estrategia sigue COLLINS. Sólo en este diccionario definiéndose el significado ‘flora como parte de la planta se indica el atributo ‘sobrevive sólo corto tiempo. 8. Išanalizavos definiciones de significativos de gėlės diccionarios acshinamuosios de lenguas Lituvias, latvias, rusas y inglesas, tenla que constatar, que diccionarios de la lengua lituvias debería ser asignada más de esta palabra significativos. Incluso los últimos dicynos iliustraciniai ejemplos muestran que hay dos de la palabra gėlė significados ‘gėlė como planta y ‘nuskinta gėlė. Es esperable que en las lenguas lituanas hay y tercera palabra gėlė significado ‘gėlė como žiedas. Sin embargo esta presunción hay que comprobar basada en textos y datos de encuestas. Obviamente, que los diccionarios explicativos de la lengua lituana de la palabra gėlė significados deberían ser definidos más detalladamente, más basado cognityvine estrategia de definición de significados (kai prioridad proporcionada nos rodeantes realidad categorizando durante distinguibles (y por lo tanto leodyno lectorito fácilmente reconocible) a los signos denotato), por ejemplo, enfatizando gėlės colorvinį išskirtą, kvapą, indicando paskirtį, tal vez netinum tiempo y pan. En estos asuntos merecería considerarse escribiendo leksikografinį gėlės artículo al diccionario de las lenguas Lituanas Bendrinės. ŠALTINIAI BŽ: Bendrinės lietuvių kalbos žodynas. Redaktorių kolegija: D. Liutkevičienė (vyr. redaktorė), G. Naktinienė, R. Petrokienė, D. Svetikienė, K. Vosylytė, J. Zabarskaitė. (rengiamas). – Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Prieiga internete: http://bkz.lki.lt. CAMBRIDGE: Cambridge Dictionary. Prieiga internete: http://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/. COLLINS: Collins English Dictionary. Prieiga internete: https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/. DŽ7i: Dabartinės lietuvių kalbos žodynas: 7-as patais. ir papild. leid. Vyr. red. Stasys Keinys. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2012; elektroninis variantas, 2015 (atnaujinta versija, 2017). Prieiga internete: http://lkiis.lki.lt/dabartinis. Flower bank. Prieiga internete: http://www.flowerbank.ru/?p=6522. ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samprata aiškinamuosiuose žodynuose |17 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 LKA: Lietuvių kalbos atlasas 1: Leksika, Vilnius: Mokslas, 1977. LKŽe: Lietuvių kalbos žodynas (t. 1–20, 1941–2002): elektroninis variantas. Redaktorių kolegija: Gertrūda Naktinienė (vyr. redaktorė), Jonas Paulauskas, Ritutė Petrokienė, Vytautas Vitkauskas, Jolanta Zabarskaitė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2005 (atnaujinta versija, 2008). Prieiga internete: www.lkz.lt. LLVV: Latviešu literārās valodas vārdnīca. Prieiga internete: http://www.tezaurs.lv/llvv/. LRTB: Lietuvos Respublikos terminų bankas. Prieiga internete: http://terminai.vlkk.lt. MACMILLAN: Macmillan Dictionary. Prieiga internete: http://www.macmillandictionary.com/. MERRIAM-WEBSTER: Merriam-Webster Dictionary and Thesaurus. Prieiga internete: https://www.merriam-webster.com/. MLVV: Mūsdienu latviešu valodas vārdnīca. Red. I. Zuicena, A. Roze. Prieiga internete: http://www.tezaurs.lv/mlvv/. OXFORD: Oxford Dictionaries. Prieiga internete: https://en.oxforddictionaries.com/. Sierra Flower Finder. Prieiga internete: http://www.sierraflowerfinder.com/en/c/roses/12?page=1&flt=0. SŽ: Sinonimų žodynas / Antanas Lyberis. 2-asis patais. leid. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2002, XIV, 586 p.; elektroninis variantas, 2015. Prieiga internete: https://lkiis.lki.lt. Vikipedija. Laisvoji enciklopedija. Prieiga internete: https://lt.wikipedia.org/wiki/Pagrindinis_puslapis. VLEe: Visuotinė lietuvių enciklopedija: elektroninis variantas. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2018. Prieiga internete: https://www.vle.lt. МАКС: Словарь русского языка. Под ред. А. П. Евгеньевой. Prieiga internete: http://slovari.ru/search.aspx?s=0&p=3068. СЕМ: Русский семантический словарь. Отв. Ред. Н. Ю. Шведова. Prieiga internete: http://slovari.ru/search.aspx?s=0&p=3068. TСД: Толковый словарь живaго великорусского языка. Владимира Даля. Prieiga internete: http://slovardalja.net/search.php. ТСОШ: Толковый словарь русского языка С. И. Ожегова и Н. Ю. Шведовой. Prieiga internete: http://slovari.ru/search.aspx?s=0&p=3068. LITERATŪRA Bartmiński J. 1988: Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji. Konotacja. Lublin: Wydawnictwo UMCS. ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samprata aiškinamuosiuose žodynuose |18 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 Gaidienė A., Liutkevičienė D. 2017. Reikšmių definición peculiaridades Bendrinės lietuvių kalbos žodyne: plantas y animales. Bendriné habla 90, 147. accesible en Internet: http://www.bendrinekalba.lt/?90. Gritėnienė A. 2014. Žibuoklės imagdinys contemporaniessa de los lituanos en prosa. Lietuvių kalba 8, 111. Acceso en Internet: httpwww.lietuviukalba.ltindex.php://lietuviukalba/article/view/95/75. Gudavičius A. 2009: Etnolingvistika: tauta kalboje, Šiauliai: Šiaulių universiteto leidykla. Kazlauskaitė R. 2010. Žydinčios aguonos imágenesdinys de lituanos poesía. Filologija 53–70. 15, Kazlauskaitė R. 2014. Žydinčios saulėgrąžos imagdinys de los lituanos poesía. Res Humanitariae XVI, 86107. Maskuliūnienė D., Kvašytė R. 2010. Gėlių nombrinamientos semántica Janinas Degutytės y Arturo Guobos poesía en niños. Filología 15, 99113. Rutkovska K., Smetona M., Smetonienė I. 2017. Vertybės lietuvių pasaulėvaizdyje, Vilnius: Akademinė leidyba. Įteikta 2018 07 12 Adoptado 2018 11 12 THE CONCEPTION OF THE WORD FLOWER (LITH. GL) IN DICTIONARIES S u m m a r y The article deals with the meanings of the noun flower and their definitions in the dictionaries of the Lithuanian, Latvian, Russian, and English languages. The study has revealed that Lithuanian dictionaries only provide one meaning of the word flower. Latvian, Russian, and English dictionaries identify more meanings of the same word. Nearly all of the dictionaries covered usually combine the traditional definitions of the meanings of flower and their cognitive counterparts. The most common cognitive attributes mentioned are: the brightness of a flower (e.g., ‘usually bright in colour), its smell (e.g., ‘normally nice-smelling), and purpose (e.g., ‘a plant cultivated for its (lovely) blossoms, ‘used as a gift). ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concepto de flores en diccionarios explicariosios |19 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 Habiendo analizado the definitions of the meanings of the word flower in the Lithuanian, Latvian, Russian, and English dictionaries, tenemos que admitir that the dictionaries of the Lithuanian language should contain more meanings of this word. Illustrative examples from the latter dictionaries show that there are two meanings of the word flower: a ‘flower as a plant and a ‘picked flower. It is probable that the Lithuanian language has a third meaning of the word flower, which is a ‘flower as a blossom. Yet this presumption needs to be verified with data from corpuses and surveys. The dictionaries of the Lithuanian language should provide definition of a meaning by accentuating the more detailed definitions of the word flower, in greater reliance on the cognitive strategy of the chromatic distinction of the flower, its smell, stating its purpose, possibly lifetime, and so on. These are the things to consider in writing a lexicographic article on flower for the Dictionary of the Standard Lithuanian Language (Bendrinės lietuvių kalbos žodynas). KEYWORDS: dictionary, meaning, shade of meaning, definition, flower. ANELIKA GUIDÍEN DANUT LIUTKEVIČIEN Lietuvių kalbos institutas Petro Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected] [email protected]