Tarptautinių žodžių semantikos pokyčiai administracinėje kalboje

BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 RASUOLĖ VLADARSKIENĖ Lietuvių kalbos institutas ZMIANY SEMANTYKI SŁÓW MIĘDZYNARODOWYCH W JĘZYKU ADMINISTRACYJNYM SŁOWA KLUCZOWE: słowo międzynarodowe, semantyka, wieloznaczność słowa, język administracyjny. Leksyka jest stale zmieniającą się warstwą języka: jedne słowa powstają, inne zanikają, a jeszcze inne zyskują nowe znaczenia. Wiele nowości leksykalnych wiąże się ze stosunkami między językami, a obecnie w związku z globalizacją w języku litewskim nasilił się wpływ leksyki innych języków, zwłaszcza angielskiego, który coraz bardziej pretenduje do statusu języka międzynarodowego. Słowa z innych języków, używane w języku litewskim, zwykle nazywa się zapożyczeniami. Gdy chce się 1 podkreślić przydatność nowego zapożyczenia dla języka ogólnego, często używa się terminu słowo międzynarodowe. W Encyklopedii języka litewskiego (2008) wyrazy międzynarodowe definiuje się jako zapożyczenia akceptowane przez język ogólny, których obce pochodzenie wyraźnie potwierdza przynajmniej część najważniejszych języków komunikacji międzynarodowej (lub także języków klasycznych) i które nie wykazują bezspornych śladów zapożyczenia z któregoś z języków sąsiednich. 2 Jednym z aktualnych problemów związanych z funkcjonowaniem wyrazów międzynarodowych jest ich wieloznaczność, ponieważ języki zazwyczaj zapożyczają nie wszystkie, lecz jedno lub kilka znaczeń wyrazu wieloznacznego. Badając procesy zapożyczania wyrazów, zwraca się uwagę na różnice między polami semantycznymi wyrazów wieloznacznych w różnych językach (Pažūsis 2014). Znaczenia, w których wyrazy międzynarodowe są używane w ogólnym języku litewskim, definiuje się w słownikach wyrazów międzynarodowych i terminów; zapożyczenia, które ostatecznie utrwaliły się w ogólnym języku litewskim, trafiają również do ogólnych słowników języka litewskiego. Problemy wieloznaczności wyrazów międzynarodowych były przez litewskich językoznawców badane głównie pod kątem normatywności (szerzej zob. Vladarskienė 2014); różnice w semantyce wyrazów międzynarodowych w różnych językach analizują także badacze semantyki porównawczej, a zwłaszcza teorii przekładu (Pažūsis 2014). Do badania wybrano jedną z dziedzin użycia wyrazów międzynarodowych – język administracyjny. W niej z dokumentów międzynarodowych w różnych językach rozpowszechniają się internacjonalizmy i ich nowe znaczenia. 1 Ze względu na wiek zapożyczenia w językoznawstwie litewskim zwykle dzieli się na stare i nowe zapożyczenia 2010: 233). 2 (Jakaitienė W niniejszym artykule nie podejmuje się rozważań nad specyfiką stosowania tych kryteriów ani nad ich wiarygodnością. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany semantyki internacjonalizmów w języku administracyjnym|2 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.15 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 W litewskim języku administracyjnym proces ten szczególnie się nasilił po przystąpieniu Litwy do nare, kai europiniai ir lietuviški dokumentai turi būti suderinti. Unii Europejskiej. Celem artykułu jest, poprzez porównanie danych ze słowników internacjonalizmów wydanych w różnych latach oraz rzeczywistego użycia internacjonalizmów w różnego rodzaju dokumentach, ustalenie specyfiki zmian semantyki internacjonalizmów charakterystycznych dla języka administracyjnego. Dane do artykułu zebrano ze słowników internacjonalizmów wydanych w różnych latach (TTŽ 1985, 2001, 2013), a także z tekstów administracyjnych opublikowanych w różnych internetowych bazach danych, aby lepiej odzwierciedlić współczesne użycie: przede wszystkim oparto się na języku dokumentów opublikowanych w ostatnich latach w Rejestrze Aktów Prawnych (TAR) oraz w bazie „EUR-lex” aktów prawnych i innych dokumentów publicznych Unii Europejskiej; w celu porównania i ustalenia zmian wykorzystano dane z Banku Terminologicznego Republiki Litewskiej (TB) oraz unijnej bazy danych terminologicznych IATE. W artykule, dążąc do ustalenia ogólnego kierunku zmian, przeprowadzono statystyczną analizę porównawczą internacjonalizmów używanych w języku administracyjnym, zamieszczonych w wybranych do badań słownikach, natomiast w celu ustalenia charakterystycznych cech zmian przeprowadzono semantyczną analizę komponentową i porównawczą internacjonalizmów używanych w języku administracyjnym; przeanalizowano najbardziej wyraziste przypadki użycia. WIELOZNACZNOŚĆ SŁÓW Aby lepiej zrozumieć zmiany semantyki słów międzynarodowych, najpierw krótko omówimy strukturę semantyczną słów wieloznacznych. Zdaniem Aloyzasa Gudavičiusa (2013) słowa wieloznaczne nominują kilka denotatów powiązanych różnymi relacjami, dlatego strukturę semantyczną słowa można sobie wyobrazić jako odzwierciedlenie relacji istniejących między nominowanymi denotatami. Znaczenia słowa wieloznacznego charakteryzuje pewna hierarchia. W językoznawstwie litewskim zazwyczaj wyróżnia się znaczenia główne i poboczne; znaczenie w najmniejszym stopniu zależne od kontekstu jest znaczeniem głównym, natomiast znaczenia poboczne dzieli się ponadto na bezpośrednie i przenośne. Znaczenia poboczne można zrozumieć dopiero po użyciu słowa w określonym kontekście. Znaczenie poboczne, które powstało dlatego, że trzeba nazwać nowo powstałą rzecz, podobną pod pewnym względem do rzeczy już nazwanej danym słowem, nazywa się znaczeniem bezpośrednim (Jakaitienė 2010: 88–92). A. Gudavičius (2013: 73) twierdzi, że „[W] słowach wieloznacznych odzwierciedla się metaforyczna strategia myślenia. O jednych rzeczach myślimy jak o innych i, myśląc w ten sposób, nazywamy te ostatnie imionami pierwszych. W ten sposób powstają wyrażenia metaforyczne, w których słowom przypisuje się tak zwane znaczenia przenośne lub metaforyczne”. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany semantyki słów międzynarodowych w języku administracyjnym|3 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.15 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 Przyjmując słowo międzynarodowe, język najczęściej modyfikuje jego pole semantyczne. Zazwyczaj słowo międzynarodowe w różnych językach najpierw rozpowszechnia się w jednym znaczeniu, a inne znaczenia mogą być zapożyczane później. Szczególnymi przypadkami są sytuacje, gdy zapożyczane są znaczenia poboczne, a nie główne, dlatego utrwalenie się nowych znaczeń może czasami być problematyczne. Inną kwestią jest to, że to samo słowo międzynarodowe w różnych językach mogło nabrać innych znaczeń; pogląd ten jest wspierany kognityvinės lingvistikos požiūriu, kad tautos (kalbos) skirtingai suvokia tuos pačius dalykus (koncepty). Wiele słów międzynarodowych wywodzi się ze starożytnych klasycznych języków greckiego, łacińskiego i hebrajskiego. Lionginas Pažūsis (2014: 22) o tłumaczeniu słów uznawanych za międzynarodowe z języka angielskiego na język litewski pisze: „[P]onieważ wiele takich zapożyczonych słów (najczęściej z języków klasycznych) było używanych w języku angielskim znacznie dłużej i aktywniej niż w języku litewskim, ich semantyka w języku angielskim jest zazwyczaj bogatsza niż w języku litewskim”. Potwierdzają to również badania (por. Stankevičienė 2002). Różnice w semantyce słów międzynarodowych w różnych językach są dobrze znane tłumaczom; takie słowa nazywa się nawet fałszywymi przyjaciółmi tłumacza, por.: fr. 3 faux amis du traducteur, niem. falsche Freunde, ros. ложные друзья перевoдчика, ang. deceptive cognates, false friends, false cognates). Zapożyczone słowo wieloznaczne, które zadomowiło się w języku w jednym znaczeniu, stwarza możliwości utrwalenia się również innych znaczeń, w których jest ono używane w innych językach europejskich. RÓŻNICE W SEMANTYCE SŁÓW W SŁOWNIKACH SŁÓW MIĘDZYNARODOWYCH Uznając potwierdzone badaniami różnice w semantyce słów o tym samym (międzynarodowym) rdzeniu, funkcjonujących w różnych językach, należy zaznaczyć, że semantyka ta nie jest stała, ponieważ znaczenia słów międzynarodowych nieustannie się zmieniają. Dlatego należy badać przyczyny i specyfikę tych zmian. Aby wyjaśnić zmiany semantyczne wieloznacznych słów międzynarodowych używanych w języku administracyjnym, porównano charakterystyki ich znaczeń w słownikach wyrazów międzynarodowych wydanych w różnym czasie (odstępy między ich wydaniami były dłuższe niż 10 lat). Po sprawdzeniu haseł 100 wieloznacznych słów międzynarodowych używanych w języku administracyjnym, których znaczenia w słownikach wyrazów międzynarodowych (TTŽ 1985, 2001, 2013) przedstawiono odmiennie, uzyskano następujące wyniki: porównując wydania TTŽ z 1985 i 2001 roku, widać, że w późniejszym wydaniu TTŽ z 2001 roku w hasłach 57 słów wskazano więcej niż jedno znaczenie (np. abonement, adaptacija, ciklas, ekranas, elementas, identifikacija, kandidatas, Pojęcie 3 fałszywych przyjaciół tłumacza (fałszywych odpowiedników) jest szersze: mogą to być zarówno zjawiska leksykalne, jak i gramatyczne, czyli takie zjawiska w dwóch językach, których forma jest podobna, ale znaczenia się różnią. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany semantyczne słów międzynarodowych w języku administracyjnym|4 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.15 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 perpektyva, periodas, pozicija, portfelis, programa), w 13 hasłach (np. dispozicija, galerija, kodeksas, kolektorius, koordinacija, produktas) podano więcej niż dwa znaczenia, a w 7 (np. fiksacija, kanalas, klasė, klasteris, komentaras) więcej niż trzy znaczenia. Porównując TTŽ z 2001 i 2013 roku, w tym ostatnim w 35 hasłach (np. amortizacija, akumuliacija, analogija, bazė, biuletenis, centras, fiksacija, kapitalas, klasifikatorius, kodas, konkurencija, konsultacija, kontekstas) podano więcej niż dwa znaczenia, a w 5 (domenas, funkcija, konsolidacija, daugiau po vieną reikšmę, po dvi – 8-ių (pvz., galerija, hibridinis, kanonas, kategorija, klasė, konstitucija, lyderis) – po trzy. Znaleziono 7 przypadków, w których w późniejszym wydaniu podano mniej znaczeń słów niż w wydaniach wcześniejszych; tylko jeden z nich (komitetas) występuje w wydaniu TTŽ z 2001 roku, a pozostałe (komanda, konfigūracija, kontingentas, pozicija, prioritetas, profilis) – w wydaniu TTŽ z 2013 roku. Porównując definicje znaczeń słów międzynarodowych przedstawione w wydaniach TTŽ z 1985, 2001 i 2013 roku, widać wyraźną zmianę semantyczną – w języku litewskim rośnie liczba znaczeń wieloznacznych słów międzynarodowych. Np.: w wydaniu TTŽ z 1985 r. podano jedno znaczenie słowa barometr: „przyrząd do pomiaru ciśnienia atmosferycznego”, natomiast w TTŽ z 2001 i 2013 r. wskazano jeszcze dwa nowe znaczenia: „2. ek. uogólniający wskaźnik statystyczny pokazujący ogólny stan gospodarki i działalności gospodarczej” oraz „3. to, co szybko i wyraźnie pokazuje zmianę, wahanie (np. opinii publicznej)”; słowo bank w TTŽ z 1985 r. ma dwa znaczenia, natomiast w wydaniach TTŽ z 2001 i 2013 r. hasło to uzupełniono o jeszcze jedno znaczenie specjalistyczne: „zbiór obiektów jednego typu (programów komputerowych, danych, krwi przeznaczonej do przetaczania), przeznaczony 4 do wykorzystania i stale uzupełniany”. W niektórych przypadkach wskazywane są również znaczenia przenośne, np. : w wydaniu TTŽ z 2001 r. obok innych znaczeń podano przenośne znaczenie słowa dialog: „niekonfliktowe komunikowanie się, naradzanie się, wyjaśnianie, rozpatrywanie spraw przez państwa, organizacje i osoby”, natomiast w TTŽ z 2013 r. zdefiniowano przenośne znaczenie słowa bufor: „to, co stanowi ogniwo pośrednie, łagodzi sprzeczność itp.”. W tych rzadkich przypadkach, gdy w nowo wydawanych słownikach podaje się mniej znaczeń słów międzynarodowych, oznaczają one rozszerzony denotat, np. : w TTŽ z 2001 r. wskazano 4 znaczenia słowa priorytet, natomiast w TTŽ z 2013 r. podano tylko jedno znaczenie z odcieniem „pierwszeństwo, prymat; najważniejsza rzecz”. Prawdą mówiąc, A. Gudavičius (2013: 72) przyznaje, że znaczenie nie ma ścisłych granic, dlatego również sposób przedstawiania wyrazów wieloznacznych w słownikach nie jest konsekwentny. Jeśli chodzi o znaczenie, barometr 1 spec. ek. instytucja, która skupia czasowo wolne środki, udziela kredytu, 5 pośredniczy w dokonywaniu rozliczeń pieniężnych, reguluje obieg pieniądza, emituje do obiegu pieniądze i papiery wartościowe, przeprowadza związane z nimi operacje; 2 w niektórych grach hazardowych – stawiana, składana suma pieniędzy, o którą toczy się gra. 4 5 priorytet 1 pierwszeństwo czegoś (najczęściej w aspekcie czasowym; np. priorytet odkrywcy, wynalazcy); 2 pierwszeństwo znaczenia jakiegoś aktu, ustawy, przepisów, zasad; 3 kolejność, w jakiej wykonywane są operacje, procesy, rozdzielane są zasoby; 4 pierwszeństwo; to, co uważa się za najważniejszą rzecz. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany semantyki wyrazów międzynarodowych w języku administracyjnym|5 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.15 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 częste przypadki nieokreśloności granic, gdy w słownikach objaśniających różnie traktuje się wyrazy o tej samej lub analogicznej treści – podaje się różną liczbę znaczeń. Po przeanalizowaniu nowych znaczeń wyrazów odnotowanych w słownikach wyrazów międzynarodowych widać, że albo są one pobocznymi znaczeniami dosłownymi, potrzebnymi do nazywania specyficznych zjawisk znanych w wąskiej dziedzinie (często są to terminy), albo są szerszymi znaczeniami przenośnymi. CECHY ZMIAN SEMANTYKI WYRAZÓW MIĘDZYNARODOWYCH W JĘZYKU ADMINISTRACYJNYM W poprzednim rozdziale omówiono zmiany semantyki wyrazów międzynarodowych używanych w języku administracyjnym, odnotowane w słownikach, jednak nowe znaczenia wyrazów międzynarodowych najpierw utrwalają się w użyciu, a dopiero potem trafiają do słowników. Poniżej omówimy wyrazy międzynarodowe, używane w języku administracyjnym (zarówno w dokumentach litewskich, jak i tłumaczonych) w nowych znaczeniach, niezdefiniowanych w słownikach. Należy zauważyć, że w języku administracyjnym nowe znaczenia słów międzynarodowych pojawiają się, gdy trzeba nazwać procedury lub inne kwestie związane z procesami regulacji i administracji. Na przykład we wszystkich trzech analizowanych słownikach słowu inicjatywa przypisuje się te same dwa znaczenia, jednak w dokumentach słowem tym określa się również pewną procedurę, pewne 6 wydarzenie; obok szerszego, bardziej abstrakcyjnego znaczenia pojawia się więc związane z nim znaczenie bardziej konkretne, np. Organizacja społecznościowa – stowarzyszenie, <...> którego celem jest realizowanie interesu publicznego związanego z życiem sąsiedzkim poprzez inicjatywy TAR, 2019 09 02, Nr 13853; Instytucja powinna współpracować z wykonawcami innych powiązanych inicjatyw Unii EUR-Lex, OL L 186, 2019 07 11; Gimnazjum <...> zarejestrowało się w inicjatywie „Otwórz drzwi na lato”, zainicjowanej przez Ministerstwo Oświaty i Nauki oraz Litewskie Centrum Nieformalnej Edukacji Uczniów TAR, 2019 04 16, Nr 6216. Innym podobnym przykładem jest słowo schemat, któremu w analizowanych słownikach również przypisano dwa znaczenia, a które w języku administracyjnym zyskuje jeszcze jedno – znaczenie zbioru 7 zasad lub procedur, np.: krajowy schemat certyfikacji cyberbezpieczeństwa – kompleksowy zbiór zasad, wymagań technicznych, norm i procedur opracowanych i przyjętych przez krajowy organ władzy EUR-Lex, OL L 151, 2019 06 07; Zgodnie z niniejszym dekretem podmioty gospodarcze <...> mogą uczestniczyć w inicjatywie 1 determinacja, chęć działania; pomysł, rozpoczęcie jakiejś działalności; zdolność do 6 samodzielnego podjęcia się wykonania czegoś 2 rola kierownicza, aktywność, przewodzenie w wykonywaniu lub realizacji czegoś TTŽ 2013. 7 schemat 1 uogólniony graficzny obraz budowli, urządzenia, przyrządu lub ich części, elementów oraz wzajemnych relacji między nimi, wyjaśniający podstawy budowli, urządzenia, przyrządu. jego ideę, zasady działania; 2 najbardziej ogólne cechy czegoś; metmenysTTŽ 2013. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Tarptautinių žodžių semantikos pokyčiai administracinėje kalboje|6 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.15 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 w dobrowolnych systemach, na podstawie których przyjmowana jest decyzja mająca zastosowanie do biopaliw zgodnie z art. 7c ust. 4 akapit drugi dyrektywy 98/70/WE EUR-Lex, opinia rzecznika generalnego, 16.03.2018. Takie poboczne znaczenia wyrazów wyraźnie wiążą się z podstawowymi, ponieważ mają tę samą semę i dlatego łatwo utrwalają się w użyciu, gdyż użytkownicy języka nie mają wątpliwości co do ich rozumienia. Inaczej należy oceniać nowe znaczenie wyrazu konsultacija. Podstawowe znaczenie wyrazu konsultacija to „porada specjalistów”, jednak w Poradach kancelaryjnego języka litewskiego (dalej – KancKP) wskazuje się również „naradę”, a w słowniku terminów NATO wyraz ten definiuje się jako wymianę poglądów między najwyższymi organami Sojuszu i państwami członkowskimi oraz dyskusje mające na celu uzgodnienie stanowisk i sformułowanie zaleceń w sprawach dotyczących wszystkich (TB). A zatem w języku litewskim wyraz konsultacija próbuje się utrwalić w znaczeniu „pewna część procesu legislacyjnego”. Taka konsultacja obejmuje wymianę poglądów, dyskusje, uzgadnianie stanowisk i przygotowywanie zaleceń, co można określić raczej jako naradę niż udzielanie porad specjalistycznych; por. także przykład z aktu prawnego: Wyniki procedur konsultacyjnych są publikowane publicznie EUR-Lex, OL L 321, 2018 12 17. Z tym słowem używane są takie terminy złożone, jak konsultacje publiczne i konsultacje z zainteresowanymi stronami; w jednym z aktów prawnych podano następującą definicję terminu konsultacje publiczne – działania zapewniające jawność działalności Komisji, które umożliwiają zainteresowanym osobom, w terminie odpowiadającym kryterium rozsądności określonemu przez Komisję i w sposób określony przez Komisję, przedstawienie uwag, propozycji, opinii i (lub) wniosków dotyczących projektu aktu prawnego przyjmowanego przez Komisję TAR, 2019 01 10, Nr 337. Por. także. Opracowano projekty tych dokumentów, zorganizowano konsultacje publiczne w regionach Litwy dotyczące wdrażania koncepcji szkoły całodziennej i modeli organizacji kształcenia TAR, 2018 03 28, Nr 4679; Przygotowanie do wdrożenia krajowej reformy zarządzania publicznego – jest to etap krajowej reformy zarządzania publicznego, w trakcie którego <...> prowadzone są konsultacje publiczne, określane są problemowe obszary polityki państwa i działania na rzecz ich doskonalenia TAR, 2018 01 02, Nr 66; Opinie przedstawicieli społeczeństwa przedstawione w trakcie konsultacji publicznych dotyczyły w głównej mierze następujących aspektów oceny wpływu końcowej regulacji prawnej TAR, 2018 10 04, Nr 15798. Problemy wynikają z tego, kiedy omawiany termin może oznaczać także publicznie publikowane porady specjalistów, np. : Konsultacja publiczna – informacja przygotowana przez pracownika Inspekcji, uzgodniona z dyrektorem Inspekcji lub osobą przez niego upoważnioną i opublikowana w oficjalnej części strony internetowej Inspekcji „Konsultacje publiczne” TAR, 2019 03 08, Nr 3884. Ponieważ procedura legislacyjna jest istotną częścią opracowywania aktów prawnych, należy ją nazwać, a w tym celu używany jest także inny termin złożony, którego głównym słowem jest hybryda o tym samym rdzeniu z litewskim przyrostkiem konsultavimasis, tym bardziej że aktywnie używany jest także RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Tarptautinių žodžių semantikos pokyčiai administracinėje kalboje|7 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.15 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 czasownik, od którego utworzono ten derywat, np. : Konsultacje społeczne – działania podmiotów zgłaszających inicjatywy ustawodawcze, przygotowujących projekty aktów prawnych, przyjmujących akty prawne i (lub) prowadzących monitoring regulacji prawnych, obejmujące udostępnianie społeczeństwu do zapoznania się inicjatyw ustawodawczych i projektów aktów prawnych, informowanie o prowadzonym monitoringu regulacji prawnych, a także ocenę otrzymanych propozycji osób oraz opublikowanie wyników tej oceny w TAR, Valstybės žinios, 2012 09 22, Nr. 110-5564; Zgodnie z art. 7 ustawy o podstawach prawodawstwa przewiduje się, że podczas końcowej oceny skutków regulacji prawnych prowadzone będą konsultacje społeczne TAR, 2018 10 04, Nr. 15798. W języku administracyjnym potrzebne są słowa mające specyficzne znaczenia właściwe właśnie dla tej dziedziny działalności, w tym oznaczające różne działania administracyjne lub regulacyjne. W tym celu z innych języków zapożycza się nowe znaczenia wyrazów międzynarodowych, które w tych językach są już powszechnie używane. Na przykład w TTŽ 2013 wskazuje się, że w języku litewskim słowo autorizacija jest używane, gdy mowa o prawach 8 autorskich lub o prawach przyznawanych osobie w określonych systemach komputerowych, jednak w aktach prawnych słowem tym określa się specyficzne ustalenie prawa do dostarczania substancji chemicznych na rynek i ich stosowania, np.: autorizacija – przyznanie prawa do wprowadzenia biocydu na rynek i ustalenie zasad jego stosowania TAR, Valstybės žinios, 2002 08 09, Nr. 79-3361; Do dezynfekcji powierzchni, urządzeń, pomieszczeń i rąk mogą być stosowane produkty biobójcze, dla których musi zostać wydane ważne świadectwo autorizacji TAR, 2019 09 09, Nr. 14350. Ponadto w IATE podano więcej terminów złożonych, w których skład wchodzi ten wyraz międzynarodowy używany w nowym znaczeniu: instytucja przyznająca autorizację, przepis dotyczący autorizacji, procedura autorizacji, wniosek o udzielenie autorizacji, wnioskodawca ubiegający się o autorizację; przyznanie pierwszeństwa autorizacji. Nowe znaczenie słowa autorizacija w języku administracyjnym pojawiło się nie w wyniku uwzględnienia tradycji używania tego wyrazu międzynarodowego w języku litewskim, lecz na podstawie tego, że w języku angielskim słowo authorisation jest używane w znaczeniu przyznawania wszelkich praw. Inny czyn administracyjny określa się słowem notyfikacja. TTŽ 2013 definiuje to słowo jako powiadomienie jednego państwa przez drugie o swoim stanowisku w określonej kwestii międzynarodowej; w języku administracyjnym omawiane słowo jest używane także w węższym znaczeniu – do określenia ściśle ustalonej procedury powiadomienia (ogłoszenia), a także na oznaczenie dokumentu, którym formalizuje się to powiadomienie, np.: <...> zmiany SGDTĮ zgłoszone Komisji Europejskiej w lipcu 2018 r., uprzednio uzgodnione z Dyrekcją Generalną ds. Konkurencji Komisji Europejskiej w toku uzgadniania wstępnej notyfikacji TAR, 2018 10 15, TTŽ 2013 wskazuje następujące znaczenia: 1 zgoda autora na tłumaczenie lub wydanie jego książki; 2 zatwierdzone przez autora tłumaczenie książki; 3 komp. przyznanie osobie lub programowi określonych uprawnień do wykonywania niektórych czynności w systemie przetwarzania danych. 8 RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany semantyki słów międzynarodowych w języku administracyjnym|8 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.15 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 Nr. 16211; Jeżeli ważność notyfikacji zostaje ograniczona, tymczasowo zawieszona lub cofnięta, albo gdy jednostka notyfikowana zaprzestaje działalności, notyfikujące państwo członkowskie podejmuje odpowiednie środki w celu zapewnienia, aby akta tej jednostki zostały przekazane do prowadzenia innej jednostce notyfikowanej EUR-Lex, OL L 170, 2019 06 25; Elastyczność i jasność postanowień Konwencji zapewniają zastrzeżenia, alternatywy i notyfikacje złożone przez każde państwo i jurysdykcję podpisujące Konwencję – powiadomienia o istniejących postanowieniach umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, które zostaną zmodyfikowane przez tę Konwencję TAR, 2018 01 29, Nr. 1278; <...> ustalić, że dokumenty dotyczące uzgadniania gwarancji transgranicznego przewozu odpadów, notyfikacja, formularze przewozowe i informacje o wywozie odpadów zgodnie z procedurami uproszczonymi muszą być składane drogą elektroniczną TAR, 2017 05 05, Nr. 7671. Notyfikacja jest używana także w szerszym znaczeniu, nie w odniesieniu do stosunków międzynarodowych, lecz ogólnie do czynności ogłoszenia (powiadomienia) o oficjalnych decyzjach, np.: ogłoszenie i doręczenie orzeczenia sądu osobie uczestniczącej w sprawie – notyfikacja orzeczenia sądu – jest ważną czynnością procesową, od której zależy zgodność postępowania sądowego z prawem TAR, 2016 12 12, Nr. 28650. Należy zwrócić uwagę na to, że w bazie danych IATE znajduje się 46 terminów złożonych z angielskim słowem notification, a w 44 przypadkach podano albo litewski odpowiednik pranešimas, albo wyrazy z nim spokrewnione; ponadto występują dwa przypadki jednostkowe: įteikimas i leidimas. Słowa validacija nie ma w słownikach wyrazów międzynarodowych, jednak w TB definiuje się je jako działania, za pomocą których wykazuje się, że procedura, proces, urządzenie, surowiec, metoda lub system nadają się do uzyskania przewidzianych rezultatów. W takim znaczeniu jest ono używane także w języku administracyjnym, np. : Walidacja – oparty na dokumentach program, za pomocą którego, przy zapewnieniu wysokiej wiarygodności, wykazuje się, że przy zastosowaniu konkretnego procesu, metody lub systemu będą w sposób konsekwentny uzyskiwane wyniki spełniające wcześniej ustalone kryteria akceptacji EUR-Lex, OL C 95, 2015 03 21; W niniejszym rozdziale za datę walidacji zgłoszenia uznaje się datę, kiedy zamawiającemu przekazano powiadomienie zgodnie z ust. 2 niniejszego artykułu EUR-Lex, OL C 408, 2017 11 30; Należy przeprowadzić kwalifikację i walidację pomieszczeń oraz używanego w nich sprzętu, które mają decydujący wpływ na jakość wytwarzanych produktów TAR, 2018 03 27, Nr. 4615. Weryfikacja jest terminem informatycznym, jednak w języku administracyjnym znane jest także jego nowe znaczenie „kontrola, sprawdzenie”, np. : W przypadku zmiany danych projektu BE [elektrowni jądrowej] ich walidacja i weryfikacja muszą zostać ocenione i zaktualizowane, jeżeli taka zmiana danych gali turėti įtakos jų verifikacijos ar validacijos rezultatams TAR, 2018 03 27, Nr. 4638; Apie ma wpływ na zaplanowane okresowe kontrole; o tym należy powiadomić Krajową Organizację Weryfikacji Leków nie później niż 10 dni roboczych przed planowaną kontrolą TAR, 2019 03 26, Nr 4616; Zostanie przeprowadzona weryfikacja przetłumaczonych pytań z wykorzystaniem tak zwanego RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany semantyki internacjonalizmów w języku administracyjnym|9 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.15 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 instrumentu prognozowania jakości badań ankietowych TAR, 2019 04 04, Nr 5505. IATE jako odpowiedniki angielskiego słowa verification podaje patikra i (pa)tikrinimas. Obok znaczeń nowych wyrazów międzynarodowych oznaczających rzeczy charakterystyczne dla administracyjnej dziedziny użycia języka w tej odmianie języka widoczne są inne zmiany semantyki wyrazów międzynarodowych. Na przykład wcześniej słowo startas było używane wyłącznie jako termin sportowy lub lotniczy, obecnie staje się ono powszechnie używane, także w języku administracyjnym, por. :Pedagodzy <...> interpretują dzieciństwo jako pomyślny start w uczeniu się przez całe życieTAR, 2018 06 28, Nr 10747; W 2018 r. dano start rozwojowi energetyki odnawialnej – aukcje zielonej energetyki zaczną być organizowane już we wrześniu 2019 r. TAR, 2019 03 28, Nr 4851;Treści kształcenia będą oceniane, korygowane, uzgadniane, a także będą tworzone równe dla wszystkich dzieci możliwości startu w kształceniu (się)TAR, 2019 11 22. Używany jest również utworzony od tego wyrazu międzynarodowego czasownik hybrydowy startuoti, np. : Od 2020 r. wystartuje nowy porządek, zgodnie z którym samorządom, w których średnie wynagrodzenie rosło najszybciej (które najlepiej będą walczyć z szarą strefą), zostanie przyznana dodatkowa zachętaTAR, 2018 12 18,Nr. 20692. Innym przykładem jest standard, którego denotatami znaczeń wskazanych w TTŽ 2013 są rzeczy 9 należące do określonych dziedzin zastosowania lub specyficzne rzeczy przedstawiające typowe przykłady; mogą to być również określone dokumenty ustanawiające normy, natomiast w języku administracyjnym słowo to jest używane także w szerszym znaczeniu, odpowiadającym znaczeniu angielskiego słowa standard „norma”, gdy normę rozumie się nie tylko jako tę, która została utrwalona w dokumentach, lecz także jako powszechnie uznaną. Z przykładów użycia wynika, że norma ta może być pojmowana jako wielkość zmienna, ponieważ może być zarówno wyższa, jak i najwyższa, np. Zdaniem wnioskodawcy w tym przypadku standardy jawności działalności w ogóle nie mogą być stosowane, ponieważ <...> zebrane dane są materiałem prowadzonego postępowania przygotowawczego, który zgodnie z ustawą jest niejawny TAR, 2019 10 25, Nr. 16937; Członek zarządu jest zobowiązany <...> kierować się najwyższymi standardami moralnymi i zawsze działać w interesie Spółki TAR, 2019 11 15, Nr. 18354; Taka wykładnia przepisów ustawy o kontroli alkoholu w orzecznictwie sądowym jest uzasadniana potrzebą zapewnienia <...> konieczności przestrzegania przez podmiot sprzedający taki produkt wyższych standardów ostrożności i staranności, aby nie wyrządzić szkody zdrowiu i życiu człowieka TAR, 2019 12 05, Nr. 19562. 9 standard 1 dokument normalizacyjny ustanawiający normy, zasady i wymagania dotyczące produkcji, metod, pojęć, symboli lub innych obiektów; 2 typowy przykład odpowiadający określonym warunkom jakości, składu chem., właściwości fizycznych, właściwości, miary, masy i in.; 3 standard złota ekon. system pieniądza pokrytego złotem, w którym pieniądze można wymienić na złoto; kurs walutowy wyrażony ilością złota TTŻ 2013.