Toponyms with Repetition of a Word-Formation Element as Rudiments of Ancient Thinking

Zinaida Pakholok. Toponimy z powtórzeniem elementu słowotwórczego 199 oRciD id: orcid.org/0000-0002-8911-5909 oBszary BADAŃ: językoznawstwo ogólne, psycholingwistyka, as Rudiments of ancient Thinking (to Statement of the Problem) studia regionalne, kulturoznawstwo, lituanistyka. ZINAIDA PAKHOLOK Lutsk Human Development institute of the open international university “ukraine” Doi: doi.org/10.35321/bkalba.2023.96.10 toPonimy z PoWtóRzeniem eLementu słoWotWóRczego jako ReLiktY StaRoŻytnego mYślenia (w kwestii sformułowania PRobLemu) SŁOWA KLUCZOWE: onim, toponim, reduplikacja, sylaba, morfem rdzeniowy, afiks, słowo, model słowotwórczy, analiza etymologiczna, powtarzalność, myślenie starożytne. stReszczenie artykuł dotyczy toponimów z powtórzeniem elementu słowotwórczego. analiza etymologiczna pozwala ustalić powtórzenie sylaby, morfemu rdzeniowego, słowa w toponimach autochtonicznych i standaryzowanych. określono główne modele słowotwórcze na podstawie właściwości materiału toponimicznego. uwaga skupia się na podstawowej strukturze apelatywów, które były odzwierciedleniem starożytnego myślenia i podstawą powstawania onimów w procesie nominacji obiektów przyrodniczych. geografia podanych przykładów obejmuje różne kontynenty. adnotacja w artykule analizowane są nazwy miejscowe z powtarzającym się elementem słowotwórczym. analiza etymologiczna umożliwia ustalenie powtarzającej się w dawnych i normatywnych nazwach miejscowych sylaby, morfemu rdzennego, wyrazu. Na podstawie właściwości danych dotyczących nazw miejscowych ustala się modele słowotwórcze głównej klasyfikacji. Najwięcej uwagi poświęca się strukturze pospolitych rzeczowników odzwierciedlających dawne myślenie, na których podstawie, nazywając obiekty przyrodnicze, powstały onimy. Geografia przedstawionych przykładów obejmuje różne kontynenty. 200 benDRinė kaLba | 96 intRoDuction nazwy geograficzne są najważniejszym elementem duchowego życia cywilizacji; mają wartość naukową, historyczną i kulturową. Badania nad nimi prowadzone są w trzech aspektach: geograficznym, z odniesieniem przestrzennym, historycznym, związanym z sytuacją edukacji, oraz językowym, związanym z rozumieniemnazwę własną obiektu geograficznego, używaną do jego rozpoznania i odróżnienia od innych obiektów, zwykle określa się terminem „toponim”, wprowadzonym po raz ing of the nomination. pierwszy w 1899 roku w językoznawstwie angielskim, a następnie używanym równolegle z już istniejącą nazwą „place name”. w językoznawstwie bada się formę toponimu, proces słowotwórczy i semantykę. wśród teoretycznych zagadnień współczesnej toponimii nadal aktualne pozostaje badanie sposobu nominacji, rozumianego jako „drogi, typy i środki nazywania obiektu, połączone według określonych cech strukturalnych” (Luchyk 2011: 22). źródłami do ich badania są mapy geograficzne i atlasy; słowniki toponimiczne, etymologiczne i objaśniające; badania geograficzne, historyczne i językoznawcze; książki podróżników, które nie pozwolą autorowi podążyć niewłaściwą drogą naiwnych etymologii. Powtórzenia pozostają poza zainteresowaniem językoznawców, mimo że przenikają całe nasze życie. brak usystematyzowanych prac dotyczących powtórzeń w toponimii prowadzi do konieczności zaproponowania, jako badania propedeutycznego, ich opisu jako odrębnego typu strukturalnego w językach o różnej strukturze. na podstawie takiego rozumienia problemu sformułowanego w tytule artykułu przedmiotem badań jest struktura nominacji obiektów geograficznych, a tematem są toponimy z powtórzeniem elementu słowotwórczego. celem niniejszego artykułu jest zidentyfikowanie śladów starożytnego myślenia w toponimach z powtórzeniami w językach o różnej strukturze oraz opisanie ich jako odrębnego typu strukturalnego, oferującego wgląd we fragmenty złożonego procesu kształtowania się i rozwoju przestrzeni toponimicznej. W tym celu konieczne jest rozwiązanie następujących problemów: odróżnienie toponimów aborygeńskich od standaryzowanych; określić elementy strukturalne toponimów z powtórzeniami poprzez rekonstrukcję odpowiadających im form przodków; wyjaśnić znaczenie derywacyjne odzwierciedlające cechę motywacyjną charakterystyczną w czasie nominacji onimu; określić modele i typy słowotwórcze toponimów; przeprowadzić Zinaida Pakholok. Toponimy z powtórzeniem elementu słowotwórczego 201 syntezę argumentów naukowych, zrozumieć istniejące wersje, przedstawiając własne as Rudiments of ancient Thinking (to Statement of the Problem) uwagi dotyczące tych nazw geograficznych, które pozostają niewyjaśnione. metodologia badań polega na tym, że jako główną zasadę badania toponimów wybrano zasadę strukturalną, a pełne zrozumienie osiąga się poprzez zastosowanie różnych metod analizy i syntezy toponimów określonego obszaru: przynależność do określonego języka; obiekt nominacji; historia jego pojawienia się; etymologia, sfera użycia (mowa potoczna lub literacka). 1. aboRiginaL toPonyms WitH RePetitions nazwy obiektów geograficznych powstały spontanicznie, ponieważ każda innowacja najpierw pojawia się w mowie jednostkowej, a później staje się obiektywnym zjawiskiem społecznym. W procesie nominacji człowiek rozpoznawał i zapisywał najważniejsze rzeczy. Przez tysiące lat ludzie nie rozróżniali nazw własnych i pospolitych. pierwszymi nazwami własnymi były zwykłe wyrazy pospolite: woda, góra, las, pustynia, pole, rzeka. Później, gdy ludzie zaczęli zagospodarowywać rozległe obszary, konieczne stało się rozróżnianie tych samych gór, lasów, pustyń itp. W tym celu ludzie używali różnych określeń, które charakteryzowały te obiekty pod względem koloru, wielkości, kształtu, przeznaczenia itp. W zależności od źródła powstania, obszarów zastosowania i rozpowszechnienia wyróżniamy dwa typy toponimów: autochtoniczne i standaryzowane. autochtoniczne toponimy (Podolskaya 1988: 119) to toponimy utworzone przez ludność tubylczą w celu nazwania lokalnego obiektu geograficznego; są używane wyłącznie na danym terytorium i występują w mowie potocznej. zainteresowanie tym typem wynika z faktu, że toponimy noszą ślady twórczości ludowej, ekspresywności i potencjału informacyjnego odzwierciedlającego specyfikę warunków naturalnych. 2. moDeL sŁoWoTwÓrCzY oD aPelaTyWu Do onimu nazwy geograficzne tworzono według określonych formuł, nazywanych w toponimii modelami słowotwórczymi. najprostszy z nich to bezpośrednie przejście rzeczownika pospolitego, czyli apelatywu, w nazwę własną, czyli onim. językoznawca zwraca uwagę na formę nazwy geograficznej i jej semantykę, ponieważ toponim jest jednostką dwustronną, która ma płaszczyznę wyrażania i płaszczyznę znaczenia. w tym przypadku należy wziąć pod uwagę, że 202 benDRinė kaLba | 96 „oprócz głównego znaczenia, nazwy własnej, istnieje również inne, pretoponimiczne znaczenie” (zhuchkevich 1974: 48). Oto przykład potwierdzający wyrażoną myśl. w australijskim stanie Queensland, na rzece Barron, znajdują się wodospady Barron Falls o tej samej nazwie; w języku aborygeńskim nazywano je Din Din — słowem symbolizującym krople spadającej wody. hydronim powstał dla uczczenia Thomasa Henry’ego Bowmana Barrona, szefa policji w Brisbane w latach 60. XIX wieku, i dał nazwę Parkowi Narodowemu Barron Gorge, ale równolegle używana jest również popularna nazwa geograficzna Park Narodowy Din Din (Carmody, Prideaux 2011: 1). w nazwie obiektu geograficznego może występować konotacja; as in the interior part of the australian continent, desert never-never. podróżnik L. Wolanowski, wyjaśniając tę nazwę, odwołuje się do Aeneasa Gunna (2008), który w swojej autobiograficznej opowieści z 1908 roku napisał: „ziemie te nazywane są Never-Never, ponieważ ci, którzy tam mieszkali i pokochali je, nigdy dobrowolnie ich nie opuszczą. a inni – ci, którzy nie mogli tego znieść – powiedzą, że nazwa ta pochodzi stąd, iż ten, któremu udało się stamtąd uciec, przysięga, że nigdy, przenigdy tam nie wróci” (Wolanowski 1976: 56). w sadze rodzinnej Colleen McCullough, opublikowanej w 1977 roku, czytamy: „<...> rozciągała się na przestrzeni dwóch tysięcy mil pustynia bez wody „never-never”, gdzie nigdy nie pada” (McCullough 1988: 96). znaczenia odnotowane w fikcji literackiej świadczą o stabilności onyma B przez siedem pokoleń Australijczyków XX wieku. analizowane przykłady toponimów aborygeńskich o konotacjach przenośnych i ekspresywnych są konsekwencją powtórzenia tego samego elementu słowotwórczego. w językoznawstwie ten sposób tworzenia nowych wyrazów nazywa się reduplikacją. różnice dotyczą struktury toponimów i pozwalają ocenić wcześniejszy czas pojawienia się onyma, który opiera się na apelatywie z powtórzeniem monosylabicznym. pierwszy obiekt geograficzny charakteryzuje się obecnością dwóch równoległych toponimów: aborygeńskiego i standaryzowanego, podczas gdy dla drugiego istnieje tylko jeden. 3. STANDARYZOWANE TOPONIMY Z POWTÓRZENIAMI standaryzowane toponimy (Podolskaya 1988: 131) są normatywną formą toponimów, przyjętą w oficjalnych dokumentach w kraju oraz w praktyce międzynarodowej. Zinaida Pakholok. Toponimy z powtórzeniem elementu słowotwórczego 203 twórcami standaryzowanych toponimów byli zwykli ludzie, podróżnicy, as Rudiments of ancient Thinking (to Statement of the Problem) odkrywcy, którzy nadawali nazwy kontynentom, wyspom, szczytom górskim itp. Następnie geografowie i lingwiści gromadzili nazwy geograficzne, przeprowadzali ich systematyzację, nanosili je na mapy oraz poddawali kodyfikacji leksykograficznej. standaryzowane toponimy są zjawiskami życia społecznego, podlegającymi prawidłowościom historycznym; są powszechnie używane i mają charakter międzynarodowy. 3.1. Model słowotwórczy przejścia apelatywu z powtórzeniem w onim 3.1.1. Powtórzenie sylaby Jak świadczą nasze materiały, najstarszym modelem słowotwórczym jest model przejścia apelatywu z powtórzeniem sylaby w onim. nie można opisać tego procesu jako „każdy pojedynczy dźwięk jest kształtowany w odniesieniu do innych dźwięków, tak samo niezbędnych jak ten dźwięk dla płynnej konstrukcji mowy” (Humboldt 2000: 86), jednak jasność motywacji i codzienna uwarunkowana natura nominacji obiektów przyciągają uwagę. środowisko naturalne było źródłem istnienia człowieka, ponieważ zapewniało ludziom mieszkanie, pożywienie i odzież, dlatego kwestię „tego, co jest ważne do odzwierciedlenia w nazwie, rozstrzygano na podstawie ludzkiej działalności praktycznej” (khvesko 2009: 112). w nominacji obiektów geograficznych nastąpiło przejście apelatywu z powtórzeniem sylaby w onim. w słowiańskim toponimie baba zrealizowano kultową wartość żeńskiego bóstwa pogańskiego, utożsamiającego życie, płodność i zdrowie. liczne przykłady potwierdzają tę sytuację, w tym ojkonimy: Baba (ukr. Баба) – wieś w obwodzie sumskim na Ukrainie; Baba (ukr. Баба) była również nazwą wsi Pokrowske w obwodzie czernihowskim na Ukrainie do 1941 roku; hydronim Baba (ukr. Баба) jest nazwą rzeki w obwodzie charkowskim na Ukrainie; oronim Baba (ukr. Баба) to góra w obwodzie iwanofrankiwskim na Ukrainie; Baba (bułg. Baba) to góra w obwodzie sofijskim w Bułgarii; Baba (maced. Baba) to pasmo górskie na granicy Macedonii Północnej i Grecji; Baba (serb. Baba) to góra w Bośni i Hercegowinie, na terytorium Republiki Serbskiej. Przykład astionimu utworzonego przez powtórzenie sylaby występuje na zachodzie Szwajcarii, we francuskojęzycznym kantonie Vaud. Tam, nad brzegiem Jeziora Genewskiego, położone jest miasto Vevey. Vevey < franc. 204 języki benDRinė kaLba | 96 Vevê. Lev uspensky considered its name to be the end result of centuries-old changes in the Latin word Viviscus (uspensky 1973: 91). the existence of toponyms formed by the repetition of a syllable can be attributed to zipf’s law (zipf 1949), which established that in different języki świata — najczęściej występujące słowa są krótsze, ponieważ zasada najmniejszego wysiłku jest uniwersalna dla mówiącego i słuchającego we wszystkich kulturach. Nie ma wątpliwości, że na etapie nominacji pierwotnej dla pradawnego człowieka o myśleniu mitologicznym, które okazało się „czymś w rodzaju bricolage’u intelektualnego” (Lévi-Strauss 1994: 126), niewykształcona krtań, a także sylabizacja jako sposób produkcji mowy, stanowiły główny sposób tworzenia nowych słów. powstała na bazie fonetycznej asymilacji niespeechowych kompleksów dźwiękowych; nieprzypadkowo najstarszą warstwę słownictwa stanowią onomatopeje. toponimy tego modelu należą do pierwotnych, najstarszych nazw (Podolskaya 1988: 105), ponieważ powstały z onimu opartego na apelatywie z powtórzeniem monosylabowym i mają formę z nim identyczną. 3.1.2. Powtórzenie sylaby i dodanie afiksu topoformantu, elementu słowotwórczego, który nie jest używany samodzielnie w języku i stanowi dodatek do podstawy przy tworzeniu nazwy geograficznej, ma istotne znaczenie w toponimii. w antroponimie Dedelishki (lit. Dėdeliškės), odnotowanym w 1860 roku na mapie w rejonie trockim wileńskiego okręgu Litwy (shubert 1860), topoformantem jest sufiks -ishki (-iškės). we wskazanym regionie znajdują się Kadrishki (lit. Kadriškės), Kariotishki (lit. Kariotiškės), Karpishki (lit. Karpiškės), Kiemelishki (lit. Kiemeliškės), Kulokishki (lit. Kulokiškės). istnieją również Eishishki (lit. Eišiškės), Grigishki (lit. Grigiškės) od imienia grigas, Rudishki (lit. Rūdiškės). według autorytatywnych badaczy Nikołaja Biryły i Aleksandrasa Vanagasa taki formant oznacza „nazwy miejscowości po nazwisku lub imieniu właściciela albo osoby, która mieszkała w tym miejscu” (biryla, vanagas 1968: 12). Zakładamy, że podstawa toponimiczna ma archaiczny charakter, ponieważ została utworzona przez powtórzenie kombinacji dźwiękowych w mowie dziecięcej dė-de. we współczesnym języku litewskim dėdė – ʻwujekʼ. najstarszą warstwę słownictwa stanowią wyrazy onomatopeiczne, które tworzą rdzeń słownika. pojawienie się dużej liczby wyrazów dźwiękonaśladowczych na wczesnym etapie życia społecznego ludzi było uwarunkowane bliską więzią z naturą; należy przyjąć, że potamonim Cucuteni (rum. Cucuteni) w regionie zachodniej Mołdawii w Rumunii, oznaczający prawy dopływ rzeki Bahlueț (rum. Bahluieț) w dorzeczu Dunaju, składa się z Zinaida Pakholok. Toponyms with Repetition of a Word-Formation Element 205 dźwięku i zewnętrznych przejawów ruchu przy nazywaniu zjawisk, tendencja as Rudiments of ancient Thinking (to Statement of the Problem) do „ustanowienia pewnego związku między obiektami przyrody i nadania językowi bezpośredniego charakteru” (Rosetti 1962: 91). Z punktu widzenia twórcy białoruskiej szkoły toponimicznej, Vadima A. Żuczkiewicza, potamonim Tsetyarovka (biał. Цецяровка), dopływ Świsłoczy, oraz nazwy pospolite Tsetseravets (biał. Цецеравец), Tsetyarovintsy (biał. Цецяровинцы), Tsyateryn (biał. Цяцерын), są patronimiczne, wywodzą się od nazwisk Tsetyaruk (biał. Цецярук), Tsyateryn (biał. Цяцерын) (zhuchkevich 1974:: 373–374). zostały utworzone od onomatopeicznej nazwy ptaka tsetyaruk (biał. Цецярук), w której odnotowuje się pełne lub wariantywne powtórzenie sylaby tse- (це-). podobnie powtórzenie sylaby tei przyrostek -row utworzyły oikonim Teterow w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w Niemczech, oznaczający osadę głuszców. pojawił się nie później niż w VIII wieku, ponieważ terytorium to było centrum średniowiecznego plemienia zachodniosłowiańskiego (Basik 2008: 102). onomatopeicznego rdzenia Cucu- (po rumuńsku kukułka to cuc) oraz toponimicznego formantu -teni – ʻosadaʼ, przez analogię do zaboloteni (Ștefănescu 2018: 74–75), Drăgoteni (Petrovich 1968: 15), Broşteni, Moşteni. Później pojawił się ojkonim Cucuteni – ‘osada kukułekʼ. opisane toponimy należą do nazw niepierwotnych (Podolskaya 1988: 86), ponieważ zostały utworzone od innych onimów. 3.1.3. Powtórzenie sylaby i dodanie słowa Do nowszych formacji należą nominacje obiektów geograficznych, gdy do powtórzenia sylaby dodano słowo, tj. nowy toponim utworzono metodą morfologiczną polegającą na dodawaniu. Na przykład oronim Vovokvabiti jest nazwą wulkanu w Afryce Środkowej. Etymologia tego słowa, której podstawą jest powtórzenie sylaby vo-, oznacza ʻwodę Pigmeja Bitiʼ, którego rzekomo znaleziono martwego na brzegu jeziora Człowiek pierwotny dysponował niewielkim near the mountain (uspensky 1973: 194). zasobem słownictwa, a toponimia była prymitywna, dlatego jeden termin łączył wiele różnych pojęć związanych ze wspólnym pochodzeniem. W tym względzie interesujący jest przykład limnonimu Titicaca (hiszp. Titicaca, kecz. Titiqaqa), będącego największym jeziorem słodkowodnym w Ameryce Południowej, na 206 benDRinė kaLba | 96 granicy Peru i Boliwii, jest interesujący. Nazwa pochodzi od powtórzenia sylab dwóch słów w języku Indian: kecz. qaqa – ʽkamień, góraʼ, titi – ʽołówʼ, a pierwotnie insulonim Titicaca odnosił się wyłącznie do wyspy na jeziorze Isla-del-Sol (hiszp. Isla del Sol) (Cano 1952: 14–15), później zaś rozszerzył się na samo jezioro (Pospelov 2002: 417). Od apelatywu baba toponimy mogą powstawać nie tylko w wyniku onimizacji, lecz także poprzez dodanie wyrazu. Na przykład ojkonim Baba Bakala (hindi Bāba Bakāla) jest nazwą świętego miejsca sikhizmu, wsi w indyjskim stanie Pendżab. Historyk nauk geograficznych E. M. Murzajew, powołując się na kazachskiego toponimistę Gali K. Konkaszpajewa (1948), podał przykłady produktywności toponimów na -ata, wśród których znalazła się średniowieczna osada Baba-ata (Murzajew 1974: 228). Według encyklopedii kazachskiej Baba, Ata-baba to „1) przodek, założyciel rodu; 2) część wyrazu złożonego, oznaczająca: pochodzenie, starszego (na przykład Anet-baba)” (KNE 2004: 324), ata jest również wyrazem polisemantycznym; w odniesieniu do naszych badań uwzględniamy tylko dwa pierwsze znaczenia: „1) dziadek, dziad; przodek; 2) opiekun w składzie właściwych nazw mitologicznych” (KNE 2004: 278). zatem w kazachskim toponimie Baba-ata występuje strukturalne powtórzenie sylaby ba oraz semantyczne powtórzenie znaczenia słowa „przodek”. Za pomocą tureckiego słowa dağ – ʽgóraʼ tworzone są oronimy w rejonie Quba w Azerbejdżanie Babadağ oraz w prowincji Muğla w południowo-zachodniej Turcji Babadağ; astionim Babadag w okręgu Tulcza w Rumunii powstał w wyniku wpływów tureckich. Słowiańskie i niesłowiańskie przykłady z apelatywem baba (бабa) łączy przynależność do formy wyjściowej *bābā lub *bhābhā – pradawnego słowa z mowy dziecięcej, utworzonego przez powtórzenie tej samej sylaby (Luchyk 2014: 27). Różnice obserwuje się w semantyce, ponieważ słowiańskie baba pochodzi od rzeczownika rodzaju żeńskiego, podczas gdy tureckie i irańskie od rzeczownika rodzaju męskiego. W językach słowiańskich akcent pada na pierwszą sylabę (бáба), podczas gdy w językach wschodnich na drugą (babá). Odnośnie do takich przykładów Wilhelm von Humboldt słusznie zauważył: „wszystkie języki najwyraźniej zawierają słowa, które mają całkowicie różne znaczenia przy całkowicie identycznym brzmieniu, a zatem słowa te można rozumieć dwuznacznie” (Humboldt 2000: 275). Liczne przykłady z toponimem babá/бaбá są przejawem homonimii toponimicznej, reprezentując zbieżne terminy geograficzne, które całkowicie lub częściowo pokrywają się w planie wyrażenia. zatem, istniał Zinaida Pakholok. Toponimy z powtórzeniem elementu słowotwórczego 207 przeniesienie onimu z jednego obiektu na inny, sąsiadujący z nim, w nazwie as Rudiments of ancient Thinking (to Statement of the Problem) miasta, wsi, aułu, rzeki, góry, pasma górskiego w związku z jego uzupełnieniem różnymi terminami geograficznymi, które charakteryzują dany obszar. 3.2. Model słowotwórczy przejścia apelatywu bez powtórzenia w onim przejście apelatywu w onim może nastąpić w wyniku powtórzenia słowa, które ma strukturę bilateralną i wizualnie ukazuje filozoficzne prawo przechodzenia zmian ilościowych w jakościowe. w językoznawstwie znajduje ono przejaw na poziomie semantycznym, ponieważ element powtórzony dwa lub kilka razy nabiera nowego znaczenia (Pakholok 2013: 73). Powtórzenie leksykalne jest najprostszym pod względem struktury leksykalno-gramatycznym sposobem intensyfikacji znaczenia. kataraktogod Dżur-Dżur (ukr. Джур-Джур, krymskotat. Cür-Cür) to nazwa potężnego wodospadu położonego na rzece Ułu-Uzen na południowym wybrzeżu Krymu. nigdy nie wysycha, nawet w najbardziej suchej porze roku. Cecha ta znajduje odzwierciedlenie w semantyce jego starożytnej nazwy, która wywodzi się z powtórzonego ormiańskiego słowa „dzhur” (orm. , dosłownie ʻwoda-wodaʼ, oznaczającego obfitość wody); etymologia tego słowa, według Wasyla W. Łuczyka, za Eduardem M. Murzajewem, wyjaśnia znaczenia „strumień”, „rzeka” i „kanał” w językach perskim i tadżyckim (Łuczyk 2014: 180). Naszym zdaniem, próbując odkryć znaczenie nazwy miejscowej, należy preferować te wersje, które są bliższe naturze i istocie obiektu. Jednocześnie im starsza jest nazwa geograficzna, tym większe jest prawdopodobieństwo, że wiąże się ona z nazwanym jeziorem w Szkocji, powstałym w wyniku powtórzenia słowa, które można prześledzić do wyrazów pokrewnych: manx logh, staroirlandzkiego loch, walijskiego llwch, oznaczających „zbiornik wodny”, a także łacińskiego lacus, oznaczającego „jezioro” (Harper 2003). Do powtórzonego słowa dodano przyrostek -y. Limnonim oznacza „jezioro Jezioro”. Znaczną i pojemną część object. For example, the limnonym Loch Lochy in the name of a freshwater toponimii Australii zajmują onyms oznaczające naturalne warunki geograficzne i cechy klimatu. Tak więc cyklon w północno-zachodniej części kraju nazywa się „Willy Willy” (Orłow 1978: 103). Anemonim Willy Willy powstał w wyniku powtórzenia angielskiego słowa willy – podstępny. 214 język ogólny | 96 dawne nazwy miejscowe były tworzone przez miejscowych mieszkańców w celu nazwania geograficznego obiektu danego miejsca, są używane tylko na określonym terytorium i szeroko rozpowszechnione w języku mówionym. Zainteresowanie tego typu nazwami miejscowymi wynika z tego, że zachowały się w nich cechy sztuki ludowej i ekspresyjność. mogą dostarczać informacji o osobliwościach warunków przyrodniczych. w niniejszym artykule analizowane są przykłady dawnych nazw miejscowych o znaczeniu przenośnym i konotacjach ekspresywnych, powstałych w wyniku bezpośredniego przekształcenia rzeczownika pospolitego w onim – rezultat szeroko rozpowszechnionego stosowania powtórzeń. normatywne nazwy miejscowe tworzyli przedstawiciele różnych dziedzin działalności. są używane zarówno w kraju, jak i w przestrzeni międzynarodowej, utrwalane w języku literackim. dla tego rodzaju nazw miejscowych charakterystyczne są następujące modele słowotwórcze: przekształcenie rzeczownika pospolitego w onim poprzez powtórzenie sylaby lub dodanie afiksu, powtórzenie sylaby i dodanie wyrazu, powtórzenie wyrazu; przekształcenie rzeczownika pospolitego w onim w wyrażeniu złożonym będącym nazwą miejscową poprzez powtórzenie morfemu rdzeniowego i powtórzenie wyrazu. Wykorzystanie modeli słowotwórczych zależy od stopnia zbadania niektórych ogólnych zagadnień regionalnego systemu nazw miejscowych. nazwy miejscowe utworzone według tego samego modelu, używane do określania obiektów geograficznych tego samego rodzaju znajdujących się na różnych kontynentach, wskazują, że taki sposób nazywania był dość powszechny. Za pomocą analizy etymologicznej ustalono, że powtarzające się w nazwach miejscowości elementy słowotwórcze wskazują na starożytne pochodzenie wyrazu, ponieważ powtarzalność odzwierciedla obiektywną rzeczywistość, którą człowiek nieświadomie przyswaja, zdobywając doświadczenie praktyczne. Nazwy miejscowości, w których powtarza się element słowotwórczy, rodzą potrzebę badania dawnej metody nazywania obiektów za pomocą języków o różnej strukturze. Po utworzeniu rejestru podobnych nazw miejscowości używanych w tych językach powstałaby możliwość porównania i zestawienia ich onimii mającej głębokie korzenie historyczne. SŁOWA KLUCZOWE: onim, nazwa miejscowości, powtarzalność, sylaba, morfem rdzeniowy, afiks, wyraz, model słowotwórczy, analiza etymologiczna, powtarzalność, starożytna mentalność. zinaiDa PakHoLok Lutsk Human Development institute of the open international university “ukraine” ul. georgy gongadze 5 [email protected]