Arbitraliųjų lietuvių kalbos kolokacijų nustatymas

BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ Vy au o Didžiojo uni e si e as ARBITRALIŲJŲ LIETUVIŲ KALBOS KOLOKACIJŲ NUSTATYMAS ESMINIAI VOODŽIAI: a bi aliosios kolokacijas, lie u ių kalba, limi ado lexicinis junglumas, ek o ių me odas, au oma izuo as de e minación, ling is inis neau oma inis de e minación. ANOTACIÓN el S aipsnyje p esen ado obje o del es udio de la lengua li uanas a bi aliosios kolokacijos. La base de su conjunlumb e es no seman inas, y leksiniai limi ojimas, ales colocaciones di ec amen e nea spindi nekalbinės ik o ės. La elación en e ellos palab as a bi alus: aunque según similá-s signi icado eó icamen e se puede elegi más negu uno conjlumo pa ne į, pe o incls ama usa algun algun siquie a uno. El a ículo desc ibe los mé odos de de e minación de a bi alias colocaciones, p obados en la ejecución del p oyec o Neau oma inis ling is ines analyses y au oma izado compu ado inas ling is ikos me odos (ARKA). Medžiaga es udiimui omada de la lengua Lie u ių pas o iųjų žodžių junginių duomenų bazės. ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án: The a icle aims o desc ibe he me hodological app oaches o a bi a y colloca ion (AC) iden i ica ion de eloped wi hin he amewo k o he p ojec A bi a y Colloca ions o Li huanian: Iden i ica ion, Desc ip ion and Usage (ARKA). The sou ce o he esea ch was he Da abase o Li huanian Mul iwo d Exp essions. A bi a y colloca ions we e de e mined by combining manual and semi-au oma ic me hods o compu a ional linguis ics. ĮVADAS Didelę pas o iųjų žodžių junginių dalį, kaip žinoma, suda o kolokacijos, ačiau, jas de e minando au omá icamen e de los ex ynos mé odos es adís icos o híb idos (plačiau é Bielinskienė y k . 2019: 1522), se de e mina y no pocos de ales compuños, que JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 2 kolokacijama doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 asignan po lo que las palab as que los componen el consumo con ecuencia au omá icamen e se e alúa como es adís icamen e signi ica i os, ej.: šeše i me ai, saulė a diena, guži mo e is y pan. Así en e las colocaciones su ge nocu os, que se o man como me as lib es de palab as junginiai emian is seman iniais, o ne leksiniais ap ibojimais (Ma cinke ičienė 2010: 90–91). Kai ku ie y ėjai kolokacijomis laiko ik ik ąsias kolokacijas (ki aip da adinamas nemo i uo as, a bi aliosias) habi uales conjunciones de palab as, que di ec amen e no e lejan nekalbinės ik o ės, yšys a p jų žodžių – a bi alus (išsamiau apie a bi alumą ž . Ko ale skai ė i k . 2021). El obje o de es e es udio son p ecisamen e a bi alias colocaciones ( oliau AK), i. e. ales, a las cuales ca ac e iza un limi ado liglamien o léxico (angl. lexical es ic edness): aunque eó icamen e según una semejan e signi icación se puede elegi más de uno de los conjugados pa ne į, se iende a u iliza uno po el cual, po ejemplo, se suomin, y no *su ok i pasuominą. Rū a Pe auskai ė esc ibe: La ausencia de inculo di ec o con nomb inąja al o e de e mina lo de que no solo en di e en es idiomas la conjunju a de la misma palab a di ie e ue emen e, sino incluso e la misma palab a en un miemb o de la colocación no puede sus i ui se o o, a él sinónimamen e, sin a iesga se a que dicha azė sonambé inhabas ai, ej., iempo a, ija, slenka, pe o no *žingsnia, šiaodžia, skujiau (Ma cinke ičien 2010: 91). Tik ųjų (a bi aliųjų) colocaciones de la palab a p incipal del enlace socios, según R. Pe auskai ės, son nenuspėjami, ales colocaciones del enlace base leksiniai limi aciones (Ma cinke ičienė 2010: 90). AK has a aho a no hay ecibidas de g an del idioma li uanos in es igado es de a ención, aunque su es ablecimien o ayude a dis ingui es as colokaciones como b anduol de las colokaciones del idioma li uanos, pa icula men e ú il de la aducción, del idioma li uanos como ex animosios de enseñanza, lexicog a ía. Pa a es os p opósi os AK se analizan lle ando a cabo el p oyec o,,A bi aliosios lie u ių kalbos kolokcijos: a pažinimas, ap ašymas, a ojimas (ARKA), el cual p e ende desc ibi las AK de las lenguas 1 lie u ių y p epa eng i AK leksikog a inius bei mokomuosius iš eklius. S aipsnio ikslas – ap ašy i, kokie me odai aiky i ykdan p ojek ą ARKA lie u ių AK econoce la lengua, y compa a los esul ados ob enidos po di e en es mé odos. AK analizuadas neau oma icamen e de análisis lingüís ico y au oma izado de lingüís ica compu acional mé odos. 1 P oyec o inancia Li uania consejo de ciencia (N . S-LIP-20-18), de alladamen e é. h ps://a ka.pas o u. du.l . JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių la de e minación de colocaciones de lengua | 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Šal iniai: 1) Lie u ių kalbos pas o iųjų žodžių junginių duomenų bazė ( oliau PŽJDB), en la que se p esen an ace ca de 12 ūks . kolokacijų; 2) Del i.l 2 eks ynas, compues o de 3 70 millones. palab as, aba cando 20142016 m. publicuo os ex os de di e sas Del i.l po alo de no icias ub ikas (plačiau sob e eks yną Bielinskienė and k . 2019: 1415). homb e, muje , Ti iamoji medžiaga – kolokacijos, suda y os iš 97 daik a a džių ( ie a, aplinka, būdas, asun o y e c.). Jų es uc u a būd a dis būd a diškai a ojamas daly is + 2400 colokaciones 4 econocidas como AK. La mayo pa e de ellos son d ižodės, pe o pa e ižodės; las úl imas daik a a dis, eiksmažodis + daik a a dis, daik a a dis + daik a a dis. A likus y imą, apie gene almen e compues as de accionesmajodžių, būd a džių y daik a a džių (pueden di e i es imenos de ausidies ío o den). La p ime a pa e del ma e ial in es igado, i. e. colokaciones, es uc u a cuyos būd a dis + daik a a dis, es á discu ida en un an e io a ículo (Ko ale skai ė y k . 2021). En él se p esen a un in en o AK econoce aplicando uno de los mé odos de lingüís ica compu acional au omizuado ( ek o ios) mé odo, es e mé odo ambién de alladamen e p esen ado. En es e a ículo se esume oda la in es igación de econocimien o AK. En el p ime capí ulo se p esen an ambos mé odos noau oma ico (ž . 1.1 c.), jun o desc ibiendo y los c i e ios y es s aplicados, y au oma izados, su aplicación e elada apliquándose a un g upo de colocaciones, cuya es uc u a eiksmažodis + daik a a dis (ž . 1.2 c.). En el segundo capí ulo, basado en odos los da os de las e apas del es udio, se discu en y compa an los esul ados de aplicación de mé odos, sus posibilidades y de iciencias, impo an es pa a e alua la lis a es ablecida AK y plani ica u u as in es igaciones AK. 1.MÉTODOS DE LA ARBITRAJÍA ColocACIÓN SOSTETIMO Esc ibiendo sob e AK se indica que la on e a en e a bi aliosas y las llamadas i ialias colococaciones se ía posible aza en los abs ac icios daik a a džių lími e: <...> colococaciones, cuya base o man los abs ac os daik a a džiai, pueden se conside adas 2 e dade as, no mo i o oi, h p:// esu sai.pas o u. du.l .eska. 3 h ps://pap aspai.klc. du.l /pas o u.h mlSea ch 4 Es os son an o conc e os, como abs ac os, gene almen e cons an iuosos conjun os de palab as, eks yno, suda an ys daik a a džiai, išsamiau apie juos ž . Bielinskienė i k . 2019. JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių es ablecidos de Del i.l lenguaje colocaciones de e minación | 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 o pas o ūs junginiai su konk ečiaisiais daik a a džiais pap as ai emiasi nekalbine ik o e i y a i ialūs“ (Ma cinke ičienė 2010: 91). Taigi, ienas iš da buose apie kolokacijas į a dy ų c i e ios es daik a a džių semán ica. En lle a a cabo es a in es igación esul ó que la mayo y a suda y os su abs ak ų pa adinimais, ačiau pas ebė a, kad a bi alumas būdingas i kolokacijoms su konk ečiaisiais daik a a džiais, plg.: ap ibo i g ei į, a lik i mankš ą, im i kyšį, pa e AK de hecho deja la plaza, oma c édi o, pasa sebalbė i elé ono, cons ui espec ácaklį y k . El desa ío de es e es udio no solo ue adap a c i e ios de econocimien o AK, sino ambién elegi al me odicá, que bas a a pa a abaja con un g an olumen de da os, pa a que, sob e la base de ella, ue a posible elabo a lis as AK de lengua li uana es i ando didelí núme o de colocaciones (pa a ello se usó ma e ial PŽJDB). Lle ando a cabo el p oyec o, p obada y adap ada d ejopa AK me odología de de e minación: neau oma inė y au oma izuada. P ime o se aplicó el mé odo no au omá ico, elegidos los c i e ios de econocimien o AK (ž . 1.1). Dado que PŽJDB es muchos da os, uno de los e os del p oyec o ue jun o con el mé odo noau oma ico p oba y al mé odo, que pe mi ie a el p oceso de econocimien o AK al menos en pa e au oma iza (ž . 1.2.). 1.1. De e minación no au omá ica AK Cuando se de e mine de o ma no au omá ica AK, aplica dos c i e ios p incipales: 1) c i e io de limi ada conjunción léxica, al cual e alua se aplicó el mé odo de sus i uibilidad de sinónimos y (o) obik a o džių leksinių seman inių g upių; 2) pe kel inės eikšmės k i e ijus. Jei kolokacija a i iko ben ieną k i e ijų, ji laiky a a bi aliąja. Toliau ap a iama, kaip aiky as kiek ienas k i e ijus siekian į e in i, a kolokaciją laiky i a bi aliąja. 1.1.1. AK nus a ymas pagal ibo ą leksinį junglumą Como mencionado in oducción, a bi aliosias se conside an colocaciones, que ienen limi ada lexicinio conjunlumá, i. i. būd a djiui o eiksmažodžiui, us oamamam conc e em signi icčia daik a a džiu, būdingas am ik as, daugiau a mažiau a bi alus, pakeičiamumo ibojimas conjunción con (angl. a bi a y es ic ion on subs i u abili y; Nesselhau 2003, 2005). Así, basado en el concep o de limi ada conjunc u a léxica, cualquie que colocación deme en un JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių cie o signi icado no puede se una lengua colocaciones de e minación | 5 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 pa imen ado con odas las sin ác icamen e y semán icamen e posiblesis koloka ai. Aunque eó icamen e y es posible encon a koloka ų eemplazos, pe o ellos o comple amen e noik ų, o se ían neįp a i, ej.: palanki s. *naudinga aplinka; mul iasluoksnis s. *sluoksniuo omanas. Limi ado léxico de la conjun i idad c i e ios los lingüis as comp oba on con dos p uebas: 1) po e bmajo dio o a ibu dio sinónimos (i. i. si puede sus i ui se o os p imos signi icmi palab as, laiki inais sinónimos); 2) según loik a o džių leksines seman ines g upos. Dado conside a se ales colocaciones, cuyos uno de dėmenos no malmen e no puede sus i ui se o o palab a […] p ó imo signi icado sinónimo, AK econoci aplicado sinónimos aplicando es de in e cambiabilidad (adap ado de Nesselhau 2003): si un dėmeno de colocación no puede e aluando colococaciones no obedece a la ley, ins ala un sis ema, in oducido un abajo a bi al, e i icada según los bū i pakeičiamas ki u a imos eikšmės sinonimu, okia kolokacija laiky a AK. Pa yzdžiui, posibles sinónimos de acciones *nus ijose a la ley, * *ins a un sis ema, *įkiš el as ling Tes uo a in ims in ospek i a me odología, pe o em asi de los ex os de kolokaciones del AK. Sin da bas i sp ęs a, a pakeičiamumas galimas; jeigu ne – kolokacijos p ipažin os kaip AK. emba go hay que econoce que encon a sinónimą a menudo ue bas an e di ícil, po lo que a menudo aplicado y la segunda daik a a džių leksinių seman inių g upių es . Limi ado léxico conjunlumo ambién e aluado según lo que es leksinių seman inių g upių į ai o ė: basado en PŽJDB p opo cionadas colococaciones, sp ęs a, con a ios leksinių e aluado olumino seman inių g upių daik a a džiais jungiasi kolokacijos būd a dis a eiksmažodis, i aip de léxico conjunlumo. Que ue a lo más p eciso de e minado, con qué palab as puede se u ilizado daik a a dis, analizada oda su pa adigma, i. i. odas kolokaciones, compues as su uo daik a a džiu. Be , no s isą i iamąją medžiagą suda o apie 12 ūks . kolokacijų, accesiblesas PŽJDB, a eces e a is o que de in o mación insu icien e. Si en el ma e ial in es igado ocu ía solo una colocación con cie o a ibu džiu accionmažodžiu, los lingüis as pa adigmā llenaban basándose en su como gim akalbių sen ido del lenguaje; si en la base hubían a ias colocaciones, p uebas de liglumb e léxica limi ada ue on aplicadas las pa adigmas disponibles. Basándose en los g upos semán icos léxicos de los i ik a a dos, el alcance de la conjunción se e aluó eniendo en cuen a las siguien es condiciones: JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 6 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 a) kolokacijos nelaiky os AK, jeigu su am ik u būd a džiu / eiksmažodžiu jungiasi muchos de di e sos leksinių seman inių g upių daik a a džių y los g upos gausios. Toks būd a džio e bo e bo conjunluma conside ado ancio, sin cla as leksicales limi aciones, plg. colokaciones con buen gausą: buen esul ado, abajo, pasaulis, homb e, iempo, ida, mane a, cosa, países, equipo, día, solución, años, ai e, luga , mi ad, empo ada, opo unidad, p ecio, pele ynés, au omó il, mais as, niño, señal, salud, camino, homb e, p egun a, p oduc o, comienzo, medio y k . / ; da plg. comp a i: comp a un au omó il, comida, p oduc o, bienes, ie a; b) si con būd a džiu eiksmažodžiu jun aza muchos di e sos leksinių seman inių g upių daik a a džių, pe o un g upo se dis ingue o se u ilizan sólo unos pocos daik a a džiai de cie o g upo seman inės, kolokacija pudo se conside ada AK. Po ejemplo, aunque s a i i junglumas pla us, pe o es e eiksmajodį se puede pa a o i no con odos los medios de anspo e denominaciones, plg. s a i i au omobilį (caim y s a i i d i a į, mo ociklą), pe o p i š a uo i lai ą, nu updy i lėk u ą. Teniendo en cuen a es o, la colocación cons ui au omó il debido a la limi ada conec i idad a ibuye AK. Veiksmajodis se conside a amplio léxico junglumo palab a, po que puede ene muchas y o ma di e sas colocaciones, sin emba go en oda su pa adigma se dis ingue la colocación ene asun o ella se conside a a bi aliąja. Su subju i se u ilizan de dos leksinių seman inių g upių g upos de enómenos de la na u aleza y sen imien os palab as, pe o colocaciones se componen sólo con obik a o džiais subju o ai e y subju o es ado de ánimo, po lo que ambos casos son AK; c) AK no se conside an a un g an g upo semán ico asignadas Pa yzdžiui, PŽJDB as a ik iena kolokacija nuskaičiuo i mokesčius, be ling is ai, colocaciones. basándose en el sen ido del lenguaje gim akalbio, puede ellena pa adigma con o as palab as (nuscu iua posible dine o, p és amo y o os asun os inancie os), po lo que nuscu iua impues os no econocida kaip AK. Tai PŽJDB iš ienos kolokacijos suda y a, be eo iškai gausi leksinė seman inė g upė. Limi ado léxico inculado comp obado e aluando ambas colocación palab as: a ibudío limi ada (2 eiksmažodžio negalima pakeis i ki ais sinonimais (1 es as) a ba (i ) daik a a džių pa adigma es as). Po ejemplo, colocación se ido alimen os mos a ía, que puede habe muchos g upo de alimen os daik a a džių (puede se i se comida, bebidas, cenas, almue zos...). Así, ella no cumple 2 es o a condición, po que seman inė g upo una, pe o co esponde b condición, po que pakeis i į paduo i. Taigi, pagal 2 es ą kolokacija p ipažįs ama a bi aliąja. Ki as pa yzdys: JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių aden a no se puede lenguaje colocaciones es ablecimien o | 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 acciónmazdodis su eng i se u iliza con e en os, sucesos į a dijančiais daik a a džiais (su eng i inkimus, konce ą...), hiceani, ales kolokaciones ne eque ían conside a se a bi aliosias según c i e ios abundos de la seman ís ica g upo, pe o a AK se las puede asigna según 1 es ą, ya que su eng i en es e caso no puede cambia sinónimo su uoš i. Sinonimías es á no siemp e puede adap a se. Po ejemplo, no lo puede aplica se, cuando hay a ias a ian es AK, plg.: p ecios suben y p ecios c ecen, c ecía; cues ión kamuoja y cues ión a kina; pe mi i da y pe mi i ; de echo adqui i y adqui i de echo. También es e es o no puede adap a se ales ocasiones, como paga impues os, apode ado ciudad palab as pa a paga , apode a se sinónimo di ícil de o ece incluso y hipo é icamen e. Si no se encuen a sinónimo, no se puede comp oba la sus i uibilidad, po que debe se al menos eó ica elección en e dos (o más) sinónimos posibilidad. Res o o lexicinio conjunlumo pa ik ą an o sinonimías (1 es as), an o leksinių seman inių g upių es u (2 es as) e ec uę ling is ai ėmėsi su como gim akalbių compe encia. Sin emba go a los esul ados de al abajo ine i able in luencia la hace el ac o de subjec i idad (sob e es a p oblemá de es ablecimien o de sinónimos éase Di jak, G ies 2006: 2426). Po lo an o, pa a e alua la in e cambiabilidad de sinónimos se ha p obado un mé odo au oma izado ( éase c . 1.2). 1.1.2. De e minación AK po la signi icancia asladada En algunos es udios del pe iodo más emp ano (plg. Howa h 1998) ales colocaciones (angl. kolokacijos, ku ių ienas iš dėmenų – pe kel inės eikšmės, adinamos ibo osiomis es ic ed colloca ions). Según Annos Rede (2006: 82), las colocaciones con asladel as signi icanzas e bí son uniones de limi ada conjunción, en las cuales noespėjamo conexión en e kolokacijos na ių lemia kon encija, o me a o iškumas y a kon encijos dalis. Todėl šios colocaciones impo an es pa a el ap endizaje del lenguaje (Lewis 2000: 29). Ta kim, con el inglés hea y a ojami į ai ūs daik a a džiai, ku ie eiškia dalykus su požymiu „sunkus“, be žodžių ca ac e a diju conjunción hea y smoke (lie . zakie ėjęs ūkalius) mencionado no obje o, y pe sona, po lo que ap endiendo la lengua es a kolokację ale dis ingui como įsidėmė iną Būd a džiai, a ojami pe kel inėmis eikšmėmis, pap as ai pasižymi i pla esne conjunción de palab as. inculo en su ex ensión, y colocaciones con más amplio inculo adje i os son más di íciles bescandian es (Nesselhau 2005: 238). Debido a ac ualidad pa a la enseñanza de JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių lengua y la aducción ijación de colocaciones de lengua | 8 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 (Volunge ičienė 2010; S ulpinai ė y k . 2016) es ableciendo Li u iškąsias AK u ilizado c i e io de signi icación pe kel inės. Kolokacijas analizuojan neau oma iškai, AK požymiu laiky as ieno iš kolokacijos dėmenų (būd a džio, eiksmažodžio o daik a a džio) uso en signi icado indi ec o. Es o de e minó analizando odo de cie a palab a pa adigma, gene ada a pa i Del i.l ex oino da os (ž . 1 abelas 1 s ulpelį). De al pa adigma se e, con qué o os adje i os o accionmajodjis kolokaciones cons i uye conc e ous daik a a dis y qué signi icado en esas colococaciones se u iliza an o él, an o y sus koloka ai a ibu dzii y accionmajodzii. A eces de e mina , si la palab a se u iliza di ec a o pe kel ine signi icado, pe mi e sólo más amplias con ex o […] en onces pasi elk a PŽJDB, Del i.l eks ynas, plg. e des + au omó ilis: Unic edi Leasing Li uania ep esen an e no o bi más pa á de endencias de los e des me cados de au omó iles. Ma iaus Slaboše ičiaus pilo o el au omó il e de a iló media segundo <...>. Tesla Model S es ganado a ios p emios del mejo au omó il, uno de los cuales es el 2013 m. Mundo e de au omó il del año. Įdomús e des de au omó iles concep uales modelos. De ejemplos se e que būdwa dis e de desc ibe el au omó il como ecologišką, pe o nousako su colo . Tokia kolokacija conside ada a bi aliąja. Desde luego, Del i.l 5 eks yne, de cuyo da os compilada PŽJDB, se puede encon a no pocos casos, cuando e des desc ibe au omó iles colo . Daik a a džių junginiai con būd a džiais y eiksmažodžiais conside a AK, siemp e al menos uno de dėmenų pe kel inės signi icanzas. en al caso desc i y ieji es ai (ž . 1.1.1 sk.) ne aiky i. Būd a džių y eiksmažodžių uso pe kel ine signi icado muy ca ac e ís ico abs acakčiųjų daik a a džių, ambién y a unos cuan os conc e os emas eiškiančių daik a a džių kolokacijama, po ejemplo, con daik a a džiais amžius, aplinka, apsauga, mane a, subjec , duomenys, galimybė, gy enimas, in o macija, įs a ymas, į ykis, kalba, ka as, ka as, klausimas, laikas, me as, pabaiga, pagalba, p adžia, eikalas, ezul a as, saugumas, sp endimas, s eika a, pa e, a enis, de echo, o unas compues om kolokacijama. 5 A k eipiame dėmesį, kad apie išski inę a oseną signalizuoja i į a džiuo inės o mos. JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Kolokacijos su abs akčiaisiais daik a a džiais, kaip nus a y a R. Pe auskai ės (ž . Ma cinke ičienė 2010), pueden cons i ui me á o as concep uales (p.ej.: š elni p iemonė, aš i k i ika, suuso esul ado, de ameada in o mación, paku s y i hablas, de ame de da os, įs a ymo sp aga). Como a i ma R. Pe auskai ė, impo biús c i e io me a o iškumo signi icancia asèlimas, 6 esc yškėjan is de conc e o y abs ac o daik a a džio con ap iešos. Cuando se oman como base los asgos de cosa conc e a al abs ac o inclui en con ex o, o ma palab as conjun i o con él, en onces nace me á o a <...> uno, gene almen e abs ac os, obje o pe cibido como o o, conc e o, pasi elkus del úl imo e miniją <...> (Ma cinke ičienė 2010: 178). Pe kel ine signi icado pa a o i ad e bios ( ečiau eiksmažodžiai) conjunciones con conc e čiaisiais daik a a džiais les o o ga seman i icamen e nebūdingų cuali icaciones (p.ej.: g ei as mais as, yški mo e is, isomas žmogus). Como y conjun os con abs acčiaisiais daik a a džiais, a menudo el signi icado de la palab a conjunción en endida no de pa ienias palab as, (p z.: geležinis žmogus, auksinis amžius, laukinė mo e is, aip pa ž . anksčiau pa eik us pa yzdžius su daik a a džiu au omobilis). Ki ų kalbų kolokacijų y imuose (p z., S aka o a, Hin ichs 2019) leksikalizuo oms kolokacijoms p iski iamos pe kel inės eikšmės koloka ą u inčios kolokacijos, ku iose pe kel inė eikšmė iš yškėja ik su ibo u konk ečių leksinių y de odo palab as conjunción seman inių g upių palab as núme ocimi. Po ejemplo, a ibu gio hea y signi icado conjun os con daik a o džiais smoke , ain, a ic (lie . zakie ėjęs ūkalius, nė a p o o ipinė, nes žymi ne s o į, o in ensy umą. ue es lluos, in ensi us eismas) Nus a i que didelį me a o izacijos po encialą iene medio lexino 7 žodžiai, pa yzdžiui, eiksmažodžiai pa alyžiuo i (pa alyžiuo i eismą), sek i (senka laikas), conjunlumo sug iau i (sug iau i gy enimą). En ep a ibu os muchos ales que, se usan di ec os 6 Apie e d ines, on ologines i s uk ū ines me a o as kolokacijose aip pa ž .: D ūlienė 2008a, b; Šiliny ė 2008. El obje i o de es e a ículo y odo el p oyec o no es clasi ica la me á o a es ablecida, po lo que a es o más no se apilana, aunque se en iende que AK puede se un obje o de in es igación in e esan e pa a especialis as de lingüís ica cogni i y inės. 7 Basándose Susane Handl 2008 m. dada ó mula, Del i.l exyno pag indu de e mina analizables colocaciones dėmenos coloka i umo į e čiai. Es as in es igaciones se con inua án. Kol que se puede deci , que AK debe ían se compuños de media ue za, i. e. que ni uno, ni segundo (o e cio) wea men coloka i idad e aluis no debe ía se muy pequeños o muy g ande. , digamos, si el p ime dėmens alo is g ande, y segundo de pequeño, es o p ime dėmeno puede se u ilizado con pocas palab as, y el segundo con muy muchas palab as, ej.: psichoac i y ma e ial, au is iškas aikas, lo as aguao, pa ėsinga ie a, išalė su a is, mažame is aikas, gazuo as dis iliu anduo, pakelei ingas au omobilis. JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių la de e minación de lenguaje colocaciones | 16 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 G yninan VE escla eció y o a una peculia idad de selección au omá ica: pues o que mé odo ec o ial las palab as se jun an según su simili ud de con ex o, VE puede o ma sólo a p ime a is a no adecuados sinónimos. En o as palab as, no sabiendo conc e os daik a a džių, po los cuales dos o a ios accionmajodžiai sudė i en uno VE, algunos VE cualidad se puede e alua e óneamen e. Po ejemplo, 60-ojoje VE e an ales palab as: mos a , demos a , sen i . jaus i bū ų suklys a, nes jis čia a sidū ė dėl šiems eiksmažodžiams bend o kon eks o, ku iame Inmedia amen e e a ynos la palab a se habla sob e sen imien os, plg. demons a , mos a sen imien os y, po ejemplo, sen i cóc į, sen i desi ylimien o y pan. Veiksmajodžiai sumažė i, jeigu kalbama apie kainas. Visi ys VE apsisp ęs i, p iim i, pasi ink i eiksmažodžiai y a pig i o padidė i, ūg elė i puede se sinonimiški, sinonimai, a eiksmajodis im i, que gene almen e es bo ado, aquí su gió po que, que ma ca acep a decisión, en o os é minos, es a VE hay que leído así: apsisp ęs i, acep a decisión, elegi . 12 De ales ejemplos se e, que au omá icamen e se puede es ablece más y (o) o osokios sinónimos, po que ec o ios mé odo se e alúa con ex o, y no indi iduales de palab as semejanza de signi icado. Va gu o omando aisli os palab as sinónimicamen e susie ume eiksmažodžius a sik a i i, numes i, sulieknė i, pe o los encon amos en uno VE, po que ellos pa a o i en con ex o común, en el cual ue y daik a a dis s o is. Se puede da y más ejemplos de, plg.: uk i, zam uk i, gy uo i, exis o a, zasi ęs i; in e esa se y ocupa se; bebe y usa ; depi se y p epa a se; llama , di igi se, in o ma ; es ablece , es ablece , e i aliza ; ee alua , co egi , ac ualiza , cambia ; p o oca , demi , sob eg oa ; šoki u i, suk ės i, p iblokš i; a laiky i, izc e e, encidos. En el con ex o de espo e odos cua o accionesmaodžiai zasi ik in i, izko o i, pasiek i, išsaugo i es sinonimiški, po que a eces izko ojima nosacodom así: zasi ik ino a sí luga inale o išsa ojo i ulą. Tales esul ados mues an que al e alua sinonimía es impo an e aba ca más de una palab a, ya que miemb os del g upo sinónimos pueden se an o singula palab as, como paso ieji palab as 12 VE-ėse suelen de ales palab as, que elacionadas sin agmiamen e, ej., en jeis i y neno ė i. Pues neno ė i a menudo se u iliza en común con įžeis i con ex o (kai a sidu ia compues one neno ėjo įžeis i, bu ...), ellos sudė i a uno VE. O o caso: liau is: nus o i, ll i. Veiksmajodis llo a aquí su gió debido a lo que a ap o de él ecuno con ex o lio ėsi e kęs e kusi /. En o as palab as, muy la gas (y no adecuadas) VE suelen ecopiladas aquellos a aminiams eiksmajodjes, que se u ilizan como auxilia ios y debido a sus peculia idades g ama icales son amplious conjunlumo, ej.: hace , im i, empeza , no ė i, eik i, p i alė i, eikė i, s eng is, nepajėg i. JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 17 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 junginiai. Taikan ek o ių me odą, kai lyginamas kon eks o panašumas, kaip ik i iš yškėja pa ienios palab as de in e elación con con ex o. A un lingüis a aba ca an os da os se ía complejo (más sob e el amplio espec o de indicado es de dis ibución u ilización de au omá ica análisis de sinónimos éase Di jak, G ies 2006). Ponsebi ada que a menudo especi iciska u as y más es echez de conjugación del ad e bi VE es más co a y sa a ότερη, espe ablemen e, debido a más es echez de conjugación. Palyginus sinónimos ne imau i, jaudin is, būgš au i y nuogąs au i VE, is o que ne imau i VE ilgesnė y no al pu a, en ella hay amplnės signi icaciones de palab as, po ejemplo, bijo i (ne imau i: jaudin is, baimin is, bijo i), y būgš au i VE ecopi i sólo esas cua o palab as: būgš au i: ne imau i, jaudin is, nuogąs au i. También se ha no ado que VE-essies, las cuales basadas basadas conc e e esnés signi icanzas accionesmajodžiu (da , coge , saca , a sis i , cji i, espi a , suges i, kalė i), pueden se pocos o del odo noū i sinónimos, po que según conc e ías signi icanzas accionmajodį ecopili palab as elacionadas emiquemen , y no sinónimamen e, plg.: saca , desliza , saca ; caza y pesca ; espi a y camina ; coce y ho nea ; enca cela y sen encia ; suges i: spli i, pe cais i, explos i, zazsikimš i, zaznaggi i. Tokios VE compues os y de dos palab as, pe o puede se ilgesnės. A eces son muy la gas, po ejemplo, con a aminio eiksmažodžiu sumenk i ue incluso 26 eiksmažodžiai. Apibend inan e puede menciona se que al e isllo se ob u o 2634 de 3800 VE (70 po cien o). Así, las VE gene adas au omá icamen e no son su icien emen e p ecisas pa a que las pueda aplica se sin esponde a la siguien e e apa de de e minación del AK. Talos apagones pueden se nulem as en ex os leksinė Del i.l eks yno ypa umų – no s jo žodžių apim is didelė (apie 70 mln.), ieno s iliaus į ai o ė puede se meno . Tiksnėms VE gene a se debe ía mayo uncionalcinių es ilos de di e sidad ex yno. 1.2.3. Rezul a ai: VE kokybė i a bi alumo p ipažinimas Palyginus būd a džių i eiksmažodžių VE p ieš pe žiū ą i po jos, paaiškėjo, kad en ambos casos bas an e mucho VE ue abandonado como noin o ma y ių: 2) de 3800 1) iš 1927 būd a džių VE po pe žiū os liko 800 VE (41 p oc.); eiksmažodžių VE as e isión quedó 1166 VE (30 p oc.). Los es an es VE ambién equi ie on edaga . Es e dad, nole ada alo ación, cuán as palab as más ecuen emen e se bo a en un VE. A menudo eníamos que bo a auxilios, no del odo sa a ankiškus JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 18 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 eiksmažodžius: da y i, im i, gy en i, e ė i, eik i, p i alė i, p adė i, gau i, no ė i, s eng is, pa yk i. Muchos de los dele idos e an palab as es aban al inal VE, donde a idu ían palab as con el meno aplicado ence cio lími e (0,5; el máximo cálculo es 1), pe o conside ables ue on y ales casos, cuando ue dele ido palab a con al o ence cio, en cie a VE se p esen a 25 posición (VE puede p incipalmen e cons i ui 20 palab as). Pombėž ina, que e aluando según VE y ap io iada sólo a aquellas palab as, que es án en aquella VE. Si pueden habe o os sinónimos, pe o de sus en la VE, según la cual se e alúa, no ue on (ellos no seleccion i mé odo ec o ių, nepa a o i Del i.l eks yne o e c.), algunas colocaciones pod ían se asignadas a noa bi aliųjų (o ice e sa). Po ejemplo, e aluando colocaciones k in an i es ella y kylan i es ella, u ilizada VE, en la que es á eiksmaodžiai c ece , k is i, kil i, disminuė i, ys y is, didė i. En es e VE no hay g iū i, que pod ía se sinónimo k is i, po lo que k in an i z ezė no econocida AK. Du an e el es udio obse ada ambién en ajas de la selección au omá ica de da os: 1) como mencionado en subcí culo 1.2.2 , el mé odo ec o ial puede de e mina más y o os ipos de sinónimos que apliquando solo el mé odo de in ospección; 2) el mé odo ec o ial es adecuado a g andes olúmenes de da os pa a p ocesa , y de mane a manual apenas si se ía posible e alua an a abundancia de palab as con ex o simili ud. Veiksmažodžių sinónimos VE-ėms aplicikius cambiičiamumo es , 291 colocación econocida como a bi alioji. Ob iamen e, que p ecisamen e VE esan ys sinónimas lemb a, cuyas colocaciones se án econocidas como AK. Una pa e, es galimybė au oma izuo i a bi alumo nus a ymo p ocesą. es a limi ad de es e mé odo, o a pa e, es Kai econocimien o de a bi alidad depende sólo de conc e a VE, a menudo puede pasa así que algunas collocaciones no se seleccionan según una, Pa yzdžiui, e inan kolokacijų ku i į aizdį i o muo i į aizdį a bi alumą pagal 368 VE pe o se seleccionan según o a VE. ku i, o mo i, ninguna de las dos colocaciones hubie a o muo i y a i ki ose VE, p ie ku ių p iski as as pa s daik a a dis į aizdis, odėl kolokacija asignado AK. Be eiksmaodžiai ku i, ku i į aizdį como AK econocįs ama según o o VE (45): ku i, c ea , ys y i, plė o i, ealizza e, eng i, įku i. Galimas i ki as a ejis: os pačios kolokacijos gali bū i p ipažin os kaip a bi aliosios más de según uno VE, po ejemplo, ealiza mankš ą, hace mankš ą puede e alua se como AK y según 11-ąją (a lik i, lle a , hace ), y según 15-ąją VE ( aliza , ealiza , c ea ; la JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių de e minación de lenguaje colocaciones | 19 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 no hace ). P oblema su ge en onces, cuando a bi alioji colocació nelaikoma a bi aliąja, si eso no puede es ablece se según ninguno VE. Así bas an e a menudo ocu ikía e aluando a ian us. Pa yzdžiui, su daik a a džiu mokesčiai a ojamas i kel i, i didin i, abu šie colocaciones accionesmajodžiai es á 52-oje VE, según la cual se e alúa a bi alidad, po lo que es as colocaciones no se án asignadas a AK. Sin emba go ellas son AK a ian es (plg. c ece, su ge, aumen a p ecios). Tal mismo caso ealiza ealiza ealiza la in es igación (página 11 VE es os compuños no econocidos como AK). En la misma VE ue on ob ene y adqui i , po lo an o ob ene diploma y adqui i diploma no econocidas como AK. Tales casos mues an que en la e aluación de la a bi alidad de colocaciones según los c i e ios de limi ada ligazón léxica son impo an es y aplicadas medidas de p ueba, y el hecho de que pa a de e mina a ian es AK es más adecuado un mé odo noau oma ico. Dado que la p ueba de in e cambiabilidad de sinónimos an muy elacionada con la conc e a VE con las palab as, puede pasa y así, que semejan es, sólo opues os signi icados colocaciones nea enkamos. Po ejemplo, colocación su ge desape enimien o seleccion a, y disminuye desape enimien o no. No au omá icamen e sus dos se ían e aluadas como AK. Hágase así que, cuando pa a e alua a bi alidad se u ilizan da os e aluados mane a lingüís ica de in ospección, se conse a la pa e 2 mé odo pe didos AK. La e dad, aplicando el lingüís ico neau oma inio mé odo, exis e subjec i idad. El mé odo au oma izado es más obje i o, aunque hay que econoce que los da os son más agmen a ios (pa a p oba se u iliza sólo an o y de ales VE, cuán o es ecopilada). Además, no odas colocaciones, que son AK, como ales econocidas. 2. AK NUSTATYMO REZULTATAI Fijando en AK de e minados núme o, e iden emen e is o, que noau oma ónico y au oma izado mé odos de e minados coinciden es AK son muy pocos (iš más de alle é. 2.1 y 2.2 sec.), es deci , y un, y o o mé odo po sepa ado ob enida de da os impo an es. Mé odo de análisis no au omá ica ecopilada da os mucho más que de e minadas au oma izadas, pe o aplicando análisis no au omá ico aplicado no uno, sino dos c i e io de selección (limi ado ínculo léxico y pe kel ines signi icados), y u ilizando mé odo ec o ial sólo limi ado doi.o g/10.35321bkalba.2021.94.06 JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 20 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 leksinio junglumo. Taigi, aikan daugiau k i e ijų, su enkama daugiau kolokacijų su į ai esniais būd a džiais i eiksmažodžiais. Remian is konk ečių AK pa yzdžiais, šiame sky iuje bus paaiškinama, kodėl gau i p ecisamen e ales esul ados, como los de e minó aplica a c i e ios y da os usa . P ime o de ap a sime, ką gau i duomenys odo. Visos AK su ienu konk ečiu būd a džiu a ba eiksmažodžiu gali bū i nus a y os ski ingai: a) ik ienu iš d iejų me odų; b) dalis colococaciones uno, pa e o o; c) pa e colocaciones uno, pa e o o, pa e abien mé odos. En los subsiguien es posky iuos di e en es es uc u as AK disca a emos comen oodami ambos mé odos ob enidos esul ados. 2.1. A bi aliosas colocaciones, compues as de a ibu os y daik a a dzes De o al de e minadas 1048 AK, cuyas es uc u a būd a dis + daik a a dis. En es as colocaciones en a en 320 di e en es a ibu os. Jus icia, con uno de los adje i os (g an, pequeño, abie o, al o, mode nus, exclusi o, p incipal, e c.) o madas unas o a ias doce AK, y con o os (p.ej., ne umpas, nuodugnus, pe mainingas, pikan iškas) pa ienes AK ( idžiuu iniškai con el mismo adje i o suda y a 3,3 kolokacijos; más de allamen e éase 3 abelę). 3 LENTEL. Di e en es mé odos de e minados AK (būd a dis + daik a a dis) Mé odo Noau oma izado Mé odo Au oma izado Abiem mé odos 577 230 (2,5) 306 86 (3,56) 165 AK 42 (3,93) de e minados AK de e minados de e minados ca ac e a džiu) būd a džiu) būd a džiu) (55,06) (29,2) (15,74) Sk. (p oc.) Ski ing- būd a džių skaičius ( idu inis AK skaičius, ku ios compues as con compues as con colocaciones de e minación | 21 ų. (p oc.) Ski ing- būd a džių skaičius ( idu inis AK skaičius, ku ios eso compues as con ese mismo doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 ų. (p oc.) Ski ingų būd a džių skaičius ( idu inis AK skaičius, ku ios mismo mismo lenguaje JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Como se puede e de la abla 3, p incipalmen e AK de e minado po mé odo noau oma ico más de la mi ad de odos AK (e.g.: c uu us imagen, e giškas da bas,直mukas klausimas, skaudus sudė inga dalykas); apie ečdalis AK nus a y a au oma izuo ai (p z.: e ingas u as, unikalus p ojek as, diena, op imalus būdas), y la meno pa e (15.74%) cons i uye aquellas AK que de e minadas po ambos mé odos (e.g.: b olžudiškas ka as, in ensy iška p ekyba, milžiniškas p ojek as, bajas p ecios). Simila es p opo ciones se en y de AK con eiksmažodžiais (ž . 2.2 c.). Analizándose AK a ib žius, se e que pa e cons i uye solo po el cual algun uno mé odo AK de e minado (ž . an e io men e dados ejemplos), y o os o man ambiem mé odos de e minados AK (e.g.: g ande, pequeño, ue e). Al comienzo del es udio se plan eó hipó esisé que AK, es ablecidas en el mé odo noau oma izado, ca ac e ís ica a ii o ě mayo , y AK, es ablecidas aplicando au oma izado mé odo ec o ial, meno . Es a hipó esé pasip i ió: p ime mé odo de e minados en AK pa a o i 235 di e en es a ibu os, i.e., el mismo a ibu o cons i uye p omediomen e 2,5 AK. me odu nus a y ose AK y a 86 ski ingi būd a džiai, aigi idu iniškai 3,56 AK suda y a su Vek o ios con el mismo ca ác e a džiu. Mínima di e sidad de būd a džių (42) en e AK, las cuales de e minadas abien mé odos, pe o y ales kolokaciones meno . En es e g upo AK en con suda y a idu iniškai 3,93 kolokacijos. Many ina, kad okia nedidelė būd a džių į ai o ė el mismo a ibu džiu nulem a ela i amen e bajo núme o de da os. Dígole p obabilidad de que la colocación sea a bi alioji, si ella cons i uye ales adje i os, como g an, g ande, didžiulis, milžiniškas, mažas, į emp as, pa ojingas, im as, s ip us, sunkus con abs akčiaisiais daik a a džiai, po que es os adje i os se á pa a o i indi ec ine signi icado. Ap a ian , como aplicados los mé odos de e minó p ecisamen e ales esul ados, como ejemplo de no ė ume ap a i AK su būd a džiu p o ingas, nes iš jo ma y i isa į ai o ė, . y. dalis colocciones de e minada uno, pa e o o, pa e abiem mé odos. De ocho a ibu os in eligen e colocaciones (p o ingas decisión, in eligen e ciudad, in eligen e niño, in eligen e homb e, p o ingas laikas, p o ingas būdas) kaip AK p ipažin os šešios: šio būd a džio kolokacijos su daik a a džiais esolución y ciudades, a al adas noau oma iicamen e, kolokaciones con niño y homb e, a al adas au oma izuo ai, y kolokaciones con iempo y mane a a al adas abiem mé odos. Ling is ai de e minó que seman inė g upo pe sonas es habi ual a es e ad e bio. Con las palab as de es e g upo pueden se seleccionadamen e combinadas adje i os de signi icado simila (pueden se JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 22 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 ne ik p o ingas, be i išmin ingas žmogus), odėl p o ingas aikas i p o ingas y as a p AK en ó sólo como esul ado de la selección au omá ica (kolokacija мудрыший человек Del i.l eks yne neuž iksuo a), más a de, pe žiū in da os, sus echazados. Ling is ai ió que o os coik a o dzii (descisión, iempo, mane a) p incipalmen e a ibuidosini lexicina seman ina abs ak ų g upo, pe o sin emba go colocaciones cons i ui se sólo con cie os abs ac ais coik a o dzii, hiceani, posibilidades de elección en es e g upo limi adas, lo que indica a bi alum. Po lo an o odas es as colococaciones econocidas como a bi ajes. Sólo dos de ellos (p o ín iempo y in eligen e mane a) como AK de e minadas au oma izuo ai, po que, aplicando ec o ios mé odo, no se aplica leksinių seman inių g upių es . Mé odo noau oma izado de e minadas AK. Po ejemplo, con būd a džiu al oas a bi aliosiom econocidas nue e colocaciones: al oas esul ado, al oas unciona io, al oš a kaina y k . Aquí ca ac e a dis se u iliza en signi icado indi ec o (y casi sólo con abs acakčiaisiais daik a a džiais), aigi c i e io de signi ican es pe kel inės lėmė, que ling is ai es as kolokaciones asigna on a AK. mé odo au oma izuo u muy a menudo de es as colocaciones desap iza a, po que sinónimos de la p ueba de sus i uíbilidad ca ecido VE, en las que ue a co espondien e ca ac e a dis (aulš as, ce a as, skaudus, silpnas, pla os, pa ogus, lig as, lib es, lgas o g ei as), po lo que no ue posible e alua la sus i uíbilidad. Como ya mencionado an e io men e en la pa e an e io , los esul ados del mé odo au oma izado dependen mucho de lo que hay disponible sinónimos de sus i ucibilidad comp oba y cuál cualidad de ila de sinónimos. Es e caso ilus a que, nea pažin os, o ling is inė kompe encija gali kompensuo i eks yno duomenų ūkumą. aplicando sólo el mé odo au oma izado, pa e AK puede queda se O a azón, po qué algunas AK au omá icamen e pueden se no econocidas, con cie o signi icado sinónimos eile puede se kon eks as gali ski is. Pa yzdžiui, a p būd a džio yškus kolokacijų daug okių, ku ios nus a y os neau oma iškai (p z.: yški mo e is, yškus žmogus) i ik iena AK nus a y a abiem a ados no odos loik a a džiai, po que de la pa e loik a a dzii mé odosis yškus acon eis. Es o signi ica que VE con es e adje i o ue, pe o con ella au omá icamen e susie i ne isi ys daik a a džiai, o ik į ykis. mé odo au oma izado de e minadas AK. AK con adje i o e icaces de e minadas sólo mé odo ec o ios, po ejemplo: e icaz ins umen o, e icaz esul ado, e icaz sis ema, e icaz abajo. VE ue más sinónimos (p.ej., e icaz), pe o colocación e icaz de la lengua colocaciones es ablecimien o p iemonė, eiksmingas ezul a as i k . eks yne neuž iksuo os, odėl, p i aikius negalimo JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių | 23 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 sus i uibilidad es á, colocaciones con e ec i os econocidas AK. Aquí es impo an e añadi , que los lingüis as, basándose en gim akalbios compe encia, en es e caso e alua on de mane a di e en e: la sus i uibilidad es posible (įmanoma a o i i e ek y i p iemonė, i eiksminga p iemonė), po lo que dec ęs a цих kolokacijų nelaiky i AK. Au oma izuo ai AK econocida muchas ales colocaciones, cuyo a ibu o es e aluable, plg.: exclusi o (nes sinónimicamen e ligado con especial), queis (ligado con incomum), mode nus (ligado con con empo aniškas), p incipal (ligado con esmenis), complejo (ligado con pesos). Ling is ai de ales casos más a menudo ue enía no asumi a AK. Colocaciones con s ableus, po ejemplo, s ableus ida, es able p ecio, es able semana, es able es ado, como a bi aliosas econocidas sólo mé odo ec o ios, po que sus i uíamumas e i icin u in sinónimo pas o us, que como koloka as nepa a o o con co espondiamais daik a a džiais. Sin emba go los lingüis as de es as colocaciones como a bi aliciosos no econocie on, po que, mi ando a s ableus junglumą, se e que es ealmen e amplio, y limi aciones no es ablecida, y pas o us no cuali icado s ableus sinónimo, plg.: s ableus abajo, es abil es ado, es abil p ecio, s abilus esul a , s ableus ida, s abili semana. Ambos mé odos de e minan AK. En e los da os disponibles no hay ningún caso de que odas el mismo adje i o como AK econocidas colococaciones ue a de e minado po ambos mé odos. En odos los casos ambos mé odos AK de e minan sólo sus pa es, y en e esos adje i os suelen hay algunos que pueden se u ilizados en signi icado indi ec o, e. g.: sonus, b ei as, lúdn, neleng as, pa auklus, pa ojingas, im as, s ip us, sunkus, i as. Kaip jau minė a, daugumos pequeños, de ales adje i os de e minados sólo mé odo noau oma izado, po ejemplo, colocación con adje i o silpnas ( ambién éase los ejemplos mencionados an e io men e). Así nus a an neau oma iškai, okie a ejai a ink i pagal pe kel inės eikšmės k i e ijų, o aikan es po que, AK 2 mé odo a ellos iko sólo siemp e ue on sinónimos ilas, u ilizadas Pa ik inus, kiek a ski ais me odais su enkama kolokacijų ienam iš p oduk y iausių sus i uyabilidad es , miemb os. daik a a džių solución, is o simila es como y de 3 abelas endencias: neau oma iniu mé odo ob enida p incipalmen e AK, sin emba go es conside able pa e AK, las cuales de e minadas au oma izuo ai. JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių la de e minación de colocaciones de lengua | 24 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 4 LENTEL. Ni eladas AK con daik a a džiu solución y a ib e džiais Mé odo nus a y os AK Noau oma izado nus a y os AK Mé odo Au oma izado Abiem mé odosis nus a y os AK 1) esponsable 2) bep eceden is 3) d as iškas 4) aląsos 5) o malus 6) se e o 7) izmanus 8) sabio 9) cons uc y us 10) c ea i a 11) k ailas 12) empo al decisi o 13) decisi o 14) 15) lige o 16) no lógico 17) i acional 18) pag is as 19) pa ogus 20) a anzos 21) p ác ico 22) ad e so 23) in eligen e 24) acional 25) delibe ado 26) segu ous 27) sa a ankiškas 28) skandalingas 29) dolo oso 30) skubo as 31) skubus 32) sumanus 33) aikus 34) jus o 35) a us 36) ieningas 1) cla o 1) 2) 3) ex año 4) c ea i a 5) ú il 6) 6) 7) 8) 9) sencillo 10) Mal 11) ealus 12) complejo 13) único ápido ka ego iškas 2) logiškas 3) no ácil conc e os 4) se io a iesgado pesos inespe ado 7) pe judicial op imalus 8) ue e JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 25 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Al p opo ciona un ejemplo de solución de daik a a dío, es impo an e menciona o o con el mé odo au oma izado elacionado aspec o: pa e a bi aliosias a ibuidas de colococaciones disku uo inos, . y. gali a ody i lyg esančios an ibos, a čiau ne ik ųjų. Pa yzdžiui, gali kil i puede se cues ión, si ales colococaciones como cla ous solución o queis a solución ealmen e conside á inas a bi aliosi. A oían, que los adje i os cla o, queis as, c ea i a, ú il, no espe ado ki i gali bū i de inami ne ik su sp endimas, be i su daug ki ų daik a a džių, su ku iais jie y puede se jun abiados según signi icado, plg. odas es as adje i e es colocaciones, las cuales de e minadas Del i.l eks yne: cla ous señalklas, cla aus imagen, aiški in o macija, cla aus sis ema, aiškus dalykas; keis as dalykas, keis as būdas, keis as klausimas, keis a ie a, keis as ezul a as, aiški sp endimas, keis as į ykis, keis as aizdas. Los lingüis as comp oba on limi ada lexicónico junglumá no solo sinonimía es e, sino y según lexicines seman ines g upos, po lo que colocaciones cla ous solución y queis solución an e a bi aliųjų nep isky ė. E aluando lexinio limi o umo au oma izuo ai, es as colocaciones a AK asignadas, po que e i icando sinónimos sus i uičiamumo se de e minó, que daik a a dis solución cons i ué kolokaciones sólo con uno de los sinónimos pa os cla os, en endámans y sinónimos pa os queis as, inespe ados miemb os. Es os ejemplos mues an que espe a se más p ecisos esul ados AK se puede limi ado lexicónico conjunción pa a comp oba u ilizando no sólo sinonimías, pe o y leksinių seman inių g upių es ą. 2.2. A bi aliosas colocaciones, compues as de accionesmažodžių y daik a a džių Nus a i ada 1171 AK, o malizada de eiksmažodžio y daik a a džio. Es o bas an e simila es a skaičius į AK, suda y ų su būd a džiais, skaičių – 1048. Taip pa gana panašiai, palygin i su ealiza colocaciones, compues as con adje i os (ž . 2 len elę), pasiss o di e en es mé odos de e minados AK (ž . 3 len elę): ap oximadamen e mi ad AK de e minada de mane a apniukusi diena, ap a i galimybes, išk ies i apsaugą), apie ečdalis – au oma izuo ai (p z.: noau oma ica (p.ej.: suskub i en ayuda, mi i i en ida, dañado la iqueza, kaup i la iqueza), y casi penk adalis de e minados abiem mé odos (ž .: se i , da la o den, Analizada y es a es uc u a de AK leksinė į ai o ė, . i. cuán os di e en es eiksmažodžių cons i uye de e minado cie o mé odo AK. Con el mismo accionmajadžiu suda y a p omedioamen e 2,05 en es e posky ia se a an AK (ž . 5 abelę). JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių la de e minación de lenguaje colocaciones | 32 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 LITERATŪRA Bielinskienė Agnė, Boizou Loic, Bumbulienė Ie a, Ko ale skai ė Jolan a, K ila ičius Tomas, Mand a ickai ė Jus ina, Rimku ė E ika, Vilkai ė-Lozdienė Lau a (sud.) 2019: Lie u ių kalbos kolokacijų žodynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. P ieiga in e ne e: h ps://doi.o g/10.7220/9786094673733. Di jak Dagma , G ies S e an T. 2006: Ways o T ying in Russian. Clus e ing and Compa ing Beha io al P o iles. – Co pus Linguis ics and Linguis ic Theo y 2(1), 23–60. D ūlienė Vil ė 2008a: E d inės me a o os Daik a a dinių azių žodyne: magis o da bas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. D ūlienė Vil ė 2008b: Lie u iškosios me a o ikos e ikalumo ma as. – Da bai i dienos 50, 73–90. G igony ė Gin a ė 2010: Building and E alua ing Domain On ologies: NLP Con ibu ions: dak a o dise acija, Be lin: Logos Ve lag Be lin. Handl Susanne 2008: Essen ial Colloca ions o Lea ne s o English: The Role o Colloca ional Di ec ion and Weigh . – Ph aseology in Fo eign Language Lea ning and Teaching, eds. F. Meunie , S. G ange , Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 43–66. Howa h Pe e 1998: Ph aseology and Second Language P o iciency. – Applied Linguis ics 19 (1), 24–44. Jakai ienė E alda 2010: Lie u ių kalbos leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Ko ale skai ė Jolan a, Rimku ė E ika, Vilkai ė Lau a 2020: Ligh Ve b Cons uc ions in Li huanian: Iden i ica ion and Classi ica ion. – Kalbų s udijos 36, 5–16. Ko ale skai ė Jolan a, Rimku ė E ika, Vaičenonienė Ju gi a 2021: Au oma izuo as a bi aliųjų kolokacijų a pažinimas: būd a džių i daik a a džių kolokacijos. – Kalbų s udijos 39, 71–84. Lewis Michael 2000: Teaching Colloca ion: Fu he De elopmen s in he Lexical App oach, London: Language Teaching Publica ions. Ma cinke ičienė Rū a 2010: Lie u ių kalbos kolokacijos, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 33 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Nesselhau Nadja 2003: The Use o Colloca ions by Ad anced Lea ne s o English and Some Implica ions o Teaching. – Applied Linguis ics 24 (2), 223–242. Nesselhau Nadja 2005: Colloca ions in a Lea ne Co pus, Ams e dam: John Benjamins. Penning on Je y, Soche Richa d, Manning Ch is ophe D. 2014: GloVe: Global Vec o s o Wo d Rep esen a ion. – P oceedings o he 2014 Con e ence on Empi ical Me hods in Na u al Language P ocessing (EMNL). Associa ion o Compu a ional Linguis ic. Doha, Qa a , Oc obe 25–29, 2014, 1532–1543. Rede Anna 2006: Kolloka ionen in de Wo scha za bei . P aesens Ve lag. S aka o a Yana, Hin ichs E ha d 2019: Seman ic Modelling o Adjec i e-Noun Colloca ions Using F ameNe . – P oceedings o he Join Wo kshop on Mul iwo d Exp essions and Wo dNe , 104–113. S ulpinai ė Miglė, Ho bačauskienė Joli a, Kaspe a ičienė Ramunė 2016: Issues in T ansla ion o Linguis ic Colloca ions. – Kalbų s udijos 29, 31–41. Šiliny ė Jus ina 2008: On ologinės i s uk ū inės me a o os Daik a a dinių azių žodyne: magis o da bas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. Volunge ičienė Skais ė 2010: Me a o inių kolokacijų e imo p oblemos. – Kalbų s udijos 16, 23–27. Gau a 2021 11 14 P iim a 2021 12 15 JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 34 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 ARBITRALIŲJŲ LIETUVIŲ KALBOS KOLOKACIJŲ NUSTATYMAS San auka Šiame s aipsnyje sp endžiama a bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų a pažinimo p oblema. Tam ski as p ojek as ,,A bi aliosios lie u ių kalbos kolokacijos: a pažinimas, ap ašymas, a ojimas (ARKA)“. A bi aliosiomis kolokacijomis laikomos kolokacijos, ku ių žodžių junglumo pag indas y a ne seman iniai, o leksiniai ibojimai. Tokios kolokacijos iesiogiai nea spindi nekalbinės ik o ės, o yšys a p jų žodžių – a bi alus: no s pagal panašią eikšmę eo iškai galima ink is daugiau negu ieną junglumo pa ne į, be links ama a o i ku į no s ieną, p z., sup as i užuominą, be ne *su ok i užuominą. Ty imo šal inis y a Lie u ių kalbos pas o iųjų žodžių junginių duomenų bazė, ku ioje pa eikiama apie 12 ūks . kolokacijų; iš y us kolokacijas su 97 daik a a džiais, a bi aliosiomis p iski a apie 2400 kolokacijų, ku ių s uk ū a y a būd a dis / būd a diškai a ojamas daly is + daik a a dis, eiksmažodis + daik a a dis, daik a a dis + daik a a dis. S aipsnyje ap ašy i du pagal minė ą p ojek ą išbandy i a bi aliųjų kolokacijų nus a ymo me odai: neau oma inis ling is inės analizės i au oma izuo as kompiu e inės ling is ikos me odas. Nus a an AK neau oma iškai, aiky i du pag indiniai k i e ijai: pe kel inės eikšmės k i e ijus i ibo o leksinio junglumo k i e ijus, ku iam į e in i aiky i eiksmažodžio a būd a džio sinonimų pakeičiamumo i (a ba) daik a a džių leksinių seman inių g upių es ai. Vienas iš AK nus a ymo k i e ijų – ibo o leksinio junglumo – bu o ik inamas i au oma izuo ai, ek o ių me odu nus ačius pakeičiamumo es ui eikalingus sinonimus. Au oma izuo o me odo aikymą suda ė šie e apai: 1) au oma inis, kai ek o ių me odu bu o su enkamos ek o ių eilės su panašų kon eks ą u inčiais žodžiais; 2) neau oma inis – ek o ių eilių a kymas paliekan ik sinoniminiais yšiais susijusius žodžius; 3) iš dalies au oma inis e apas, kai kolokacijos bu o au oma iškai susiejamos su konk ečiomis sinonimų eilėmis i po pe žiū os ling is ų pa i inamos a ba nepa i inamos kaip AK. Neau oma iniu me odu nus a y a apie pusė AK, au oma izuo u me odu – apie ečdalis. Neau oma inei analizei aiky as ne ienas, o du a ankos k i e ijai, odėl neau oma iškai nus a y ų duomenų daug daugiau negu nus a y ų au oma izuo ai. No s JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 35 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 au oma izuo u me odu galima sumažin i subjek y umą e inan duomenis i supap as in i a bi alumo e inimo p ocedū ą, ačiau pas ebė a i ai, kad a bi alumo p ipažinimą lemia ek o ių eilėje esan ys sinonimai, aigi dalis AK gali lik i nea pažin os. Vek o ių me odu su ink us sinonimus eikia a ski i nuo ki ais seman iniais yšiais susijusių žodžių, am eikalinga ling is o pa ik a. Tačiau, nepaisan šio ibo umo, ek o ių me odas y a inkamas dideliam duomenų kiekiui apdo o i, o ankiniu į e in i gausybės žodžių kon eks o panašumą bū ų sunku. Abiem me odais a pažin os kolokacijos suda o ik penk adalį isų nus a y ų AK, odėl y a pag indo many i, kad siekian a pažin i AK s a bu aiky i iek au oma izuo o, iek i neau oma inio me odo eikiamas galimybes. JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių kalbos kolokacijų nus a ymas | 36 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 IDENTIFICATION OF LITHUANIAN ARBITRARY COLLOCATIONS (Iden i icación de las colonias a bi a ias li uanas) se e ie e a las ope aciones en las que se u ilizan colabo aciones a bi a ias. Summa y In his a icle, we desc ibe he me hodological app oaches o a bi a y colloca ion (AC) iden i ica ion de eloped wi hin he amewo k o an ongoing p ojec A bi a y Colloca ions o Li huanian: Iden i ica ion, Desc ip ion and Usage (ARKA). The objec o his esea ch is a bi a y colloca ions o he Li huanian language he collocabili y o which is de e mined by lexical a he han seman ic cons ain s. Such colloca ions do no di ec ly e lec he non-linguis ic eali y and he ela ion be ween he colloca es is a bi a y: al hough he e may be se e al close synonyms, a pa icula one is p e e ed in a ce ain wo d combina ion (e.g., en ende zauominą s. *su ok i zauominą). The sou ce o he esea ch was he Da abase o Li huanian Mul iwo d Exp essions encompassing o e 12.000 colloca ions. The s uc u al composi ion o he iden i ied 2400 a bi a y colloca ions was as ollows: adjec i e (pa iciple)+noun, e b+noun, and noun+noun. A bi a y colloca ions we e de e mined by combining he manual linguis ic analysis and semi-au oma ic me hods o compu a ional linguis ics. The manual me hod included wo majo AC iden i ica ion c i e ia: lexical es ic edness and (o ) meaning ans e . Lexical es ic edness was measu ed using wo es s: he synonym subs i u ion o p e-modi ie and (o ) seman ic ield compa ison o he head noun. Mo eo e , lexical es ic edness was also assessed using a semi-au oma ic app oach by analyzing synonym pai s in he au oma ically gene a ed ec o s ings. The semi-au oma ic app oach consis ed o h ee s ages: (1) he au oma ic gene a ion o ec o s ings wi h po en ial synonyms; (2) he manual ec o s ing edi ing o educe he noise, and (3) he semi-au oma ic p ocess du ing which he colloca ions we e compa ed o pa icula synonym pai s in ec o s ings and app o ed o no app o ed by linguis s as a bi a y. App oxima ely hal o ACs we e de ec ed by using he manual me hod based on wo AC iden i ica ion c i e ia, whe eas abou one- hi d o ACs we e iden i ied using he semi- au oma ed me hod based on one c i e ion. On he one hand, he semi-au oma ic me hod can educe he subjec i i y in da a e alua ion and simpli y he AC iden i ica ion p ocedu e. On JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ. A bi aliųjų lie u ių idiomas kolocaciones de e minación | 37 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.06 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 he o he hand, as a bi a iness is de e mined on he basis o he a ailable synonyms in he ec o s ing, some ACs may no be iden i ied because o he insu icien scope o he gene a ed synonyms. Also, he au oma ically gene a ed synonyms need o be manually analyzed o elimina e seman ically un ela ed wo ds. Despi e hese limi a ions, he me hod is sui able o p ocessing la ge amoun s o he da a. I would be di icul o manually assess he con ex ual simila i y o such a la ge numbe o wo ds. Abou one i h o ACs we e iden i ied using a combina ion o bo h me hods. These esul s sugges ha di e en me hodological app oaches allowed he esea che s o de ec mo e a bi a y colloca ions. I is main ained ha aking in o conside a ion he men ioned ad an ages and disad an ages, he bes esul s in he Li huanian a bi a y colloca ion iden i ica ion a e acqui ed when combining bo h manual and semi-au oma ic me hods. KEYWORDS: a bi a y colloca ions, Li huanian, lexical es ic edness, ec o space model, semi-au oma ic app oach, linguis ic manual app oach. JOLANTA KOVALEVSKAITĖ, ERIKA RIMKUTĖ, JURGITA VAIČENONIENĖ Vy au o Didžiojo uni e si e as K is ijono Donelaičio g. 58, 44248 Kaunas [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]