S. Daukanto pastabos dėl G. Neselmano žodyno

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI, V LIETUVOS TSR MOKSLŲ AKADEMIJA S. DAUKANTO PASTABOS DĖL G. NESELMANO ŽODYNO J. KRUOPAS Kalbant apie S. Daukanto leksikografinius darbus, buvo minėta, kad jis naudojosi G. Neselmano „Wörterbuch der littauischen Sprache“ (1851) ir prirašė keliasdešimts puslapių pastabų dėl atskirų Neselmano žodžių1. Šios gausios pastabos yra įdomus šaltinis lietuvių literatūrinės kalbos leksikos raidai tyrinėti, todėl, pateikus jų pradžią (1—4 p.) „Lietuvių kalbotyros klausimų“ IV t.2, čia skelbiamos likusios (5—36 p.). [5] Pałəs, sztuka albo kawal plutna dwiju V trijų pałų pakłoti / Susti, waikas susas, miegu nor / sùsties bydz markotnym / Puškas, pencherzyk wodnisti narenku lub na ciele / pùszkùti apipuska papuszką rąka / Popute issimėta na rękach lub nogach / Papautas, mozole na rękach lub nogach / Dünke pis / Szaszas skorupa krostu /Mitukas Czaprak / Stute gręgel stutes musztė / Riauszis V kruwajnis / Kramas pl. Kramaj ży park / żydas nukramis / Kramùtas nukramti oparszwyc / Krame głowa gadziny / Dederwine liszaj / Strazdanotas piegowaty / kiperšuti czwal jechać / Pakirda waikai / ... niecze [Pirmoji žodžio raidė neįskaitoma: gal – priderme] / eržinti wajkej mergas, eržėn / urdieti, szu urd / Kresnas V spirgas, resztki wytopionego / nuwiesi ahus nuwiesis / kedenti wilnas / Patemėnkas [antrojį žodžio raidė neaiški — panaši į a ir o] / ermas monstrum / ermùties monstra robic / Podis jajko / Podielis / Sùsis, arklys nusùsa nususis / Susti / Gelžgalis stare żelazo / Kiriejus / Plienas / Gejszis / Skarda / Gelambie / Pawilne / Bukti atbuka kirwis / Bukis / Krumszlys / Lekis przed / Pikczùs / Itartic podejrzenie itaremas podejrzenia / Itarti, mieć podejrze / imajsyti chleb zamieszać / imajsžimas / iszmajszyti / sumajszyti / Pamajszyti / Pagires / pagirioti / Walktis wos gnoju / Siebierże / Brukstie / iszwepti / kuksznis / skrešti, źbrudniec / suskrešti, murzskinėj suskrenda / Brešti dorżewać / Brinsti usichać / np żiame nubirnda pradėja žiame brinsti / Blakczoti ugnis blakczio / Blijkterieti / Twaskieti ugnis twask z wielkiem płomieniem / Bubnoti ugnis bubno / Spejgas mroź / Spejgùti mrozić spejgùta žiema / Spiginti spigin bardzo marznie / Žildinti pieną / Žildyti / Žildinej sużila pienas / Rieszutauti / obùlauti / ùgaunti / grybaùti / grybinieti / obelinas / Gruszynas / Sliwinas / awietynas / Serbentynas / miszyti kartas / miszinys / Aszoklynas [Užbraukta: Kugis] Pakùge / Brùdis / grybinieti / [6] spragis raz otwor płocie drugi raz gasienica / spręnkti, sprankstyti spragi uszprankstyti / ardimas atwór tworoj skeltinej / atardyti wypruć plot / ardaj, arkitaj / Dauba osięc / P. Nesel. kaž. pisa seli Saliklinykas niewiem dla czego / stijgaras na lisie tebaki lub innych, u gesiąt młodych / dyglys kolec / dygterieti dygeti / prasilukszti, žiedas jau prasilukszta / łukszyties žiedas łuksztos / iżyti pupas žirnius / iżinas / Rieszutų kiawahaj / rupesnis-nie rupestis / Aglas przykry grubijański / Skiemù, pl. Skieminis / Adwerniszkaj / Adwerniszka kalba / Rukszła maszczka / Rukszłotas wejdas / Rukszłoti / Žambas pola / Kastinys rodzaj masła / Kùkole, smark z nosa / Aszminys ostrze / Parugas sirawątka / Pasùkas. maslanka / Kerna naczynie w którym masło biją / Kernoti, ganić psuć / Dwidugne naczynie / Apsalti usipiąć / Stauris człowiek 1 Žr. J. K r u o p a s, S. Daukanto leksikografiniai darbai, „Lietuvių kalbotyros klausimai“, t. 4, Vilnius, 1961, p. 301—317. 2 Žr. ten pat. 227 nieokrzesany / Kogalwej / Kogalwes / Kruczkas / Adatinyczia / Agūninas agūningas / Akas žemajtisze, / cketys / adatas bulis ne akis / Knospe nie in auge, znaczy pumpuras / nie ant akiu pazinti, lecz nu akiu pazinti, ant akiu nupulti na oczy zachorować / Aklei nie tylko Bremze, lecz akle znaczy sliepą pokrywa / Lielis nocny kruk, nie aklasis warnas / Anksztumas ciasnota u Zmudzi znaczy, gedrückte Sztime winseldes hundes / iszparpti kaklas iszparpis / Ant antaj, tam, u Žmud. auch den noch, nikszt destoweniger / Anksztauți, anksztūti, bites anksztū, zwiadi pczuł opatrują miejsca / Anksztara, nie aksztira / Ansa, handgrif / Gajgalas / Antrinikaĭ, znaczy drugiego czoła zboże / Akminynas miejsce gdzie wiele kamienie jest / stiegaras, akstinas pióra wychodzące / akstyniczia, miejsca gdzie akstys są złożone / Aktowas nie aktawa jak u Neselmana 8 dzień po fesie / akwata, zamiest ukata / akwatus, linksmas / aladzios, plincej, Žemajtszkai po rusku oladi / [7] Nūwolas, a, Keilförmig (Sz) / Wocziotas, a mit Geschwüren behaftet / T / Tadū, daher, also (Sz) / Talorus, aus, m. ein Thaler (Sz)/Suraszimas veikalų tapusių metose (Sz) / Tapalas, o, m. (3) Papel / Tarma, os, f. Rede (3) / Tarme, es, f. dass (3) / Nutartinnes kningas, eine Schmähschrift (3) / Patąrle Sprüchwort (3) / Prėsztarninkas Wiedersacher (3) / Tarpintojis, o, m. der Hä́scher, Gerichtsdiener (S) / Taworus daryti, ein Lager aufschlagen (S), Taworelis, o, m. ein Zelt (3) / Taworine, es, f. ein Kramladen (3) / Aptaisalas, o, m. Teppich, ein vorhang (S3) Kortyna / Taizkius, i (?) ansehnlich, stattlich, (3) Okazaly / Tau (3) / Tauszkojis, klappenschüssig (3) klapnogi / in 3 aber findet man doch Te / Itakas, o, m. Mündung flusses (3) / Telinga karwe eine tragende Kuh (3) / Teletina os m Kalbfleisch (3) / Apsitelinu, inau, isu Kalben (3) / Patekte (3) / Terliczia ein irdenes Becken (3) eine Reibenapf / Terp für Tarp (3) / Nuteru ertragen, erhalten nich loslassen / Tiesū kningas, Gerichtsakten / (3) Tiesas numan̨as. ein Rechtskündiger (3) / Tėsus waraftig recht (3) / Tėsadaris der Richter (3) / Užtėstuwe, eine Bettdecke (3) / Tetiwa die Sehne, cięciwa (3) / ukelis, nutruka / [9] Da inseperable Präposition, niema takiej prepozycji w Litewskim języku, P. Nesselman jest to polskie do wprowadzone u prusakow, u nas zastępuje prie, nu, zamiast da. / Wyraz dabinu jest także z polskiego zdobię ozdobie, u nas jest gražinu, išpušti, pūšties a u Prusakow dabinties. / Daboj pilnuję, dabok żūsys, awys, strzelcy mówią pospolicie, dabok tu szmōtu iszejs wilkas. ztąd wyraz daba, znaczy pilnowanie, czego, zwyczaj u Litwinow i Latyszow. / U nas nie daglas, daglūs daglis, lecz degłas deglus, deglis. / Dagūs, nie ungenaue ausprache für dajgūs padaigas, dygus; lecz dagus znaczy palny co się prętko zapala. / Nie dakaniju verantworten; lecz dakanoju patraszę np. wanagas wisztą sudakanojo. / Ne dakaś; lecz takas, sawo takū ejti, do dzis dnia przysłowie. / Nie dakotas ein dukaten. unas raudonasis albowiem ani dakotas ani dukatas u nas nierozumieją. / Zamiast daktaras, mówią gydytojas, wajstytojas / u Nesel. Padalgė u nas Pradalge / nie dalinū; lecz dalijū, dzielę, nie dalinū, lecz dalijūš dzielę się, / nie donis lecz dūnis, dań, czynsz. / Nie žuvys izdaryti; lecz ežehus [erželus] arba kujlus, tekuis izdaryti zamiast iszromyti. / Padaryste, nedaryste, takiego wyrazu ani Żmudzkim ani Litewskim nieznajdujęsie. / Perdarau V Pardau znaczy przeodziewam, nie umarbeiten. Susidarau, znaczy odzień się kilka odzienie itak mówią susidaryk gėraj, kad nesuszałtumi,/ ne smarstwas; lecz smakswas, / między tym darbūjus, zajmuję się czynntolwiek opuścić / Nie darga, lecz dargana mowi się zła pogoda. [10]. Uždirbimas der Verdienst, už jest jeszcze Uždarbe, zarobek, uždirbimas, bardziej stosuje się do jakiego ogrodzenia, zagrodzenia jakiego np ar tejp rejkieja awims garda uždirbti, – najczęściej mowi się zamiast užtjasysti. Apsidirbti znaczy że skonczyliśmy – my wszystkie roboty polowe, siano wykosilis my żyto ir jarzynę zebraliśmy i żyto odzielisymy znaczy apsiderbom. / Dawadas, u nas rieda pariedimas / u nas ne dažas lecz dažive farba, / u nas ne dažytojis; daživininkas, dažyti, drugi raz znaczy świeci robić z łoju lub wosku: moczyć często w łoju mówišę żwakes dažyti. / Padažas u nas znaczy kaszka rzadka pietłowej mąki w mliku słodkim ugotowana i suto masło; w którem moczą tę kaszkę z łyżką, od wyrazu dažyti moczyć. / Nie dagis, lecz dajgas, / dajgus znaczy co kłikuje, a dygus, co koli, dygi erszkėtej. / nie dajldiziskas, lecz dajlidinis. / Dajniczia, u nas milžtuwe, daugėlis nie menge, lecz to samo co tuli, / daugnora, V daugnoris / dauba znaczy wąwóz, dūbe jama, / u nas nie dužėtas mówisie, lecz szukietas, i tak szukietas dantis szukietas sklejniczia. / Dužiš nie Bruch, lecz uderzenie / u nas ne debrūs, lecz vebrūs bobr./ Grosvater u nas mowi się boczius ne dědas, proboczius pradziad, / ne dederwinas plechten; lecz dederwine liszaj, / nie pradiedas lecz proboczius, / destis u nas zdarzenie przypadek. / dietuwas pl. waj (dietuwaj) u nas spaustuwaj. Nach Zem. BgrābiB nie iszdiejimas; lecz ladojimas. / Pasidieti znaczy nakące u kogo mieszkać, wedų esau pasidiejusis pas Pona Smugleciu. [11] Dėdūk u nas Diewedūk, / degloju czy dagioju mi się zdaje to samo np. / Zakristijan mowi w kościele dagiok zwakės, nie jedną świece lecz wiele swic dagiok. / Degas u nas gajsras. / Degnis u nas degie- 228 saj, u nas degsnis roslina potentilla tormentilla, / u nas ne Nedėnis unglücklich, lecz nelajmingas, / ne dėna, lecz dieni karwe, dieni kumele, / dėndėnu u nas bildīnu. tonen donnern, np Perkunije subildėja, tiltas bild waziūnt, / nie uždengte vorhang, lecz užhajdine. / Pridaryste u nas takiegu wyrazu niema, bo to pochodzi od daryti np rejks deszras daryti / Nesuderme Empörungu lecz niezgo da, / Nie sudara lecz sādāras, zgoda [Toliau rankraštyje užbraukta: zawieszenie broni]. Derwa nie Kienhols, lecz smala np derwingas medis, smoliste drzewo. / Nie dešėtine, lecz deszimtine. / Nie dešėtkajs lecz deszimtimis. Nie dešėtnykas, lecz deszimtynykas. Deszimts V deszimtas nie indeclin, lecz znaczy dziesiąty. Nie deszimtina dalis, lecz deszimtoie dalis. Nie Deška, lecz minkytuwis. / Detšėkas takiegu wyrazu niema. Nie diewajcziu garbiniojimas, lecz Diewajcziu poseijimas. / Nie Deiwe, Gespenst, Nachtgeist, lecz Wicle. / Diewieti znaczy nosić, używać odzienie. / Ne dewinos deszimtis, lecz dewines deszimtis. / Dewintines nie Frohnleich namfest, lecz pamiątka po umartym 9 dnia po śmierci. / Deže tego u nas niema. / Nie dyba, lecz dybas ztąd dybawoti ćwiczyć u pregerża. / Didžiulis nie ein Große, lecz dummy piszny. / ztąd didžiuties, pysznić się, byddz dumnym. / Nie didziauj u, lecz didžiūjus. / Nie didzturis, lecz didzturtis. / Dyge, żuwis u nas pūkis; / Nie dygle, lecz dyglýs znaczy koleć. / Padajgas u nas stiegaras. / Dygūs kołący, dygejimas kolenie nie Ekel, dygieli kolić. / Dyselis u nas grūžulas diszel. / Ne Dywas Wunder, lecz stebuklas ztąd stebieties dziwićsię. / Nie Dywžajslis, lecz moninykas, ztąd monioju, udaje, zmyslam. / Nie dobė, lecz dūbe. / Nie dokuczoju, lecz szyzinu. / Nie doleris, lecz musztinis. / Nie dūttas lecz dowinas u nas. / [12] Dūsnus, dosningas u nas znaczy freigebig, nie reich. własnie sam pozniej mówi, że dūsn umas Freigebigkeit / Nie dadūmi, lecz pridūmi. / Nudūmi nie beim Verkauf etwas anpresen; lecz otądaje -np nudūmi sawa dukterį už bajorą, už pilonį, piesni nawet jest „tejp tolij žadieta, tejp tolij nudūta dd. Nusidūmi nie sich stellen i sich verstellen, lecz trafić się zdarzyć się np tejp man nusidawia, tak mnie przytrafiłośię. / Padūtuwes takiegu wyrazu niema, chyba może zastosować do aresztanta, asz jam to jest urzędnikowi, padawiau i rankas, a Verlohungsschmaus. Nudūtuwes. / Nie iszpadūmi ausliefern lecz isz dūmi V padūmi, iszpadūmi, takiegu słowa niema. / Nie pardūtimas lecz pardawimas, takiegu wyrazu pardūtimas niema. / Także Pardūszke, Pardūszkej der verkauf takich wyrazow niema lecz są pardosas pl. pardosaj verkauf. / Nie pradūkas u nas, lecz pradotkas. / Sudūtuwes może bycz składka i to w liczbie pojedinczej sudūtuwė, nie verlobungsschmaus. / Nie uždawimas verpachtung; lecz isznumojimas. / Nie dūjej Daunen, Flaufedern; lecz pūkaj, / Dūninykas niejest właściwie Bäcker lecz dunkėpis to jest Bäcker. / Dūjoju właściwie znaczy drobnutenki deszcz pada, ztąd sam deszcz taki nazywasię wikdūjis, pospolicie w takim dzdżiu wilcy rzną bydlęta. / Duka nie ein Thor, lecz szalenstwo, jak sam powiada dukti tollen, rasen. Dukas u nas niema. / Drugi raz dukas der üble Geruch u nas mówi się dwokimas, dwokti, znaczy śmierdzieć. / Nie dukaunas, lecz dwasizkas. / U nas nie duksas, lecz tukłas od tukti, ztąd mówią stūtūkis. / Iszduktere takiegu wyražu niema u nas augintine nazywa się Pflegetochter; / Unas bulwes ne dule, unas dulis znaczy rodzaj gruszek wielk. / Nie uždudziu ein fundament legen; lecz pamatauju od wyrazu pamatas fundament, albo mówią pamatus dedū swirnuj, griczej. / Nie dulkti lecz dulketi freg. wedle natury pilić się, bo ciągle pilisię nejednotliwie. / [13] Dulkėna takiegu wyrazu niema. Chyba dulkinas dulkina, dūna, znaczy apilony chleb. / U nas dūmi, dumti znaczy kiedy ryby łowią z siecią wrzcie więc jest pakriausza albo łozniak przy brzegu, więc noga bryka w wodzie pod lozniak gdyby ryba wyskoczyła, jeżeli tam jest, to u nas znaczy dūmi dumti, / drugi raz znaczy dumples dumti, miech naciskać, nie zas ich bin in dem Wahne u nas swajtieji znaczy, swajtieju ich bin in dem Wahne, / trzeci raz dumiu dumti, znaczy piasek nanosić np. upe abdumia smiltėmis łankas V piewas. Už dūmia właśnie zaniosło piaskiem stare koryto a nowe zrobiło. / Nie dungstu, lecz dungsnoju, stukam do dna. / Dunklaju, takiegu wyrazu niema. / U nas szirdis sint ne dundą, u nas wielka mucha brzęcząc mówi dun dun, od dundeti, brzęczeć. / Durnas u nas n mulkis. / Dur- nauju u nas mulkinū. / Galwadurejs unas kulwertejnis. / Dusas u nas dusulys ciężki kaszel. Dusu, dusieti ciężko kaszleć. / Dranaras u nas pranaras Maserholz. / Draska gėłžine Eisenschuppe u nas mówi się plostakė. / Drąsa niema takiegu wyrazu lecz drąsybe, śmiałość, odwaga. Nie drastus, drastej, lecz drąsus, drąsej. / Nie drawis: lecz drewe barć. / U nas nie draubinu lecz wizginu, np szu ūdegą wizgen. / Padraubelis, padraubele u nas takich wyrazow niema, zdamsię iż to zrobiono z wyrazow padraugelis, padraugele, od wyrazu draugas, drug z Ros. przyjaciel. / Drauczius, u nas ragotine / Sudrausti, znaczy zgrazić. / Nie draugalas, lecz svetmoris, u nas także nie draugala, lecz swetmoterie, od tego słowo swetmoterauti. / Drėbeles u nas žlaugat. / Drebulu u nas apusze. Drebulynas unas Apuszrotas. / Draugėlie u nas znaczy krowi pomiot letni. / U nas nie Drėžle, lecz 229 grieže, dziergacz a Wachtel, u nas putnełke, / Drejóju nie glatt streichen, lecz w paski prowadzić takie jakie ma driežas, jaszczurka, ztąd paskowata kanina nazywa się drėjainis, držiokas, jeżeli w kratki marginis. / Drejnelieju takie wyrazu niema. /Nie drybau [4] boja, bosu, dryboti, lecz drėbiu, biau, siu, / drėbti znaczy mokrą rzecz rzucić np driebiau szlapę sermėgą i szali. / Drimbu, dribau, dribsiu, dribti, znaczy mokry śnieg wielkiemi kawałami pada np szłapdraba drimb, kiaura diena szłapdraba driba, drugi raz znaczy bycz ciężkiem, bez władnym sam sobą np girtas driba i łową, albo chory chcąc iść lecz słaby, upadł na podłogę, ligonis eidamas driba i asłą, toz samo kiedy człowiek bardzo seny, kiedy juz sobą władać prawie niemoże, np tiewas nuwargis driba i łową. Z tego złożone słowa, sudribti, padribti, i tak mówią sudribis esu, padribis esu, to jest iż niemogę z sobą więcej władać, rozumiesię odpoczynku potrzebuje. Także jest i zaimkowe słowo pasidrebti, jeżeli ktoś zmordowany gdzie padł tam i zasnął, drugi przechodzący widzi że nie na miejscu położył się mówi, o tas kami pasidrebis? Ztąd także leżeć nazywa się dribsoti np. Gospodarz pyta się, kame Jonas? onska dribsa prisżinykės asfoj; arba dribsa po klewų po wobeli. / Jest jeszcze słowo często-tliwe drabstau, tiau, tysiu, drapstyti np rudini tekinej drabsta purwus ant ratų, i złożone sudrabstia, apdrabstia, nudrobstia, np drabužej nudrabstyti purwajs, albo sudrabstyti purwajs. Więc niehängen an etwas i nie herabhängen. Także nie można mówić debesıs dryba, chyba kawał debesies nudriba, pospolicie u nas mówią kiedy w której stronie czarne chmury stoja, debesis nikusa, padribusos akys triefende augen, nigdy się niemówi, lecz žlibas akys, rzeczownik žlibis, co ma ciekawe oczy. Wszystkie jego złożone są fałszywie wyłożone jak po wyższych pierwiastkow łatwo dorozumieć się będziesz mogł. / Nie Drygere unas nazywasię tekorius, i słowo tekinti toczyć. / Nie Drigna ein hof um den Mond, lecz wogulys apej mienęsi arba Ogulys. / Drigne nie to samo, lecz drigne pl. [dr]ignes roślina, co warijacją przyprawująca, u nas powszechnie znana, saka bene drigniu ab-sjedis, czy nie blechtu objadęsję, a u niego kolo około księżyca, już i dalej bardzo mili się. / Nie driju, lecz [Użbraukta: dręsų] drensų, Neselman miejscami warjuje. / [15] Nie drowiùs, lecz drowiùs, / Druczkoju unas trisnoju, od triesti, trasioti, / słapdrugis u nas Szłapdrugis. / Drugis u nas plęsztęke molyt, od słowa plęsdeti czy plasteti bic skrzydłami. / Drumstas nie Bodensat3, lecz woda mętna, drumstas wandù. / Drunù, lecz trunù np sutruniejis drabuzis zgnila odzież, sutruniejusi drobe zgnile płutno, właściwiej jest truniejų, naturalniej, bo nie od razu, lecz przez długi czas to się dzieją. Do drzew mówi się treszti, a do płucień wszelkich wilnianych i lnianych trunieti. / Nie sustowieti drutaj; sustoti drutai ponieważ sustowieti, znaczy wiele gnoju zrobić np musu kar-wes szi meta daug miesztu sustowieja, / u nas prócz drutas, mowi sie do okrągłej rzeczy, druk tas, a, np drukti rūstaj, dukti kažilaj, druk tas wołas, druk tas żmogus grubi człowiek, jeżeli jest brilo-watość mowi się, storas muras, stora plita, storas stogas, stora siena, storas stiklas. / Drutine deszra u nas mowi się skrandis, nie maciek lecz żwacz. / u nas druk tinù, grubym robię / Padwarija u nas kicmas. Padworie Ruski wyraz. / Nie dwasas lecz dwasia. / U nas nie dwasauju, lecz dwie-kuju odycham, dla tego widać wykręcają u nas zęby odróżnic od dwasioju, znaczy często zdychać np musù kialues iszdwągia, dwesų zdycham. / U nas nie atsidiwestu, lecz atsidweśu, a częściej mówią dwase atgaunu. / U nas neidwesu, lecz ikwiepù mowa anhauchen. / U nas nie nudwestu, padwestu, lecz nudwesu, padwesu zdycham mówią / Dwaljiu u nas znaczy dźą konie obok spętać, i mowi się i dwajłus sudiejau arklus, arba sudwaljiau. Jszdwajliju znaczy rozpiętam, / u nas nie dwejste, lecz dwejiba mówią. / Nie dwejoksaj lecz mówią dwejokaj. / U nas nie dwinys mówią, lecz dwinaj pl. bliźnięta, pojedynczej liczba niema dwinus pagimdias, wienas isz dwinù miria. [6] Jabym sądził, że dwigymis jest ermafrodita, nie mit zwei Gesichtern, kiedy u nas jest wyraz dwivej-dis. / U nas dwylas nie znaczy Schwarzköpig, lecz ciemny karsztan. / Słowa Cypu, są i złożone, cypinu np kate pełę sucypina, nucypina, i to stoje się do psow, kotow i miszow, / szczurow do dzieci zas mowią u nas klykłti, np kudikis klyk, jeżeli nieplaczy lecz z radości, to mówią klykautu, nelejsk wajka kad klykautu. Cz U nas mowi się ketwergas nie czetwergas / Czÿstas u nas grinas, także ketwirtas nie czetwirtas. / U nas mówią nie czaksznoju lecz czeksznoju np kiaułe czekszno. / U nas czarnyłas, lecz jūdylas. / U nas nie czarniste lecz zawietes Schwage Kunst, / U nas nie Czarninykas lecz zawietinykas, Bur-tinykas. / U nas nie czartas, lecz Welinjas, Welnias. / Nie czaudmi, czaudu, lecz mówią cziadmi, cziудu, czekam, / Cziaupaus właściwiej często usta otwiera niby chce mówić, i znowu wargi stuli, np. nekalb, tiktaj cziaupos. / Nie czauszkiu, lecz cziauszku, u nas najczęściej mówią laksztingata gied ne cziuszk, do inych plaszkow [-ptakow] śpiewających mówią cziuszk. / U nas mówią nej 230 cze, nej tin, nie nejcz nej te. / U nas mówią dając jaką rzecz, tie, albo sze tau. / Czebūtis zdami się jest czebatis, albowiem objaśnia przysłowie man czebūtis, tau dyglutis, mnie bucik, a ciebie bosik, mnie w butach nie koli a jemu bosemu koli, dla zrobienia kadencyi z czebatis zrobili czebūtis, przynajmniej mnie się tak zdają. / [17] U nas nie Czeczka ani Czyczka, lecz mówią Kąkorieżis, Tannenapfel. Także Czeczka u nas kapociūš, Hackmesser. / Czediju, u nas astankaj łajkau. U nas Czedieju znaczy lubię np cziediju kopustus, lubię kapustę, u nas drugi raz cziediju znaczy taupyti. / Czekas arklys u nas dułas arklys. / U nas nie czekis, lecz żyme mówią zeichen arba ženklas. / U nas Czeklis znaczy strojny, paczeklyti, postroić konia, ostrzyć jemu grzywa, spleść ogon, poczernić kopyta, i tak mówią czckūs arklys strojny koń. / U nas nie Czekiju, lecz żimeju, arba ženklinu. / U nas nie Cżekżstas lecz sziekżstas np wągi i sziekżsta idjeti. / U nas nie Pacżelinu erganžen, lecz papilau. / U nas nie Czeledinykas, u nas darbinykas. / U nas nie Czemerej, lecz czemeryczes mówią. / U nas nie Čenė, lecz baras mówią. / U nas nie czėnawojų, lecz branginu. / Cžeplýczė u nas Pirtis. / Czeraj, u nas mówią burtis, žawietis. / Czerasłas u nas czeresna, piningu czeresna. / U nas nie čzerauju, lecz gromulu. / U nas ęehrung, gromulys. / U nas nie czerepaka, lecz ropuže. / U nas nie Czeresna Kirschen, lecz wieszne. / Czerka u nas taurele, taurie, albo stikklélis. / U nas nie czerpe Ofenkachel, lecz mówią pudine, a Dachżiegel, nazywają stiegele. / Czerulnykas u nas kraunlejdys. / Cżesas u nas tajkas. / Czesnis u nas pota arba gierwe. / Cżestis Ehre u nas góda. / Cżestis u nas godingas. / Nėcżestis u nas nelajma / Cżestnawojų, u nas wajszinų, raginu. / Cżėtra želt unas szietra. / U nas nie Czimpu stumpf werden, lecz szypū np atsżypis pejlis. / U nas nie czyńczibieraj Kranigs augen; kilczibierius. / Czyras Lietuwis u nas mówią tikras Lietuwis. / U na ne czytas, lecz [18] Cziukuras. / Czole u nas smałos arba derwos wandū arba paderwes. / Czopju u nas Cziupu, chwytam np jis jį nůciūpia, on go schwycił. / Czożiniejų u nas mówią cziužiniejų, znaczy po rosie lub po dżdżu chodzę, ztąd nůcziużis zmokły, po rasas nůcziużis, w rosie zmokły, / Cżószke wažoti, u nas mówią blukę wilkti / Czudas u nas stebūklas, / Cudziùs sich wundern, u nas stebūs, / Nie czulba eine Drobel, lecz Cziubutis mówią, a cziubieti znaczy śpiewać jak drozd, Cziuba Cziubutis w piesniach Litewskich często jest spominany, / Nie czulka, lecz u nas żekė mówi się. / Nie czulpiu, saugen; lecz sulpū, žindu tylko do cycy odnosi się. / U nas nie czulpu lecz szwiłpū mówią. / Cżurksznoju nie saugen den Saft, lecz upalis V upelis cżurkszno strumyk mrucząc z wolna płynie, ztąd kraujas cżurkszliū tek. / Cżustas u nas burtis mówią nie cżustas. / Cżustininkas u nas mówią, żynys. / Nie Cżustu, niesem, lecz u nas cżiaudu. / Nie cżaudau, dziau, dysu, dytl lecz cżiaudu cżiaudian diesiu, cżiadieti. / U nas zamiast czui, czyu, pfui, mówią we np wekakas. / Czwelkkis u nas winis, gelżies winis, media winis. / Cżwerjūs sich verstellen, u nas mówią pasimesti, np mulkiū pasimetis ateja / U nas nie czwoliju hoch achten; lecz mówią girū, arba godoju. / Nie dzaugiu, lecz dziaugūs wesełę się, dziuginti znaczy bawić, / U nas nie Dzóla, lecz puszka nie zawodnie od pauksz nazwana, czy puksz. / Nie [Dzauju] Dzowjau lecz dziaunu, dziowjau, dziąsiu znaczy położyć, czy powiesić dla wyschnięcia. Dziustu schnę, dziutis, suchoty. Nie Dżuawa, lecz dziowa, susza. Dziowiniczia Małgdare u nas Salikinikas. / [19] Pamuszas, podszewka. / Nie pripampu, lecz pripamstu, bo jest verbum neutrum toż samo nie užpampu, lecz užpamstu Neutrum / Nie pantiju pflanden lecz užstatu, ne iszpantiju, lecz isz wadžiu, ztąd wadas záładnik, zastaw dla pewności. / Paldenikas na Żmudzi takiego wyrazu nie ma, u nas panedelis poniedziałek. / Także nie pampu ale pamstu. / Nie Gwołta Gewalt, lecz warra mówi się waras szauksiu, wara, nekuszink, nawet w Gramatyce Milkiego znajduję się ztąd słowo waryti, gywolus waryti, pędzić zmuszać ztąd także durū waras, parwaras. / Pakala Rücken na co to pakalas, to już jest w liczbie mojej 1-szy przypadek. / U nas nie Paliepe unter dem Dache; lecz pastogė. / Nie Pałocius; lecz rumas pospolicie mówią w mnogiej liczbie rumaj, np kas tie par rumaj co to za pałac. / Nie gwołtiju, lecz iżsżarginu. / Święta prijęa statiniu bażnicze, to jest że tak pełny był kościół że nie mogli ani klenczyć ani siedzieć, lecz tylko stać. [Šbraukta: Parugas; syrowatka u niego niema]. Raugieju odrygam się. / Rūba u nas znaczy linija np rūbą westi linię prowadzić przez pole lub las, wymierzeniu gruntow używany wyraz. / U nas nie Szwołkeję; lecz Aszoklej porzeczki. / Stembras unas Sitowie, co u nas w rzec rosną, a stimberis jest łodiga bez liści w jesieni np [Užbraukta: notrinu] dilgelu wieni stimberėj belika, łapaj nuszała; albo bulbių wieni stimberėj belika łapams nuszałus. / Stiebas znaczy łodiga, kiedy zielsko, żyje.— / Gaszus strojny, elegant, gaszawoties stroić się. / Stoju, znaczy wstępować np stosu i kunegus. / Pristoti, służbę przyjąć, np pri dajilidia pristojau, pri gaspadoriaus. / Rune, fok morski. Ne buvo nej łajdū—Kas belajdojis numerilius, nie było ani grzebaczy, kto by grzebał umarłych. / [20] U niego tinu, niau, tinsiu, tintį aufschwellen drugi raz znaczy, tinu dalgi, spłaszczam ostrze z młokiem, inaczej jeszcze mówi się, kapinti dalgi, / mysle biała kotka w bydle leży — mleko w oborze balta kate pij- 231 setipsa./Rukszoti, marszczki robić activum. Subs. rukszłas, zrobione marszczki. Z tąd runku starzeje, już maszczki dostaje neutrum. / Skiatę, drugi raz znaczy, okrajec sukna lub płótna np sermiega isz skiautiu susiuta, kepure isz skiautiu pasiuta. / Satek lis czy santeklis, zbieg dwóch rzek. / U niego tylko Myżu, niema majżoti, np szu akmini apmażioja, pelo apmażiojota duna, / myżterieti, siknąc np wieną kartą kirstas myżteriejau. / Myżsčioju, często myżinti, np numyżink kudiki. Miżoju, jau, siu, miżoti znaczy, młode lipy z kory obdzierać dla tyki, drugi raz miżoti, toczyć robakami np kirmys sumižoja szuni padwiesusi, kiszki padwiesusi. / Miżas, znaczy kory lipowe z tyki odarte. Lyka otarta niemocona nazywa się łunkaj moczona płauszas, / opuścił słowo, bajłauti, kuriogi asz bajłauti turiu, u Dauksza, fol. 79 kogoż mam się lękać się. / U Dauksza Pent, dzis apent, znowu, u Nes. niema. / Szwilpis Gil ptak, niema u Nes. / Papéntis, od brzegu bochona chleba pierwszy okrojczyk, drugi raz papéntis opolka znaczy. /— Szratas, wielki kawał czegoś, np mesos szratas, mięsa kawał. / Szrūtas pl. szrūtaj, szrat do fuzyi, / Pakėlie dom gościny po drodze gdzie można zajechać podróżnemu np mes turem gėrą pakėle. / Pakėlys Podkolano. / Rażsis V Rūszis, orzechowka ptak rażna od Sajki [21] [Išbraukta: Mąkszinti, twardą rzecz; miększą robić, np odą mąkszinti, żirgą makszinti.] Dziowa jest formacya, np sergu choruję, sirginėju często choruję, sargalojū V sargajlojū kiedy niekiedy zapadam w chorobę, sirgterū) sirgteriejau, riesiu, sirgterieti, krótko chorować, np kėles dienas pasirgteriejis ir miria, kilka dni pochorowawszy umarł. / Sarginu, chorego opatruję doglądam. / Miegpuwis, który ciągle spi. / miegūstas V miegąlotas schläfrig [Išbraukta: tego niema u Niesel.].Malone Pona Diewa to dar neprastoja, arba garbie Diewu, kad jo dar neprzwelgia. Ūks, miks, ni sioje, ni toje, V ani be, ani me, przestoti opuścić, prażwelgti toż samo. / Gajdigste-o kurach, powinno bydz gajdigste, lecz skrócono. / Żiulpis blizeruki, / aklis zupełnie ślepy, spiritis cokolwiek widzi, lecz bardzo mało, ztąd słowo spiritinėti, chodzić jak ślepy. / Żlibis, któremu oczy cięką;/ wajdinteis jawić się / Auslinda, majowy żuk czyli chrząszcz / Łajdoju grzebie umarłego jeszcze pogański wyraz wedle owczesnego pojęcia jakby popuscili do nieba umarłego, bo kapłani ligusonys mowili że widzą na koniu jadącego do Nieba, ztąd rzeczownik łajde pl. łajdes pogrzebacze pamiętny wyraz z powietrza morowego / u Nes. niema. Łapyne, jest zupa z liści, a łapine jest to, buda z drzewa lisciowego zrobiona, gdzie przedają piwo i wutkę w czasie jarmarku. / Paliepa choroba zanogica. / Kulkśznis jest kosteczko u stopy a kulnis jest obcas u Nesel. przeciwnie / powiecki wokaj pl. blakstienaj rzęsy u oczu, antakej brwi. / [22] Mażawjkis, człowiek który dzienciśnie czyli mażas wajkas. / Niekdziugis, co głupstwem się bawi. / Mergwajkis benkart, tego u Nesniema. / Nie pusmirkis, lecz pusmerkis pochodzi od mergiti nie od mirgti moczyć się wodzie, pusmirkis znaczy półwymoczony np linaj pusmirkęj./Wajkis jest to samo co bernas parobek. m. np wajki sąmdyti, nająć parobka. / U Nesel. smaugu ir smogiu toż samo verfen, [Išbraukta: zacią] szleudern, smaugū zaczny duszę kogo, np mażne mani pasmaugia, ledwo co mnie nie zadusił, ztąd nusmaugti pasmąguti. / Nie sasmoga V sansmoga, Meerenge lecz marangé; to jest mares anga, ztąd Niemcy zrobili Närungen między Królewcem a Memlem ponieważ przed 1304 rokiem to jest przed trzęsieniem ziemi w tem miejscu wielu było otworow mares; lecz później poginęli, tem trzęsieniem. / Gajda nie Sänger; lecz głos dobry np Gajdys gėras gajdas, a Sänger znaczy giedotojas, Sängerin Giedotoja. To jest nic najsmutniejszego u Neselmana on pierwszy przypadek liczbie mnogiej rodzaju żeńskiego kładnie za osobny wyraz, niepamiętając nato że i w Prusach dawniej l-szy Przyp. w liczbie mnogiej rodzaju żeńskiego na as kończy się nie na os jak teraz. Znalazłszy w słownikach lub w pismach zakończone na as, sądził że to jest przypadek w liczbie pojedynczej rodzaju męskiego; lecz bardzo się pomilił, do dzis dnia mówią np tas gajdys tur gėra gajdą, to ne reijk pjauti, albo, tos mergajtes arba tie wajkai tur gėras gajdas, jog tej grażej gied arba dajniu, albo tū mergajtiu yra gėras gajdas, kad taip ilgaj gaj giedoti./ Skėrsis znaczy właściwie krzyż, z tąd skėrskiale znaczy krzyżowa droga, to jest jedna druga przecina. Skėrsaj znaczy nakrzyż. / [23] Mace, u nas gale, galybe, np Diewa galybe. / Macnus, u nas galis, Macnumas u nas [Išbraukta: stiprus, np stipri worielka] stiprumas np kas tas stiprumas worielkas. / Macziju pomagam odnoszę do lekarstw tylko np nie metyles nemaczija, i pionul niepomogł./ Pamaczius u nas paszalpa./ Pamaczncykas u nas pripadietojas, padietojas np padiek mums szięną pjauti. / Magus u nas szirdis kùkczio. Magoju u nas szelpu, padedu. / Magztas, u nas Mazgas. / Majėtnastis u nas Tiewiszke V – weldieme, / Majeronaj u nas Mejronaj. /Makaris u nas Makaras cygański bizun a Grosse Stab u nas brukłys, czyli maczuga. /Makinu, Mekinu u nas Miknoju. Subst. Miknius. / Makna u nas kutaj pl. / Maknotas u nas Gaurūtas, płaukūtas, kudłotas szwabałdūtas. / Makśzna u nas Makśztis. / Mildus u nas Diewabimgas. / Nie-Numaldoju, lecz numaldaūju. / Malczius ma bydz cukiernik, to juz lepiej Smalkczius, ponieważ łakotki smakłasnumaj. / Malniczia u nas w niektórych miejscach patmała, niby pati mal, powszechnie mel- 232 nicze. / Malinys nie sztok, lecz ta ilość zboża jaka jest naznaczona do zmlenia, np Gospodinia mówi „poras malinių dar lika. / Wejmalunis, u nas Wieja patmala aba wieja melniczia. / Manau u nas pojmuję / Menu V minu u nas minu, depę, np, antminia żalti, minioju ziame, minu moli depę glinę, minu linus. / Menu u nas minu pamiętam, np kaj żmogus gal minieti, jak człowiek może pamiętać. / Miniejimas u nas znaczy wspomnienie, / Minietinas u nas wart wspomnienia / Minietojis ten co pamięta, / Minawoj u nas wspominam kogo, / Misłys u nas Mysle zagadka, / Menūs tego u nas niema, sich verstehen auf etwas, u nas mówię parsima nyti / Nesimuną u nas neparsimańus. / Atmenu u nas przypominam, atmenūs czy atmenąs, przypominający. / Atmana u nas minawone. / Atmoną u nas żemsta np atmonysiu asz tau, oddam wet zawet tobie znaczy. / Mintu, u nas znaczy zapas zimowy konsumować co do życia, np: Szi meta prastaj mitau par visa meta mesos neskoniejau arba nekasz tawo jawu, / mitulis, roczniak. / [24] Apmaudą atgietżi V atgijzti, złość zaspokoić, / Atmintinai, u nas znaczy, że i napotym będzie pamiętał np kada płaksiu, tada płaksiu atmintinaj, ztąd atminsi gintūję dieną. / Jszmanau u nas pojmuję, wynajduje. / Jszmanymas u nas pojęcie. / Iszmanūs, pojmujący. np Jszmania medzia puszkas dirpti. / Jszmintis, u nas mądrość. / Klug po niemiecku u nas bukłūs roztrpny. / Numanus sprawiedliwie einsichtig nazwano. / Nūmone u nas pojęcia, / numanau pojmuję, nenumanau niepojmuję, np ligonis nenusimana, chory już nie pojmuję / Sumanau u nas znaczy, umiem coś zrobić, np sumanau ratus dirbti, trobesius statyti, sumanus żmogus, znaczy człowiek pół majstra. / Użmanau u nas tego wyrazu niema. / Užmenu u nas užminu, zadepę np užminiau kibirkšti, zadeptalem iskrę. / nie Ussiminamas, lecz issiminamas znaczy Erdichtung, Anschlag, np Nežinau, każika issiminaria dirbti. / Mandalas u nas Migdolas. / Mandrus u nas Jszmintingas. / Mangalis u nas Magles arba koczio-ne, koczio­ti u nas bieliznę wałkować ztąd wałek na ktorym bielizna nawinięta u nas nazywasię koczielas. / Mantelis u nas kiriejus. / U nas pl. nie Jures lecz Juras. Margas u nas margis miara ziemi. / Margimas Somersprossen u nas atżelas, atwaszes, jeżeli nie na drzewach lecz z ziemi wyrastają. / Margaloju u nas mirgulūju znaczy oczy mnie pstre robią się; nie widzę dobrze, np mana akys mirgulū. / Margalawimas u nas mirgulawimas. / Pamarginu, pstro robię, / strefig machem znaczy drżintin, stref zna [znaczi] drużę. / Matika u nas, lopeta, / Maczius, u nas do ziarną i do cieczy sajkas do dłygości mastas, arba ūlektis. / Mażinykas u nas Mażutis, / Mazgas u nas wezel nodus. / Maskas u nas Maż kas, mało co, u nas jest słowo możietes znaczy mało mieć czego, np. mo-ziūs dūnų. / Mażkalba u nas tego niema. / Pamażi u nas Pamażej. / Majtinu, utrzymywać przez zimę, sustentare, np Ar daug bandos majtini? rozumiesz par ziemą. / Pawargielis, podupadły / Atlyżti, zgniewu ochłonąć. / [25] Jeżeli mezgu więc powinno bydz mezgzycza, nie Mazgzycze, także nie Mazgitywe; lecz mezgtuwe. / Mazgoja magzinus, plaanu kojaś, trenku awys. / Mazginys u nas nie Aufwaschwasser, lecz ta robota nazywasię mazginys np man dar mazginys nemazgotas. / Mazginej pl. u nas stołowe naczynia. / Majgas u nas krajkas jeżeli tu się rozumie kupa wtedy u nas mówią kugis, żagas, / Majgau u nas tego niema, u nas mówią krauti kugi, krauti żaga. / Wiermajnis u nas atskalunis / Majszas rowniez i u nas lecz niekiedy kulis z tąd kołyta. / Majsznoju u nas musznoju. / Majsze nie jest to samo co Majszas. Majsze znaczy z [Isbrankta: wielkich] szerokich dwoch drabuli szyta, do której siana napikają na trzy lub cztery dni dla pary koni w drogę jadąc, to się nazywa Majsze. / Majtinu u nas znaczy karmić np ar daug bandos majtini? pochodzi od Misti, subst. mitas pokarm. / Mauda Sorge u nas niema. / Maudżiu, u nas apmaudauju, w złości jestem. Apmaudas, złość, nie Sorge ani też Mühe. / Mauju streifen u nas maunu vel Mauju np maunu kepurę, mauk kepūrę nałoż czapkę, pamowia ant baslo kaukole. Znaczy wskroś przejść np iszmowia par girę przeszedł prętko las, antmauk kajlinius włóż kożuch, parnowę ragotini, przebij piłą. Užmow [a] u nas Rankialka. / Maukiu u nas mauku wypijam jednym haustym np wisą izbona iszmaukia ztąd małkas. / Mieklinu u nas mieklinūs przypatruję się. / Mīkūnu u nas Mīknoja, / Mielas u nas Gypsas, / Mieras po rusku znaczy kreda. / Mielinas u nas Gros-blau znaczy a Blau źdrydas. / Mielyne, u nas znaczy siniak, a Mielene Blauberre, / Melus, u nas Blewosas / Miemi Pamiemi, Pamiędmi u nas takich wyrazow niema: Mienajuu u nas uzyskać zapowiedzieć, / Mienesininka [s] u nas niema. / Mente u nas Petiomente, Mente u nas łopatka drewniana do kopania kartofli. / Biksztinti, zachęcać, zniewalać do czego. / Nie drowiūs, lecz drowiūs, żenuię się. / Durinu, idę bez celu. / Durinieti niby czegoś szukać. / Antsidurti, znaleźć znienacka to, czego szukał. / [26] Zamiast tej Majsze, drudzy mają takiż wor tylko z powrazkow pleciony gruby jak mały palec u ręki, takim sposobem pleciony jak sieć i nazywasię regtis. / Mantelis Kiriejus. / Mentūre u nas mentūris, czym kaszę mieszają. / Miera u nas Sajkas, sejkięti. / Mieris u nas cielus, vel. sykis siekti sięgać. / Mierininkas u nas pejlis. / Miernas u nas widutinis. / Mieri- 233 tojis u nas sejkje tojis. / Merginūs, u nas erzinu. / Merkiu u nas Merku moczę mirkau często Merkiu mit den augen winken. / Zdami się nie Trimirka, lecz Primirka bo słowo primerkti sumerkštau u nas susimerku. / Mernas feücht u nas dregnas. / Mersziu u nas merdėju albo mirsztu. / Messinin-kauju u nas niema. / Mestoj u, u nas mastuju. / Mestwaldis u nas Piļeswiras / Pamiestis u nas Papilis. / Meszkoj u nas sterinu V styrinu / Mėszunkis, u nas mieszalunkis Krampf / Mieta u nas Mietra. / Metas u nas stuļpas. / Kas met, u nas kas meta. / Szimet, u nas szi meta, / Tūmet, u nas tū metū. / Metele u nas metyle. / Metkasz u nas niema / Mentlikas u nas niema. / Metra, u nas Wiele, Szmiečka, od słowa szmajytiės pokazywać się jak cień jaki. / Metmenis u nas Mesmenis. / Metūs u nas Metas arklys a metūs zaprowadzić się Ziurkes jisimetia, bites metas i obeli rając się. / Mitinas u nas Metimas. / Metykle Schleuder u nas Swilknis. / Metmenei u nas Mesmenei, / Atmatas, rola zapuszczona na łąkę singular. Atmata. / Pamatas u nas nie Schweilbalken, lecz fundament, np swirnuj pamatus padiejau, rozumie się nowemu. / Nie pamatuwej wardaj, lecz pamatinej wardaj. / Pasimetu, u nas znaczy udawać, ožiu pasimetis. Ožiu pasimetis, udając kozła. / Twaniju, mowiśię, kiedy kto wiele pija wody, niby powódź robi w sobie. Asz szenden twaniju tą wandenį. / [27] Samplata u na nieznają lecz mówią upe isz grewos albo isz wagos iszeja. Samploj u, u nas mó-wia, małką kėrtu, ar rantau. / Sandalipa Todtenbahre u nas morinas pl. Sąnosza, u nas sąno-sza, sing. sąnoszas pl. / Samata [Sarmata] u nas gieda. / Sartas u nas raudas arklys. sartukas u nas raudelis arklys, / sawizorius verwalter, u nas uriedas. / Sajdis Schnitgras u nas trejnej-tiszkoje žole, / Sajtaj Gefängniß, u nas Kalinyczia Vszieksztas / sajtaj u nas znaczą więzy, sajt as jest to, co służy do związania / siaubiu, Possen reissen, u nas znaczy splondrawać, Pronczuj nusiuabia wisą paswiet. / Saubyklą Gespenst, u nas wiele albo szmiekłas od słowa szmajytiės, niejasno pokazywać się, V szmežiti, np kas tinaj szmežu, szmajzos V szmeksza. / Saukiu klingen u nas mówi się, skambu. / Sausa Trockenheit u nas Sausra. / Sauswėdis, u nas iszdurbis medis. / Pasas u nas Pasasaues wyschle drzewa w lesie. Szccias sitzend, u nas besiedis, / Sodas u nas znaczy w liczbie mnogiej wsie, soda jedna, sodas wiele, u nas mówią sodnas, ogrod fruchtowy. / Sodyba u nas miejsce budynków czyli całego mieszkania. / Apsodinu, u nas apdajkstau. / Sieklinynkaj batwinei, kopustaj, co kwitną i nasiona dają. / Sieminijis, siewka ptak. / Nie pasiejis lecz u nas pasiele, co dla barobka lub syna, gospodarż kawał roli obsiewa, i ztąd nazywa się pasielinykas. / Sėklis w rzece co niegłęboko, u nas seklima. / Sajkėzuju, u nas sajkoju. / Selėzenis u nas Gajgalas kaczor /. U nas nie sienys, lecz primine sienie, / nie Sienojas lecz u nas sijes, belki od sieti. / Sienausis u nas, Senjausis. / Serdecznykas u nas szerdesas, sworzen /atsarga Schild, u nas skyda, +atsarga u nas znaczy, ostrożność. [28] / Taj burbulaj szok, kad lin su burbulu lin. — Ar werd wandū? Jau kunkulū, jau met kunkulji. / Nū diek kiauszius i katilajti ir kalbiek, swejka Marya. / U nas ślesnas, znaczy płaski, np ślesnas torielus, / u niego ślesnas Knöchel gelenk am Fuß, a u nas nazywają lenkminys np pażejdia sau kojes lenkminį, rankas V kėla— u nas śliepsna sin. pachwina a pl. śliepsnas, / u nas Sżukas. pl. grzebien, / Jėgžlys, der Kaulbars u nas Pūkis, / Jeknas Leber u nas kėpenas. / Nie Jenku V Jenkstu, jėksau, jėksu, jėkti; lecz jenku, jekau, jeksju, jekti, / nie apiekes, lecz apiekis. / Nie Jegėrė; lecz medycje i przysłowie, ne wisū mediejū kumpi trubaj. / ztąd mędžioti połować, / mędžiokle, połowanie, / Jędros Masenn u nas Blusines. / Jent ar as u nas Gintaras, bursztyn a Gentar po rusk[u]. / U nas nie Szleakū Lispele; lecz szwelpu, piau, siu, szwelpti, / także zamiast Szleakis Lispeler u nas mówią szwelpis. / szlaužū žiau, siū, szlaužti, pełzam mówiąsie do dzieci, np mana sunūs par asłą jau parslauž, drugi raz mowi się saniona jechać, szlaužti, np mes it geraj nuslaužiem i bažniczę. / Szlūžiojū, jau, siu szlūzioti, trawę wysoką zdeptać, np žūsys piewas nuszlūžiojuses, szlūžinieti pr. toż samo znaczy, np wisi paupej nuszlūžineti nievežautojū, którzy raki łowią. / Wiežauti raki łowić, / wiežys rak. / Sultekis, beržas, klewas sokodajny, / súlingas, soczysty. / Myž sū kampinu, kapinas. Kraus tek sū kepinū. / Saladiu, āžen, unas siundau, pjudau. / Salawa fisch Morāne, / u na[s] Selawa / Saladzei dajktaj. / u nas saldi V saldzi dajktaj. / Saldžiausias, u na saldziausis / U nas zamiast lubiju, mówią cziediju / nie Salunka, mówią druskine baczka, / Samanos jest mech do budowy, a kérpes pl. na drzewach i kamieniach. / Samata Sammet u nas aksomas. / Jeżeli ja człowieka najmuję, mówięsie, samdau, jeżeli zaś dom lub ziemię mówię numoju, / zapłata za dom lub ziemię, nazywasie, nūma, np rejk nūmą užmokieti. / [29] Sulpū nie saugen; lecz smogłam, saugen, u nas znaczy žindu i to mówi się nietylko do ludzi, lecz do zwierząt i bydła sacych. np Žindau kudiki, werszys žind karwę. / Sultis, nie Bir-ken wasser, lecz silkiū, sultis, mesos sultis, a Birken wasser znaczy sula tylko in sing. / Wyrazu sun-czius u nas niema, / także sundau niema. Chyba siundau, cz wam. / Sunkju a u nas sunku, jau, siu, sunkti, medu sunku miod sycę, alieju sunku, taukus sunku. / Nie sunka Safi, lecz sywaj, wszystko 234 co jest ciekłego a gęstego. / Nie sunklej, lecz u nas Cimbohaj, / Sunkuś, jeżeli co gęstego. sączy się np. smała V degutas isz tekiniu sunkas. / Suppa u nas putra. / Nie supokle; lecz sūpykle Schaukel, V sūpyne / Surgoju u nas, trusu, szihuś / Surgu wien­schen, u nas wajtoju. / Surma, u nas niema, lecz jest sukielis, bypine, / u nas nie surus; lecz suras, Salzig. / U nas nie susta, / das Thoben, Wüthen, siutyns / nie sautu, lecz sautu, okryć, czy przykryć np ansiausk mani kušku siaustuwu, pioluszką, czem dziecięcia zawijają. / Zdami się że siaubimas będzie das Thoben. / Nie pussutis; lecz pussiu­tis albern. / Nie sutas, lecz siutas, / nie suwu, lecz siuwu, szyje. / Nie sutinis, lecz siuwinys, was genäht werden soll. / Skabu u nas skobů, i to odnosi się do snycerstwa np isskobk man szauksztą, sumti [samti], naczynie to nazywasię, skaptas. / Skalbinej nie Menstrua, lecz bielizna do prania dana. / Nie skaltuwe, lecz kultuwe, Waschholz / Skalsa, nie Mutterkorn, lecz spor, np skalsi dūna, sporny chleb, którego długo staje. / Skanskanis Leckerbissen u nas smalkstas pl. smalkstaj. / Pusiauskardzej dobry wyraz bo i słowo ekzistuje, skardyti, podrapać np Wilkas kumeli apskardia, wanagas wisztas jeszcze mówią wangas wiszta nuskerdia kiedy ją zabil, lecz nie pochwycil, ztąd drapieżny, skernagis, skerdnagis. / u nas mowi się skanskanus bardzo smaczny. [30] Sżerys, pl. Szerej, szczecina, tylko u swin, przysłowie. Tas sawa sżeri pastatia nadałsie. / Serkołas, u nas Żelkorius. / Serojimas u nas niema a sarioti, sarjojimas znaczy żyrawać, odnosi się do zwierząt np wilkaj sario po girę. / Sėta u nas jūsta, / u nas Sietuwa, znaczy głębokie miejsce, ponieważ wrzęce gdzie niegłęboko tam robi się sriautas, a gdzie woda stoi i jakby zupełnie nie płynie, tam jest głębina i to nazywasię sietuwa sing, a sietuwas pl. nie zas die Mitte im Fluß. / U nas choroba jedna nazywasię sejliegeris slina cieczy, może to samo co sejlietekis, drudzy mówią sejliegeris znaczy soliter, lecz tego niewiem. / U nas jest choroba, która słynę silnie pędzi, i mówią riemu pjaun, to dziwno, że 1-szy przypadek na ū kończą. / Sejniju tego słowa niema, tylko jedyn przysłowek sej­ne dosyt. / u nas Szikszna nie Siksżna znaczy skura wyrobiona. / Sillis u nas gėlda. / — U nas nie Singanos, Gehim, lecz Smaginė pl. mowi się. / Sypnas u nas smukus, smuki miłtaj. / Nie sosiju, lecz sūšu naprzykamasie, sūsties, bydz markotnym, nie w dobrem umorze, np wajkas sūšas nor miegą / nie suboju, lecz siubuju. Ne sudijimas lecz sudymas, solen ie, a sudijimas sądzenie od sudau idzie apsudau, persudau, isudau; nie zas apsudiju, persudiju, isudiju, te słowa odnoszą się do sądzenia. / Drugi raz sudau nähen lassen tego wyrazu u nas niema a mowi się siudinu jak wszystkie caus i czy prognans [lšbraukta: kończą] mają w sobie inu np dirbinu, sarginu, szankinu, więc i siudinu, nie sudau. / Sugiu heulen, u nas Staugiu, np wilkaj staug / Nie Sugszcziu; lecz szukszču, adver: szukszču nekuszink, niewolno nierusz. / Nie Sukstas, sukstu sich umwölken, lecz ukties, chmurzyć się, nie Apsuksta; lecz apsiułkia zachmurzyło się, / ukanas, a, pochmurny, np ukana diena pochmurny dzień. / Sukinys, krętogłow choroba u owiec. / Apsukalhas, Thirangel u nas kėngė. / Nie siuliujęs; lecz siūtaus. / Nie pasisiuliojimas; lecz pasisiulojimas, / nie Suława, Insel; lecz sala. [31] U nas apskarda nie apskardas. / Skastu, u nas szokinėju, / Skawiejimas u nas zlibiejimas płynienie oczu. / Skajdulis u nas pieka czyli plijka. / Skajczius u nas Skajtłus. / Skiadu u nas Cziaudu niessen. / Skaugė, zazdraść, / skaugieti, zazdraszać. / Skaurada u nas skauragę. / Skėcziu, u nas łapojų. V sprogsłu np medej sprogsta, medej łapo u nas pumpuraj luksztos mianowicie do kwiatow. / Skėldu u nas skėlu szczępię, polano, / nie skillu spalten plaßen; lecz skilstu, tau, skłisiu, skili, a Skliu znaczy krzeszę ogien ztąd skłituwaj krzesziwo. / Skėlsu nie gedeihen lecz spor mieć w jakiej rzeczy np man szienas skėlsa mnie siana długo staje / Skalsūs, sporny, skalsūs szienas sporne siano. / Skelu u nas skolingas esu arba skolį, / skandorius u nas skėndinys. / Paskęstu nie ertrinken, kiedy rzecz jaka idzie pod wodę, akmū, paskędą, / Lewonskepete, u nas ikapes pl. / skėramedis, u nas atkaksznis. / Skerble u nas skrejetas Schob. / Skėtura u nas skėteras, np parsza skėteras, wieprza kark. / Skeidieti u nas skėldieti V plejszieti np rankas nuskėldiejuses, V nuplejsziejus. / Skylitis nie ein kleine Quaste Weißkohl, lecz u nas Skiltis, akminies, skiltis ridika, sietinia. / Skilwis der Magen der Menschen, a u nas Skilwis znaczy pępek u ptastwa czyli żołądek, u ludzi i u Zwierząt piłwas. / Skipka u nas Drugys. / Skirstinelis a u nas kerstelis Lancet. / Skaistwaris u nas Załtawys. / Skubrus u nas skudrūs, / Skudaunus u nas menkas po rusku schudny. / Skudrūs nie scharf, rauh, lecz żwawy. / Skuja nie Tannzafen, ani Fühten apfel, lecz szpilki sosnowe lub jodłowe, a Tanązafen u nas kąkoriezej pl. a sing kąkoriezis. / Nuskunda u nas miłaszirdiste / Paskundinu verdammen nie verurtheilen u nas Pasmerku. / Paskundinimas u nas Pasmerkimas. / Skunė u nas stoginė. / Skupas u nas szyksztas. / Skupumas, u nas Szyksztumas, / Skupiju, u nas szykstauju, / skup po rusku. szyksztas, skąpy / szyksztuklis u nas znaczy skępiec. / Skura u nas oda V kajlis. / Nuskęręs, u nas nuskaris, / skuska Taschentuch u nas skepetas. [32] Skutna u nas plikgalvis. / Skutykilis u nas Skuteklis. / Skuzdinu u nas skłutinu. / Skutule to samo co szata. / Skuzbedzalis u nas Pumpotaukszlis. / Pasklanda u nas nusklanda. / Skleczis u nas Bałżienaj, ekie- 235 tio bałzienaj. / Sklempiu, u nas sklepmbu. / Sklepas u nas Rusysis. / Skłindas u nas skłastis. / Sklydu u nas sklendu np usskėnsk [uszkłensk] durys. / Sklypas tyłko mowi się do kawałkow kamienia rozczepanego, albo do kawałow ziemi twardej. / Skluta, u nas skłutas. / Skraidus, u nas graudus. / Skrajdau u nas znaczy biegać prętko nie rauh werden, np kami skrajoje? gdzie biegałas. / Skrebline u nas brylūs kapelusz. / Skrebju, u nas skrabu i to nieznaczy wysychać, lecz trzęścić jak wyschła rzecz, np kajlinej sudziuwi skrab. / U nas nie skroblus; lecz skrobła. / Skradiju u nas skrōdu. / Skrundzinus u nas tego wyrazu niema, / Skwalma[s] u nas Skwarma forma. / Skwerbiu, u nas ùrbinù, / Skwetas, tego wyrazu u nas niema. / Slardau u nas niema. / Statau, u nas najraus. / Słaudżiu u nas spaudżu. / Słaužiu u nas słaužiu pelzam. Słędnas, u nas ślesnas. / Słoga jest właściwie katar nie zas Angst. / Słoginti znaczy dac katar okatarować, a slŭgūti znaczy beschweren np eldije stūgūti./Slŭgūtojas ir słogintois, wielka roznica. / Preśloga jest choroba a Preślūga beschweren. / Slepu u nas slepu. ślepūjus, u nas ślepūs. / Słapaus u nas słapstaus. / Słapdrugis u nas szłapdrugis. / Sleptėru u nas żłebteru, reden. / Sleiktuwe u nas bude V Gude. / Słobju, u nas szłopu. / Śūgsnis u nas śłuksnis warsta ziemi np cze ziame śłukśnota. / Susismalojū, u nas susismalinu. / Smałktas u nas Smałka np smałkos medis, drzewo bardzo wyciekłe w gęstwinie. / Smaigiu, u nas smeginu. / Smajgas, u nas apinwರ್ಪtis od słowa werpti, / u nas Smegjūs, dosiegam czegoś. / [33] Smełus u nas swełus, / Pasmelys u nas Paswilys / Smerdju u nas merdėju. / Smerkiu u nas Smerku, potępiam winowajcę, pasmerktas potępiony. / Smurt nas u nas smurtas. / Smukszt, u nas szmuksz. / Smulkej u nas znaczy drobno, np smulkej malti, skmulkytelėj, bardzo drobno zmlec. / Jeszcze u nas mowi się, Smulkmes drobności, resztki. / Smutniju, u nas łustu np nuludau zasmucilemsię. / Snarglys, u nas raz Snarglis krótko wymaw; / drugi raz smurgis / snaigyti u nas snigti, snignoti, snignoti, snajgulieti mówią. / Snėginne, u nas Snėgina. / Snėgynas, u nas wieputinis. / Snaigala, u nas Snajgule. / Snokas u nas skepetas. / Snukukotas, u nas snukūtas mówisie. / Spakas u nas szpakas. / Spalas u nas Spalis, mówią zawsze w liczbie mnogej, spalej. / Spange u nas wiedras, semtiwas. / Sparas u nas kazilas. / Sparis u nas Jūdoie pledzinga. / Margspanas u nas margsparnis, Rudsparnis. / Spartas u nas ryszys, saitas. / Sparus u nas skakśus. / Spawėde u nas Spawiedne. / Spauda, u nas spaudyne. Presse, Spaustuwe, Spaustuwaj suriū spaustuwaj. / Specziu u nas spietu, / spėczūs takiego wyrazu niema u Nas mówią spiełtisys, Spiellus 4-ty pr. mnog, / Nie Spėtas, lecz Spiekas MuBe. / Speclezius u nas rama do braza lub do okna znaczy / Spėloju u nas spyloju. / U nas spengū znaczy swistać na kosteczce kurzei wabiąc jarząbki, ztąd kosciany swistek nazywa się spenglys, spenglelis. / Spingulieti, ausys spingulie uszy piszcza czy swiszcza. / Spenys u nas papas np laumės papas. / Spykė u nas Skreples, spiaudalas, / Spinginis u nas momune, / Spintris u nas spitris. / Jszspirgiju u nas isspirgau. / Atspirtis, u nas atsparas / [34]. Spitù uminge u nas mówią apstoja albo apsiautu. / Spullūs, u nas skrubinas. / Spullėju skrubinu. / Spunta, u nas kłakas alb szpuntas. / Spłėcziu, u nas pletu, / Splendu, u nas platinu / Spłesnoju, u nas plasnoju, wasnoju, z skrzydłami macham. / Nie spragas lecz spragis. / Spragu, u nas spragczioju np krusza sprakcżio i łanga. / sprandu, u nas sprendū V sprendziu. / Spraunas u nas prętki, / Nie sprogū, platzen spalten, sprossen, ausschießen; lecz sprogtu, ausschießen, sprossen, np medeij sprogst, / sprogu, zdychać np arklys nusproga także znaczy penknąć. / Sproga, u nas sprogymė. / Sprogita, sproginitiej. / Sprogałas, u nas atžėlas, atwaszes. / Sproklis, nienasycony, sprogakis, chciwy. / Sprugštu, entwischen, u nas sprunku. / Srowe u nas sriautas, / sraubju, V srėbju u nas Sriaubu V sriūbu i srebu, / Srūba u nas sriuba. / Srėgas, u nas žwyna. / Srūga u nas Sriūga. / Stabdau u nas stabau V stabdau. / Staganas, u nas u kapusty strungas. / Stakėtas u nas Statinys. / Stakoteris, u nas Sakas. / Staldas u nas Stalne, V stelingis. / Stamanczoju, u nas atkachkaju, / atkachus, hartnäckig, / Stambas u nas stimberys. / Statey u nas znaczy prosto ważjuk statej. / Jstatymas u nas prawo. / Pastate, u nas tūmas. / Pastatuwe u nas takiego wyrazu niema. / Pristatas [Išbraukta: u nas weldiejs] u nas pristowas. / Statala u nas stadala, / Stawicznas u nas tūintimpinis, / stawaris u nas suchy senk w drzewie, a eine Knoten, ein Knoren u nas mówi się pranara, pranarotas medis. / Stajbus u nas narsūs. / Stajbumas u nas narsybe. / Nustabinu, każę zatrzymas. / Stajgūs u nas znaczy nagle, naprż: stajgiu smertiu miria, stajgėj numiria, stajgū toż samo. / [35] Narglinu, nunarglinu, Panarglinu, u nas klejdu, paklejdu, iszklejdu. / Strawa u nas wakartis dla podróżnego dająćysię. / Strūga u nas strūga, / strugas u nas strubas. / Strujus, u nas boczīus. / Struna u nas styga. / Strungas u nas znaczy kaczan u kapusty, drugi raz postronek. / Swagu, u nas żwangu. / Swambas u nas swimbakas. / Swambalou u nas swimbaloju. / Swatiju, u nas ropoju, / swajczioju u nas swajtu fantasiren / Swajgiu, u nas swajkstu głowa kręciśię, ztąd nie swajgulis lecz swajginys./ Swajtaus u nas Szwajtaus z łuczyną lub głownią świecąc szukam czego. / Swelis u nas slenkstis. / Swėtyba u nas gierine arba pūta. / Swetże- 236 misu nas praszalė jis, sazdra. / Swecziju u nas ważsżinu. / Jsżswięteju u nas išztremu / u nas tremtinys wygnaniec. / Swidūs dobry wyraz u nas spindąs. / Swikłas u nas batwinis./Rugėj jau swyli”, u nas mowia rugėj jau sużwili, żyto juz niby wyległo od deszczu, / nie Swirna; lecz Swirnas. / Swotas u nas pirszlys. / Swogūnatis u nas swogūnų ląžskaj, / swodba u nas wesele. / Szakė u nas Žekė, / isiszakinju u nas isikėru. // Saksinis Południowo zachodni wiatr. / Szaktarpis, u nas między nogi albo szakumas (.). / Szalczias u nas szaltis zimno, / Szalna u nas przymrozek a Reif u nas nazywasię Szarma. / Szolis tego u nas niema i sam nieobjaśnił. mowię pospolicie te przysłowie tak: menka V błoga warszkie kelamos karwės. / nie užszalinu lecz užszaldinu. / Szambas u nas Žambas. / Szancas u nas pyła. / Szandau u nas giedinu. / Szarkutis u nas piedpuse, / Szaudas u nas Sziaudas. / Szėbjūs, u nas szėpłus, / Szienwėże, jest drag, którym wożą siano przyciskają. / Szienweżys, ten kto siano wozi. / nie Sziepas, lecz sziepas. / Szieporiūs ejkwotojas. / Szeras u nas szerys a pl. szerej. / Szerotas u nas szeriūtas. / seriūs u nas Szerūs / u nas Spalej nie Atszūtis Trespe. / Szworta u nas papentis. / Szutas, u nas Ergła, / szutiju u nas ergłojus. Szutas Ruski wyraz szut, szutit, a żartować u nas jūkūti / żartobliwy u nas jūk darys. / Neru wiąże, neru żekę pirsztinę. / [36] Wiralas, m. warzywo, / Szlamasztaj, jest zbiór słomy, trząsek, gnoju, ziami i lisci razem zebrane; Nūszławas pl. f. smieci, co zestancy lub kuchni wymiatają. Jeżeli te szlamasztaj do jednej kupy są zwalone, w ten czas nazywasię śmiezi nis, ztąd słowo mieżti, nabrudzić czem częstą rzecz, mianowicie do budynkow się stosuje: np jeżeli ktoś griczę arba trobą pridrożia, spalejs, ar sziaudajs prikrejkia; nowią, [mowią] primieżia trobą, primieżia, klėti, numą, klūną. [Išbraukta: Nūszławas nazy] / stajgus u nas znaczy nagły. np stajgej numiria, / nie Stebau, aufhalten lecz stabau u tąd stabdau. / Stebiūs u nas dziwię się, stąd stebukłas cud. / co u nich stebiūs to u nas stiepūs. stiepimas. / Stirta u nas kugis. / niestyrų, styriejau; lecz styrstu. / Stobas u nas wara, / stodas u nas pijas. / Stoju znaczy przyjmuję jaki stan, np: stosiu i kunegus, karejwiu pastoja. / Nie stowiūs, lecz stojūs. / Prėstolis unas pristowas. / Prėstotis u nas pagalba, paszalpa, / Storas u nas Stūre Stōr. / Storas znaczy gruby co do bryłowatości, storas audekłas, arba kitas audekłas. / Sturplas u nas sturplis; wierzchni tył konia. / Straja u nas krajkas, strajis, strajė, pl. u nas nazywają się jądra męzkie u zwierząt i u ludzi. / Strajou u nas skrajou. Nestraka u nas, nerieda, sumisimas. / Strangas u nas strungas postronek. Strajge u nas Srajgė. / Strieła u nas wilicze. / Strykas u nas brauktuwas, / Strykoju, u nas brauku. / Striktas u nas znaczy przynęta. / Stripinis, jest to kawał drzewa, który rzuca się z ręki na bydłęcia a najwięcej na psa, przysłowie: stripinis netolij nu szunies gul, to samo znaczy i strypas. / Stropnus u nas Skūdrūs. / Szwentgrauduline u nas Gramices pl. Nirstu narowiesię, np arklys apnirtą. / Kłujka vel Kłujkszis, człowiek bez pamięci, klokti, pakłoti, wajkscio kaj pakłokis zdamiśe, iż pochodzi od klysti bo człowiek który niepamięta co robi, jest rodzaj wariata. Čia pateiktos S. Daukanto pastabos dėl G. Neselmano žodyno yra labai įvairios. Jas pravartu atsidėjus išnagrinėti ir įvertinti. Tada paaiškės, kurios jų turi reikšmės lietuvių kalbos mokslui, ypač literatūrinės kalbos istorijai ir dialektologijai, o kurios yra nepagrįstos, subjektyvios ir nereikšmingos. Iš pirmos pažinties su S. Daukanto pastabomis matyti, kad jos duoda nemaža medžiagos Rytprūsių ir Lietuvos lietuviškų raštų kalbos leksikos ir kitoms skirt ybėms nušviesti. Mat, nuo pat lietuviškos raštijos pradžios, formuojantis ir vystantis lietuvių literatūrinei kalbai Rytprūsiuose ir Lietuvoje, raštų kalbos leksikoje ir kitur atsirado skirtybių, kilusių iš įvairių tarmių arba paskolintų iš lenkų, baltarusių, rusų, vokiečių, ir lotynų kalbų. Kai kurios Daukanto pastabos aiškiai nurodo, koks žodis (pvz., draugalas, drugys, įdvėsti, dvigymis, čerpė, palėpė, gaidas ir t. t.) vartojamas Rytprūsių raštuose, o koks (svetmoteris, plėstekė, įkvėpti, dviveidis, stiegelė, pastogė, giedotojas) pažįstamas Lietuvos rašytojui Daukantui. Daukanto pastabose yra nemaža tarminės leksikos (pvz., kastinis ‘toks sviestas’, žagas ‘kūgis’ ir t. t.), kuri galės būti panaudota, sudarant žemaičių tarmės sritinį žodyną. 237 Daukantas pateikė ir naujadarų (pvz., marangė ‘sąsmauka’, semtuvas ‘kibiras’, spaudynė ‘spauda, spaustuvė’), kurie rodo S. Daukanto pastangas, kartais ir nevykusias, praturtinti literatūrinės kalbos leksiką. Daug kur Daukantas vietoje skolinių davė lietuviškus žodžius (pvz., čystas — grynas; čerka — taurelė, stiklelis; gvolta — vara; mėra — saikas; padvarija — kiemas; pamačius — pašalpa ir t. t.), tuo norėdamas prisidėti prie literatūrinės kalbos leksikos gryninimo. Daukanto pastabose randame ir retų žodžių (pvz., aglas ‘šiurkštus žiaurus’, malkas ‘gurkšnis’, patmala ‘malūnas’, veldėmė ‘tėviškė’, vara ‘prievarta’), į kuriuos atkreips dėmesį leksikologai. Taigi S. Daukanto pastabose dėl G. Neselmano pateiktų žodžių ir formų galima rasti įdomios medžiagos kalbiniams tyrinėjimams, todėl jas pravartu kruopščiai išnagrinėti. ЗАМЕТКИ С. ДАУКАНТАСА О СЛОВАРЕ Г. НЕССЕЛЬМАНА „WÖRTERBUCH DER LITTAUISCHEN SPRACHE“ (1851) И. КРУОПАС Резюме В статье даются архивные заметки С. Даукантаса о словаре Г. Нессельмана „Wörterbuch der Littauischen Sprache“ (1851 г.), представляющие интерес для исследователей истории литовского литературного языка и для диалектологов.