Leksikos pokyčiai administracinėje lietuvių kalboje

BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 RASUOLĖ VLADARSKIENĖ Lietuvių kalbos institutas ZMIANY LEKSYKALNE W ADMINISTRACYJNYM JĘZYKU LITEWSKIM SŁOWA KLUCZOWE: język administracyjny, leksyka, rozwój leksyki, neologizm, zapożyczenie, internacjonalizm, znaczenie słowa. ADNOTACJA W artykule analizowane są zmiany leksyki języka administracyjnego na początku XXI w. w porównaniu ze stanem z końca XX w. Skład słownictwa zmienia się w dwóch kierunkach: po pierwsze, leksyka stale wzbogaca się o nowe słowa i nowe znaczenia, po drugie zaś ze słownika wypadają przestarzałe, niepotrzebne słowa lub poszczególne ich znaczenia. Ten dwukierunkowy proces jest charakterystyczny także dla litewskiego języka administracyjnego początku XXI w.: po pierwsze, członkostwo w UE postawiło nowe wymagania również przed językiem, ponieważ pojawiły się nowe potrzeby nazewnicze i wyrażeniowe, trzeba opisywać nowe zjawiska, pojęcia, instytucje i nazwy, dlatego zapożyczane są nowe słowa, rozszerza się semantyka już używanych słów, tworzy się neologizmy, po drugie zaś szybki rozwój technologii wyparł z aktywnego użycia nazwy przedmiotów, których nie używa się już w kancelarii. Zmiany leksyki języka administracyjnego są związane z jego specyfiką. Badania statystyczne wykazały, że leksyka stylu administracyjnego jest mało zróżnicowana w porównaniu z leksyką innych stylów, dlatego w tej dziedzinie użycia języka odnowa leksyki przebiega mniej dynamicznie. ABSTRACT Artykuł dotyczy zmian leksykalnych w języku administracyjnym, które zaszły na początku XXI wieku. Porównano je z sytuacją pod koniec XX wieku. Członkostwo w UE postawiło przed litewskim językiem administracyjnym nowe wymagania, skutkując nowymi potrzebami związanymi z nominacją i wyrażaniem. Musimy opisywać nowe zjawiska, pojęcia, instytucje i nazwy. Dlatego zapożyczane są nowe słowa; rozszerza się semantyka słów już używanych; tworzone są neologizmy. Jednak niektóre słowa popadają w zapomnienie, ponieważ szybki rozwój technologiczny wypiera nazwy przedmiotów, które nie są już używane w dokumentacji. Zmiany leksykalne zachodzące w języku administracyjnym wiążą się ze specyfiką sfery użycia tej odmiany języka. Badania statystyczne wykazały, że słownictwo stylu administracyjnego nie jest zróżnicowane w porównaniu ze słownictwem innych stylów. Z tego powodu odnowa leksykalna nie zachodzi w bardzo szybkim RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany leksykalne w administracyjnym języku litewskim | 2 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 tempie w tym obszarze użycia języka. WSTĘP Kalba nuolat kinta veikiama socialinių aplinkybių ir kitų kalbų, aiškiausiai šie pokyčiai widać w warstwie leksykalnej. Leksyka najwrażliwiej reaguje na wszelkie zmiany w życiu społecznym, ponieważ słowa są potrzebne do nazywania nowych rzeczy. Opisując jej odnowę w toku rozwoju leksyki języka litewskiego, Algirdas Sabaliauskas obrazowo scharakteryzował ją następująco: „leksyka języka stanowi żywy, nieustannie zmieniający się, niezwykle złożony organizm. „Do jego funkcjonowania potrzebne są wciąż nowe słowa, które niczym nowe komórki organizmu zastępują niepotrzebne już słowa, które spełniły już swoje przeznaczenie” (Sabaliauskas 1966: 114). Rita Miliūnaitė (2015) twierdzi, że w języku litewskim już od kilku dziesięcioleci mówi się o szybko odnawiającym się słownictwie (por.: Rudaitienė, Vitkauskas 1998; Mikelionienė 2000a: 15–21; Girčienė 2005; Vaicekauskienė 2007). To odnowienie słownictwa jest procesem nieprzerwanym, zachodzi cały czas — czasem intensywniej, czasem ulega spowolnieniu; okresy większej intensywności zależą od rozwoju społeczeństwa. W XXI wieku, w warunkach globalizacji świata i trwającej rewolucji technologicznej, procesy te zachodzące w społeczeństwie odzwierciedla również szybko zmieniające się słownictwo. W niniejszym artykule analizowane są zmiany w słownictwie jednej z odmian języka ogólnego — języka administracyjnego — na początku XXI wieku w porównaniu ze stanem z końca XX wieku. Taki okres wybrano nieprzypadkowo, ponieważ język administracyjny jest szczególnie zależny od zmian w życiu państwowym, a po przystąpieniu Litwy do Unii Europejskiej w 2004 r. (dalej — UE) przygotowywane na Litwie dokumenty musiały odpowiadać normom prawnym ustanowionym w dokumentach instytucji UE, najczęściej tłumaczonych z języka angielskiego; dlatego na język litewski tłumaczono dorobek prawny UE i uzgadniano z nim dokumenty litewskie. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany słownictwa w administracyjnym języku litewskim | 3 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Celem artykułu jest omówienie, na podstawie danych z dokumentów opublikowanych w Rejestrze aktów prawnych Republiki Litewskiej od 2000 roku, głównych zmian leksyki języka administracyjnego, które się ujawniły, oraz ustalenie jej specyfiki w porównaniu z ogólnym rozwojem leksyki języka litewskiego. W badaniu zastosowano metody analityczną, opisową i ilościową. LEKSYKA ADMINISTRACYJNEGO JĘZYKA LITEWSKIEGO NA POCZĄTKU XXI W. Zmiany leksyki języka litewskiego Leksykolodzy zazwyczaj wskazują, że „[S]kład słownictwa zmienia się w dwóch kierunkach: po pierwsze, zachodzi proces jego wzbogacania, ponieważ leksyka stale uzupełnia się o nowe słowa i iš žodyno iškrenta pasenę, nereikalingi žodžiai ar atskiros jų reikšmės, t. y. vyksta žodžių nykimo, nowe znaczenia, a po drugie – proces wymierania” (Jakaitienė 2010: 2003). Nową leksykę końca XX w. badała, wykorzystując narzędzia komputerowe, Jurgita Mikelionienė (2000a, 2000b). Według wyników jej badań pod koniec XX w. zapożyczenia stanowiły 59 proc. innowacji leksykalnych, wyrazy rodzime – 23 proc., a hybrydy – 18 proc. Mówiąc o innowacjach leksykalnych, zazwyczaj używa się terminu neologizm; może on być różnie rozumiany. Rita Miliūnaitė twierdzi, że za neologizmy zwykle uważa się nowo powstałe w języku słowa lub ich nowe znaczenia, a do neologizmów można również zaliczać nowo powstałe skróty oraz nowo utworzone lub przetłumaczone kalką utrwalone połączenia wyrazowe (Miliūnaitė 2015). Nowa leksyka języka litewskiego XXI w. jest gromadzona, systematyzowana i opisywana w tworzonym od 2011 r. w Instytucie Języka Litewskiego internetowym Banku neologizmów języka litewskiego (dalej – LKND). Baza ta odzwierciedla zmiany w leksyce języka litewskiego ostatnich dziesięcioleci oraz w jej strukturze semantycznej, morfemowej i słowotwórczej (Miliūnaitė 2018). LKND nie tylko rejestruje neologizmy, lecz może również stanowić źródło różnorodnych badań naukowych (zob. Aleksaitė 2019, 2021; Murmulaitytė 2016, 2019, 2020). RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany leksykalne w administracyjnym języku litewskim | 4 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Nowości leksykalne administracyjnego języka litewskiego Mówiąc o leksyce języka administracyjnego, należy scharakteryzować jej specyfikę. Vida Žilinskienė, która badała leksykę języka administracyjnego metodami statystycznymi, twierdzi, że styl administracyjny charakteryzuje się znacznie mniejszą różnorodnością niż leksyka innych stylów języka litewskiego, a te same słowa powtarzają się częściej. Słowa nie mają zabarwienia emocjonalnego. Najczęstsze słowa w stylu administracyjnym, oprócz pojęć ogólnych, nazywają instytucje zarządzające i różne struktury organizacyjne, ludzi i ich stanowiska, nazwy różnego rodzaju pism lub ich części, pojęcia ekonomiczne, różne działania, pojęcia prawne, sprawy gospodarcze (Žilinskienė 2002). Po ocenie LKND jako potencjalnego źródła badań podjęto próbę sprawdzenia, w jakim stopniu leksyka języka administracyjnego znajduje odzwierciedlenie w tym zbiorze nowości leksyki całego języka litewskiego. Zgodnie ze wskazywanym przez LKND zakresem użycia neologizmów znaleziono 108 neologizmów oznaczonych jako administracyjne, 580 – jako polityczne, 78 – jako prawne (porządek prawny). Neologizmów oznaczonych wymienionymi kwalifikatorami szukano w Rejestrze aktów prawnych Republiki Litewskiej (dalej – TAR) i stwierdzono, że spośród neologizmów z zakresu administracji odnotowanych w LKND w dokumentach używa się 27, z zakresu polityki – 10, z zakresu prawa (porządku prawnego) – 16. Znaczna część neologizmów LKND jest używana w stylu swobodnym i Į bendrąją vartoseną patenkančios administracinės kalbos naujovės yra joje gerai įsitvirtinusios, jos ma zabarwienie emocjonalno-ekspresywne, dlatego nie nadaje się do języka administracyjnego; jak widać, najwięcej takich neologizmów należy do zakresu polityki. odzwierciedlają wyraźne zmiany w leksyce języka litewskiego. Nowe zapożyczenia i hybrydy języka administracyjnego W języku administracyjnym licznie stosuje się zapożyczenia; V. Žilinskienė obliczyła, że „[Z]naczącą część leksyki litewskich tekstów administracyjnych stanowią zapożyczenia. Wśród najczęstszych słów tego stylu, zajmujących 87,63 proc. tekstów, zapożyczenia stanowią 23,15 proc., natomiast wśród słów o niskiej frekwencji, którymi wzbogaca się leksyka języka lub stylu, zapożyczenia stanowią 31,90 proc.” (Žilinskienė 2003). Wzrost liczby zapożyczeń wiąże się z wpływem innych języków, a w języku administracyjnym na początku XXI wieku szczególnie duży wpływ wywierają tłumaczenia dokumentów UE. To właśnie w nich zwykle najpierw pojawiają się nowe zapożyczenia (nowe znaczenia, nowe formacje hybrydowe), RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany leksykalne w administracyjnym języku litewskim | 5 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 a następnie przechodzą one do dokumentów opracowywanych na Litwie. Prawdziwych nowych zapożyczeń ze względu na specyfikę jej języka administracyjnego (leksyka jest mało zróżnicowana, a z powodu dokładności merytorycznej oraz dążenia do nazywania tego samego pojęcia tym samym słowem, aby nie stwarzać możliwości odmiennych interpretacji) nie ma wiele i nie może ich być; 1 wyraźna jest tendencja do rozszerzania semantyki już utrwalonych słów międzynarodowych (Vladarskienė 2019) lub zwiększania liczby formacji hybrydowych. Mówiąc o integracji zapożyczenia, proces hybrydyzacji pokazuje zdolność zapożyczenia do przystosowania się do specyfiki nowego języka i zakorzenienia się w nim. Na przykład w języku litewskim od dawna używa się międzynarodowego słowa pseudonimas w znaczeniu „pseudonim”, a w razie potrzeby w języku administracyjnym w wyniku tłumaczenia dosłownego powstała rodzina wyrazów derywacyjnych: pseudoniminis, -ė; pseudonimizować, spseudonimizować, pseudonimować, pseudonimizacja: Takie ograniczone dane osobowe powinny móc być przechowywane <...> jako dane pseudonimowe w autentycznych lub sfałszowanych dokumentach EURlex, Dz.U. L 107, 2020-04-06; Opracować środki z wykorzystaniem technologii sztucznej inteligencji (SI) w celu automatycznej anonimizacji lub pseudonimizacji orzeczeń sądowych do ponownego wykorzystania EUR-lex, Dz.U. C 96, 2019-03-13; Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej <...> powinna podjąć niezbędne działania w celu spseudonimizowania wszystkich elementów danych osobowych, które nie są niezbędne do realizacji celów, w których dane są przetwarzane, zgodnie z zasadą minimalizacji danych EUR-lex, Dz.U. L reglamentą atitinkančio automatinio anonimizuoto / pseudonimizuoto teismų sprendimų skelbimo 107, 2020-04-06; Ustalić najlepsze praktyki i wytyczne techniczne dotyczące ogólnego rozporządzenia o ochronie danych EUR-lex, Dz.U. C 96, 2019-03-13; Agencja zapewnia wdrożenie środków technicznych i organizacyjnych, takich jak pseudonimizacja, w celu zagwarantowania, aby dane osobowe były przetwarzane wyłącznie w zakresie ściśle niezbędnym do realizacji celu funkcjonowania systemu FADO, zgodnie z zasadą minimalizacji danych, w taki sposób, aby w systemie FADO nie można było zidentyfikować osoby fizycznej bez wykorzystania dodatkowych danych EUR-lex, Dz.U. L 107, 2020-04-06. Wspomniane pokrewne neologizmy ostatecznie zadomowią się w języku administracyjnym, jeśli zostanie przyjęta ustawa, w której projekcie zdefiniowano pojęcie Pseudonimizacja danych dotyczących zdrowia – przetwarzanie danych dotyczących zdrowia, gdy dane te 1 Stosunek hybryd i zapożyczeń jest dyskusyjny i nierzadko zależy od kierunku badań, ponieważ teoretycznie za hybrydy można by uznać wszystkie zapożyczenia, do których dodano litewskie końcówki, za hybrydy uznaje się przymiotniki mające litewskie przyrostki, natomiast czasowniki wszystkie są hybrydami, ponieważ używa się ich wyłącznie z litewskimi przyrostkami. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Leksikos pokyčiai administracinėje lietuvių kalboje | 6 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 zmieniane są w taki sposób, aby nie można było już bezpośrednio ani pośrednio ustalić tożsamości podmiotu danych bez wykorzystania dodatkowych informacji przechowywanych oddzielnie od danych dotyczących zdrowia i objętych technicznymi oraz organizacyjnymi środkami ochrony przed ich powiązaniem z danymi dotyczącymi zdrowia TAR, 202108-16, Nr. 17579. Innym przykładem może być odnotowane w Słowniku wyrazów międzynarodowych (2013) słowo fasilitacija, jednak nie udało się go znaleźć w TAR, lecz w języku administracyjnym używane są wyrazy o wspólnym rdzeniu: fasilituoti, fasilitavimas, fasilitatorius: Wykonując działania JST określone w pkt 9 przepisów, wnioskodawca zobowiązuje się spełnić następujące wymagania: <...> świadczyć usługi mentora organizacjom przyjmującym, ułatwiać śródokresową i końcową samoocenę kuratora (kuratorzy) wraz z wolontariuszami TAR, 2020-02-11, Nr. 2973; Fasilitavimas – określanie i analiza potrzeb obszarów inteligentnej specjalizacji oraz problemów istotnych dla przedsiębiorstw i społeczeństwa, formułowanie pomysłów pomagających rozwiązywać te problemy i mających potencjał przyczynienia się do stworzenia nowych technologii, produktów lub usług, poszukiwanie realizatorów pomysłów i partnerów oraz organizowanie wdrażania pomysłów, pomoc ekspercka dla autorów wniosków przygotowywanych na podstawie pomysłów w zakresie strategii doskonalenia badań, technologii, produktów lub usług, transferu technologii oraz przygotowywania wniosków o finansowanie TAR, 2018-07-25, Nr. 12386; Fasilitator klastra – osoba, która pomaga członkom klastra zrozumieć i określić ich wspólne cele oraz je osiągnąć. Znalezienie wspólnych punktów stycznych współpracy międzysektorowej i ich rozwijanie, przy aktywnym działaniu fasilitatorów klastrów, pomaga członkom klastra skuteczniej tworzyć produkty i (lub) usługi TAR, 2017-10-12, Nr. 16171. Jeśli chodzi o tworzenie hybrydowych neologizmów, wyróżnia się tak zwane złożenia pozorne, których pierwsza część nie występuje jako odrębne słowo; dla języka administracyjnego szczególnie charakterystyczne są złożenia z mikroi makro-, np. Należy dążyć do odpowiedniego dostosowania i skalibrowania modeli, aby zapewnić, że będą one odpowiednie nie tylko do analizy typowych makroczynników i mikroczynników ryzyka finansowego, lecz także niefinansowych czynników ryzyka EUR-lex, OL C 57, 2019-02-013; Wśród podstawowych cech związanych z różnorodnością biologiczną należy wymienić lokalizację produkcji oraz związane z danym obszarem warunki makrośrodowiska i mikrośrodowiska, a ir brandinimo patalpos) EUR-lex, OL C 216, 2019-06-27; Šiuolaikiniai vadybos tyrimai vykdomi także naturalne miejsca procesów produkcyjnych (hodowli zwierząt, produkcji sera, integrując wiedzę z RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany leksykalne w administracyjnym języku litewskim | 7 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 zakresu innych nauk społecznych o czynnikach mikroi makrośrodowiskowych wpływających na poznanie procesów rozwoju organizacji i systemów społecznych oraz podejmowanie decyzji zarządczych TAR, 2021-09-30, Nr. 20468; Aby przezwyciężyć negatywny wpływ zasadniczych przemian, których w ciągu następnej dekady doświadczą społeczeństwa Unii i rynek pracy, konieczne są inwestycje w kapitał ludzki, infrastrukturę społeczną, mikrofinansowanie, finansowanie przedsiębiorstw etycznych i społecznych oraz nowe modele biznesowe gospodarki społecznej EUR-lex, OL L 107, 2021-03-26; Ocena, projektowanie i wdrożenie alternatywnych technologii oczyszczania z mikrozanieczyszczeń TAR, 2021-03-01, Nr. 4085; Mikrodane statystyczne dotyczące wypadków przy pracy oraz metadane są przekazywane EUROSTATOWI w trybie i terminach określonych w rozporządzeniu TAR, 2016-08-11, Nr. 22263; Stworzenie warunków do wymiany mikrodanych dotyczących eksportu i importu między krajami europejskimi, przy jednoczesnym zapewnieniu zmniejszenia obciążeń administracyjnych przedsiębiorstw i opracowania dokładnych statystyk poprzez wdrażanie technicznych środków statystyki handlu zagranicznego TAR, 2021-03-17, Nr. 5318. Paradoksalnie, w administracyjnym języku litewskim po przystąpieniu do UE nie rozpowszechniły się złożenia z pierwszym członem euro-. Chociaż w Europejskim tezaurusie „Eurovoc” (EUROVOC) podano 10 rzeczowników (6 zapożyczeń i 4 hybrydy) z tym członem, dane TAR pokazują, że te neologizmy nie rozpowszechniły się w administracyjnym języku litewskim, np.: eurodolar (0), 2 eurokorpus (0), eurokredyt (1), eurorakieta (0), eurorynek (3 przypadki użycia jako nazwy symbolicznej), eurosceptycyzm (0), eurosieć (0), eurotunel (0), eurowaluta (0), z wyjątkiem złożenia euroobligacja (od 1997 r. użyte w 90 dokumentach). Tak więc w języku administracyjnym spośród dziesięciu neologizmów z członem europodanych w Europejskim tezaurusie przyjął się i jest używany tylko jeden. Neologizmy języka administracyjnego Naujadarų administracinėje kalboje nėra daug, joje galimi tik sisteminiai naujadarai, kurie są tworzone według typowych modeli słowotwórczych. W języku administracyjnym często trzeba określać hierarchiczne relacje poszczególnych części i dobrze nadają się do tego derywaty z przedrostkiem pa-, znaczenie tego typu słowotwórczego to „rzecz (część, rodzaj) o mniejszej skali niż rzecz (całość, rodzaj) oznaczana przez wyraz podstawowy” (ŽDV), przedrostek może być dodawany zarówno 2 W nawiasach podaje się liczbę dokumentów TAR, w których użyto neologizmu. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany leksykalne w administracyjnym języku litewskim | 8 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 do litewskiego słowa, jak i do zapożyczenia, np. : Podśrodek – część składowa środka TAR, 2012-0229, Nr 00487 (od 2009 r. znaleziono w TAR w 45 dokumentach); Po otrzymaniu finansowania usługodawca lub 3 wykonawca projektu zobowiązuje się do upublicznienia realizowanego projektu i wskazania źródła finansowania – <...> samorządu oraz programu, podprogramu, zgodnie z którym projekt (działanie) został sfinansowany i zrealizowany TAR, 2020-02-14, Nr 3387 (od 1999 r. znaleziono w TAR w 159 dokumentach); Projekt jest realizowany poprzez podział działań na mniejsze, łatwe do zarządzania jednostki — podprojekty, dla których ustala się odrębne zestawy wymagań dotyczących działalności. Każdy podprojekt ma określone zadanie prac i zakres działalności TAR, 2020-01-14, Nr 537 (od 2006 r. w TAR znaleziono w 25 dokumentach). W podobnym znaczeniu używany jest również derywat od przedrostka pod- — poddziałanie „drobniejsza jednostka systematyki lub po prostu dział wchodzący w skład większej jednostki lub działu oznaczonego wyrazem podstawowym” (ŽDV): Jeżeli przewiduje się finansowanie działania środka z różnych źródeł finansowania, takie działanie dzieli się na poddziałania, przypisując mu nie więcej niż jedno źródło finansowania TAR, 2021-06-28, Nr 14421 (od 2009 r. w TAR znaleziono w 46 dokumentach). Iš naujų priesagų vedinių galima minėti neįprastą hibridą startuolis, nes priesaga pridėta w przypadku międzynarodowego rdzenia, lecz znaczenie słowotwórcze „rzecz, którą charakteryzuje cecha oznaczona wyrazem podstawowym” jest semantycznie zgodne; mowa o dopiero rozpoczynającym działalność przedsiębiorstwie: Start-up – mikrolub małe przedsiębiorstwo o dużym potencjale rozwoju działalności gospodarczej opartej na innowacjach, działające nie dłużej niż 5 lat TAR, 2019-04-11, Nr 5961 (od 2017 r. w TAR znaleziono w 25 dokumentach). Jeszcze jeden przypadek potwierdza żywotność przyrostka -sena: Zoptymalizować i zwiększyć efektywność zarządzania dziedzictwem kulturowym – przeprowadzić reformę instytucji realizujących ochronę materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego TAR, 2021-03-17, Nr 5318 (od 2011 r. w TAR znaleziono w 195 dokumentach). Utworzono System informacyjny zarządzania danymi państwowymi; w instytucjach pojawiają się nazwy jednostek, w których używany jest ten neologizm: Departament Strategii i Zarządzania, Wydział Zarządzania i Analiz; w ustawie Republiki Litewskiej o zarządzaniu strategicznym utrwalane są postanowienia dotyczące zarządzania systemem zarządzania strategicznego. 3 Liczba dokumentów, w których użyto neologizmu, wskazuje, że nie jest to twór jednorazowy, lecz słowo stopniowo umacniające się już w języku administracyjnym. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany leksykalne w administracyjnym języku litewskim | 9 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Wśród nielicznych neologizmów w języku administracyjnym można wyróżnić złożenia; ten typ słowotwórstwa jest stosowany częściej, co odpowiada również ogólnym tendencjom tworzenia litewskich neologizmów. Przede wszystkim należy omówić najbardziej zakorzeniony w języku administracyjnym neologizm teisėkūra (od 2000 r. w TAR znaleziono go w 5329 dokumentach): Teisėkūra – proces obejmujący zgłaszanie inicjatyw prawodawczych, przygotowywanie projektów aktów prawnych, przyjmowanie, podpisywanie i ogłaszanie aktów prawnych. <...> Inicjatywa prawodawcza – propozycja ustanowienia nowych lub zmiany istniejących regulacji prawnych, ze wskazaniem celów ustanowienia lub zmiany tych regulacji prawnych oraz podstawowych postanowień regulacji prawnych TAR, Valstybės žinios, 2012-09-22, Nr. 110-5564. O jego rozpowszechnieniu przesądziło znaczenie pojęcia, które oznacza, dla systemu aktów prawnych. W prawie UE obok terminu teisėkūra stosowany jest również termin neteisėkūra: We wszystkich środkach prawodawczych lub nieprawodawczych <...> należy uwzględnić fakt, że prawo do wolności słowa kurios gali būti laikomos kritinėmis, agresyviomis, įžeidžiančiomis arba prieštaringomis EUR-lex, obejmuje prawo do wyrażania idei, 52021DC0819, 2021-12-01. Obok teisėkūra pojawił się również termin bendrakūra: Przy ocenie tego obszaru podkreśla się związek między tworzeniem środowisk a edukacją oraz włączanie uczestników procesu edukacyjnego we współtworzenie przestrzeni TAR, 2016-03-29, Nr. 6439 (od 2017 r. w TAR znaleziono w 9 dokumentach). W języku administracyjnym utrwalają się już także różne rodzaje sieciowania (od 2008 r. użyto w TAR w 102 dokumentach): Sieciowanie na obszarach wiejskich (dalej – sieciowanie) – proces dzielenia się pomysłami, informacjami, wiedzą, praktyką i doświadczeniem oraz zasobami, zachodzący między uczestnikami rozwoju obszarów wiejskich, którzy dążą do stworzenia wartości dodanej rozwoju obszarów wiejskich we wspólnym interesie TAR, 2020-11-19, Nr 24391; Sieciowanie społeczne – forma współpracy instytucji społecznych, charakteryzująca się pionową i poziomą interakcją struktur znajdujących się w sieci <...> TAR, Valstybės žinios, 2008-10-23, Nr 122-4647; Zapewnione jest efektywne wykorzystanie zasobów infrastruktury publicznej poprzez zwiększenie koncentracji usług kulturalnych i sieciowania TAR, 2021-06-01, Nr 12361. Do tej pory konkurują ze sobą warianty złożeń – stara forma daugiafunkcinis, -ė (od 1994 r. w TAR znaleziono w 1785 dokumentach) oraz krótszy neologizm o systematycznej budowie daugiafunkcis, -ė (od 2001 r. w TAR znaleziono w 2892 dokumentach): Centrum kultury ze względu na charakter działalności jest wielofunkcyjną instytucją kultury, która pielęgnuje i upowszechnia różne dziedziny i gatunki kultury RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Zmiany leksykalne w administracyjnym języku litewskim | 16 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.08 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 TAR, trends. Złożenia są częstsze (np. bendrakūra, teisėkūra, tinklaveika); występują także specyficzne hybrydowe derywaty przedrostkowe (np. paprojektis, paprogramė), a także derywaty wyłącznie litewskie (np. neteisėkūra, papriemonė, poveiklė). Nowe znaczenia litewskich słów wynikają z pojawiającej się potrzeby języka administracyjnego nazywania obiektów specyficznych dla tej konkretnej sfery użycia języka (np. dokumenty – nuomonė); są one również napędzane wpływem innych języków; dotyczy to znaczeń tłumaczonych, metaforycznych (np. kolory – žalia, mėlyna, sidabrinė). Zmiany leksykalne zachodzące w języku administracyjnym są związane ze specyfiką tej konkretnej odmiany języka. Badania statystyczne pokazują, że słownictwo stylu administracyjnego nie jest tak zróżnicowane jak słownictwo innych stylów. Z tego powodu odnowa leksykalna nie zachodzi w bardzo szybkim tempie w tym obszarze użycia języka, ale zmiany te mają zasadnicze znaczenie, ponieważ pozwalają nam określić kierunek, w którym będzie zmierzał rozwój słownictwa ogólnego języka standardowego. SŁOWA KLUCZOWE: język administracyjny, słownictwo, rozwój leksykalny, neologizm, zapożyczenie, internacjonalizm, znaczenie wyrazu. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno [email protected]