Metodologinės naujovės kalbinio variantiškumo tyrimuose

231 Diana Dambrauskienė, Jogilė Teresa ramonaiTė, niJolė Tuomienė. metodologinės naujovės kalbinio variantiškumo tyrimuose Diana Dambrauskienė Lietuvių kalbos institutas Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0346-8421 KIERUNKI BADAŃ NAUKOWYCH: socjolingwistyka, geolingwistyka, dialektologia percepcyjna. DOI: https://doi.org/10.35321/bkalba.2024.97.11 Jogilė Teresa ramonaiTė Lietuvių kalbos institutas Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2988-5194 KIERUNKI BADAŃ NAUKOWYCH: psycholingwistyka, socjolingwistyka. DOI: https://doi.org/10.35321/bkalba.2024.97.11 niJolė Tuomienė Lietuvių kalbos institutas Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6662-4615 KIERUNKI BADAŃ NAUKOWYCH: socjolingwistyka, geolingwistyka, interakcja języków, zmiana kodu. DOI: https://doi.org/10.35321/bkalba.2024.97.11 INNOWACJE METODOLOGICZNE W BADANIACH ZMIENNOŚCI JĘZYKOWEJ W dniach 10–11 października 2024 r. w Instytucie Języka Litewskiego odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa INNOWACJE METODOLOGICZNE W BADANIACH ZMIENNOŚCI JĘZYKOWEJ (METHODOLOGICAL INNOVATIONS IN THE STUDY OF LINGUISTIC VARIATION). Organizatorzy konferencji, naukowcy z Centrum Geolingwistyki Instytutu Języka Litewskiego, zgromadzili międzynarodową społeczność akademicką, aby podzielić się spostrzeżeniami na temat tradycji i nowości w geolingwistyce, słowa i jego znaczenia, regionalizmu i wariantywności, standaryzacji i substandaryzacji języka ogólnego oraz interakcji języków i kultur. W ciągu dwóch dni obrad konferencji 48 uczestników z 8 państw (Niemiec, Niderlandów, Słowenii, Rumunii, Polski, Ukrainy, Łotwy i Litwy) wygłosiło 36 referatów. Adnotacje do referatów opublikowano na stronie internetowej ILJ1. 1 Adnotacje do referatów zob. https://lki.lt/wp-content/uploads/2024/10/Anotacijos_Konferencija_Metodologines_naujoves_kalbinio_variantiskumo_tyrimuose.pdf. 232 JĘZYK OGÓLNY | 97 Pierwszy dzień rozpoczęto posiedzeniem plenarnym, któremu przewodniczyła kierowniczka Centrum Geolingwistyki Instytutu Języka Litewskiego prof. hab. dr Danguolė Mikulėnienė. Dyrektorka Instytutu Języka Litewskiego dr Albina Auksoriūtė powitała uczestników konferencji i słuchaczy słowem wstępnym. Pirmą pranešimą Netolimi horizontai dialektologijoje (The near Horizon in Dialectology) skaitė prof. dr. Johnas Nerbonneʼas iš Nyderlandų Groz niemieckich uniwersytetów we Freiburgu i Tybindze. Prelegent podkreślił znaczenie dotychczasowych badań w dziedzinie dialektologii oraz mówił o nowych technologiach i teoriach, umożliwiających nowe badania nad rozpowszechnieniem wariantów językowych. Zaproszony gość wyraził zadowolenie z nowych metod badań nad zróżnicowaniem językowym, stosowanych przez naukowców Centrum Geolingwistyki Instytutu Języka Litewskiego. Kolejna zaproszona gościni, prof. dr Jožica Škofic z Instytutu Języka Słoweńskiego im. Frana Ramovša, wchodzącego w skład Centrum Badań Naukowych Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk, w swoim wystąpieniu Interaktywny atlas języka słoweńskiego – nowe narzędzia słoweńskiej geolingwistyki do użytku międzynarodowego (Interactive Slovenian Linguistic Atlas – new Tools in Slovenian Geolinguistics for International Use) przedstawiła opracowany interaktywny atlas języka słoweńskiego, w którym łatwo dostępne są zarówno ważne dla badań materiały dialektalne, jak i prace naukowe. Ponadto atlas cyfrowy może być stale uzupełniany o dane językowe, również przy zaangażowaniu społeczeństwa. Posiedzenie kontynuowali doktorant Centrum Geolingwistyki Instytutu Języka Litewskiego Aidas Gudaitis oraz badaczka tego centrum dr Agnė Čepaitienė. Autorzy referatu Zastosowanie narzędzi GIS i metod analizy geoprzestrzennej w badaniach nad zróżnicowaniem języka litewskiego (Application of GIS Tools and Geospatial Analysis Methods in the Research of Lithuanian Variation) zapoznali z najnowszymi wynikami swoich badań oraz z nową w litewskiej dialektologii metodologią technologii GIS służącą do gromadzenia i analizowania danych dialektologii percepcyjnej. Prelegenci zapoznali słuchaczy z możliwościami analizy geoprzestrzennej w zakresie ustalania hotspotów użycia wariantów gwarowych, stopnia prestiżu lokalnego wariantu językowego, wartości skojarzeń osoby mówiącej gwarą oraz dostrzegania ich powiązań z różnymi czynnikami społeczno-ekonomicznymi. Posiedzenie plenarne zakończyła prof. dr hab. Danguolė Mikulėnienė referatem Ideologiczna narracja okresu sowieckiego w litewskiej dialektologii (Ideological Narrative of the Soviet Period in Lithuanian Dialectology). Uwzględniając różne okresy epoki sowieckiej oraz wielowarstwowość narracji ideologicznej, prelegentka omówiła kilka etapów rozwoju litewskiej dialektologii w czasach sowieckich i zapoznała z najważniejszymi cechami wulgarnej narracji ideologicznej. 233 Diana Dambrauskienė, Jogilė Teresa ramonaiTė, niJolė Tuomienė. metodologinės naujovės kalbinio variantiškumo tyrimuose Badaczka zwróciła uwagę, że okres ten nie zdążył wywrzeć większego wpływu na rozwój dialektologii: wówczas i później na Litwie zachowano tradycję lituanistyki międzywojennej, która działała jako antidotum na narrację drastycznej adaptacji ideologicznej. Podsumowując, profesor podkreśliła, że wpływ ideologii na naukę został zahamowany przez samych językoznawców. Następnie prezentacje badań naukowych i dyskusje odbywały się w dwóch sekcjach: temat pierwszej brzmiał – Tradycje i nowości geolingwistyki, drugiej zaś – Słowo i znaczenie. Na czterech posiedzeniach obu sekcji wygłoszono 15 referatów. Posiedzeniom sekcji Tradycje i innowacje geolingwistyki przewodniczyły badaczki Centrum Geolingwistyki Instytutu Języka Litewskiego, dr Asta Leskauskaitė i Rima Bakšienė. Podczas pierwszego posiedzenia Florinas-Teodoras Olariu, Silviu Bejinariu, Veronica Olariu, Ludmila Malahova, Tudoras Bumbu z Filii w Jassach Rumuńskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu Państwowego Mołdawii przedstawili problemy związane z digitalizacją atlasu językowego i podzielili się doświadczeniami z transliteracji tekstów gwarowych alfabetem łacińskim. Heiko Kammers, Simonas Kasperis i Jeffrey Pheiff z Centrum Badań nad Atlasem Języka Niemieckiego Uniwersytetu w Marburgu, a także z Uniwersytetów Heinricha Heinego w Düsseldorfie i w Bernie, przedstawili przygotowywany atlas poświęcony zróżnicowaniu morfologicznemu i składniowemu, opracowywany z uwzględnieniem zarówno dawnych gwar, jak i obecnie używanych lokalnych odmian języka, z jednoczesnym uwzględnieniem ich wertykalnej relacji z językiem standardowym. Przedstawicielki Uniwersytetu Łotewskiego Anna Stafecka i Liene MarkusNarvila zapoznały słuchaczy z początkami łotewskich badań geolingwistycznych oraz omówiły najważniejsze publikacje z tej dziedziny. Prelegentki zwróciły uwagę na metodologię tworzenia geolingwistycznych map języka łotewskiego w różnych okresach, podkreślając, że w kilku tomach atlasu gwar łotewskich wydanych w XXI w. mapy opracowano przy użyciu programu „Paint Shop Pro”, natomiast strona internetowa dialekti.lu.lv, utworzona w 2022 r. przez Instytut Języka Łotewskiego, zapewnia bezpłatny dostęp do cyfrowych map gwar łotewskich. Inna badaczka Uniwersytetu Łotewskiego, Lidija Leikuma, scharakteryzowała wydaną w 1885 r. publikację Adalberta Bezzenbergera Lettische Dialekt-Studien, czyli pierwszą monografię poświęconą gwarom łotewskim, oraz szczegółowo omówiła trudności osób nieposługujących się danym językiem w rejestrowaniu niuansów fonetycznych tekstu gwarowego. Podkreśliła, że monografia Bezzenbergera wywołała pożyteczną kulturowo polemikę naukową między duchowieństwem a inteligencją Łatgalii, a rozbieżności i błędy w gwarze odnotowane przez osoby nieposługujące się danym językiem zostały skorygowane w późniejszych badaniach przedstawicieli gwar Łatgalii. 234 JĘZYK OGÓLNY | 97 Na drugim posiedzeniu sekcji Edmundas Trumpa z Uniwersytetu Łotewskiego zapoznał uczestników konferencji i słuchaczy z nowością w badaniach akcentuacji łotewskiego języka ogólnego i gwary liwskiej z Kurlandii prowadzonych w Instytucie Języka Łotewskiego Uniwersytetu Łotewskiego – opracowaną metodą stosunkowo szybkiej wizualizacji ruchu pierwszego i priebalsių, – atskirais tyrimų rezultatais, pasidalijo įžvalgomis dėl alofonų kokybės kitimo dėsningumų. Lietuvių kalbos instituto Geolingvistikos drugiego formantu (F1/F2) między badaczkami ośrodka Rimą Bakšienė i Agnė Čepaitienė, które scharakteryzowały znaki międzynarodowego alfabetu fonetycznego (MAF) zastosowane w dziele Kazimierasa Šaulisa z 1988 r. Juodžiūnų tarmė do zapisu przykładów podgwary wschodnioaukštajskiej kupiszkėńskiej, porównały je z obecnym zestawem znaków MAF stosowanym do gwar litewskich. Prelegentki ukazały kontrast między ówczesną a współczesną podgwarą kupiszkėńską, podkreśliły znaczenie danych zgromadzonych przez autora, a dodatkowo fragmentarycznie omówiły obecną sytuację społeczno-kulturową i społeczno-ekonomiczną obszaru kupiszkėńskiego. Naukowczyni tego samego ośrodka Asta Leskauskaitė w swoim wystąpieniu podkreśliła nie tylko rosnące znaczenie cech morfologicznych w identyfikowaniu wariantów gwarowych, lecz także to, że kompleksowość cech gwarowych jest ważna zarówno dla lingwistyki czystej, jak i przy tworzeniu, modelowaniu oraz doskonaleniu narzędzi rozpoznawania mowy i sztucznej inteligencji. Badaczka zwróciła uwagę na niektóre aspekty zmian morfologicznych oraz ich relację z kontinuum poziomym i pionowym. Daira Vēvere, reprezentująca Uniwersytet si Kuržemės lyviškų šnektų, vadinamųjų tamniekų, istorinio skirstymo pagal giliuosius ir sekliuosius šnektos požymius problematiką, pateikė Łotewski, omówiła potrzebę rewizji klasyfikacji gwar łotewskich i stworzenia terminologii poszczególnych gwar, a także wysunęła propozycję podziału tych Antrosios sekcijos Žodis ir reikšmė posėdžiams pirmininkavo Lietuvių kalbos instituto Bendrinės kalbos tyrimų centro mokslininkės dr. Vilija gwar według 4 cech fonetycznych oraz przejęcia terminologii odpowiedniej do opisu gwar liwskich Kurlandii. Sakalauskienė i dr Loreta Vaičiulytė-Semėnienė. teto ir Lietuvių kalbos instituto mokslininkai Ihoris Koroliovas, Aurelija Gritėnienė ir Svitlana Hrycenko. Pranešėjai pristatė „LietuPierwsze posiedzenie rozpoczęła Kyjivo Taraso Ševčenkos narodowego uniwersywersytetu–ukraińskiego słownika“ makrostruktury i mikrostruktury, poświęcając szczególną uwagę przykładom ilustracyjnym. Vilija Sakalauskienė, która przewodniczyła posiedzeniu, omówiła informacje etnolingwistyczne w 235 Diana Dambrauskienė, Jogilė Teresa ramonaiTė, niJolė Tuomienė. metodologinės naujovės kalbinio variantiškumo tyrimuose makroi mikrostrukturze słowników, pokazała, jakie informacje etnolingwistyczne, pozwalające stworzyć językowo-kulturowy obraz roślin, można znaleźć w artykułach słownikowych, zdaniach ilustracyjnych, terminach, frazeologizmach, paremiach, derywatach, kolokacjach itd. Badaczka Centrum Geolingwistyki Instytutu Języka Litewskiego Vilija Ragaišienė zaprosiła do dyskusji na temat znaczenia słowników gwarowych w badaniu pojmowania obrazu świata językowego. Naukowczyni przedstawiła leksykograficzne artykuły hasłowe dotyczące wyrazu miškas i jego synonimów w aspekcie etnolingwistycznym, ujawniła najważniejsze sposoby rozumienia pojęcia lasu poświadczone w słownikach. Badaczka Centrum Badań Języka Ogólnego Silvija Papaurėlytė-Klovienė, przeanalizowawszy skojarzenia związane ze słowem mama oraz omówiwszy pole skojarzeń tego słowa w językowym obrazie świata Litwinów, stwierdziła, że osoby mówiące po litewsku rejestrują główne cechy mamy poprzez emocjonalny stosunek do niej, nie skupiają uwagi na wyglądzie ani aktywności zawodowej, opisują ją wyłącznie jako osobę wzbudzającą pozytywne emocje. Przedstawicielka Centrum Badań Języka Ogólnego Instytutu Języka Litewskiego Veslava Čižik-Prokaševa, rozpoczynając drugie posiedzenie i opierając się na tekstach literatury pięknej i niepięknej oraz publicystyki z końca XX – początku XXI w. zamieszczonych w Korpusie współczesnego języka litewskiego, analizowała obraz Rosjanki. Zdaniem prelegentki obraz Rosjanki nie wyróżnia się nadmiernie: o Rosjankach opowiada się w aspekcie fizycznym, charakterologicznym, społecznym, lokalizacyjnym, bytowym, działalnościowym, ideologicznym i religijnym. Loreta Vaičiulytė-Semėnienė, mówiąc o obrazie samotności w publicystyce, stwierdziła, że po uwzględnieniu definicji słowa vienatvė w głównych słownikach języka litewskiego i krótkim zreferowaniu badań innych autorów powstaje pytanie, czy samotnik zawsze jest sam, czy (kiedy) samotność może być mu niezbędna i jak rozwija się kontinuum semantyczne samotności. Rūta Kazlauskaitė z Akademii Szawelskiej Uniwersytetu Wileńskiego, analizując semantykę barw gwiazd przedstawianych w poezji autorów litewskich oraz motywację ich nazywania, doszła do wniosku, że barwa gwiazd, czyli ton światła, a nierzadko także blask, w poezji jest nazywana zarówno bezpośrednio, jak i metaforycznie. Wieczorem pierwszego dnia konferencji goście i organizatorzy uczestniczyli w wycieczce po niedawno otwartych dla zwiedzających pałacach Sapiehów – zapoznali się z unikalnym zespołem architektury epoki baroku, który na przestrzeni wielu lat zmieniał nie tylko wygląd, lecz także przeznaczenie. Drugiego dnia konferencji w trzech sekcjach – Regionalizm i wariantywność, Standaryzacja i substandaryzacja języka ogólnego oraz Interakcja języków i kultur – wygłoszono 14 referatów. 236 JĘZYK OGÓLNY | 97 Sekcijos Regioniškumas ir variantiškumas pirmajame posėdyje, kuriam pirmininkavo Lietuvių kalbos instituto Geolingvistikos centro tyrėja dr. Simona Vyniautaitė, pranešimus skaitė Geolingvistikos centro mokslininkės. Dalia Kiseliūnaitė aptarė lokatyvo ir prielinksninių konstrukcijų konkurencję w najpóźniejszych tekstach w języku kurońskim, zapisanych podczas ekspedycji w latach 1961–2014, i zaznaczyła, że w języku nie wszystkich informatorów i nie we wszystkich przypadkach formy te sintaksinės semantikos, prielinksninių junginių struktūros, daiktavardžio semantikos ir jo linksniavimo tipo. Posėdį tęsusi Jogilė Teresa Ramokonkurują ze sobą jako równorzędne: zależy to od ich naitė podzieliła się spostrzeżeniami swoimi oraz tłumaczki Ievy Frigerio na temat strategii tłumaczenia wstawek z włoskich dialektów w literaturze pięknej na język nalo kalbos dialektą keisti vertimo kalbos dialektu ir, atsižvelgdamos į Lawrence’o Venuti teoriją apie vertimo teksto savinimą (domestication) ir litewski. Prelegentki zwróciły uwagę na rzadko dotąd stosowaną strategię tłumaczeniową udomowienia (foreignization), przeanalizowały tłumaczenia sycylijskich wstawek w litewskim tekście włoskiej powieści Stefanii Auci Lwy Sycylii, saga rodu Florio I (2023). Diana Dambrauskienė i Simona Vyniautaitė przeanalizowały przyczyny i kierunki mobilności społeczności okolic Szyłali oraz hipotetycznie oceniły korelację między mobilnością a realizacją cech gwarowych. Prelegentki podkreśliły, że dynamika użytkowników języka oraz kontakty z przedstawicielami innych podgwar są jednymi z najważniejszych czynników, które determinują i będą determinować zmiany lokalnych wariantów językowych miejscowości położonych wokół Szyłali. Danutė Valentukevičienė, która metodami ilościowymi badała zmiany realizacji spółgłoski l poddawanej palatalizacji w mowie przedstawicieli trzech pokoleń zamieszkujących strefę geolektu orańskiego, wykazała, że w mowie młodzieży cecha ta stała się niestabilnym wyznacznikiem gwarowym, wiązanym z regiolektem, i odzwierciedla konwergencję z językiem ogólnym. Autorka pierwszego referatu drugiego posiedzenia, któremu przewodniczyła badaczka z Centrum Badań Języka Ogólnego w Instytucie Języka Litewskiego Nida Poderienė, geolingwistka Laura Brazaitienė, poprzez porównanie niektórych cech gwarowych charakterystycznych dla środkowych gwar obszaru języka litewskiego, które nie pokrywają się w klasyfikacjach gwar litewskich, dowiodła, że kierunki zmian badanego obszaru gwar, niepokrywającego się w klasyfikacjach, zasadniczo nie zmieniają się na mapie. Badacz Centrum Geolingwistyki Žydrūnas Šidlauskas ujawnił, w jakim stopniu oceny z perspektywy emic (nie)pokrywają się ze statystycznymi ocenami dialektalności: nawet jeśli informatorzy na poziomie emic wskazują, że nie 237 Diana Dambrauskienė, Jogilė Teresa ramonaiTė, niJolė Tuomienė. metodologinės naujovės kalbinio variantiškumo tyrimuose mówią gwarą, zazwyczaj z perspektywy etic w ich mowie można znaleźć cechy gwarowe. Podkreślił znaczenie jakościowych i ilościowych badań dialektologicznych, które ukazują gwarową (nie)kompetencję zwykłych użytkowników języka. W ostatnim wystąpieniu tego posiedzenia Nida Poderienė przedstawiła teoretyczne podstawy i konstrukcję opracowania kwestionariusza etnolingwistycznego (dotyczącego tendencji i postaw wobec używania języka litewskiego i gwary miejscowej oraz wobec języka litewskiego i gwary). Prelegentka podkreśliła, że kwestionariusz jest narzędziem ułatwiającym badania ocen parametrów żywotności wspólnot językowych regionów. Posiedzeniu sekcji Standaryzacja i substandaryzacja języka standardowego przewodniczyła dr Aurelija Tamulionienė z Centrum Badań Języka Standardowego Instytutu Języka Litewskiego. Wszystkie referaty w tej sekcji wygłosili naukowcy z Centrum Badań Języka Standardowego. Rita Miliūnaitė zwróciła uwagę na to, że w Bazie Danych Neologizmów Języka Litewskiego odnotowano wzrost liczby hybryd z przyrostkami -istas, -ė, mających specyficzną konotację w użyciu publicznym. Badaczka wskazała mechanizmy interakcji między językiem standardowym a zjawiskami substandardu i powiązała te procesy z substandaryzacją zjawisk językowych. Aurelija Tamulionienė, opierając się na odpowiedziach 4 305 uczniów na pytania dotyczące wyboru języka i jego używania w życiu codziennym, przedstawiła obszary dominacji języka w codziennym użyciu, oceniła preferencje uczniów wobec języka (języków) w różnych sytuacjach komunikacyjnych oraz ukazała podobieństwa i różnice w używaniu języka w różnych miejscowościach Litwy. Žydrūnė Šalaviejūtė poświęciła uwagę przedstawieniu cech motywacji litewskich nazw ryb. Przeanalizowawszy nazwy ryb zawarte w źródłach leksykograficznych języka litewskiego, prelegentka pokazała, jakie cechy konceptualne pomaga uwydatnić analiza motywacji leksemów. Daiva Šveikauskienė poruszyła problem komputeryzacji wiedzy zawartej w drukowanych gramatykach oraz omówiła przypadki rządu i przyłączenia przydawki nieuzgadnianej. Jej zdaniem, przy próbie zautomatyzowania analizy składniowej języka litewskiego bardzo niewygodnym dla przetwarzania komputerowego faktem jest to, że przyjmuje pradėjo pranešimu apie kalbinę aplinką ir jos įtaką lietuviškumui Šalčininkų rajone. Mokslininkė nagrinėjo kalbinę kulto ir sakralinės paskirties pasię, iż przydawka nieuzgadniana jest rządzona przez wyraz określany. Przewodnicząca posiedzenia sekcji Interakcja języków i kultur, badaczka Centrum Geolingwistyki Instytutu Języka Litewskiego dr Violeta Meiliūnaitė, przedstawiła informacje statyczne posiedzenia, analizowała, w jakim języku podawane są wiernym podstawowe informacje, zestawiała dane krajobrazu językowego z oficjalnymi informacjami o języku obrzędów i stawiała pytanie, czy ten obszar funkcjonowania języka 238 JĘZYK OGÓLNY | 97 w rejonie solecznickim kształtuje przychylne nastawienie do języka państwowego. Badaczka tego samego centrum Nijolė Tuomienė rozważała cechy komunikacji dwu- (wielo-) języcznych mieszkańców południowo-wschodniej Litwy. Naukowczyni podkreśliła, że sytuacyjna zmiana kodów staje się uniwersalną strategią umożliwiającą osiąganie celów komunikacyjnych i realizowanie określonych funkcji rozmowy, oraz zaznaczyła, że analiza formalnych i prywatnych rozmów o różnej treści w dwui wielojęzycznych społecznościach południowo-wschodniej Litwy pozwoliła wyodrębnić osiem sytuacji – możliwych strategii zmiany kodów. Doktorantka Instytutu Literatury i Folkloru Litewskiego Violeta Švaikovskaja, opierając się na koncepcji wykształcenia omawianej w opowieściach mieszkańców rejonu solecznickiego, dążyła do uzasadnienia statusu wykształcenia jako możliwej kultury. Zdaniem prelegentki wykształcenie mierzy się zdolnościami nabytymi w szkole lub w inny sposób oraz okolicznościami, które doprowadziły do nieuczęszczania do szkoły. Prace konferencji zakończyło końcowe posiedzenie plenarne, któremu przewodniczyła naukowczyni Uniwersytetu Wileńskiego prof. dr Kristina Rutkovska. Na posiedzeniu wygłoszono 3 referaty. Pierwszy referat Dialektologia polska wobec zmieniającej się sytuacji językowej na wsi – nowe metody w nowych warunkach (Polska dialektologia wobec wyzwań zmieniającej się sytuacji językowej na wsi – nowe metody w nowych warunkach) wygłosił prof. habil. dr Maciejus Rakas z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Polsce. Zaproszony gość zwrócił uwagę na to, że zmieniająca się sytuacja językowa na obszarach wiejskich Polski wymaga nowego podejścia: dla badań dialektologicznych ważne stają się czynniki socjolingwistyczne, dlatego metody badawcze coraz bardziej zbliżają się do tych stosowanych w badaniach socjolingwistycznych. W drugim referacie Metody etnoteologii w badaniach dawnych pism przewodnicząca posiedzenia plenarnego prof. dr Kristina Rutkovska analizowała zastosowanie metod etnoteologii w badaniach zabytków religijnych, omówiła rozwój i rozpowszechnianie się myśli teologicznej wyłaniającej się z interpretacji Pisma Świętego. Naukowczyni poświęciła najwięcej uwagi konspektowi wykładów Konstantego Szyrwida Explanationes in cantica canticorum Salomonis et in Epistolam D. Pauli ad Ephesios, przygotowanemu w 1620 r. Przedstawiwszy strukturę wykładów i ich związki z Punktami kazań Szyrwida, prelegentka ukazała, jak w tych dziełach, wyrażających autorską myśl Szyrwida, można odnaleźć oryginalne elementy wynikające z kulturowego kontekstu działalności jezuitów w Wilnie. Trzeci i ostatni referat W poszukiwaniu nowych metod studiów nad pograniczami. Archiwalne materiały etnograficzne jako źródło badań nad historyczną wielojęzycznością na pograniczu białorusko-litewskim (In Search of New Methods of Border Studies. 239 Diana Dambrauskienė, Jogilė Teresa ramonaiTė, niJolė Tuomienė. metodologinės naujovės kalbinio variantiškumo tyrimuose Archival Ethnographic Materials as a Source of Research on Historical Multilingualism on the Belarusian-Lithuanian Borderland) wygłosiła przedstawicielka Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk dr Katarzyna Konczewska. Ilustrując to konkretnym przykładem, naukowczyni podkreśliła znaczenie dokumentów historycznych dla badań lingwistycznych dotyczących miejscowości, o których nie ma historycznych danych językowych lub jest ich szczególnie mało. Podsumowując przebieg międzynarodowej konferencji naukowej, zastępczyni przewodniczącej Rady Naukowej Instytutu Języka Litewskiego dr Vilija Sakalauskienė wyraziła zadowolenie z międzynarodowego charakteru konferencji i licznego udziału uczestników, podkreśliła znaczenie nauk humanistycznych oraz podziękowała komitetom naukowemu i organizacyjnemu. Końcowym akcentem konferencji był pokazany uczestnikom konferencji film dokumentalny Zachowaliśmy język, zrealizowany w 2023 r. na zamówienie Państwowej Komisji Języka Litewskiego z okazji przywrócenia statusu języka państwowego 35-lecia. Otrzymano 2024-11-15 DIANA DAMBRAUSKIENĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno [email protected] JOGILĖ TERESA RAMONAITĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno [email protected] NIJOLĖ TUOMIENĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno [email protected]