Varenavo rajono oikonimų slavinimas

LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA ZAGADNIENIA, XXVIII (1989) JĘZYKOWE ZWIĄZKI IR INTERAKCJE LAIMA GRUMADIENĖ VARENAVO REJONU OIKONIMÓW SLAWIZACJA Badania substratu językowego mogą dostarczyć wielu nowych materiałów, ale przede wszystkim trzeba ustalić zasady rekonstrukcji języka substratowego, sposoby oczyszczania t. y. z naleciałości superstratu. Fakty językowe rekonstruuje się wtedy, gdy ich sprawdzenie nie jest już możliwe. W sytuacji dwujęzyczności można próbować odtworzyć fakty językowe, łatwiej można wykryć najogólniejsze prawidłowości, według których elementy jednego języka są przystosowywane do drugiego. W ten sposób można zrozumieć mechanizm wzajemnego oddziaływania języków, prześledzić wymianę elementów językowych. — Onomastyka iš jest jednym z obiektów badań substratu. Osobliwości slawizacji litewskiej onomastyki ne były już raz analizowane. Należy wymienić wyczerpujące, oparte na bogatym matega K. Būgi (1958), K.O. Falka (1963), J. Otrembskiego (1963), J. Prinza (1968) ir prace innych. Opierają się one na źródłach pisanych, dlatego niemałą wagę przywiązuje się do inwentarza znaków pisma, umiejętności pisarzy oraz do uwarunkowań, z dużym uwzględnieniem diachronicznych relacji ir językowych. Najogólniejsze prawidłowości ma į udało się już ustalić, jednak wyjątki, a nawet przejawy sprzecznych tendencji, zazwyczaj trzeba eliminować albo wyjaśniać czynnikami ekstralingwistyczar nymi. Język jest niezwykle doskonałym systemem, „działa jak zegarek”, jeżeli języki rzeczywiście na siebie oddziałują, a niejęzykojęzyczny pisarz zapisuje słowa języka dla niego egzotycznego. Zupełnie inaczej jest, gdy osoby dwujęzyczne przekazują dobrze rozumiane przez siebie słowa jednego języka w innym języku, którym również dobrze władają i którego zasób dobrze wyczuwają. Przedmiotem tego badania jest — interakcja języków. Bezcennych faktów językowych do tego celu dostarczają tak zwane peryferyjne wyspy i pogranicza litewskich gwar. Materiał do tej pracy zebrano w rejonie werenowskim Białoruskiej SRR podczas ekspedycji w latach 1984—1987. Ogólna sytuacja socjolingwistyczna rejonu została dość szczegółowo opisana (Yexmonac 1988). W ostatnim czasie szczególnie uaktywniły się badania peryferyjnych gwar litewskich: pracę kontynuują A. Vidugiris i K. Garšva, a swoją ideę szeroko zakrojonej socjolingwistycznej dialektologii w tych stronach realizuje V. Čekmonas wraz z uczniami (A. Vaičiulyte-Romančiuk, Vaišnyte i innymi)!. T. ir Badanie substratu na podstawie żywego języka ludzi jest w praktyce lingwistycznej rzadkością, dlatego warto omówić niektóre założenia metodologiczne. Przede wszystkim kompleksowo należy badać wszystkie współistniejące języki i gwary. Opisy gramatyczne i słowniki należy opracowywać tak, aby odzwierciedlały, w których przyp1 Jestem szczerze wdzięczna V. Čekmonasowi za samą ideę pracy, a także wszystkim wymienionym tu stałym uczestnikom ekspedycji za wzajemną pomoc. 84 adkach używany jest jeden język, a w których — drugi. Innymi słowy, badając wzajemne oddziaływanie i współzależność języków, powinniśmy starać się znaleźć ogniska innowacji. A zatem druga niezbędna rzecz to — socjolingwistyczne podejście do badanego į obiektu: kto, kiedy, gdzie, z kim i jak rozmawia. Jak wielki wpływ mają czynniki socjolingwistyczne, pokazuje fakt, że slawizacja ojkonimów 15 omawianych okolic rejonu warenawskiego znacznie się różni. Na przykład w okolicach Balčyszek, Girki oraz części iš Rieduni, a w mniejszym — stopniu Żirmun, jeszcze całkiem niedawno żywy był język litewski, choć obecnie jest już znacznie podupadły; w okolicach Misiewiczów i Ażubalia — od dawna, a obecnie prawdopodobnie nikt już nie mówi po litewsku. Wszystko to uwarunkowało osobliwości slawizacji ojkonimów: osoby dwujęzyczne zwykle wyjaśniają semantyczną treść formalną ojkonimów za pomocą środków innego języka, posługując się takimi przyrostkair mi i przedrostkami tego języka, które najdokładniej przekazują, ir natomiast ci, którzy zapomnieli jį języka o (orientujący się propolsko), najczęściej — do wszystkiego stosują polskie przyrostki i ir końcówki. W tych miejscach język substratowy pokrywa się szczególnie grubą warstwą superstratu. O silnym niegdyś ośrodku polonizacyjnym najbardziej wiarygodnie świadczy akcent przeniesiony zgodnie z zasadami języka polskiego, którego miejsce może zostać ukryte już na zawsze. Podobne zjawiska zachodzą na ir innych poziomach języka. Po trzecie, — zbiera się wszystkie możliwe fakty językowe, odnotowuje się szczegóły, które mogą mieć wpływ na pochodzenie nazwy (rzeźba terenu, położenie ir geograficzne itp.). Dla etymologizacji bardzo ważne mogą być okoliczne ir mikrotoponimy, dominujące antroponimy. Podstawą części oikonimów badanego obszaru są nazwiska, por. Surkantai ~ Cypranmt BI, Vilbikai ~ BinoGixi BIE, ale oczywiście możliwy jest proces ir odwrotny: Kuliai ~ Kyai Grk ir tų nazwisko miejscowe Kyzčių. Warto wiedzieć, że Saltoniškės = Céamaniwxi Grk to jedyna wioska į głęboko wcinająca się w lasy. To bardzo. wzmacnia hipotezę dotyczącą wiązania hydronimów saltšaknis su z salta „gruczoł pod gardłem zwierzęcia; tłuszcz na jelitach”; saltas „czarny grudkowaty twór w ir tłuszczu” itp. (por. Vanagas 1981, 289). Wieś Pénciniskés ~ ITlėnysmiuxi Rod, jak ir Plikiai ~ Ilaixi Zrm, znajduje się na otwartym jo terenie, dlatego nazwa może być związana su z péntis „pięta“. Takie byłyby najważniejsze zadania badania zjawisk substratowych z punktu widzenia socjolingwistycznego. Pierwsze podjęły się badać pod tym kątem skutki kontaktów językowych na Białorusi przedstawicielki litewskich gwar peryferyjnych T. Vaišnytė (Boiinranc 1986) ir A. Romančiuk (1989). W artykule tym opisano wyłącznie ojkonimy — nazwy wsi, — 148 1984— 1987 m. zapisane iš przez miejscowych dwui wielojęzycar znych (nie jednojęzycznych) mieszkańców rejonu werenowskiego. To najbardziej wiarygodne źródło przy ustalaniu zasad wzajemnego oddziaływania języków: występujące „wyjątki” są następstwem działania innych zasad, nie ma tu przypadków. Odnotowuje się obecnie używane litewskie ir białoruskie (potoczne) formy ojkonimów. W piśmiennictwie ir różnego rodzaju i z różnych okresów znaleziono wiele omawianych białorusko-rosyjskich form mų ojkonimów, ale ir tutaj postanowiono ściśle rozróżniać pisemne fakty żywego języka (zakładające dwujęzyczność- ). Na przykład wieś Zalieckiij znajdującą się ir w okolicach Žirmūnai, której nazwa prawdopodobnie pochodzi od nazwiska Zalieckis, noszonego przez osoby nadal mieszkające w tych okolicach, po rosyjsku znajdujemy obecnie zapisaną jako Janecekue; na podstawie etymologii ludowej wyjaśniono, że wieś ta rzekomo znajduje się w lesie. t. y. už 85 Dlatego lepiej ograniczyć zakres analizowanego materiału, ale mieć go możliwie najbardziej ją jednorodnym, a więc autentycznym. Jeszcze jedna uwaga metodologiczna. XX a. 3—4 W ciągu dziesięcioleci na omawianych terenach trwał krótki, lecz dość intensywny ruch na rzecz odrodzenia litewskości, zorganizowany przez stowarzyszenie už „Rytas“. W wielu wsiach założone czytelnie pozostawiły do naszych dni grupę ludzi, którzy nauczyli się po litewsku ne iš swoich rodziców (chociaż ci ostatni często jeszcze potrafili mówić po litewsku, ale nie uczyli już swoich dzieci), a także od nauczycieli, w czytelniach. Nazwy miejscowości zapisane od takich osób (mówią one bezdialektowo albo półdialektowo) mogą być hiperkorekcyjne, por. *Gaiviinai ~ yaiieynyst Rod, ale tutaj jest Aivūnai (w dialekcie ai <ei na początku wyrazu), por. Jiūmynor (rej. lidzki), a także dialektalną postać Aišiškės ~ Binursnuxi. Tylko język mówiony (ponieważ w piśmie się to nie odzwierciedla) może pokazać, gdzie w formach substratowych występowało /g/, a gdzie zostało ono dodane: alofon [g] w formie białoruskiej wskazuje, że dawniej występowało tam /g/ również w języku substratowym, natomiast [y] najczęściej wskazuje na dodanie, por. yaiyronfwiki Ben. [y] na początku wyrazu pozwala stopniowo zrekonstruować podstawę rdzenia czasownikowego, a także w tym oikonimie. | Po omówieniu zasad gromadzenia i selekcji materiału omówione zostają dalej zasady przenoszenia oikonimów z jednego języka do drugiego; według nich klasyfikuje się wszystkie zebrane przykłady. Za punkt wyjścia przyjęto zasady metodologiczne J. Princa, częściowo także K. O. Falka: wyodrębnić i wyeliminować z rozważań fonetycznych te przykłady, które są przekazywane do innego języka za pomocą tłumaczenia i objaśnienia (to ostatnie J. Princ nazywa Deutung). Tłumaczeniem nazywa się taką zmianę, gdy semantyka oikonimu zostaje przekazana słowem innego języka, niemającym związku fonetycznego, natomiast objaśnieniem — gdy przy doborze odpowiedników w innym języku dąży się do maksymalnego podobieństwa fonetycznego. Tłumaczeniem jest np. Aukštūojai ~ Beicokia Grk, a objaśnieniem — Bilonys ~ Biaduyst Zrm. Tłumaczenie. Bezspornych przykładów tłumaczenia jest niewiele. Na przykład taki słowiański oikonim bapézayka Ažbl daje podstawy, by podejrzewać, że jest tłumaczeniem, ale może to być również wieś słowiańska, wszak inna postać nie została odnotowana. Co innego, gdy wiadomo, że Aukštūojai ~ Bvicdkia Grk, że Piliakalnis ~ yapadiwua Rod, że Lietuva ~ JTimeiya Bnk, albo Ažūbalis| Žūbalis ~ 3dGanays | 3d61aye AZbl, Bnk — zmienia się nawet rodzaj gramatyczny, chociaż przy przekazywaniu bałtyckich oikonimów w języku białoruskim (i polskim) stara się zachować zarówno ten sam rodzaj, jak i liczbę. Oczywiście od razu pojawia się chęć, by oikonimy Jaznemansi Msv, Ažbl, 3apeudne Msv również traktować jako tłumaczenie, a także podejrzewać tłumaczenie przyrostków w Jlaiūnasiuxa (*Dainavėlė) Msv, ponieważ obok znajduje się Dainava. Kybensuiki Msv można sobie wyobrazić jako substratową postać Kubiléliy, ale te kwestie nie są potwierdzone faktami językowymi. Bez podstawy słowotwórczej tłumaczy się również tylko poszczególne komponenty złożonych nazw miejscowych: Senieji Smilginiai ~ Cmapuvia Cminbeini Rod. Wyjaśnienie. Objaśniające oddanie nazw miejscowych jest najczęstszym sposobem. Można byłoby wyróżnić dwa jego podtypy: gdy poszukuje się zarówno podobieństwa znaczeniowego, jak i morfologicznego, oraz gdy posługuje się zasadniczo środkami morfologicznymi. Jedną grupę tworzyłyby nazwy miejscowości zbiorowych, których podstawą jest nazwa osoby według zajęcia, zawodu; słowiańskie odpowiedniki, które ze względu na dawne bałtycko-słowiańskie związki zapożyczeniowe są bardzo podobne: ar ir jo ir ir Bajorai ~ Basper Žrm, Ulonai~Y aanet 86 Grk, Kavėliai ~ Kaednoki Grk. Pojawienie się przyrostka -xi mogła w tym przypadku uwarunkować potrzeba oddania znaczenia zbiorowego, dlatego przyrostek pojawia się tam, gdzie go wcześniej w ogóle nie było. Drugi sposób objaśniającego przekazu — nowe nadanie znaczenia powstające na podstawie homonimii: Zalieckiai ~ 3ančy(c)- kia Zrm, por. nazwisko z tych okolic 3anėykiū. A zatem za podstawę nazwy miejscowości zbiorowej przyjmuje się nazwisko i tworzy się ją (a nie tylko oddaje końcówkę -(i)ai>i) według modelu: z nazwiska z -ėykiūū — nazwa miejscowości z -éyxis. W ten sposób z 3ančyki powstaje „bardziej zrozumiałe” Jančykia, co jest już homonimem (albo niemal homonimem) znaczenia,3anecckue® — „za lasem”. Trzeci sposób objaśniania — gdy zmieniają się wszystkie morfemy wyrazu, miejsce akcentu — to niemal tłumaczenie, jednak wyraz podstawowy jest mimo wszystko dość podobny: Babrinykai ~ Ba6paynixi Ažbl, Berfuona ~ Bepesna Zrm (por. odpowiednią nazwę rzeki), Varniškės ~ Bapodniuwi Msv. Czwarty sposób mógłby być taki, gdy „z bezwładności” końcówkę litewskiej formy nazwy miejscowości utożsamia się z odpowiednim litewskim przyrostkiem mającym znaczenie zbiorowe i przekazuje się już ten ostatni, por. Paliūnai ~ ITanronys: Rod (nazwa wsi położonej na bagnach w górnym biegu Ditvė najprawdopodobniej wywodzi się od apelatywu liūnas i pa-). A zatem przyrostek -ūnai potraktowano tu hiperkorekcyjnie. Do tego sposobu derywacji należałyby zapewne wszystkie oikonimy pochodzenia nieodnazwiskowego, których semantyka na pierwszy rzut oka nie jest jasna. A zatem postępuje się formalnie, gdy koniec wyrazu brzmi podobnie jak przyrostek. W niniejszej pracy czwarty sposób uznaje się za potencjalny, lecz bez specjalnej semantycznej analizy nazw miejscowych nie może on być właściwie stosowany. Jak wspomniano, przekaz objaśniający może opierać się wyłącznie na ekwiwalentach morfologicznych (lub półekwiwalentach), t. y. przedrostkach, ir przyrostkach i końcówkach. Jest to główny sposób slawizacji oikonimów. Nazw miejscowych z przedrostkami jest niewiele, dlatego może się wydawać, że nie jest to sposób produktywny. Iš 6 spośród wykrytych litewskich oikonimów z 1 przedrostkami zostało przetłumaczonych (AZubalis | Žūbalis ~ 3a6anays | 3d6aays Ažbl, Bnk, tłumaczo ona jest tylko polska forma (ponieważ litewskie i ir białoruskie przedrostki pokrywają się): PravoZa ~ Ipasascd ~ Pšovdža AZbl, swoją drogą, to ir nazwa rzeki. Innym 2 oikonimom związanym su z apelatywami médzias ir „las” valka „bagno, moczary” oraz 1 — su hydronimem Ditva, utworzonymi su za pomocą przedrostka pa-, dobiera się bardzo podobny białoruski przedrostek /To-, por. Padzitvė|Padzicvys ~ Ildd3imea BIE, Pamedė ~ Ilėmad(3)o BIE, Pavalaké ~ Ildeaaaka BIE. O tym, że jest to ne przekaz fonetyczny, o zmiana przedrostka, świadczy ir fakt, że białoruski IToprisitraukia akcent. Ir przeciwnie, akcentowany przedrostek w litewskiej formie Parodūnė w białoruskiej ITapddyk» DEk staje się nieakcentowany. Przekazywanie sufiksów jest najbardziej złożonym ze sposobów adaptacji morfologicznej. Przykłady pokazują, że ściśle przestrzega się następującej zasady: samogłoski litewskich sufiksów otrzymują dobrze dobrany pod względem fonetycznym odpowiednik w białoruskim sufiksie, lecz pozostałe elementy sufiksu są już dobierane według kryteriów morfologicznych (poszukuje się odpowiednika do przekazania znaczenia zbiorowego), o ne fonetyczne. Wydaje się, że a ir o wzajemną wymianę regulują akcenty toniczne: « ir o akcentowane inicjalnie o pozostają a niezmienione, akcentowane finalnie stają się o ir odwrotnie, lecz ta prawidłowość nie została jeszcze ostatecznie ustalona. Długotrwałe pokojo87 we współistnienie języków (gdy żaden język nie jest prześladowany ani wypierany przez inny, bardziej prestiżowy) sprzyja wyborowi sposobu przekazywania mowy, tj. świadomej adaptacji, a nie tylko zmianie powłoki fonetycznej. Podane zostają przykłady objaśniania sufiksów. -ėnai~-dre: Dvarčėnai ~ ĮĮeapudne Ažbl, Kazlėnai ~ Kazasmwi(a) Ažbl, Zaprudzenai ~ 3anpyossiner AZbl; -iniai ~ -inyor: Dubiniai ~ Jy6inys Grk (w Balčiškės znajduje się las Dubiniy). Może -inyw:, przeznaczone do określenia znaczenia zbiorowego, w tym przypadku zostało użyte hiperpoprawnie? -inykai ~ iki; Druskinykai ~ Įlpyckinixi BIC, płynie strumyk Druskéle. Wybór przyrostków -drysr i -4Kybr zależy od twardości ostatniej spółgłoski rdzenia: po twardej używa się -drys!i, po miękkiej —-4HKYBL; -(i)onys ~ -(4)dnyer: Bilėnys ~ Bindnymi Žrm, Kivėnys ~ Kisdnyst DEK, Lelionys|Liulionys ~ JTinanywti | JTroasmyer Grk, Mickonys ~ Miyxdnyst NE, MieZ6nys|- MieZionys ~ Mexcdnyer | Mincdnyvi (Grk, Pavilonys ~ ITaeisdnym DEK, Pereigonys ~ Ilepe(ii)ednyer Prg, Skladonys ~ Ckaaddnysr Rod, Ramaškonys ~ Pamauxanyw: Prg, Tūsumonys ~ Tycymanysi Bok, Vigénys ~ Bizdnyst Rod. Gromadny charakter niektórych z tych oikonimów nie jest jasny, dlatego mógł działać czynnik analogii fonetycznej. -ūnai ~ -Yuyvi: Aivūnai ~ yaiieynyst Rod, Lipkūnai ~ Jlinkynyst Grk, Mačiūnai | Micitinai | Miciiinai ~ Maujnyst DE, Nekrasitinai ~ Haxpaurynysi Nč, Pilitinai|Pilivionys ~ ITinronywi BIE, Pocelitinai ~ IMaysaionysr Rod, Sapiinai ~ Canynyvri Grk (jest nazwiskiem Cdnka, potok Canyuxa), Tolkūnai ~ Tankynyor Rod, Vaikiinai|Vaikiinonys|Vaikiinys ~ Baiikyuyst Rod. Najbardziej zbliżone do sposobu przekazu fonetycznego jest oddawanie końcówek w sposób objaśniający; czasami są to nawet trudne do rozdzielenia zjawiska. Ta podgrupa jest zdecydowanie najliczniejsza. Należy zauważyć, że w większości przypadków miejsce akcentu ta zostaje zachowane, odnotowano tylko jeden wyjątek: Ramūčiai ~ Pamyyi Bnk. Końcówkę -ai odpowia- -i da albo -s:: Advérnykai ~ Adeépuixi Rod, Balcinykéliai ~ Baavyinixéai Bnk, Balkūnai ~ Basskyner KIS, Bartašiūnai ~ Bapmawynor. Prg, Bastiinai ~ Bacmynm Bst, Biliai ~ Biai XKI§, Birfiniai ~ Bipnesmi Bnk, Budrévicai ~ Bydpšeiuwi Zrm, jest nazwiskiem Bydpšiųu, Draguciai ~ Jpazyyi BIE, jest nazwiskiem [Jpazyyw, Dzietkai ~ J3émxi Ažbl, Gestautai m T, ewmaymui BIC, Ginéliai ~ Tinėni Nč, Gudeliai ~ Tydėni Zrm, Hancevičai ~ ydnyseiuvi Zrm, yra pavardė yduyasiu, Jančiai ~ Anus DEk, Jotautai ~ fimajmtū Rod, Jucitinai ~ IOyronmi Rod, Jurdliai ~ IOpšai Dék, Kargaudai ~ Kapeayoun Grk, KemeiSiai ~ Keméimwt Rod, Kerbedziai ~ Kepbedsi Zrm, jest nazwiskiem Kép6e036, Kldisiai ~ Kaditwwr Grk, Kloniai = Kadni Ažbl, Kukliai ~ Kykai BIE, Kuliai ~ Kyai Grk, jest nazwiskiem Kyaéiu, Kužiai ~ Kyxcer Buk, Leliūšai ~ JIaaroun Grk, Laucitinai ~ Jayyyner Bst, jest wsią Jayysr KIS, Lebednjkai ~ Jebeonixi DEK, jest rzeką Lebeda, Lūnkiai ~ JIyuxi Grk, to nazwisko JIyuxéiu Nasavicai ~ Hacasiust Rod, to nazwisko Hocasiu, Navikai = Hasixi Grk, jest nazwiskiem Hoeix, Norkiiny ~ Hapkyner AZbl, Dk, jest nazwiskiem Hapryn, Mažeikiai ~ Maxcsiiki Rod, jest nazwiskiem Maniešixa, Mėdziušai = MAdsiowsn Ród, Minjkai|Mnjkai ~ Muixi Zrm, Mogūnai ~ Mazynum: Zrm, Padaikai ~ IlTa88 d3iiki Ažbl, Papiškiai ~ Ilaniuxi Ród, Petrašiūnai ~ Iempauynm Zrm, Plikiai ~ Iaixi Zrm, Poškai ~ Ilauuxi Ažbl, Pusidvarai ~ IlycAeapw Ród, Rackiinai- |Rackiinai ~ Paukynoi Bst, Ród, jest nazwiskiem Pduxa, Radziiinai ~ Pads ious Dčk, jest nazwisko Padzwab, Ramūčiai ~ Pamyyi Bnk, Sakalai ~ Caxansr Bst, Scilgiinai ~ Cyinejnor Vrav, Skireikiai ~ Crkip3iiki Rod, Siaurūkai ~ Caypyxi BIE, jest nazwisko Caypyx|Caypyk, Smilginiai ~ Cmiaveini N&, Rod, Ažbl, Stračiūnai ~ Cmpauynet Rod, Stukai ~ Cmyxi Zrm, Surkantai ~ Cypxkaumsr BIE, Salciniai ~ Maavyini Zrm, Severddkai ~ Illeeepdoaxi Zrm, Saurai|Siauriai ~ layper Nč, Taukiniai ~ Tayxini Zrm, Traigiai ~ Tpaiizi Ažbl, Trakéliai ~ Tpaxéai Bst, Vaisniai ~ Baitwni|- Bétauni|- Béiauns Bnk, ten ostatni jest przykładem tłumaczenia, a w rdzeniu akcentuje się z powodu adstratowego wpływu języka polskiego; jest nazwisko Bainunic|- Bdiiumic, Vafliai ~ (B)Opai Rod, Vaškėliai ~ Bauėni: Rod, jest nazwisko Bawmxendiys, Zapasnykai ~ 3anacuixi Ažbl, jest nazwisko 3andenik, Žirmūnai ~ Kompmyuwr Zrm. Oikonimy z końcówką -ės, przystosowując je do języka białoruskiego, otrzymują końcówkę -i: Abromiškės ~ A6pamimuxi Ažbl, Alekšsškės ~ Anakusšunuxki NE, Ambrazviskés ~ Ambpanesnuxi: Plc, jest nazwisko Ambpaxcyk, Ažėliškės ~ Anedaimki Zrm, Balciškės|Balčiškės ~ Béavyiwxi BIE, są nazwiska Bamųyšiųu, Balčius, Bartūšeiškės ~ Bapmdaunsunuxi Rod, jest nazwisko 5Bapmocs, Daugėliškės ~ Jayzeaiwxi Rod, są nazwiska JaVesiaa, Jayeeaéiu, Daugirdziškės ~ Hayziposimxi Rod, Dėčiškės ~ Joyiwxi Dčk, Gudziniskés ~ I'vosinfwxi Ažbl, Juotkiskés|Juotkos ~ Ėmkiumxi Bnk, są nazwiska Eodic, Amxésiu, Kurkés ~ Kypxi Rod, Lapociskés ~ Jandyiwki Prd, Bst, Naniskés ~ Honimxi Zrm, Padvarviskés ~ IMadeaponuxi Buk, Pénciniskés ~ Ilėnųiniukxi Rod, Saliskés ~ Caafuxi Rod, w pobliżu znajduje się las Sala, Saltoniškės = Céamaniwxi Grk, Serbeniskés ~ Cépbeniwki Nč, Sūšaiškės ~ Cywvnuxi Dk, Taūčiškės ~ Toyyiwxi- |Téayiwki Grk, Trumpiskés ~ Tpymniwxi Prd, Valdotiskés|Valdotiskés|- Valdonai ~ Baaddmenuxi| Béadaaconuxi BIC, Vanagiškės ~ Banazimxi Grk. Końcówkę -i w języku białoruskim otrzymują także oikonimy z końcówką -os: Berplos ~ Bapinti: Plc, Girkos ~ Tipkxi Grk, jest nazwisko r'ipic, obok, w Navikuose, lasy nazywają się I'ipa, T'ipdiūiųys, w Paloškose źródło I'ipki, Mikūtos ~ Mixymet BI, jest nazwisko Mixyys, Palėškos ~ Ilaadwxi Grk, Talé¢kos ~ Taaduxi Ažbl, jest nazwisko Taaduxa, ValaiSos ~ Banšiūumi, jest nazwisko Baadiiwa. W niniejszym artykule omówiono sposoby oddawania rodzaju semantycznego i morfologicznego litewskich oikonimów w języku białoruskim (pospolitym). Zasady przekazu fonetycznego nie są tu omawiane. Przegląd oikonimów rejonu werenowskiego, zapisanych na podstawie wypowiedzi miejscowych mieszkańców bilingwalnych, pokazuje, że możliwych jest kilka sposobów przekazu, jednak przedstawione wyniki nie pozwalają jeszcze rozstrzygnąć, dlaczego wybiera się ten, a nie inny, na przykład dlaczego w jednym miejscu tłumaczy się przyrostek, a w innym w analogicznym przypadku — tylko końcówkę? Można przypuszczać, że w takich przypadkach wiele zależy od wartościującej orientacji języka, ale to już temat innego artykułu. 89 SKRÓTY Ažbl — Ažūbalio Nč — Nočios BIE — Balčiškių Plc — Palėckiškių Bst — Bastūnų Prd — Paradnds Bnk —Benekainiy Prg —Pereigonii} Dčk —Dėčiškių Rod —Rėdūnios Grk —Girkų Vrnv —Varenavo KE —Kaulėliškių Žrm —Žirmūnų Msv — Misevičių LITERATURA Būga K. O litewskich imionach osobowych //Būga K. Rinktiniai raštai. V., 1958. T. 1. P. 201— 269. Falk K.-O. Ze studiów nad slawizacją litewskich nazw miejscowych i osobowych //SkandoSlavica. Kopenhaga. 1963. T. 9. S. 87-103. Otrebski J. Slawizacja litewskich nazw wodnych i miejscowych //Z polskich studiéw slawistycznych. Seria 2: Językoznawstwo. W-wa. 1963. S. 267-286. Książę J. Slawizacja bałtyckich i bałtyzacja słowiańskich nazw miejscowości na obszarze byłego gubernatorstwa. Suwałki; Wiesbaden. 1968. 320 s. (Rec. : Urbutis V. Baltistica. 1969. T. 5(2). S. 210-217; Vanagas A. LKK. 1970. T. 12. S. 194–200). Roman¢iuk A. Funkcjonowanie mikrotoponimów w środowisku wielojęzycznym //Prace młodych filologów. Wilno, 1989. T. 3. Vanagas A. Etymologiczny słownik litewskich hydronimów. Wilno, 1981. 289 s. Boiimauc T. A. Onomacraueckmii Тесайпус Илепераммеского с/с Воромоского р-на БССР: Минск. работа. Вильнюс: ВТУ, 1986. 87 с. Цехмонас B. H. ®ynxkumonuposanue s3bikoB H Omnmursmsm // LKK. 1988. T. 27. C. 37-54. CJIABSAHH3AIĮHS OMKOHMMOB B BOPOHOBCKOM PAMOHE Pe3iome Główne wyniki badań przeprowadzonych przez ekspedycję Woronowskiego rejonu BSRR, funkcjonalnoinformacyjnej B litewskiej H białoruskiej formie H zapisanej OT miejscowych mieszkańców SPOŁECZEŃSTW. Przenoszą się ZASADY GRAMATYCZNE OKREŚLONEGO PRZENIESIENIA FORM JEDNEGO S35IKA B Apyroi. OnpejjejieHbI CJIeJtytoliKe ero THIIbi: 1) ceMaHTHYECKAH NepeBOJI: Aukštuūojai ~ Baurcdkia Grk, AZubalis~ 3d6arnaus Bnk, Azbl, Senieji Smilginiai ~ Cmapvia Cminbeini Rod: 2) oGtacuenne IDpH IHOMONIH NOAGOpa COOTBETCTBYIOMAX MODOOJIOTH4ECKHX DJIEMEHTOB GEJIOpyCCKOTO JMAJIEKTa: a) poJIcTBeHHEIX KOpHei: Beržuona = Bepesnd Zrm, Varniškės ~ Baponiust Msv; 6) ripucraBok: Pavalakė + Ildeanara Bič; B) cybduxcos: Dvarčėnai ~ Meapudne Azbl, Vigonys + Bizdnyst Rod: T) OKOHWaHWI: AZéliskés~ Anedaimki Zrm. Įlenaerca 3akntoueKne 06 OTHOCHTENLHO BBICOKOH ПЕРИСПХОСТЬ СОВМЕЩЕННЫХ ДАННЫХ ПРАВЫ, ТАКЖЕ a ПРЕДПОЛОЖЕНИЕ (БЕЗ ДОКАЗАТЕЛЬСТВ) O НАЛИЧНЫЙ ПРОЦЕСС ПЕРЕОСМЫСЛЕНИЯ ПРАВИЛ PRZENOSZENIA MOI BIMAHHEM aJCTpaTa (B JAaHHOM CIIy4ae — TIOJIbCKOTO H3bIKA).