Kalbų vartojimas ir kalbinės nuostatos: mokyklų lenkų mokomąja kalba atvejis

Nida PoderieNė. Używanie języków i postawy językowe: przypadek szkół z polskim językiem NIDA PODERIENĖ Lietuvių kalbos institutas nauczania 25 doi.org/10.35321/bkalba.2022.95.03 UŻYWaNiE JĘZYKÓW i PoSTaWY JĘZYKoWE PoSTaWY: SZKÓŁ Z PoLSKiM JĘZYKiEM NaUCZaNiA SŁOWA KLUCZOWE: język polski, język litewski, używanie języków, postawy językowe. aNoTaCJa W artykule przedstawiono wyniki badania przeprowadzonego metodą ankietową w grupach uczniów klas 3–8 dwóch szkół z polskim językiem nauczania, ukazujące najczęściej używany w domu język, pierwszeństwo wyboru języka w stosunku do innych języków, postawy wobec znaczenia znajomości i nauki języka litewskiego oraz innych języków, ich wartości społecznej, a także osobisty stosunek uczniów do języka litewskiego i polskiego. Badaniem dążono do ustalenia powiązań między wyborem języka w codziennym użyciu uczniów, związku między postawami językowymi a pierwszeństwem wyboru języka, a także zmian tendencji wyboru języka i postaw językowych na różnych etapach wiekowych. Badanie wykazało, że większość uczniów w domu porozumiewa się po polsku, choć dla części z nich język ten nie jest jedynym językiem najczęściej używanym w rodzinie. Przy wyborze języka w codziennym użyciu najczęściej pier menybė teikiama lenkų ir rusų kalboms. Nustatyta statistiškai reikšminga koreliaci ja tarp kalbinių nuostatų ir kalbos pasirinkimo pirmumo kalbinės veiklos srityse. aBSTraCT The article presents the results of a questionnairebased study of the most com monly used language at home, the choice of language in relation to other lan guages in different communicative situations and linguistic attitudes towards Pol ish, Lithuanian and english languages based on the survey analyzing responses grup uczniów klas 3–8 w dwóch szkołach z polskim językiem nauczania w takich struction. research data in relation to the age groups was analyzed regarding aspektach, jak dominujący język w komunikacji z rodziną oraz wybór preferowanego języka spośród innych języków. Postawy językowe uczniów badano pod względem społecznej wartości języka, motywacji do nauki oraz osobistej relacji z językiem. dane badawcze dotyczące dominacji językowej pokazują, że 26 BeNdriNė KaLBa | 95 większość uczniów porozumiewa się w domu po polsku, choć w przypadku niektórych z nich polski nie jest jedynym językiem używanym w rodzinie. W codziennym użyciu zwykle preferowane są język polski i rosyjski. stwierdzono istotną korelację między language preference in linguistic activities and language attitudes. Wstęp Litwa jest jednym z nielicznych państw Unii Europejskiej, w których działają szkoły z językiem nauczania mniejszości narodowych. W szkołach z polskim językiem nauczania uczniowie kształcą się w języku polskim, natomiast lietuvių kalbos pamokas pagal visoms Lietuvos mokykloms vienodą Lietu języka litewskiego uczą się w ramach ogólnego programu nauczania języka i literatury litewskiej. W ustawie o oświacie ustanowiono przepis, zgodnie z którym wszystkie szkoły na Litwie muszą zapewniać osiągnięcia w zakresie znajomości języka litewskiego, jednak ze względu na znaczne różnice w osiągnięciach z języka litewskiego, uwidaczniające się między szkołami z litewskim językiem nauczania a szkołami z językami nauczania mniejszości narodowych, przy ocenianiu prac absolwentów tych ostatnich szkół na egzaminie maturalnym z języka i literatury litewskiej stosuje się ulgi. Niewystarczająca znajomość języka litewskiego prowadzi do ograniczonych możliwości realizowania własnego potencjału podczas dalszego kształcenia się w litewskich szkołach wyższych oraz dążenia do osiągnięcia celów zawodowych. Lietuvoje yra atlikta išsamių tyrimų, kuriais siekiama išsiaiškinti mokyklų, kuriose mokoma tautinių mažumų kalba, abiturientų prastesnių lietuvių przyczyną osiągnięć w nauce języka. Badanie jakości znajomości języka litewskiego wśród gimnazjalistów starszych klas, przeprowadzone w wileńskich szkołach z litewskim, polskim i rosyjskim językiem nauczania, wykazało, że kompetencja gramatyczna z języka litewskiego gimnazjalistów ze szkół mniejszości narodowych jest podobna do kompetencji gimnazjalistów uczących się w szkołach z litewskim językiem nauczania, ale popełniają oni więcej błędów w użyciu języka. istotna różnica polega na tym, że uczniowie uczący się w szkołach z polskim i rosyjskim językiem nauczania mają węższy zasób słownictwa litewskiego, a błędy o charakterze leksykalnym występują częściej (Vilkienė 2019: 118). Według litewskich badaczy analizujących związek między znajomością języka a postawami, to, jak gimnazjaliści uczący się w szkołach z polskim językiem nauczania opanowują język litewski, zależy od motywacji do nauki i pozytywnych postaw wobec języka litewskiego, jego prestiżu, Litwinów i Litwy (Vilkienė ir kt. 2019: 63). Uczniowie szkół z językiem nauczania mniejszości narodowych urodzili się i dorastają na Litwie, uczą się języka litewskiego od uczęszczania do placówki wychowania przedszkolnego aż do ukończenia szkoły, jednak część z nich nie zna dobrze języka litewskiego moksta. Tiriant tai, aktualūs užsienio autorių darbai, kuriuose nagrinėjama, Nida PoderieNė. Kalbų vartojimas ir kalbinės nuostatos: mokyklų lenkų mokomąja kalba atvejis 27 ile czasu dzieci imigrantów potrzebują, aby nauczyć się języka kraju jiems yra antroji kalba. Mokslininkai daro išvadą, kad daugumai mokinių, zamieszkania; osobom uczącym się drugiego języka potrzeba średnio do siedmiu lat, aby mogły posługiwać się nim swobodnie (Hakuta i in. 2000; Berman i in. 2011; demie i in. 2013). Wskazuje się, że szybkość przyswajania drugiego języka zależy od wieku, cech osobistych, społecznego i galimybių bendrauti su gimtakalbiais, gimtosios kalbos mokėjimo lygio. ekonomicznego statusu rodziny. Związek między językiem używanym w domu przez uczniów a osiągnięciami w nauce języka ukazują wyniki analizy wtórnej międzynarodowego badania OECD PISA przeprowadzonego w 2018 r., podczas którego oceniano umiejętności czytania piętnastoletnich uczniów (Zabulionis 2020: 17–19). Ustalono, że wyniki uczniów, którzy przystąpili do testu czytania w języku innym niż język używany w domu, były o 30–40 punktów gorsze niż wyniki tych, u których język testu i język używany w domu były takie same. Wśród piętnastolatków, którzy przystąpili do testu OECD PISA w języku polskim i wskazali, że w domu najczęściej posługują się innym językiem, jest ich najwięcej (24,2%). Może to być jedną z przyczyn, dla których wyniki uczniów, którzy przystąpili do testu w języku polskim jako języku nauczania, są gorsze niż wyniki uczniów, którzy przystąpili do testu w języku litewskim lub rosyjskim. Porównując szkoły polskie i litewskie mokomosiomis kalbomis mokinių rezultatus, matyti, kad skirtumas – net 64 punkty (ŠBA 2020: 67). W 2015 r. w klasach 7–8 szkoły w Solecznikach, w której nauczanie odbywa się w języku polskim, oraz w klasach 9–11 dwóch ukraińskich szkół z polskim językiem nauczania badano aspekty tożsamości etnicznej, języka ojczystego, używania języków i ich znajomości (Geben, Zielińska 2016). Z danych badania wynika, że dla większości uczniów szkoły w Solecznikach językiem ojczystym jest polski (72,5%), dwa języki ojczyste (polski i rosyjski, polski i litewski) wskazało 12,5% uczniów, język litewski – 12,5%, a język rosyjski – zaledwie 2,5% uczniów. Oceniając dane, można stwierdzić, że deklarowany język ojczysty i zachowania językowe znacznie się różnią. Chociaż według przedstawionych danych językiem ojczystym większości uczniów jest język polski, oglądając programy telewizyjne, najczęściej wybierają oni język rosyjski (85%), drugim pod względem wyboru językiem jest litewski (45%), język polski wybiera zaledwie 7% uczniów, natomiast informacji w Internecie najczęściej szuka się w języku litewskim (70%); w językach rosyjskim i polskim informacji w Internecie szuka odpowiednio 57,5% i 45% uczniów (Geben, Zielińska 2016: 137–138). na podstawie badania można byłoby przypuszczać, że uczniowie powinni dobrze znać język litewski, kinių lietuvių kalbos rezultatai šių prielaidų nepatvirtina. 28 BeNdriNė KaLBa | 95 ponieważ uczą się go w szkole i posługują się nim w różnych kontekstach językowych, jednak w szkołach rejonu solecznickiego uczniom uczącym się w języku polskim niełatwo jest szybko opanować język litewski i uczyć się go na tym samym poziomie co uczniowie uczący się po litewsku, poszerzać zasób słownictwa i doskonalić swoje umiejętności językowe; przepaść między wynikami z języka litewskiego w szkołach z litewskim językiem nauczania a wynikami w szkołach, w których naucza się po polsku, świadczy o tym, że uczniowie uczący się w języku nauczania mniejszości narodowej stają przed trudnym zadaniem. Sprzyjające używaniu języka litewskiego środowisko językowe i pozytywne postawy wpływające na zachowania językowe pomagają szybciej opanować język. Kompetencję językową zdobywa się nie tylko poprzez naukę języka, lecz także posługując się nim we wszystkich dziedzinach i kontekstach aktywności językowej. W niniejszym artykule analizuje się, w jakich dziedzinach używania języka uczniowie klas progimnazjalnych uczący się w szkołach z polskim językiem nauczania, obok języka polskiego oraz nauczanych w szkole języków rosyjskiego i angielskiego, wybierają język litewski, a także jakie są postawy uczniów w różnym wieku wobec języków. Badanie obejmuje grupy klas szkoły zuojama remiantis 2021 m. mokyklose lenkų mokomąja kalba atlikto an ketinio tyrimo duomenimis. Tyrimo tikslas – nustatyti kalbos dominavimo podstawowej (klasy 3–4) i kształcenia podstawowego (klasy 5–6 i 7–8), czyli te okresy wiekowe, w których kształtują się postawy aksjologiczne jako głębokie przekonania ukierunkowujące zachowanie i wpływające na zachowania językowe. Przedmiotem badania jest używanie języka i postawy językowe uczniów klas 3–8 szkół z polskim językiem nauczania. Celem jest analiza obszaru codziennego użycia języka, zbadanie, któremu językowi (językom) uczniowie dają pierwszeństwo w sytuacjach komunikacyjnych, oraz zbadanie postaw językowych uczniów wobec używanych języków i ich nauki. Dążąc do osiągnięcia celu, postawiono następujące zadania: 1) przeprowadzić analizę języka domowego uczniów z różnych grup wiekowych oraz pierwszeństwa języka w codziennym użyciu; 2) przeanalizować postawy językowe uczniów wobec znaczenia nauki języków, ich wartości społecznej oraz osobistego stosunku do języka polskiego i litewskiego; 3) ustalić związki między wyborem pierwszeństwa języka w różnych dziedzinach działalności językowej, wyborem języka a tendencjami w postawach językowych na różnych etapach wieku. W pierwszym rozdziale artykułu przedstawiono materiał badawczy i metodologię, natomiast w dwóch kolejnych rozdziałach przeanalizowano wyniki badania: w drugim rozdziale omówiono dane ukazujące aspekty dominacji języka i jego wyboru, a w trzecim – dane uwidaczniające postawy językowe uczniów. 1. MaTeRiaŁ BaDaWcZy i MeToDoLoGiA Materiał badawczy artykułu stanowią dane z 263 wypełnionych kwestionariuszy uczniów klas 3–8 uczących się w dwóch szkołach z polskim językiem nauczania – w samorządzie miasta Wilna i samorządzie rejonu solecznickiego – dotyczących używania języka Nida PoderieNė. Używanie języków i postawy językowe: przypadek szkół z polskim językiem nauczania 29 w kwestiach użytkowania i postaw językowych1. Podstawą kwestionariusza były pytania z kwestionariusza badania uczniowskiego używania języka i postaw językowych, przeprowadzonego w latach 2018–2019 w szkołach z litewskim językiem nauczania, którego podstawę teoretyczną stanowi koncepcja żywotności etnolingwistycznej Howarda Gilesa (Giles i in. 1977: 306–348). Teoria H. Gilesa ninkų, remiantis empiriniais tyrimais papildyti etnolingvistinio gyvybin gumo parametrai, įtraukiant tokius rodiklius kaip kalbos dominavimas, była rozwijana przez innych naukowców; prestiż, znajomość języka i postawy językowe, zróżnicowanie używanego języka. Aby wyniki przeprowadzonego tu badania dotyczące aspektów nauki języka porównać z danymi badań przeprowadzonych na szczeblu krajowym, przy opracowywaniu kwestionariusza uwzględniono również kwestionariusze międzynarodowych badań osiągnięć uczniów w czytaniu PIRLS i OECD PISA, realizowanych na Litwie. Kwestionariusz przygotowany dla szkół z litewskim językiem nauczania zaadaptowano dla uczniów szkół mniejszości narodowych, rezygnując z niektórych pytań (np. o możliwościach języka litewskiego), oraz uzupełniono go o istotne dla tego badania pytania dotyczące zakresu używania języków polskiego i rosyjskiego. Kwestionariusz skonstruowano tak, aby można było przeprowadzić analizę porównawczą tendencji w używaniu języka litewskiego i innych języków, zachowań językowych oraz postaw, a zgodna część kwestionariusza pozwala porównywać dane badań dotyczących używania języka litewskiego i postaw językowych uczniów w tym samym wieku, uczących się w języku mniejszości narodowej i w języku litewskim. Pytania sformułowano tak, aby były jednakowo zrozumiałe zarówno dla ucznia uczącego się w szkole podstawowej, jak i dla ucznia kończącego szkołę progimnazjalną. Badanie przeprowadzono pod koniec 2021 r. z powodu pandemii CoVid19 zajęcia odbywały się w trybie mieszanym – zdalnie i w klasach, z powodu kwarantanny nie było w językach (aby galima nuvykti į mokyklas surinkti tyrimo medžiagos. Todėl mokytojams buvo išsiųstos instrukcijos, kaip atlikti tyrimą, ir klausimynai lenkų ir lie nauczyciele mogli wcześniej się zapoznać), a także odnośniki do platformy elektronicznej, na której uczniowie mieli odpowiedzieć na pytania. 1 Materiał badawczy zebrano w 2021 r. w ramach projektu wspieranego przez Państwową Komisję Języka Litewskiego Prestiż języka litewskiego: nastawienie językowe uczniów szkół mniejszości narodowych i ich związek ze znajomością języka litewskiego. Badanie w ramach projektu przeprowadzono w szkołach z polskim i rosyjskim językiem nauczania, kwestionariusz przygotowały i dane badawcze zgromadziły Aurelija Tamulionienė, Sonata Vaičiakauskienė oraz autorka niniejszego artykułu. Przy opracowywaniu kwestionariusza dostosowanego do różnych grup wiekowych konsultacji udzieliła Lauryna Rakickienė. Badanie przeprowadzono w ramach realizacji programu wzmacniania prestiżu języka litewskiego, zatwierdzonego uchwałą Państwowej Komisji Języka Litewskiego nr z dnia 25 kwietnia 2019 r. N5(175) W sprawie zatwierdzenia programu wzmacniania prestiżu języka litewskiego. Instytucja wykonawcza – Instytut Języka Litewskiego, data zawarcia umowy – 1 października 2021 r., nr. K9/2021. 30 Język ogólny | 95 Tyrime dalyvavo mokiniai, kurių tėvai sutiko, kad vaikai jame dalyvautų. instrukcijoje nurodyta, kad jeigu mokiniai pildys klausimynus lietuvių kal ba, ważne jest zapewnienie, aby wszyscy rozumieli wszystkie pytania. Uczniowie szkół samorządu rejonu solecznickiego wybrali wypełnianie kwestionariusza w języku polskim, a uczniowie szkół wileńskich – w języku litewskim. Uczniowie wszystkich klas wypełniali kwestionariusz w formie elektronicznej w pracowniach informatycznych. W celu zapewnienia ochrony danych związanych z uczącymi się podczas przetwarzania danych wypełnionych kwestionariuszy usunięto informacje osobowe (nazwiska, adresy), a wyniki badania omawia się bez podawania nazwy szkoły. 1.1. Ogólna charakterystyka uczniów uczestniczących w badaniu spośród 263 uczniów uczestniczących w badaniu 22,1 proc. uczy się w szkołach wileńskich, a 78 proc. – w szkołach samorządu rejonu solecznickiego. Ogólna charakterystyka uczestników badania według klas została przedstawiona w tabeli 1. 1 TaBeLa. Ogólna charakterystyka uczestników badania Klasa Liczba Chłopcy Dziewczęta Wiek 3–4 108 (41 %) 60 (56 %) 48 (44 %) 8–10 lat 5–6 64 (24 %) 32 (50 %) 32 (50 %) 11–12 lat 7–8 91 (35 %) 41 (45 %) 50 (55 %) 13–14 lat ogółem: 263 (100 %) 133 (51 %) 130 (49 %) analiza została przeprowadzona z zastosowaniem metody porównawczej, tendencje wyników badania, W niniejszym rozdziale dane badania analizowane są w Tyrimas kiekybinis, tyrimo priemonė – klausimynas. duomenims ana lizuoti pasitelkta SPSS programinė įranga. analitinė aprašomoji duomenų aspekcie dominacji językowej, wybieranej w odniesieniu do innych koreliacijos ir sąsajos įvertinamos kiekybiniu metodu – skaičiuojamas Pir sono koreliacijos koeficientas (r). 2. TYriMo reZULTaTai: KaLBoS (KaLBŲ) doMiNaViMaS MoKiNiŲ KaSdieNėJe VarToSeNoJe języków w różnych dziedzinach aktywności językowej. tais: a) kuri kalba vyrauja bendraujant namuose; b) kuri kalba dažniausiai Nida Poderienė. Używanie języków i postawy językowe: przypadek szkół z polskim językiem nauczania 31 2.1. Język domowy Język używany w domu jest przyswajany we wczesnym dzieciństwie (Kamandulytė-Merfeldienė 2014). Jak wynika ze wspomnianej analizy wtórnej badania OECD PISA (przeprowadzonego w 2018 r.), jednym z ważnych czynników determinujących osiągnięcia edukacyjne jest język używany w domu. W celu ustalenia, który język dominuje w komunikacji w domu, kalba dažniausiai kalbi namuose? (□ lenkų, □ rusų, □ lietuvių, □ anglų, poproszono uczniów o zaznaczenie odpowiedzi na pytanie Którym □ innym (wpisz)). Uzyskane dane przedstawiono na rysunkach 1 i 2. 1 Rys. Język, mówią w domu (proc.) którym uczniowie częściej 2 Rys. Język domowy według klas (proc.) Jak wynika z danych, mniej niż połowa uczniów (41,8 %) wskazała bą jako namuose kalbantys lenkiškai, ketvirtadalis (26,2 %) – rusiškai, lietuvių kal najczęściej używany w domu język; jeden uczeń wskazał język jako najczęściej używany w domu. Nie mal jedna trzecia uczniów jest dwujęzyczna – wskazali oni, że najczęściej w domu porozumiewają się w kilku językach. większość z nich (24,7 %) wymieniała języki polski i rosyjski, 6,5 proc. respondentów, oprócz języków polskiego i rosyjskiego, w rodzinie mówi także po litewsku. analizując dane według klas, wyróżnia się grupa uczniów klas 5–6. większa część uczniów tej grupy używa w domu języka polskiego (48,4 %), najmniej wskazało język rosyjski (14 %). Odpowiedzi uczniów dotyczące języka używanego w domu potwierdzają kų kalba, mokyklos kalba ir namų kalba nesutampa. Šiems mokiniams reikalinga pagalba mokantis ne tik lietuvių, bet ir lenkų kalbos, kuri jiems dane z analizy wtórnej wspomnianego badania oeCd PiSa, że dla około jednej czwartej uczniów uczących się język polski jest drugim językiem. 32 WSPÓLNY JĘZYK | 95 2.2. Wybór języka podczas oglądania filmów i surfowania w Internecie Pierwszeństwo przyznawane językowi analizowano według obszarów jego użycia – recepcji, produkcji i interakcji. Uczniów zapytano, jak często oglądają filmy, szukają informacji w Internecie, czytają książki, komunikują się z przyjaciółmi, piszą wiadomości SMS i komunikują się w sieciach społecznościowych w następujących językach: polskim, rosyjskim, litewskim, angielskim, innym. Uczniowie mieli zaznaczyć jedną z odpowiedzi: prawie nigdy; czasami; prawie zawsze. Dane dotyczące odpowiedzi na pytania, w jakim języku uczniowie najczęściej oglądają filmy i surfują w Internecie, według klas przedstawiono na rysunkach 3 i 4. 4 Rys. najczęściej surfują w Internecie (proc.)3 Rys. najczęściej oglądają filmy (proc.) Z badania wynika, że podczas oglądania filmów we wszystkich grupach wiekowych dominuje język rosyjski (48,4–70,3 %). Drugim jest język polski, chociaż filmy w tym języku ogląda tylko lietuvių kalbą. ieškoti informacijos internete, išskyrus 5–6 klasių mokinius, dauguma 10,2–17,2 proc. uczniów, a najmniejsza część uczniów (2,2–6,5 %) wybiera kimą ieškant informacijos internete, reikia įvertinti aplinkybę, kad tyrimas omawiając wybór języka realizowany w warunkach pandemii CoVid19 – w czasie, gdy w szkołach nauczano również zdalnie. Dlatego poszukiwanie informacji w internecie zarówno w języku polskim, jak i litewskim stanowiło dużą część procesu uczenia się, tj. informacji w języku polskim i litewskim analizuojant duomenis, nustatyta statistiškai reikšminga teigiama korelia uczniowie szukali także w celach edukacyjnych. związek między wyborem języka podczas oglądania filmów a jego wyborem podczas przeglądania internetu. Uczniowie przeglądający internet w języku polskim częściej są skłonni również oglądać filmy w tym języku (r = 0,484), a uczniowie preferujący język rosyjski także częściej wybierają go w obu aktywnościach (r = 0,459). Taką samą tendencję widać w przypadku używania języka angielskiego (r = 0,465). Korelacja używania języka litewskiego w obu aktywnościach jest słabsza (r = 0,380). Wykresy   RYS. 3 Najczęściej ogląda filmy (proc.) 4 PAV. Dažniausiai naršo internete (proc.) 10.2 17.2 14.3 65.7 48.4 70.3 6.5 4.7 2.2 8.3 14.1 5.5 0 10 20 30 40 50 60 70 80 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė lenkų rusų lietuvių anglų 24 42.2 25.3 59.3 42.2 69.2 13.9 12.5 14.3 4.6 14.1 12.1 0 10 20 30 40 50 60 70 80 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė lenkų rusų lietuvių anglų Wykresy   RYS. 3 Najczęściej ogląda filmy (proc.) RYS. 4 Najczęściej surfuje w internecie (proc.) 10.2 17.2 14.3 65.7 48.4 70.3 6.5 4.7 2.2 8.3 14.1 5.5 0 10 20 30 40 50 60 70 80 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė lenkų rusų lietuvių anglų 24 42.2 25.3 59.3 42.2 69.2 13.9 12.5 14.3 4.6 14.1 12.1 0 10 20 30 40 50 60 70 80 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė lenkų rusų lietuvių anglų Nida PoderieNė. Używanie języków i nastawienia językowe: przypadek szkół z polskim językiem nauczania 33 2.3. Wybór języka podczas komunikowania się w sieciach społecznościowych i na żywo Wybór języka podczas komunikowania się w sieciach społecznościowych, za pomocą wiadomości SMS i na żywo ujawnia najbliższe otoczenie językowe uczniów. Dane z badania według klas, pokazujące, w jakim języku uczniowie najczęściej się komunikują, przedstawiono na rysunkach 5 i 6. Rys. 5 najczęściej piszą SMS-y i komunikują się z przyja komunikują (proc.) komuni Rys. 6. najczęściej się w sieciach społecznościowych ciołmi (proc.) W komunikacji bezpośredniej i internetowej przeważają języki polski i rosyjski. Dane według grup wiekowych ujawniają podobne tendencje w wyborze języka. W klasach początkowych największa część uczniów, komunikując się w sieciach społecznościowych i na żywo, preferuje język rosyjski (odpowiednio 38 % i 62 %), drugim najczęściej używanym językiem jest polski (25,9 % i 38,9 %), po litewsku komunikuje się mniej niż jedna dziesiąta (5,6 % i 9,3 %). Podobną tendencję widać również w grupie klas 7–8. Na tle całej próby wyróżnia się grupa klas 5–6: większość uczniów z tej grupy preferuje język polski, a drugim najczęściej używanym językiem jest rosyjski. W tej grupie niemal dwukrotnie więcej uczniów komunikuje się również po litewsku. Prawdopodobnie na wybór języka komunikacji wpływa język używany w domu – w tej grupie największa część uczniów wskazała, że językiem używanym w domu jest polski, a niemal o połowę mniej uczniów mówi w domu wyłącznie po rosyjsku. Stwierdzono statystycznie istotną dodatnią korelację między wyborem języka podczas komunikowania się w sieciach społecznościowych i na żywo: w przypadku wyboru języka litewskiego r = 0,486, języka polskiego – r = 0,481, języka rosyjskiego – r = 0,426. Nieoczekiwane są dane wskazujące na ujemną korelację między wyszukiwaniem informacji w języku polskim a komunikowaniem się w sieciach społecznościowych i za pomocą wiadomości SMS w języku rosyjskim (r = –0,323). RYS. 5 Najczęściej piszą SMS-y i komunikują się w sieciach społecznościowych (proc.) 6 RYS. Najczęściej komunikują się z przyjaciółmi (proc.) 25.9 46.9 42.9 38 39.1 53.8 5.6 12.5 5.5 1.9 3.1 4.4 0 10 20 30 40 50 60 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė lenkų rusų lietuvių anglų 38.9 64.1 50.5 62 39.1 69.2 9.3 17.2 4.4 3.7 4.7 3.3 0 10 20 30 40 50 60 70 80 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė lenkų rusų lietuvių anglų 5 RYS. Najczęściej piszą SMS-y i komunikują się w sieciach społecznościowych (proc.) 6 RYS. Najczęściej komunikują się z przyjaciółmi (proc.) 25.9 46.9 42.9 38 39.1 53.8 5.6 12.5 5.5 1.9 3.1 4.4 0 10 20 30 40 50 60 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė lenkų rusų lietuvių anglų 38.9 64.1 50.5 62 39.1 69.2 9.3 17.2 4.4 3.7 4.7 3.3 0 10 20 30 40 50 60 70 80 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė lenkų rusų lietuvių anglų 40 JęZYK OGÓLNY | 95 se i na żywo) język litewski prawie nie jest używany. Zatem doświadczenie w używaniu języka litewskiego większość uczniów zdobywa wyłącznie podczas lekcji języka litewskiego. Jak wynika z danych, ocena trudności języka polskiego i litewskiego zasadniczo się różni. większość uczniów nie zgadza się ze stwierdzeniem, że język polski jest trudny (od dwóch trzecich do czterech piątych respondentów), odsetek osób zgadzających się stanowi zaledwie jedną dziesiątą (według grup wiekowych: 12 %, 7,8 % i 7,7 %). analizując wyniki bardziej szczegółowo według grup wiekowych, stwierdza się, że im starsi uczniowie, tym mniej jest przekonanych, że język polski jest trudny, nieznacznie zmniejsza się jednak również odsetek uczniów zgadzających się z tym stwierdzeniem, a także przybywa uczniów niemających zdania w tej kwestii. Można przy jąć, że język polski jako trudny oceniają uczniowie pochodzący z rodzin mieszanych lub rosyjskojęzycznych, a czynnik języka domowego jest największy na etapie wieku odpowiadającym edukacji początkowej. Chociaż w szkołach, w których naucza się w języku polskim, uczniowie bardzo rzadko posługują się językiem litewskim w życiu codziennym, tylko mniej niż połowa z nich ocenia ten język jako trudny (według grup wiekowych: 44,4 %, 39 % i 38,5 %). W porównaniu z oceną języka polskiego, używanego w życiu codziennym i w szkole podczas lekcji wszystkich przedmiotów, język litewski jako trudny ocenia znacznie większy odsetek uczniów ze wszystkich grup wiekowych. Takie wyniki nie dziwią – uczniowie rozwijają umiejętności języka litewskiego zasadniczo tylko podczas nauki języka litewskiego i literatury. Podobnie jak w przypadku oceny trudności języka polskiego, zarówno odsetek uczniów zgadzających się, jak i niezgadzających się ze stwierdzeniem, że język litewski jest trudny, nieco zmniejsza się wraz z wiekiem. Stwierdzono ujemną korelację między odpowiedzią Język litewski jest dla mnie trudny a odpowiedzią Lubię uczyć się języka litewskiego (r = –0,355), a także między odpowiedzią Język litewski jest dla mnie trudny a odpowiedzią Lubię lekcje języka litewskiego (r = –0,295). Wyniki te potwierdzają, że pozytywne emocje podczas nauki języka litewskiego mają duże znaczenie. należy zwrócić uwagę, że ujemną korelację ustalono między językiem litewskim jako 15 PaV. Język polski jest trudny (proc.) 16 PaV. Język litewski jest trudny (proc.)  15 PAV. Język polski jest trudny (proc.)    16 PAV. Język litewski jest trudny (proc.)   82.4 78.1 69.2 5.6 14.1 23.1 12 7.8 7.7 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė su<nku neturiunuomonės nesu<nku 35.2 26.6 23 20.4 34.4 38.5 44.4 39 38.5 0 10 20 30 40 50 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė su<nku neturiunuomonės nesu<nku  15 RYS. Język polski jest trudny (proc.)    16 RYS. Język litewski jest trudny (proc.)   82.4 78.1 69.2 5.6 14.1 23.1 12 7.8 7.7 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 3–4klasa 5–6klasa 7–8klasė su<nku neturiunuomonės nesu<nku 35.2 26.6 23 20.4 34.4 38.5 44.4 39 38.5 0 10 20 30 40 50 3–4klasa 5–6klasa 7–8klasa su<nku neturiunuomonės nesu<nku Nida PoderieNė. Używanie języków i nastawienia językowe: przypadek szkół z polskim językiem nauczania 41 z przyjaciółmi (r = –0,166), czytania sunkios vertinimo ir jos vartojimo kasdieniame gyvenime, t. y. bendravimo lietuviškai socialiniuose tinkluose (r = –0,279), kalbėjimo lietuviškai su książek w języku litewskim (r = –0,164). Można stwierdzić, że na poglądy dotyczące trudności języka litewskiego wpływa nie tylko emocjonalna ocena nauki języka litewskiego i jego lekcji, lecz także doświadczenie używania języka litewskiego w życiu codziennym. 3.5. Osobisty stosunek do języka polskiego i litewskiego więź z językiem kształtuje się poprzez jego używanie, przejmowanie za jego pośrednictwem cech kultury wspólnoty językowej. Naukowcy wskazują kilka istotnych aspektów stosunku osoby do języka: otwartość na tożsamość kulturową i (lub) przychylność wobec wspólnoty kulturowej (Gardner 2007: 16), dążenia społeczne i osobiste (Kmiotek, Boski 2017: 13). osobisty stosunek do języka polskiego i litewskiego wyraża zgoda uczniów na stwierdzenia oceniające Język polski jest moim językiem i Język litewski jest moim językiem lub jej brak. Wyniki badania tego stosunku przedstawiono na rysunkach 17 i 18. analizując wyniki, widać, że większość uczniów deklaruje emocjonalną więź z językiem polskim o charakterze tożsamościowym, a największy odsetek takich uczniów znajduje się w grupie wiekowej klas 5–6 (92,2%). W tej grupie jest najwięcej uczniów, którzy w rodzinie, z przyjaciółmi i w mediach lenkų kalba yra ne visų mokinių namų kalba ir nemaža dalis namuose var toja kelias kalbas arba tik rusų kalbą, lenkų kalbos kaip tapatybės dalies sa społecznościowych porozumiewają się po polsku. Chociaż vivoka jest silna we procentai respondentų (pagal amžiaus grupes: 6,5 %, 7,8 % ir 3,3 %). asmeninį ryšį su lietuvių kalba nurodo mažiau nei pusė pradinių klasių mokinių (40,7 %) ir apie trečdalis 5–6 ir 7–8 klasių mokinių. Kad lietuvių 17 PaV. asmeninis santykis su lenkų wszystkich grupach wiekowych. Nie zgadza się z tym stwierdzeniem tylko kilka 18 PaV. asmeninis santykis su lietuvių osób język (proc.) język (proc.)  RYS. 17 Osobisty stosunek do języka polskiego (proc.) RYS. 18 Osobisty stosunek do języka litewskiego (proc.)  6.5 0 3.3 13 7.8 23.1 80.5 92.2 73.6 0 20 40 60 80 100 3–4klasa 5–6klasa 7–8klasė su<nku neturiunuomonės nesu<nku 33.3 21.9 29.9 25.9 46.9 41.7 40.7 31.2 28.6 0 10 20 30 40 50 3–4klasa 5–6klasa 7–8klasa su<nku neturiunuomonės nesu<nku    2RYS.Językdomowywedługklas(proc.)   18RYS.Osobistystosunekdojęzykalitewskiego(pr46 48.4 31.9 12 28 37.4 3.7 4.7 31 14 28.6 0 10 20 30 40 50 60 3–4klasė 5–6klasė 7–8klasė oc.) polski polskiirosyjski polskiilitewski rosyjski 33.3 21.9 29.7 25.9 46.9 41.7 40.7 31.2 28.6 0 10 20 30 40 50 3–4klasa 5–6klasa 7–8klasa trudno niemamzdania łatwo 42 WspóLNy JęZyK | 95 że język nie jest językiem własnym, jest przekonanych jedna trzecia uczniów klas początkowych, jedna piąta uczniów klas 5–6 i prawie jedna trzecia uczniów klas 7–8. duża część uczniów nie wskazała, że ma zdanie na temat tego, czy język litewski jest dla nich językiem ojczystym (według grup wiekowych: 25,9%, 46,9%, 41,7%). Chociaż język litewski, podobnie jak Litwa, w której uczniowie się urodzili i dorastają, należy do nich, większość uczniów nie utożsamia się z językiem litewskim. Takie wyniki nie są zaskakujące, ponieważ język litewski, podobnie jak język obcy, jest najczęściej używany tylko podczas lekcji języka litewskiego i przy czytaniu książek. Analiza postaw uczniów wobec języka litewskiego ujawnia statystycznie istotny związek między stosunkiem do języka litewskiego, oceną jego nauczania (uczenia się) a jego używaniem w życiu codziennym. Wnioski 1. Z danych badania wynika, że uczniowie uczący się w szkołach z polskim językiem nauczania nie stanowią pod względem językowym jednorodnej społeczności. większość z nich porozumiewa się w rodzinie po polsku, ale dla części uczniów język polski nie jest jedynym językiem najczęściej używanym w domu. mniej niż połowa (42%) uczniów uczestniczących w tys lenkiškai, ketvirtadalis mokinių (26 %) namuose kalba rusiškai, dau giau kaip trečdalis beveik visada bendrauja keliomis kalbomis, dauguma badaniu wskazała, że w domu mówi (25%) – po polsku i rosyjsku. Mniej niż jedna dziesiąta uczniów, oprócz języka polskiego i rosyjskiego, często używa w domu również języka litewskiego. Uczniowie, których język domowy i szkolny nie są takie same, a także dwujęzyczni uczniowie wychowujący się w rodzinach mieszanych potrzebują pomocy w nauce zarówno języka litewskiego, jak i polskiego. 2. W codziennym użyciu uczniów dominują dwa języki – polski i rosyjski. Szczególnie język rosyjski ma pierwszeństwo podczas wyszukiwania informacji w Internecie i oglądania filmów. Stwierdzono statystycznie istotną dodatnią korelację między wyborem języka podczas oglądania filmów i wyszukiwania informacji w Internecie, komunikowania się w sieciach społecznościowych oraz bezpośrednich kontaktów. Czytanie jest tą dziedziną, w której wybierane są języki polski i litewski. Zakres używania języka litewskiego jest niezwykle wąski – większość uczniów doświadczenie językowe w języku litewskim zdobywa wyłącznie podczas lekcji języka litewskiego. można przypuszczać, że również wybór czytania książek w języku litewskim wynika z wymagań programu nauczania języka litewskiego i literatury. W języku litewskim większość uczniów nie komunikuje się, nie ogląda filmów ani nie szuka informacji w Internecie. Można wyciągnąć Nida PoderieNė. Kalbų vartojimas ir kalbinės nuostatos: mokyklų lenkų mokomąja kalba atvejis 43 40 proc. visų amžiaus grupių mokinių lietuvių kalbą laiko sunkia ir kad wniosek, że niezwykle ograniczone używanie języka litewskiego w dziedzinach codziennej aktywności i w szkole jest jedną z zasadniczych przyczyn tego, że różnica w osiągnięciach w nauce języka litewskiego między uczniami uczącymi się w szkołach z litewskim językiem nauczania a uczniami, którzy uczą się w języku polskim jako języku nauczania, nie zmniejsza się. 3. Dane z badania potwierdzają tendencję charakterystyczną dla szkół z litewskim językiem nauczania: im starsi uczniowie, tym większa ich część uważa język angielski za język prestiżowy. wyniki wskazują na największą motywację do jego nauki. 4. Analiza postaw językowych ujawniła wysoki społeczny prestiż języka litewskiego – większość uczniów uczących się w języku polskim ze wszystkich grup wiekowych uważa, że dla osiągnięcia celów zawodowych ważna jest dobra znajomość języka litewskiego. Stwierdzono silny związek między pozytywnymi postawami wobec nauki języka litewskiego a oceną lekcji języka litewskiego: im bardziej podobają się lekcje języka litewskiego, tym większa jest motywacja do nauki i odwrotnie. Stwierdzono również statystycznie istotną dodatnią korelację między postawami wobec języka litewskiego a pozytywną oceną nauczania (uczenia się) języka litewskiego oraz jego używaniem – czytaniem, komunikowaniem się w języku litewskim w sieciach społecznościowych i bezpośrednio. 5. zdecydowana większość uczniów wskazuje związek z językiem polskim jako część swojej tożsamości. Język litewski jako swój ocenia jedna trzecia uczniów, mniej więcej tyle samo nie ma zdania w tej kwestii lub nie zgadza się ze stwierdzeniem, że jest on swój. Można stwierdzić, że emocjonalną osobistą więź z językiem determinują doświadczenia związane z jego używaniem oraz stosunek do języka. 6. Przeprowadzone badanie obejmuje dwie szkoły i nie pozwala na na bendras tendencijas, rodančias kalbų pasirinkimo įvairioms kasdienės vartosenos sritims sąsajas, kalbų pasirinkimo ir kalbinių nuostatų ryšį, wyciągnięcie uogólnialnych wniosków dotyczących ogółu szkół z polskim językiem nauczania, jednak wyraźnie ukazuje różnice w tendencjach zachowań językowych uczniów w różnym wieku. LiTeraTŪra Berman robert, Lefever Samuel, Woźniczka anna K. 2011: Attitudes towards Languages and Cultures of Young Polish Adolescents in Iceland. Prieiga internete: https://www.academia.edu/15725741/Berman_r_ Lefever_S_and_Wozniczka_a_K_2011_attitudes_towards_languages_and_ cultures_of_young_Polish_adolescents_in_iceland. demie Feyisa, andy Hau 2013: The Achievement of Pupils with English as an Additional Language: An Empirical Study, London: Lambeth research and Statistics Unit Schools and educational improvement Service interna tional House. 44 BeNdriNė KaLBa | 95 Gardner robert C. 2007: Motivation and Second Language acquisi tion. – Porta Linguarum 8, 9–20. Geben Kinga, Zielińska Maria 2016: Porównanie sytuacji socjolin gwistycznej uczniów szkół polskich z Mościsk, Gródka (Ukraina) oraz So lecznik (Litwa). – Slavistica Vilnensis 61, 131–141. Giles Howard, Bourhis richard Y., Taylor donald M. 1977: Towards a Theory of Language in ethnic Group relations. – Language, Ethnicity and Intergroup Relations, ed. H. Giles, London: academic Press, 307–348. Giles Howard, Harrison Chris, Creber Clare, Smith, Philip M., Freeman Norma H. 1983: developmental and Contextual aspects of Chil dren’s Language attitudes. – Language and Communication 3(2), 141. Hakuta Kenji, Butler Yuko G., Witt daria 2000: How Long Does It Take English Learners to Attain Proficiency? Prieiga internete: https://web. stanford.edu. iVKS 2022: Ilgalaikės valstybinės kalbos politikos galimybių studija, parengė L. Kalėdienė, o. aleknavičienė, M. ramonienė. Prieiga internete: https:// www.kulturostyrimai.lt/visostemos/kulturospolitika/ilgalaikesvalstybines kalbospolitikosgalimybiustudija. KamandulytėMerfeldienė Laura 2014: Būdvardžių semantikos įsi savinimas ankstyvojoje vaikystėje. – Language in Different Contexts. Reseach Papers 6(1), 208–217. Kmiotek Łukasz K., Boski Paweł 2017: Language Proficiency and Cultural identity as Two Facets of the acculturation Process. – Psychology of Language and Communication 21(1), 192–214. Poderienė Nida, Vaičiakauskienė Sonata 2019: Lietuvių kalbos prestižas: mokinių nuostatos dėl lietuvių kalbos švietimo politikos konteks te. – Lituanistica 3, 199–219. Tamulionienė aurelija 2019: Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, mokėjimo ir mokymosi. – Bendrinė kalba 92, 1–20. Prieiga internete: http://www.bendrinekalba.lt. Vilkienė Loreta 2019: Gimtakalbių ir negimtakalbių mokinių lietuvių kalbos kokybė. – Pedagogika 135(3), 102–121. Vilkienė Loreta, VilkaitėLozdienė Laura, BružaitėLisec kienė Justina 2019: Lietuvių kalba Vilniaus lietuviškose, lenkiškose ir rusiškose gimnazijose: mokėjimo kokybė, kalbinės nuostatos ir motyvacija, Vil nius: Vilniaus universiteto leidykla. ŠBa 2022: Lietuvos tautinių mažumų švietimo būklės analizė. 2021, parengė J. Jevsejevienė, d. Survutaitė, B. Šeškus, r. Zablackė. Prieiga internete: https://smsm.lrv.lt. Nida PoderieNė. Kalbų vartojimas ir kalbinės nuostatos: mokyklų lenkų mokomąja kalba atvejis 45 Zabulionis algirdas 2020: Tarptautinio švietimo tyrimo OECD PISA Lietuvos ir kaimyninių šalių duomenų tikslinė antrinė analizė, Vilnius: Nacio nalinė švietimo agentūra. Prieiga internete: https://www.nsa.smm.lt/wp content/uploads/2020/09/TarptautiniosvietimotyrimooeCdPiSa 2018m.Lietuvosirkaimyniniusaliuduomenutikslineantrineanalize.pdf. Otrzymano 2022 11 09 Przyjęto 2022 12 08 NIDA PODERIENĖ UŻYWANIE JĘZYKA I POSTAWY JĘZYKOWE: STUDIUM PRZYPADKU SZKÓŁ Z POLSKIM JęZYK NaUCZaNiA Streszczenie The article presents the results of a questionnairebased study of the most com monly used home language, the choice of language in relation to other lan guages in different communicative situations and linguistic attitudes towards Pol ish, Lithuanian and english languages based on the survey analyzing responses grup uczniów klas 3–8 w dwóch szkołach z polskim językiem nauczania w takich struction. research data in relation to the age groups was analyzed regarding aspektach, jak dominujący język w komunikacji z rodziną i przyjaciółmi oraz wybór preferowanego języka spośród innych języków, tj. język, w którym uczniowie wybierają oglądanie filmów, wyszukiwanie informacji w internecie, czytanie książek, pisanie SMS-ów i komunikowanie się w sieciach społecznościowych. Postawy językowe uczniów badano pod względem motywacji do nauki języka, jego wartości społecznej oraz osobistej relacji z językiem. w niektórych aspektach wyniki badań porównano z danymi z badania postaw językowych uczniów i dominacji językowej w codziennym użyciu, przeprowadzonego kilka lat wcześniej w szkołach z litewskim językiem nauczania, obejmującego te same grupy wiekowe. Dane badawcze dotyczące dominacji językowej pokazują, że większość uczniów porozumiewa się w domu po polsku, chociaż dla niektórych z nich polski nie jest jedynym językiem używanym w rodzinie. Spośród wszystkich uczniów, którzy wzięli udział w badaniu, 42% wskazało, że mówi w domu po polsku, ponad jedna trzecia uczniów określiła, że zwykle porozumiewa się w rodzinie w kilku językach, z czego największa część (25%) mówi po polsku i rosyjsku, a 26% uczniów wskazało, że porozumiewa się w domu po rosyjsku. Mniej niż jedna dziesiąta; stosunek do innych języków w różnych sytuacjach komunikacyjnych ujawnił, że of students, in addition to Polish and russian, noted that they often use Lithu anian in their home environment. research data on the choice of language in 46 WSPÓLNY JĘZYK | 95 zesz. czytanie jest rodzajem aktywności, w którym przeważają języki polski i litewski. Wyniki badań pokazują wysoki status wartości społecznej two languages – Polish and russian – predominate, and russian is especially strongly used when searching for information on the internet and watching mov języka litewskiego, ponieważ uczniowie uważają, że znajomość języka litewskiego jest ważna dla osiągnięcia celów zarówno w życiu społecznym, jak i zawodowym. Wyniki badania pokazują statystycznie istotną dodatnią korelację między motywacją do nauki języka litewskiego a lubieniem lekcji języka litewskiego (współczynnik Pearsona 0,729). Język angielski jest uważany za język prestiżowy, a wyniki pokazują najwyższą motywację do jego nauki w porównaniu z językami polskim i litewskim. Wyniki badania ujawniły, że uczniowie odczuwają silną więź z polskim językiem nauczania jako częścią swojej tożsamości. jedna trzecia uczniów uważa język litewski za swój własny język, a mniej więcej tyle samo nie ma zdania lub się z tym nie zgadza. Przeprowadzone badanie eksploracyjne obejmuje kilka szkół samorządowych i w związku z tym nie pozwala na wyciąganie ogólnych wniosków dotyczących preferencji językowych i dominacji językowej uczniów w większości szkół z polskim językiem nauczania. Badanie ukazuje tendencje dotyczące wyboru języka, wartościowania języka polskiego, litewskiego i angielskiego oraz motywacji do nauki. SŁOWA KLUCZOWE: język polski, język litewski, użycie języka, postawy językowe. Nida PoderieNė Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT10308 Wilno [email protected] NIDA PODERIENĖ KaLBŲ VarToJiMaS ir KaLBiNėS NUoSTaToS: MoKYKLŲ LeNKŲ MoKoMĄJa KaLBa aTVeJiS Streszczenie Straipsnyje pristatomi dviejų mokyklų lenkų mokomąja kalba 3–8 klasių mokinių wyniki przeprowadzonego w grupach metodą ankietową badania dotyczącego języka domowego, pierwszeństwa przyznawanego temu językowi względem innych języków oraz postaw językowych. Dane z badania według grup wiekowych analizowane są pod takimi względami, jak język dominujący w komunikowaniu się z rodziną i przyjaciółmi, język, w którym uczniowie najczęściej oglądają filmy, szukają informacji w internecie, czytają książki, piszą wiadomości SMS i komunikują się w sieciach społecznościowych. Stosunek uczniów do języka badany jest pod kątem jego wartości społecznej, motywacji do nauki oraz osobistego stosunku do języka. Celem Nida PoderieNė. Kalbų vartojimas ir kalbinės nuostatos: mokyklų lenkų mokomąja kalba atvejis 47 badania było ustalenie zależności w wyborze języków w codziennym użyciu uczniów, a także tego, jak zmieniają się tendencje wyboru języka i postawy językowe na różnych etapach wieku. W niektórych aspektach wyniki badania porównuje się z danymi z badania postaw językowych uczniów i dominacji języka w codziennym użyciu, Tyrimo rezultatai atskleidė, kad dauguma mokinių namuose bendrauja lenkų przeprowadzonego kilka lat wcześniej w szkołach z litewskim językiem nauczania w grupach uczniów w tym samym wieku. język, chociaż dla części z nich nie jest to jedyny język najczęściej używany w rodzinie. Mniej niż połowa uczniów (42 %) podała, że w domu mówi po polsku, ponad jedna trzecia najczęściej porozumiewa się w kilku językach – największa część (25 %) po polsku i rosyjsku, 26 proc. uczniów w rodzinie mówi po rosyjsku. Mniej niż jedna dziesiąta uczniów często mówi w domu również po litewsku. Przy wyborze języka w codziennym użytkowaniu najczęściej preferuje się język polski i rosyjski, przy czym szczególnie język rosyjski dominuje podczas wyszukiwania informacji w internecie i oglądania filmów. Uczniowie w każdym wieku Kalbinių nuostatų tyrimo duomenys rodo aukštą lietuvių kalbos socialinę ver tę. Mokiniai mano, kad lietuvių kalbą svarbu mokėti siekiant tiek socialinio, tiek czytają książki w języku polskim i litewskim. Stwierdzono statystycznie istotną korelację między pierwszeństwem wyboru języka w dziedzinach codziennego użytkowania. celów życia zawodowego. Wyniki badania ujawniły statystycznie istotny dodatni związek między motywacją do nauki języka litewskiego a lubieniem lekcji języka litewskiego (współczynnik Pearsona 0,729). Uczniowie w każdym wieku wskazują na znaczenie znajomości języka polskiego, litewskiego i angielskiego, natomiast w starszych klasach preferowany jest język angielski. większość uczniów potwierdza silną więź z językiem polskim jako częścią swojej tożsamości. Język litewski za swój język uważa jedna trzecia uczniów, mniej więcej tyle samo uczestniczących w badaniu uczniów nie ma w tej kwestii zdania lub nie zgadza się, że język litewski jest ich własnym. analizując wyniki badania, ustalono statystycznie istotną korelację między postawami językowymi a wyborem języka. przeprowadzone badanie obejmuje szkoły dwóch samorządów, dlatego nie pozwala na wyciągnięcie uogólniających wniosków dotyczących większości szkół z polskim językiem nauczania, jednak uwidacznia ogólne tendencje wskazujące na związek między wyborem języka a postawami językowymi, oceną języków polskiego, litewskiego i angielskiego oraz motywacją do nauki. SŁOWA KLUCZOWE: język polski, język litewski, używanie języków, postawy językowe. Nida PoderieNė Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, 10308 Wilno [email protected]